multa mihi necessario, iudicesiudices V rell.: om. CO1, praetermittenda sunt, ut possim aliquo modo aliquando de hishis VCOpb: iis d rebus quae meae fidei commissae sunt dicere. recepi enim causam Siciliae: ea me ad hoc negotium provincia attraxit. ego tamen hoc onere suscepto et recepta causa Siciliensi amplexus animo sum aliquanto amplius. suscepi enim causam totius ordinis, suscepienim... suscepi (VC al.) suppl. in mg. O: Anecd. p. xxvii: enim post alterum suscepi male iteravit V causam rei publicae, quod putabam tum denique recte iudicari posse si non modo reus improbus adduceretur, sed etiam diligens acac COq1: et pb rell.: in V est incertum firmus accusator ad iudicium veniretvenerit C1O1 (cf. Div. § 37).

quo mihi maturius ad Siciliae causam veniendumveniundum VCp al. est relictis ceteris eius furtis atqueatque VCO1: ac p rell. flagitiis, ut et viribus quam integerrimis agere et ad dicendum temporis satis habere possim. atqueAtque (adque V) VCO1r: atque adeo pb al. antequam de incommodis Siciliae dicodico V Cpb et in mg. O1: dicam Ok, pauca mihi videntur esse de provinciae dignitate, vetustate, utilitate dicendadicunda C. nam cum omnium sociorum provinciarumque rationem diligenter habere debetis, tum praecipue Siciliae, iudices, plurimis iustissimisque de causis, primum quod omnium nationum exterarum princeps Sicilia se ad amicitiam fidemque populi Romani adplicavit. prima omnium, id quod ornamentum imperi est, provincia est appellata; prima docuit maiores nostros quam praeclarum esset exteris gentibus imperare; sola fuit ea fide benivolentiaque erga populum Romanum ut civitates eius insulae, quae semel in amicitiam nostram venissent, numquam postea deficerent, pleraeque autem et maxime inlustres in amicitia perpetuo manerent.

itaque maioribus nostris in Africam ex hac provincia gradus imperi factus est; neque enim tam facile opes CarthaginisCarth. COp: Karth. edd. tantae concidissent nisi illud et rei frumentariae subsidium et receptaculum classibus nostris pateret.quare P. Africanus CarthagineCarth. COp: Karth. edd. deleta Siculorum urbis signis monumentisque pulcherrimis exornavit, ut, quos victoria populi Romani maxime laetari arbitrabatur, apud eos monumenta victoriae plurima conlocaret.

denique ille ipse M. Marcellus, cuius in Sicilia virtutem hostes, misericordiam victi, fidem ceteri Siculi perspexerunt, non solum sociis in eo bello consuluit, verum etiam superatis hostibus temperavit. Vrbem pulcherrimam Syracusas, —quae cum manu munitissima esset, tum loci natura terra ac mari clauderetur,—cumclauderetur COpqk: claudebatur r rell. vi consilioque cepisset, non solum incolumem passus est esse, sed ita reliquit ornatam ut esset idem monumentum victoriae, mansuetudinis, continentiae, cum homines viderent et quid expugnasset et quibus pepercisset et quae reliquisset: tantum ille honorem habendum Siciliae putavit ut ne hostium quidem urbem ex sociorum insula tollendam arbitraretur.

itaque ad omnis res sic illasic illa Cobet: sicilia codd. provincia semper usi sumus ut, quicquid ex sese posset efferre, id non apud nosnos C (Cl. Rev. xviii, p. 23): eos rell. nasci, sed domi nostrae conditum iamiam CO1: om. rell. putaremus. deberet non ad diem dedit? quando id quod opus esse putaret non ultro pollicita est? quando id quod imperaretur recusavit? itaque ille M. Cato sapiens cellam penariam rei publicae nostrae, nutricem plebis Romanae Siciliam nominabatnominavit bd. nos vero experti sumus Italico maximo difficillimoque bello Siciliam nobis non pro penaria cella, sed pro aerario illo maiorum vetere ac referto fuisse; nam sine ullo sumptu nostro, coriis, tunicis, frumentoque suppeditandosuppeditando O1: subpedido C1: suppeditato p rell., Serv. ad Aen. i. 1: suppeditabat Arus. Mess., maximos exercitus nostros vestivit, aluit, armavit.

