οὕτω δὲ ἐγνωκὼς ὅμως ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς τούτου μόνου καὶ τελευταίου παρῆλθον ἐν ὑμῖν ἐρῶν, ᾧ πεισθέντες μὲν μεγάλα εἰς δόξαν ὠφεληθήσεσθε, μὴ δεξάμενοι δὲ πολλὴν καὶ μεγάλην αἰσχύνην, ἢ νῦν γέγονε, βέβαιον τηρήσετε τῇ πόλει. τοῦτο δέ ἐστιν ἀνῃρῆσθαι τουτονὶ τὸν βωμόν, ὃν ἐκ τῶν πρὸς ἐμὲ πεπραγμένων ἀπεφή- νατε μάταιον.

εἰ μὲν οὖν ἐφρόντιζον τῶν τῷ δήμῳ συμφερόντων οἶ φάσκοντες ὑμᾶς φιλεῖν, εὐθὺς ἂν μετὰ τὴν ἐμὴν παράδοσιν, ἣν πεποίησθε τὴν πρὸς τὸν βωμὸν αἰδῶ ῥᾳδίως ἀνελόντες, ἔλεγον ἂν τούτους τοὺς λόγους Ι οὓς νῦν ἀκούσεσθε παρ’ ἐμοῦ καὶ τὸν R IV 254 βωμὸν ἀνασπᾶν ἐκέλευον, ὡς ἂν οὐ καλῶς ἔχον ὑμῖν τὸν αὐτὸν θυσίαις μὲν τιμᾶν, τῷ δὲ τοὺς ἱκέτας 1 μὲν inserui e CrHVaBVi om VWolfMaClLau edd 2 οὐ Ma 3 δεινότατον Lau Ι ἂν inserui cum Gasda om libri edd 4 καταλύσαι Η | a δὲ ἔχων Va sed γρ δἔχον in m 2 Ι ἀφεστάναι Va sed ἁ ex ἑ corr m 2 5 ἐμοί δ’ Ma sed ἐμοί τε suprascr m 2, Cl 6 καὶ V sed δὲ in marg m 2 | τὸν ante τοῦ inser Ma Ι ἑνὸς Va sed ἑ in ras m 2 7 παρῆλθον V sed ον in ras m 2 | ὃ ViVa sed in hoc in ὧ corr m 2, et praeferendum censet Gasda | πεισθέντες Va sed σθέντες in ras m 2 8 μεγάλως VaB | voce δόξαν des Cr fol. 39 v, quae sequun- tur in fol. 39 r usque ad p. 349, 15 ἐλλήνων abrasa iam non legi possunt | μὴ om Vi 9 ἣ in ras Va 2 sed ὃ suprascr m 3 ὃ Vi ἤ Wolf Ferr Ι post βέβαιον ras —15 litt V 10 τῆ πόλει τηρήσετε Mor | ἀναιρῆσαι Va sed γρ ἀνηρῆσθαι in marg m 2, BVi 11 ἐμὲ in ras V 2 13 ἡμᾶς Vi 14 comma post πεποίησθε libri edd delevi 15 αἰδώ cum ras 1 litt V Ι comma inserui ex HViMaCl om reliqui libri edd 17 ἂν οὐ καλῶς] οὐκ ἂν ἔχον Va sed ν(2) in ras m 2 et γρ οὐκ ἂν καλῶς ἔχον in marg m 3, οὐκ ἂν οὐ καλῶς Β οὐκ ἂν καλῶς Vi ἂν ἀκαλῶς Wolf Ι ἔχων Vi 18 τὸ in τῶ corr Va2 ἀποσπᾶν ἀτιμάζειν· ἐπεὶ δὲ τουτὶ μὲν ὑπὸ τούτ’ ὢγ τῶν χρηστῶν ὠλιγώρηται τῶν μεγάλας ὑμῖν ὀφειλόν- των χάριτας ἀνθ’ ὧν αὐτοῖς ὅ τι βούλονται ποιεῖν ἐπετρέψατε καὶ ζῆν ἐπ’ ἐξουσίας ἀπάσης, ἔδει δὲ καὶ τὴν ὑπὲρ τούτου γνώμην μετὰ πολλῶν ὧν πρότερον δεδήλωκα παρ’ ἐμοῦ προτεθῆναι, οὐχ ἡδέως μὲν ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο ἀναβὰς τὸ πολλὴν μέν μου δεξάμενον καὶ συνεχῆ πολιτείαν, ἀμοιβὴν δέ μοι τοιαύτην ἐνηνοχὸς ὁποίαν ἴστε, τοσοῦτον δ’ οὖν ὑπομενῶ δημηγορῆσαι καὶ διδάξαι τὴν πόλιν ὡς ἀμείνων ἂν εἴη τὸν βωμὸν ἀνελοῦσα.

