quid tam novum quam adulescentulumadulescentem H privatum exercitum difficili rei publicae tempore conficere? confecit. huic praeesse? praefuit. rem optime ductu suo gerere? gessit. quid tam praeter consuetudinem quam homini peradulescenti cuius aetas a senatorio gradua senatorio gradu aetas d longe abesset imperium atque exercitum dari, Siciliam permitti atque Africam bellumque in ea provinciaprovincia om. Hd administrandum? fuit in his provinciis singulari innocentia, gravitate, virtute, bellum in Africa maximum confecit, victorem exercitum deportavit. quid vero tam inauditum quam equitem Romanum triumphare? at eam quoque rem populus Romanus non modo vidit sed omnium etiamomnium etiam ETW: etiam omnium Hd studio visendam et concelebrandamet concelebrandam HE: om. cett. putavit.

quid tam inusitatum quam utut Hy, ed. R: om. cett., cum duo consules clarissimi fortissimique essent, eques Romanus ad bellum maximum formidolosissimumque pro consule mitteretur? Missus est. quo quidem tempore cum esset non nemo in senatu qui diceret 'non oportere mitti hominem privatum pro consule,' L.Lucius Philippus dixisse dicitur 'non se illum sua sententia pro consule sed pro consulibus mittere.' tanta in eo rei publicae bene gerendae spes constituebatur ut duorum consulum munus unius adulescentis virtuti committeretur. quid tam singulare quam ut ex senatus consulto legibus solutus consul ante fieret quam ullum aliumalium om. H magistratum per leges capere licuisset? quid tam incredibile quam ut iterumiterum om. H eques Romanus ex senatus consulto triumpharet? quae in omnibus hominibus nova post hominum memoriam constituta sunt, ea tam multa non sunt quam haec quae in hoc uno homine vidimusvidimus H: videmus cett..

atque haec tot exempla tanta ac tam nova profecta sunt in eodem hominein eodem homine H: in eundem hominem cett. a Q.Quinti Catulia Q. Catuli ET: atque Catuli H: a Q. Catulo d atque aatque a atque H ceterorum eiusdem dignitatis amplissimorum hominum auctoritate. qua re videant ne sit periniquum et non ferendum illorum auctoritatem de Cn.Gnaei Pompei dignitate a vobis comprobatam sempersemper om. H esse, vestrum ab illis de eodem homine iudicium populique Romani auctoritatem improbari, praesertim cum iam suo iure populus Romanus in hoc homine suam auctoritatem vel contra omnis qui dissentiunt possit defendere, propterea quod isdemisdem om. d istis reclamantibus vos unum illum ex omnibus delegistis quem bello praedonum praeponeretis.

hoc si vos temere fecistis et rei publicae parum consuluistis, recte isti studia vestra suis consiliis regere conanturconarentur H. sin autem vos plus tumtum plus H in re publica vidistis, vos eisiis T: his Ed: istis H repugnantibus per vosmet ipsos dignitatem huic imperio, salutem orbi terrarum attulistis, aliquando isti principes et sibi et ceteris populi Romani universi auctoritati parendum esse fateantur. atque in hocatque in... gauderent (§68) Ciceroni abiudicavit Naugerius (2) bello Asiatico et regio, QuiritesQuirites H: om. cett., non solum militaris illa virtus quae est in Cn.Gnaeo Pompeio singularis sed aliae quoque animi virtutesanimi virtutes H: virtutes animi cett. magnae et multae requiruntur. difficile est in Asia, Cilicia, Syria regnisque interiorum nationum ita versari nostrum imperatorem ut nihil aliud nisi de hoste ac de laude cogitet. deinde, etiam si qui sunt pudore ac temperantia moderatiores, tamen eos esse talis propter multitudinem cupidorum hominum nemo arbitratur.