quid? illa quae forsitan ne sentiamussentiamus CO1: sentimus p rell. quidem, iudices, quanta sunt! quod multis locupletioribus civibus utimur, quod habent propinquam fidelem fructuosamque provinciam, quo facile excurrant, ubi libenter negotium gerant; quos illa partim mercibus suppeditandis cum quaestu compendioque dimittit, partim retinet, ut arare, ut pascere, ut negotiari libeat, ut denique sedes ac domicilium conlocare; quod commodum non mediocre rei publicaereip. COp al.: populi Romani bd est, tantum civiumcivium C: romanorum add. (per compend.) O1brd (v, §118) numerum tam prope aa CO: ab p rell. domo tam bonis fructuosisque rebus detineridetineri b al.: -ere COp et pler. (Act. Pr. §18).

et quoniam quasi quaedam praedia populi Romani sunt vectigalia nostra atque provinciae, quem ad modum vos propinquisuos propinquis CO1: prop. uos p rell. vestris praediis maxime delectamini, sic populo Romano iucunda suburbanitas estest p rell.: om. C (est suburb. corr. Oq1) huiusce provinciae. iam vero hominum ipsorum, iudices, ea patientia virtus frugalitasque est ut proxime ad nostram disciplinam illam veterem, non adad CO Par. 7786: om. p rell. hanc quae nunc increbruitincrebruit Cp: increbuit Ob et pler. videanturuideatur Cb accedere: nihil ceterorum simile Graecorum, nulla desidia, nulla luxuriesluxuries CO1: luxuria p rell., contra summus labor in publicis privatisque rebus, summa parsimoniasumma parsimonia om. CO, summa diligentia. sic porro nostros homines diligunt ut iisiis C: is p: his b edd. solis neque publicanus neque negotiator odio sit.

magistratuum autem nostrorum iniurias ita multorum tulerunt ut numquam ante hoc tempus ad aram legum praesidiumque vestrum publico consilio confugerintconfugerint Cp: confugerent bd, tametsi etet Cpr al.: om. O1b Asc. illum annum pertulerant qui sic eos adflixerat ut salvi esse non possent, nisi C. Marcellus quasi aliquo fato venisset, ut bis ex eadem familia salus Siciliae constitueretur, et postet post CO1pq: et postea Asc.: postea k: postquam bd M. Antoni infinitum illud imperium senserant. sic a maioribus suis acceperant, tanta populi Romani in Siculos esse beneficia ut etiam iniurias nostrorum hominum perferendas putarent.

in neminem civitates ante hunc testimonium publice dixerunt; hunc denique ipsum pertulissent, si humano modo, si usitato more, si denique uno aliquo in genere peccasset. sed cum perferre non possent luxuriem, crudelitatem, avaritiam, superbiam, cum omnia sua commoda, iura, beneficia senatus populique Romani unius scelere ac libidine perdidissent, hoc statuerunt, aut illiusillius CO1: istius p rell. iniurias per vos ulcisci ac persequi, aut, si vobis indigni essent visi quibus opem auxiliumque ferretis, urbis acac COp: et bd sedes suas relinquererelinquere Manutius: relinquerentur primo C, dein relinquerent, ut rell., quandoquidem agrosagros om. bd iam ante istius iniuriis exagitati reliquissent.

hoc consilio abab CO: a rell. L. Metello legationes universae petiverunt ut quam primum isti succederet, hoc animo totiens apud patronos de suis miseriis deplorarunt, hoc commoti dolore postulata consulibus, quae non postulata sed in istum crimina viderentur esse, ediderunt. fecerunt etiam ut me, cuius fidem continentiamque cognorantcognorant C: cognoverant p rell., prope de vitae meae statu dolore ac lacrimis suis deducerent ut ego istum accusarem, a quo mea longissime ratio voluntasque abhorrebat; quamquam in hac causa multo pluris partis mihi defensionis quam accusationis suscepisse videor.