4. Καίτοι, μὰ τὴν Ἀθηνᾶν, οὐδ’ εἰ πάντες οἱ μάν- τεις προὔλεγον ὡς ἐγώ ποτε ταῦτα ἐν Ἀθηναίοις φθέγξομαι καὶ τοιαῦτα ἀφήσει ῥήματα Δημοσθένης, οὐκ ἄν ποτε ἐπίστευσα λέγουσι. διὰ τί; ὅτι οὐ τῆς ἐμῆς, ὦ Ἀθηναῖοι, προαιρέσεως οἱ λόγοι, ἀλλ’ ἑτέρων μὲν ἦν ἐκεῖνα, τὸ μὴ μεμνῆσθαι τῶν προγόνων μηδὲ 12 Dem. p. 762, 17 1 τουτὶ μὲν C sed τὶ et ὲ in ras f τοῦτο μὲν MaCl sed in hoc ο in ras m 2 τῆς τιμῆς Va sed τουτὶ μὲν in marg m 2, BVi τοῦ τιμᾶν Η 3 τὰς ante χάριτας MaClLau Ι ἀνθῶν Va | ὅτι Vi 4 ἐπεξουσίας Vi | δεῖ coni Gasda 5 τούτων Lau 6 δεδήλωκα scripsi auctore Gasda δέδωκα HVCWolf edd ἔδωκα VaBMaClLau ἔδωκε Vi | καὶ ante παρ’ WolfVi edd delevi | προτεθῆναι scripsi auctore Re προστεθῆνοι προστεθεῖν Lau) libri edd 6 ἐρῶ οὖν vel simile ante οὐχ excidisse censet Re 7 ἀναβὰς V sed νῦν ἄνω suprascr m 2 | μέν μου V sed ν μου in ras m 2, C sed υ ex ι corr f μέντοι Η μὲν οὐ Wolf Ferr 8 ἐνηνοχὼς Ma 9 ὑπομένω HWolf MaCl sed in hoc μένω e μενῶ corr m 2 10 ἄμεινον Lau 11 ἀνελόντα Va sed όντα in ras m 2 13 ἐν ἀθηναίοις ταῦτα Lau 14 καὶ — Δημοσθένης delenda censet Gasda | καίτοι ταῦτα Wolf | ῥήματα ἀφήσει VaBVi φήσει Lau ἀφήσω coni Re 15 διατί HViMaCl | ὅτι om MaCl Ι οὐ inser Va 2 17 μεμνῆσθαι — 349, 1 μηδὲ om Wolf Ferr | τῶν — 349, 1 με- μνῆσθαι inser Va3 a Ι μὴ δὲ HBViMa μεμνῆσθαι τοῦ φρονήματος μηδὲ μιμεῖσθαι τοὺς πατέ- ρας, ἑτέρους δὲ γενέσθαι, ἐγὼ δὲ πᾶν τοὐναντίον εἰς ἐκείνους βλέπειν ἠξίουν κἀκείνους ποιεῖσθαι παρά- δειγμα τοῦ βίου καὶ μὴ λιπεῖν τὴν παραδοθεῖσαν τάξιν.

