proxima nocte, iam fere cum lux adpropinquaret, ad illud aedificium de quo antea dixi, quod erat in centuria Populiana, servi P. Fabi frequentes armatique veniunt; introitum ipsi sibi vivi suppl. Heinrich manuque patefaciunt; homines magni preti servos M. Tulli nec opinantis adoriuntur; quodquodque Huschke facile factu fuit, neque tam multos neque repugnantis multi armati paratique occidunt tantumque odi crudelitatisque habuerunthabuerunt Mai: ... uerunt A ut eos omnis gurgulionibus insectis relinquerent, ne, si quem semivivum ac spirantem etiam reliquissent, minor eisiis Huschke: his A: is Heinrich honor haberetur; praeterea tectum villamque disturbant.

hanc rem tam atrocem, tam indignam, tam repentinam nuntiat M. Tullio Philinus, quem antea nominavi, qui graviter saucius e caede effugerat. Tullius statim dimittit ad amicos, quorum exex Beier: ea A vicinitate ThurinaThurina Pluygers: tum illa A bona atque honesta copia praesto fuit.

omnibus acerba res et misera videbatur. Cum amici in comm turbarunt.

audite, quaeso, in eas res quas commemoro hominum honestorum testimonium. haec quae mei testes dicunt, fatetur adversarius eos vere dicere; quae mei testes non dicunt, quia non viderunt nec sciunt, ea dicit ipse adversarius. nostri testes dicunt occisos homines; cruorem in locis pluribusplurimb. T, deiectum aedificium se vidisse dicunt; nihilvidisse dicunt; nihil Madvig: vidisse; dicunt nihil priores amplius. quid Fabius? Horum nihil negat. quid ergo addit amplius?

Suam familiam fecisse dicit. quo modo? vi hominibus armatis. quo animo? Vt id fieret quod factum est. quid est id? Vt homines M. Tulli occiderentur. quod ergo eo animo factum est ut homines unum in locum convenirent, ut arma caperent, ut certo consilio certum in locum proficiscerentur, ut idoneum tempus eligerent, ut caedem facerent, id si voluerunt et cogitarunt et perfecerunt, potestis eam voluntatem, id consilium, id factum a dolo malo seiungere?

at istuc totum 'dolo malo' additur in hoc iudicio eius causa qui agit, non illius quicum agitur. id ut intellegatis, recuperatores, quaeso ut diligenter attendatis; profecto quin ita sit non dubitabitis.

si ita iudicium daretur ut id concluderetur quod a familia factum esset, si quae familia ipsa in caede interesse noluisset et homines aut servos aut liberos coegisset aut conduxisset, totum hoc iudicium et praetoris severitas dissolveretur. nemo enim potestposset Kayser hochoc Müller: haec T iudicare, qua in re familia non interfuisset, in ea re eam ipsam familiam vi armatis hominibus damnum dedisse. ergo, id quia poterat fieri et facile poterat, idcirco non satis habitum est quaeri quid familia ipsa fecisset, verum etiam illud, quid familiae dolo malo factum esset.

nam cum facit ipsa familia vimvim Halm: vi T armatis coactisve hominibus et damnum cuipiam dat, id dolo malo fieri necesse est; cum autem rationem init ut ea fiat, familia ipsa non facit, fit autem dolo malo eius. ergo addito 'dolo malo' actoris et petitoris fit causa copiosior. Vtrum enim ostendere potest, sive eam ipsam familiam sibi damnum dedisse, sive consilio et opera eius familiae factum esse, vincat necesse est.

videtis praetores per hos annos interdicereinterdicere Madvig: intercedere T hoc modomodo T (Krüger): interdicto Peyron, velut intervelut inter suppl. Huschke me et M. Claudium: Vnde dolodolo Baiter: dedolo T malo tvo, M. Tvlli, M. Clavdivs avt familia avt procvrator eivs vi detrvsvs est, cetera ex formula. si, ubisi ubi Kayser: sicut T: sicubi Madvig ita interdictum est et sponsio facta, ego me ad iudicem sicsic Kayser: si T defendam utut suppl. Peyron vi me deiecisse confitear, dolo malo negem, ecquisetquis T: corr. Orelli me audiat? non opinor equidemquidem T: corr. Halm, quia, si vi deieci M. Claudium, dolo malo deieci; in vi enim dolus malus inest, etet at Kayser Claudio utrumvis satis est planum facere, vel se a me ipso vi deiectum esse vel me consilium inisse ut vi deiceretur.

plus igitur datur Claudio, cumigitur ... Claudio cum ... T (Krüger): suppl. Beier ita interdicitur, unde dolo malo meounde dolo malo meo T2, Keller: unde a me (e v. 26 geminat.) T1 vi deiectus sit, quam si daretur, unde a me vi deiectus esset. nam in hoc posteriore, nisi ipse egomet deiecissem, vincerem sponsionem; in illo priore, ubi dolus malus additurauditur T: corr. Beier, sive consilium inisseminissem ut vi deiceretur add. T: del. Keller (e § 29 v. 24 repetitum) sive ipse deiecissem sup. lin. hab. T, sive ipse deiecissem, necesse erat te dolo malo meo vi deiectum iudicari.