postremo ex tota provincia hominesex tota prov. hom. CO: hom. ex tota prov. p rell. nobilissimi primique publice privatimque venerunt, gravissima atque amplissimaamplissima CO1: honestissima p rell. quaeque civitas vehementissime suas iniurias persecuta est. at quem ad modum, iudices, venerunt? videor enim mihimihi C rell.: om. O1 iam liberius apud vosiam liberius apud vos CO1: liberius apud vos iam p rell. pro Siculis loqui debere quam forsitan ipsi velint: salutisaluti CO1: saluti enim p rell. potius eorumeorum potius bd consulam quam voluntati. ecquem existimatis umquam ullahecquem C umquam ulla C rell.: nulla (n del. m. 2) unquam O `sed corr. m. 1, ut videtur' (Muell.): ulla umquam Kays. (ii, §17) in provincia reum absentem1 contra inquisitionem accusatoris tantis opibustantis opibus om. CO, tanta cupiditate esse defensum? quaestores utriusque provinciae qui isto praetore fuerant cum fascibus mihimihi om. CO1 praesto fuerunt:

hishis COpb: hi rell. porro qui successerunt, vehementer istius cupidi, liberaliter ex istius cibariis tractati, non minus acres contra me fuerunt. videte quid potuerit qui quattuor in unauna COprk: om. rell. provincia quaestores studiosissimos defensores propugnatoresque habuerit, praetorem vero cohortemque totam sic studiosam ut facile appareret non tam illis Siciliam, quam inanem offenderant, quam Verrem ipsum, qui plenus decesserat, provinciam fuissefuisse provinciam Zielinski, p. 193. minari Siculis si decrevissentdecrevissent CO al.: decressent codd. plerique legationes quae contra istum dicerentlegationes... dicerent CO: -em... -et pbk edd., minari si qui essent profecti, aliis si laudarent benignissime promittere, gravissimos privatarum rerum testis, quibus nos praesentibus denuntiavimus, eos vi custodiisque retinere.

quae cum omnia facta sintsint CO: sunt pbk, tamen unam solam scitote esse civitatem Mamertinam quae publice legatos, qui istum laudarent, miserit. eius autem legationis principem, civitatis nobilissimum civemcivem CO1: om. rell. (cf. v, §47), C. Heium, iuratum dicere audistis isti navem onerariam maximam Messanae esse publice coactis operis aedificatam; idemque Mamertinorum legatus, istius laudator, non solum istum bona sua, verum etiam sacra deosque penatis a maioribus traditos ex aedibus suis eripuisse dixit. praeclara laudatio, cum duabus in rebus legatorum una opera consumitur, in laudando atque repetendorepetendo COb: in repet. pk! atque ea ipsa civitas qua ratione istiilli bd amica sit, dicetur certo loco; reperietis enim, quae causae benivolentiae Mamertinis erga istum sintMam. erga istum sint CO1: sint Mam. erga istum p rell., eas ipsas causas satissatis COb: om. pk iustas esse damnationis. Alia civitas nulla, iudices, publico consilio laudat.

vis illa summi imperi tantum potuit apud perpaucos homines, non civitates, ut aut levissimi quidam ex miserrimis desertissimisque oppidis invenirentur qui iniussu populi ac senatus proficiscerentur, aut iihii C qui contra istum legati decreti erantlegatos decreverant bd, etet om. CO mandataque CO p rell.: ac mandata falso `N' testimonium publicum mandataque acceperant, vi ac metu retinerentur. quod ego inQuod ego id in C paucis tamen usu venisse non moleste tulituli CO: fero p rell., quo reliquae tot et tantae et tam graves civitates, tota denique Sicilia plus auctoritatis apud vos haberet, cum videretisvideretis C, et pler.: videritis O1 Par. 7786 nulla vi retineri, nullo periculo prohiberi potuissepotuisse Cp rell.: posse bd: in O utrumque coniungitur quo minus experirentur ecquid apud vos querimoniae valerent antiquissimorum fidelissimorumque sociorum.

nam quod fortasse nonnon om. C nemo vestrum audierit, istum a Syracusanis publice laudari, id tametsi priore actione ex Heraclii Syracusani testimonio cuius modi esset cognovistis, tamen vobis alio loco ut se tota res habeat, quod ad eam civitatem attineatattineat CO: attinet rell., demonstrabitur. intellegetis enim nullis hominibus quemquam tanto odio quanto istum Syracusanis et esseet esse CO: esse pbk et fuisse. at enim istum Siculi solisoli Siculi bd persequuntur: cives Romani qui negotiantur in Sicilianegotiantur in Sicilia CO: in Sic. neg. p rell., corr. O1 defendunt, diligunt, salvum esse cupiunt. primum, si itain ista O1 esset, tamen vos in hac quaestione de pecuniis repetundis, quae sociorum causa constituta est lege iudicioque sociali, sociorum querimonias audire oporteret.