καί που καὶ ἐπιπλήττων ὑμῖν ὁ πάντα ἐγὼ θρασὺς εἶπόν τι καὶ τοιοῦτον· ἐξέστητε, ὦ Ἀθη- ναῖοι, α τῆς ὑποθέσεως καὶ προσέθηκα τὴν περὶ ἐξόδους ὑμῶν ἀργίαν, τουτὶ γὰρ ἑώρων οὐχ ἥκιστα τὸ μέρος τῇ πόλει κατημελημένον, ὑπὲρ δὲ τῶν εἰς τὸν βωμὸν τουτονὶ τιμῶν ὧς κατερρᾳθυμημένων οὐδεπώ- ποτε ἐπιτιμήσας οἶδα. οὐδὲ γὰρ ἑώρων τοιοῦτον οὐδὲν περὶ αὐτὸν συμβαῖνον, ἀλλὰ καίτοι τἄλλα πολὺ τοῦ τῶν προγόνων ἀφεστηκότες τρόπου καὶ τὴν ἐν τοῖς θεάτροις ἡδονὴν ἔμπροσθεν τῆς ὑπὲρ τῶν | Ἑλλή- R IV 255 νῶν προνοίας πεποιημένοι τοὺς περὶ τοῦτον νόμους ἀκριβῶς ἐτηρήσατε καλῶς εἰδότες ὅτι τῇ πόλει δόξαν οὐ τὸ τοὺς ἐχθροὺς ἐν γῇ καὶ θαλάττῃ δύνασθαι 6 cf. p. 279, 18. Dem. p. 1233, 25 6 sq. cf. t. IV 299, 1 R. Dem. Phil. III p. 143, 13 10 Dem. p. 142, 14 1 μηδὲ Va Mor μὴ HVCBViMaClLau 2 ἕτεροι ΗVC sed in hoc in ἑτέρους corr f, VaBVi ἑτέρου Wolf Ferr Ι δὲ(1) om HVCVaBViMaClLau et γρ in marg Mor 3 κἀκείνου V ποιῆσαι VaVi 4 ἐκλιπεῖν Lau et γρ in marg Va 2 5 καὶ inser Va 7 καὶ ante τὴν VaB 8 ὑμῖν Va sed 00 supra ι m 2 ἡμῖν V | τοῦτο Lau Ι οὐχήκιστα Vi Ι τῇ πόλει τὸ μέρος Ma CI Ι τὸ μέρος om BVi inser Va 2 9 κατημελημένον scripsi auctore Sinteni ἠμελημένον libri ἠμελημένων Lau ἠμεληθέν Vi ἠδικημένον V) edd Ι τὸν V sed ο in ras m 2 om Vi 10 βωμὸν V sed o in ras m 2 | τουτωνὶ V Ι οὐδὲ πώποτε HVC VaBViMaClLau edd 11 ἐπιτιμήσας Ma sed γρ ἐπιθυμήσας in marg m 2 Ι οὐδὲν τοιοῦτον Lau 12 τἆλλα Η 14 ὑπὲρ in πέρι corr V 15 voce προνοίας inc Cr fol. 46 v | πεποιημέ- νοι προνοίας MaCl πεποιημένοι V sed οι in ras m 2 Ι τοῦτον scripsi e CrHVa sed in hoc et ον in ras m 2 Lau τούτων VCBViMaCl edd τούτοων Wolf 17 ἐν inser Va 2 | νικᾶν δύνασθαι Lau νικᾶν ἤνεγκε μᾶλλον ἢ τὸ φιλανθρώπως διακεῖσθαι τὴν γνώμην καὶ πρὸς οἶκτον ἔχειν ἑτοίμως καὶ τὸν Ἔλεον ἐν τοῖς θεοῖς ἀριθμεῖν.

6. Πόθεν οὖν ἐπὶ τοὺς παρόντας ἀφῖγμαι λόγους; Ἄπεμψε α Φίλιππος βουλόμενός με παρ’ ὑμῶν πρᾶγμα εἰκὸς ποιῶν, τὸν ὑπὲρ ὑμῶν ἀντιτεταγμένον αὐτῷ καὶ πολλῶν αὐτὸν ἐκκεκρουκότα λιμένων, πόλεων, τόπων καὶ τὸν δῆμον οὐκ ἐῶντα καθεύδειν ὑποχείριον ἐπιθυμῶν ἔχειν. τῷ μὲν οὖν τοιαύτας ὡς ὑμᾶς φοιτᾶν πρεσβείας θαυμαστῶς ὡς ἤλγουν, εἶχον δὲ ὅτῳ καὶ ἡσθείην ἂν παρ’ αὐτῶν. μαρτυρία γὰρ δήπου τοῦτό γε σαφὴς ἐμὲ μάλιστα τῶν ἐν τῇ πόλει ταῖς ἐπιθυ- μίαις ἐμποδίζειν ἐκείνου. τὸ γὰρ <ἐμὲ> α μόνον δηλοῦντος ἦν ὡς οἱ μὲν αὐτα συμπράττουσιν, οἱ δ’ οὐ σφόδρα λυποῦσι, Δημοσθένης δέ ἐστιν ὁ μεγάλων καὶ πολλῶν ὀφείλων δίκην Μακεδόσιν.