difficile est dictu, Quirites, quanto in odio simus apud exteras nationes propter eorum quos ad eas per hos annos cum imperio misimus libidines et iniuriaslibidines et iniurias HET: iniurias et libidines d. quod enim fanumfanum fuisse H putatis in illis terris nostris magistratibus religiosum, quam civitatem sanctam, quam domumquam tutam domum H (olim conieci quam tutam domum, quam satis clausam et munitam urbem) satis clausam ac munitam fuisse? Vrbes iam locupletes et copiosae requiruntur quibus causa belli propter diripiendi facultatemfacultatem H: cupiditatem cett. inferatur.

libenter haec coram cum Q.Quinto Catulocoram que Catulo H et Q.Quinto Hortensio, summis et clarissimis viris, disputarem; noruntnorunt H: noverunt cett. enim sociorum volnera, vident eorum calamitates, querimonias audiunt. pro sociis vos contra hostis exercitusexercitus H: exercitum cett. mittere putatis an hostium simulatione contra socios atque amicos? quae civitas est in Asia quae non modo imperatoris aut legati sed unius tribuni militum animos ac spiritus capere possit? qua re, etiam si quem habetis qui conlatis signis exercitus regios superare posse videatur, tamen, nisi erit idem qui aqui a H, Heumann: qui se a cett. pecuniis sociorum, qui ab eorum coniugibus ac liberis, qui ab ornamentis fanorum atque oppidorumqui ab... oppidorum H: om. cett., qui ab auro gazaque regia manus, oculos, animum cohibere possit, non erit idoneus qui ad bellum Asiaticum regiumque mittatur.

ecquamecquam (hec-) H: et quam cett. putatis civitatem pacatam fuisse quae locuples sit, ecquam esse locupletem quae istis pacata esse videatur? Ora maritima, QuiritesQuirites om. Hb1, Cn.Gnaeum Pompeium non solumnon solum Cn. Pompeium H propter rei militaris gloriam sed etiam propter animi continentiam requisivit. videbat enim praetorespraetores po. Ro. d: imperatores Gertz locupletari quotannis pecunia publica praeter paucos, neque nosnos HW, Lambinus: eos cett. quicquam aliud adsequiconsequi H classium nomine nisi ut detrimentis accipiendis maiore adfici turpitudine videremur. nuncnunc om. H qua cupiditate homines in provincias, quibusquibus d: et quibus HET iacturisiacturis iniuriis H: fort. versuris quibusquequibusque H: quibus cett. condicionibus proficiscantur ignorant videlicet isti qui ad unum deferenda omnia esse non arbitrantur. quasi vero Cn.Gnaeum Pompeium non cum suis virtutibus tum etiam alienis vitiis magnum esse videamus.

qua re nolite dubitare quinQuirites, quin Lambinus huic uni credatis omnia qui interinter intra b2 tot annostot annos HE: annos tot Td est H: sit cett. unus inventus est quem socii in urbis suas cum exercitu venisse gauderentgauderent (-et) H: gaudeant cett.. quod si auctoritatibus hanc causam, Quirites, confirmandam putatis, est vobis auctor vir bellorum omnium maximarumque rerum peritissimus, P.Publius Servilius, cuius tantae res gestae terra marique exstiterunt ut, cum de bello deliberetis, auctor vobis gravior esse nemoesse nemo Td: nemo esse HE (cf. Zielinski p. 199) debeat; est C. Curio, summis vestris beneficiisbeneficiis usus add. Lambinus (malim adfectus, cf. §§51, 71) maximisque rebus gestis, summo ingenio et prudentia praeditus, est Cn.Gnaeus Lentulus in quo omnes pro amplissimis vestris honoribus summum consilium, summam gravitatem esse cognostiscognostis HT: cognovistis E: cognoscitis d, est C.Gaius Cassius, integritate, veritateveritate H: virtute cett. (cf. Verr. i. 4), constantia singulari. qua re videte ut horumut horum num horum b2y, ed. R: unde horum s mg.: horumne Madvig: fort. utrum horum auctoritatibus illorumillorum eorum H orationi qui dissentiunt respondere posse videamur.