sed intellegere potuistis priore actione civis Romanos honestissimos ex Sicilia plurimis maximisqueplurimis maximisque scripsi C secutus, in quo est plurimos (suprascr. i) maximisq.: plurimos maximis rell. (ii, §§2, 102, 142) de rebus, et quas ipsi accepissent iniurias et quas scirent esse aliisesse aliis CO: aliis esse rell. factas, pro testimonio dicere. ego hoc quod intellego, iudices, sic confirmo. videor mihi gratum fecisse Siculis quod eorum iniurias meo labore, inimicitiisinimicitias bd, periculo simsim C rell. praeter O1b (sum) persecutus: non minus hoc gratum me nostris civibus intellego fecisse, qui hoc existimant, iuris libertatis rerum fortunarumque suarum salutem in istius damnatione consistere.

quapropter de istius praetura Siciliensi non recuso quin ita me audiatis ut, si cuiquamsi cui b hominum om. CO1 generi hominum sive Siculorum sive nostrorum civium, si cuiquamsive cuiquam codd. ordini sive aratorum sive pecuariorumsive pecuariorum om. CO sive mercatorum probatus sit, si non horum omnium communis hostis praedoque fuerit, si cuiquam denique in re umquam ullain re umquam ulla CO: ulla in re umquam rell., corr. O1 temperarittemperavit codd., ut vos quoque eiei om. bd temperetis. qui simul atque ei sorte provincia Sicilia obvenit, statim Romae, ab urbeRomae ab urbe CO, Harl. 5428 (A. D. 1469): Romae et ab urbe p rell.: Romae et ad urbem Asc., Arus. Mess. antequam proficisceretur, quaerere ipse secum et agitarecogitare bd cum suis coepit quibusnam rebus in ea provincia maximam uno anno pecuniam facere posset. nolebat in agendo discere,—tametsi nonnon om. pb provinciae rudis erat et tiro: ~~sed Siciliaesed (si O) Sicilie CO: sed in Siciliam p rell.: ego seclusi, Gulielmium et Madvigium secutus (Cl. Rev. xviii, p. 24)~~ paratusparatus erat CO ad praedam meditatusque venire cupiebat.

O praeclare coniectum aa Cp: ab b: om. kO2 vulgo in illam provinciam omen communis famae atque sermonis, cum ex nomine istius quid isteiste om. bd in provincia facturus esset perridiculeperridicule CO1k Prisc.: perridiculi p rell. homines augurabantur! etenim quis dubitare posset, cum istius in quaestura fugam et furtum recognosceret, cum in legatione oppidorum fanorumque spoliationes cogitaret, cum videret in foro latrocinia praeturae, qualis iste in quarto actu improbitatis futurus esset?atque ut intellegatis eum Romae quaesisse nonnon solum Asc. Cf. §83 infra; Stangl, Pseudoasconiana, p. 183 modo genera furandi, sed etiam nomina certissimanomina certissima CO1: nomina, certissimum rell., accipite argumentum quo facilius de singulari eius impudentia existimare possitis.

quo die Siciliam attigit—videteattigit CO1: tetigit p rell. satisne paratus ex illo omine urbano ad everrendamevertendam pd provinciam venerit,—statim Messana litteras Halaesam mittit (quas ego istum in Italia conscripsisseconscripsisse CO: scripsisse p, Asc. arbitror; nam simul atque e navi egressus est deditdedit CO: dedit operam ut pb, et ita falsa cum interpunctione edd.), Halaesinus ad se Dio continuo veniret; se de hereditate velle cognoscere quae eius filio a propinquo homine, Apollodoro LaphironeLafyrone p: Lafirone qr, al.: L. A. ualerone C (L. Aualerone C2), venisset.

ea erat, iudices, pergrandis pecunia. hic est Dio, iudices, nunc beneficio Q. Metelli civis Romanus factus; de quo multis viris primariis testibus multorumque tabulis vobis priore actione satis factum est, HS deciensH.S.D C: HS decies O1: undecies p rell. numeratanumerata C (i, §100: ii. §§50, 142): numeratum p Asc.: -tam O1 esse ut eam causam, in qua ne tenuissima quidem dubitatio possetpossit CO1 esse, isto cognoscente obtineret; praeterea greges nobilissimarum equarumnobilissimarum equarum C b (iii, §28): -orum equorum O1 edd. abactos, argenti vestisque stragulae domi quod fuerit esse direptumdereptum C p al.; ita HS deciensdeciens C: undecies p rell. Q. Dionem, quod hereditas ei venissetvenisset CO1: obvenisset rell., nullam aliam ob causam perdidisse.