ἐλογιζόμην δὴ πρὸς ἐμαυτόν· ὦ Δημόσθενες, τὸν μὲν κίνδυνον 3 cf. p. 339 not. 1 8 cf. p. 270, 15; 327, 15 2 τὴν γνώμην scripsi e CrHVVaBViMaClLau κῇ γνώμῃ CWolf edd sed γρ τὴν γνώμην in marg Mor 5 παρ’ ὑμῶν om HVC post παρ’ ὑμῶν pauca in Cr folio ν usque ad p. 352, 5 ναῦς dispici possunt 6 τὸν in ras V 2 Ι ἡμῶν V | ἀντιτεταγμένον V sed νον in ras m 2 ἀντεταγμένον ClLau 7 αὐτον Va sed ante ν ras αὐτῶν ViLau | ἐκκεκρουκότι Va sed ι in α corr m 2, Β 9 τὸ VaBVi | οὖν om Vi | ἡμᾶς Vi 10 „malim θαυ- μαστὸν“ Re | ὡς del VaCl ὣς C Ι οὕτω Lau sed ου in ο corr m 2 11 ἐσθείην Lau Ι αὐτῶν Ma sed ης supra ων m 2 αὐτῆς B Vi αὐτοῖς V | δήπου inser Ma 2 om CI Ι τοῦτό scripsi e MaCl Lau cum Iacobsio Rev 4 τούτου HVCWolfVaBVi edd 12 γέγονε Β 13 ἐμὲ inserui ante μόνον, ante δηλοῦντος Gasda om libri edd 14 ὧς οἱ] ὅσοι V | οἵδ’ Vi Ι δὲ MaCl 15 ὁ — 16 Μακεδόσιν in marg Va 2 16 μακεδόσι Wolf Ferr Mor μακεδόνας Β | δὴ scripsi e MaClLau δὲ HVCWolfVa BVi edd 17 τὸν Ma sed ν add m2 ὁρᾷς καὶ ἐπὶ τὸ σῶμα τὸ σὸν ἥκουσιν οὗτοι. τί δὴ διανοῇ δρᾶν; λόγων μὲν ἀφθόνων εὐπορεῖς, ἐπεὶ καὶ τοῖς ἰδιώταις περὶ μόνου τούτου τοῦ πράγματος ῥᾴδιον ὧς πλεῖστα καὶ δικαιότατα λέγειν, ὅτι, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, εἰ μὲν ἴστε ποτὲ τοῦτο ἐν τῇδε τῇ πόλει γεγονὸς καί τις ἔχει ψήφισμα ἀναγνῶναι, καθ’ ὃ πολίτης ἢ ξέ- νος ἢ μέτοικος ἐξεδόθη παρ’ ὑμῶν τοῖς ἐξαι- τοῦσιν ἐχθροῖς, οὐ καλὸν μὲν πονηροῖς παρα- δείγμασιν ἀκολουθεῖν, γραφέσθω δ’ οὖν καὶ πραττέσθω καὶ νῦν παραπλήσια καὶ μηδεμία βοήθεια τοῖς κινδυνεύουσιν ἔστω· εἰ δὲ νόμον παρειλήφατε Ι παρὰ τῶν πατέρων ἔργῳ RIII 256 κεκυρωμένον διὰ μηδένα φόβον προέσθαι τὸ δίκαιον, μηδὲ ἐμὲ νῦν ἐκδῶτε.