hoc persimile atque adeo plane idem est in hoc iudicio, recuperatores. quaero enim abs te, si ita iudicium datum esset: Qvantae pecvniae paret a familia P. Fabii vivi suppl. Huschke hominibvs armatis damnvm M. Tvllio datvmdatum Baiter: ... tum T: factum Beier, quid haberes quod diceres? nihil, opinor. fateris enim omnia et familiam P. Fabi fecisse et vi hominibus armatis fecisse. quod additum est 'dolo malo,' id te adiuvare putas in quo opprimitur et excluditur omnis tua defensio?

nam si additum id non esset ac tibi libitum esset ita defenderedefenderem T: corr. Peyron, tuam familiam non fecisse, vinceres, si id probare potuisses. nunc, sive illa defensione uti voluisses sive hac qua uteris, condemneris necesse est; nisi putamus eum in iudiciumeum ... icium T (Krüger): suppl. Peyron venire qui consilium inierit, illum qui fecerit non venire, cum consilium sine facto intellegi possit, factum sine consilio non possit. an, quod factum eius modi est ut sine occulto consilio, sine nocte, sine vi, sine damno alterius, sine armis, sine caede, sine maleficio fieri non potuerit, id sine dolo malo factum iudicabitur? an, qua in re praetorpraetor Peyron: P. R. T illi improbam defensionem tolli voluit, in ea re mihi difficiliorem actionem factam putabitis?

hic mihi isti singulari ingenio videntur esse qui et id quod mihi contra illos datum est ipsi adripiunt et scopulo atque saxis pro portu stationeque utuntur. nam in dolo malo volunt delitisceredelitescere Peyron, in quo, non modo cum omnia ipsi fecerunt quae fatentur, verum etiam si per alios id fecissent, haererent ac tenerentur.

ego non in una re sola, quod mihi satis est, neque in universa re solumsolum quod mihi satis est add. T: ego delevi (re solum ... satis est del. Francken), sed singillatimsingilatim T: corr. Klotz in omnibus dolum malum exstare dico. consilium capiunt ut ad servos M. Tulli veniant; dolo malo faciunt. arma capiunt; dolo malo faciunt. tempus ad insidiandum atque celandum idoneum eligunt; dolo malo faciunt. vi in tectum inruunt; in ipsa vi dolus est. occidunt homines, tectum diruunt; nec homo occidi nec consulto alteri damnum dari sine dolo malo potest. ergo si omnes partes sunt eius modi ut in singulis dolus malus haereat, universam rem et totum facinus sine dolo malo factum iudicabitis?

quid ad haec Quinctius? sane nihil certum neque unum, in quo non modo possit verum putet se posse consistere. primum enim illud iniecitini. c. t T: suppl. Peyron, nihil posse dolo malo familiae fieri. hoc loco non solum fecit ut defenderet Fabium, sed ut omnino huiusce modi iudicia dissolveret. nam si venit id in iudicium de familia quod omnino familia nulla potest committere, nullum est iudicium, absolvantur omnes de similide ... mili T (Krüger): suppl. Peyron causa necesse estest hoc solum add. T: del. Madvig (ex si hoc solum repetitum), bona me hercule!

si hoc solum essetesset ex est T, tamen vos, tales viri, nolle deberetis maximam rem coniunctam cum summa re publicapublica p. T (Keller): om. Peyron fortunisque privatorum, severissimum iudicium maximaque ratione compositum per vos viderivideri T1: videretur T2 (ne severissimum ... videretur Huschke) esse dissolutum. sed non id solum agitur Priscian 6.1.5 hoc iudicium sic exspectatur ut non unae rei statui, sed omnibus constitui putetur.

ego intellego, et tamen dicendum est ad ea quae dixit Quinctius, non quo ad rem pertineat, sed ne quid, quia a me praetermissum sitsit Baiter: est Peyron (de T incertum), pro concesso putetur.

dicis oportere quaeri, homines M. Tulli iniuria occisi sintsint Madvig: essent T necne. de quo hoc primum quaero, venerit ea res in hoc iudicium necne. si non venit, quid attinet aut nos dicere aut hos quaerere? si autem venit, quid attinuit te tam multis verbis a praetore postulare ut adderet in iudicium 'inivria,' et, quia non impetrasses, tribunos pl. appellare et hic in iudicio queri praetoris iniquitatem, quod de iniuria non addidissetaddidisset Huschke: addiderit (vel addidebet) T?

haec cum praetorem postulabas, cum tribunos appellabas, nempe itanempe ita Peyron: ... m ... a T dicebas, potestatem tibi fieri oportere ut, si posses, recuperatoribusreciperatores T: corr. Beier persuaderes non esse iniuria M. Tullio damnum datum. quod ergo ideo in iudicium addi voluisti, ut de eo tibi apud recuperatores dicere liceret, eo non addito nihilo minus tamen ita dicis, quasi id ipsum a quo depulsusdepulsus Peyron: e ... s. s T es impetraris? at quibus verbis in decernendo Metellus usus est ceterique-que suppl. Madvig quos appellasti? nonne haec omnium fuit oratio, quod vi hominibus armatis coactisve familia fecisse diceretur, id tametsi nullo iure fieri potuerit, tamen se nihil addituros? et recte, recuperatores.

nam cum perfugio nullo constituto tamen haec scelera servi audacissime faciant, domini impudentissime confiteantur, quid censetis fore, si praetor iudicet eius modi caedis fieri iure posse? an quicquam interest utrum magistratus peccato defensionem constituant an peccandi potestatem licentiamque permittant?