ἐγὼ μὲν δὴ τούτοις τοῖς λογισμοῖς ἐπὶ τὸν βωμὸν ἔδραμον καὶ παραχρῆμα πολλοὶ περιειστήκεισαν ἐπιτήδειοι καὶ συγγενεῖς, πάν- τες, ὦ Ἀθηναῖοι, δακρύοντες ὁρῶντες οἴῳ τρόπῳ Δη- μοσθένης Ἀθήνησιν ἐχθρῶν διαφεύγει χεῖρας, ἔμελλον δὲ ἄρα μηδὲ οὕτω διαφεύξεσθαι. τοσαύτη τις ἦν ὑπερ- βολὴ τῆς ἐμῆς δυστυχίας. ὡς γὰρ εἶπον μὲν οἱ πρέ- σβεις ὑπὲρ ὧν ἧκον, συνεικον δὲ αὐτοῖς οἱ πολλὰ δὴ συνειρηκότες Μακεδόσι, τῶν δὲ ταὐτά μοι Ι φρο- R IV 257 νούντων ὁ φόβος ἀφῃρεῖτο τὴν φωνήν, ἤγγελλε δέ τις εἰς τὸν δῆμον Δημοσθένην τὸν Παιανιέα κατα- πεφευγέναι πρὸς τὸν Ἐλέου βωμόν, ἐψηφίσασθε, ὦ Ἀθηναῖοι, τὸ γενναῖον ἐκεῖνο ψήφισμα μάταιον εἶναι τὴν ἱκετείαν, λῆρον τὴν τοιαύτην ἐπικουρίαν, γέλωτα τὸν περὶ τοῦ βωμοῦ νόμον. ταῦτα γὰρ πάντα ἐνῆν ἐν τῷ δεῖν ἀποσπᾶν καὶ διδόναι τοῖς βουλομένοις λαβεῖν.

ἦλθον οἱ τοξόται τρέχοντες ἀπὸ τῆς ἐκκλησίας, 1 τῷ om Lau | τῶ δήμω Lau 2 μακεδόνος Lau 3 ἀνάξιον Va sed ἄνα in ras m 2 | ἐμαυτῶ χρῆμα Ma 4 τοῖς ante ἱεροῖς VaBViLau ἱεροῖς] αὐτοῖς in ras ὒ 7 περιειστή- κεισαν Va περιεστήκεσαν ΒCI 8 ὦ ἀθηναῖοι ante οἴῳ Lau 9 ἔμελλον Va sed ὂν in ras m 2 ἔμελλε Vi 10 δὴ Οἶ’ Ι μὴ δὲ HViMaCl | διαφεύξασυαι Va | τίς CrHViMaCl 12 συν- είποντο Ma sed in συνεῖπον corr m 2 Cl | δὴ om Vi inser Va 2 13 μακεδόσιν Cr | ταὐτά Va sed ras supra ὒ ταῦτά reliqui libri Mor Re 14 ὑφῃρεῖτο Lau | ἤγγελλε scripsi e CrHCVa Ma ἤγγειλε VVi ἤγγελε WolfClLau edd 15 πρὸς VaBVi | καιαπεφευγόια εἰς τὸν τοῦ ἐλέου MaCl 16 τὸν om Lau 17 γενναῖον in ras ὒ 18 ἱκεσίαν V 19 παρὰ Lau et γρ in marg Mor 21 ἐκ Lau et γρ in marg Mor εἶδόν με ἐπὶ τοῦ βωμοῦ καθήμενον, ἔκλαυσαν πρότε- ρον, εἶτ’ ἀπήγγειλαν ἃ οὐκ ἂν ἠβούλοντο· ἀνάστα, ὦ Δημόσθενες, καὶ τοῖς πρέσβεσι δεδεμένος ἕπου. ταυτὶ γὰρ Ἀθηναίοις ἔδοξεν. ἀνέστην, ὑπή- κούσα στένων ἐπ’ ἐμαυτοῦ πολλὰ τὸν οὐκ ἔτ’ ὠφελεῖν τοὺς ἱκετεύοντας ἔχοντα βωμόν. οἱ δὲ περιβαλόντες δεσμοῖς ἀπῆγον ἐγκεκαλυμμένον, οὐ γὰρ ἔφερον βλέ- πειν εἰς τὰς Ἁρμοδίου καὶ Ἀριστογείτονος εἰκόνας οὐδ’ εἰς τὸ βουλευτήριον οὐδ’ εἰς τὸ Μητρῷον, τὰ χωρία τῶν ἐμῶν λόγων καὶ ψηφισμάτων.

τοῦ λό- γου δὲ προεκδραμόντος μὲν τοῦ περὶ τῆς ἱκετείας, οὔπω δὲ ἱκανῶς πεπιστευμ·ένου προσιόντες μοι Θε- σπιέων τινὲς καὶ Πλαταιέων, δι’ ὧν ἐπορευόμην, ὀδυρό- μενοί τε καὶ προπέμποντες καὶ τὰ ἄλλα δὴ τὰ τῶν φίλων ποιοῦντες τελευτῶντες ἠρώτων, εἰ ταῦτα ὄντως ἀπὸ τοῦ βωμοῦ. ἐγὼ δὲ ἀρνεῖσθαι μὲν οὐκ εἶχον, ὁμολογεῖν δὲ οὐκ ἤθελον. ἤκουσά τι τοιοῦτον καὶ παρὰ Φωκέων γερόντων, οὗτοι γὰρ ἐν Φωκίδι μόνοι διὰ 8 Paus. I 8,5 9 cf. ad p. 284,6 18 cf. p. 235,16; t. IV 315, 8 R 1 ἐδάκρυσαν Lau 2 εἶτα MaCl Ι ἀνάστ’ CrHVCWolfVa Vi Ferr 3 ὦ om Lau 4 τουτὶ Β | ἔδοξαν V 5 ἐπ ἐμαυτοῦ scripsi e Va coll II. ἡ 195 ἐπ’ ἐμαυτὸν VVi ὐπ’ ἐμαυτὸν CrHCWolfMaCl edd ὑπ᾿ ἐμαυτοῦ Β οὐκ ἐμαυτὸν Lau στένων καὶ μεμφόμενος πρὸς ἐμαυτὸν coni Re Ι πολλὰ om Cl inser Μa 2 ἀλλὰ Lau | τὸν inser Ma 2 | οὐκέτ’ WolfMaCl 6 ἔχοντα Ma sed ἔχ in ras σθένοντα Cl | περιβάλλοντες VLau 7 δεσμοῖς Va sed οἶς in ras m 2 δεσμοὺς V | ἐγκεκαλυμμένον] οὐ κεκαλυμμένον Cr. 12 πεπιστευμένον Lau Ι θεσπ ἰῶν cum ras 1—2 α litt V θεσπιῶν Va sed ἴων in ρωτων corr et in marg scr m 2, Lau θεσπειῶν BVi θεσπρωτῶν Ma sed πρωτ in ras θεσπεσιεῶν Cl 13 πλαταιῶν CrHVVaBViMaCl 14 τἄλλα MaClLau Ι τὰ om Lau 16 περὶ? 17 δὲ om Vi | τοιοῦτον καὶ scripsi e CrHV sed in hoc inser m 2, VaViMaCl καὶ τοιοῦτον CWolfLau edd τοιοῦτον Β Ι παρὰ inser V 2 περὶ HWolfVi Ferr scriptura in Cr parum certa τοὺς ἐν ταῖς ὑποσχέσεσι λαμπρούς, οὓς ἐγὼ διελέγχων ἐλύπουν τοὺς ἡδέως ἐξαπατωμένους. Θετταλοί | R IV 258 γε μὴν καὶ κατεγέλων ὡς ἂν ὑέ ἐμοῦ πολλάκις κακῶς ἀκηκοότες ἀντὶ τῆς προδοσίας ἣν προὔδοσαν τὴν τῶν Ἑλλήνων ἐλευθερίαν.

ἐγὼ δὲ τοῖς μὲν φίλοις συνωδυρόμην, τοὺς δυσμενεῖς δ’ ὁρῶν κατεδυόμην, οὐχ ὧς ἄν τις ἀδικῶν, ποῖον γὰρ ἀδίκημα πολιτεύ- εσθαι μετ’ ἀνδρείας; ἀλλ’ ὡς ὑμῶν οὐκέθ’ ὁμοίων ὄντων. ἐπεὶ δὲ ὧς τὸν Φίλιππον ἤλθομεν, ἃ μὲν πρὸ τῶν βασιλείων ἤκουον παρὰ τῶν ξένων καὶ πεζεταίρων τωθαζόντων καὶ κροτούντων καὶ γεγηθότων ὡς ἂν αὐτὰς ἐχόντων τὰς Ἀθήνας, τίς ἂν διηγήσασθαι δύ- ναιτο; ἀλλ’ ἐπειδὴ σεμνὸς σεμνῶς ἐκάθητο Φίλιππος γέμων χαρᾶς καὶ δοῦλον ἔχων ὃν οὐκ ἠδυνήθη πρί- ασθαι καὶ διὰ τῶν δορυφόρων εἰσηγόμην, τοὺς μὲν ἀπέστησέ μου τοῦ σώματος τοὺς ἐπικειμένους, ἐμὲ δὲ εἰς αὑτὸν βλέψαι κελεύσας ἤρετο τί παθὼν ἐγὼ δεινὸν 1 Dem. fals. leg. p. 358,27 10 cf. ad p. 224,9 13 Ephipp. Peltast. com. III 336, 1 M (= II 1 p. 261 fr. 19 K) 1 ἃς Wolf Ferr 2 ἐλύπουν Va sed οὑν inser m 2 3 μὲν V | καὶ inser Va 2 4 ἀκηκοότες κακῶς VaBVi Ι ἢν C sed in ἡ corr m 2, Mor sed γρ ᾖ in marg ἦς Lau sed in ἧς corr m 2 scriptura in Cr parum certa 6 δὲ MaCl 8 ἀν- δρίας Lau Ι οὐκέθ’ Va sed θ’ in ras m 2 οὐκ ἔθ’ Vi οὐκ ἔσθ’ Cl 9 ἐπειδὴ δὲ Ma | ἥκομεν Ma 10 ἤκουον V sed ὗον in ras m 2 inser Ma 2 ἤκουσα Lau Mor sed in hoc γρ ἤκουον in marg, Re Ι πεζεταίρων scripsi e CrH πεζ(??)ρων Ma πεζαιτέ- ρων VCWolfLau edd ταίρων praevia ras 3 litt Β ἐξεταίρων Va ἐξ ἑτέρων Οἶ’ ἐξ ἑταίρων Vi 11 γρ δὲ ante καὶ in marg Mor 12 διηγήσαιτο Ma sed γρ διηγήσασθαι δύναιτο in marg m 2, Cl 13 ἐπεὶ Lau | σεμνῶς σεμνὸς Β σεμνὸς om Ferr Re σεμνῶς om VaLau Ι κάθητο VaLau 14 καὶ om Lau 15 τῶν om Re | τοὺς] δεσμοὺς Sintenis 16 μοι MaCI 17 εἰς Ma sed ὧς suprascr m 2 ὡς VaBLau | αὐτὸν libri edd Ι καλέσας V κελεῦσαι Ferr Ι δεινὸν om VaB ὑπὸ τῆς οἰκίας τῆς αὑτοῦ τοσαῦτα αὐτὸν ἀνιάσαιμι παροξύνων τὸν δῆμον καὶ δυνάμεις ἐκπέμπων καὶ παραινῶν τὴν Μακεδονίαν λῃστεύειν.

ἐγὼ δὲ οὐδὲν ὑποπτήξας οὐδ’ ὑπὸ τοῦ καιροῦ ταπεινωθείς, οὐχ ὡς ἐκδεδομένος, ἀλλ’ ὡς ἄν τις πρεσβεύων, ἀπὸ τῆς συν- ήθους διελεγόμην παρρησίας ὅτι πᾶς εὖ φρονῶν, ὦ Φίλιππε, καὶ τὰ δίκαια ποιῶν τὴν αὑτοῦ πα- τρίδα φιλεῖ. καὶ ὥσπερ σὺ ζῇς ἐν τοῖς ὅπλοις ἐπὶ τῷ μείζω ποιῆσαι τὴν βασιλείαν, οὕτως οὐδὲν θαυμαστὸν τὰς Ἀθήνας τὸν Ἀθηναῖον φρουρεῖν. οὐδὲ γὰρ ἐκεῖνό γ’ ἂν εἴποις ὅτι μικρὸν φρονοῦσαν τὴν πόλιν παραλαβὼν ἐ̓πει- θον τάξεως οὐ προσηκούσης ὀρέγεσθαι, ἀλλ’ οἶσθα δήπου μαθὼν τὸν Μαραθῶνα, τὴν Σα- λαμῖνα, τὸ Ἀρτεμίσιον, τὰς Πλαταιάς, τὴν Μυκάλην, τὴν Κύπρον, οὓς ἔστησεν ὅρους βα- σιλεῖ, καὶ μυρία ἂν ἔχοιμί σοι διελθεῖν, ὦ Φί- λιππε, μεστὸς ὢν ἐγὼ διηγήσεων, καὶ διαδεξά- 14 sq. cf. t. V 556, 4 sq. 15 cf. t. V 500, 19 16 cf. p. 217, 14 18 cf. t. II 305, 9 1 αὐτοῦ et αὐτὸν libri edd | δεινὸν ante τοσαῦτα VaB 2 ἐκπέμπειν Lau 4 οὐδὲ Vi | κακοῦ Ma 6 πᾶς — 8 φιλεῖ praemissis verbis τῆς μελέτης ἐν ᾖ δημοσθένης γράφει παρ’ ἀθηναίους ἀνελεῖν τὸν ἐλέου βωμόν citat Macarius fol. 82 v Ι ὦ Φίλιππε om Macar ὦ om VaBVi 7 αὐτοῦ scripsi e C αὐτοῦ reliqui libri edd ἑαυτοῦ Macar 11 φρονεῖν Lau | γε MaCl | ἂν inser Ma 2 12 φρουροῦσαν Wolf φρουροῦσα Lau 14 οὐκ ante οἶσθα Vi 15 τοὺς πλαταιέας Lau 16 μυλάκην WolfLau Ι τῶ βασιλεῖ Va sed γρ ὦ βασιλεῦ in marg m 2, BLau βασιλεῦ Vi 17 μυρί’ WolfMa sed in hoc ’ in ἁ corr m 2, Οἶ’ μυρίαν Ferr | δ’ ἂν V ἂν om Ferr Ι βασι- λεῦ Β 18 ὢν inser Va 2 | <καλλίστων> α διηγήσεων <ὧν νος> α coni Re μένος βῆμα <γέμον> α σεμνῶν καὶ καλῶν ἐπειρώμην, ὁμολογῶ, μὴ λείπεσθαι τῶν | R IV 259 παλαιῶν ῥητόρων.

καὶ περὶ τῆς αἰτίας δέ, ὦ Ἀθηναῖοι, τῆς πολλῆς ταύτης, ὡς ἄρα ἐγὼ πόλεμον ἐποίουν ἐξὸν εἰρήνην ἄγειν εἶπον καὶ τὰ πράγματα ἐξήτασα καὶ διορίσας τὸν ἀμυνόμενον ἀπὸ τοῦ κινοῦν- τος πόλεμον οὐδαμοῦ λύων εἰρήνην ἐφάνην, ἀλλ’ Εὔβοια, Πελοπόννησος, τὰ πλοῖα, Μέγαρα, Ἑλλήσπον- τος, μικρά, μείζω, πάντα με ταύτης ἐλεύθερον ἐποίει τῆς μέμψεως.

ἐγὼ μὲν οὖν σιωπήσας ἤλπιζον μάστιγας καὶ κέντρα καὶ πῦρ καὶ τὸ τελευταῖον, σφα- γήν, ὁ δὲ μικρὸν ἐπισχών, ἀφίημί σε, φησί, καὶ ποιῶ κύριον τῆς ὅποι βούλει πορείας, καὶ σώζου καὶ μένε μέν, εἰ τοῦθ’ ἥδιον, ἐν ταῖς ἐμαῖς πόλεσι, βάδιζε δὲ Ἀθήναζε καὶ κομίζου τὴν οἰκείαν, εἰ τοῦτό σοι κατὰ νοῦν. καὶ μειδιῶν ἄμα καὶ βλέπων εἰς τοὺς παρόντας, ἐπιμελοῦ δέ, φησί, καὶ τοῦ Ἐλέου βωμοῦ. παρ’ ὑμῖν γάρ ἐστι τοῖς ἡμέροις, ἡμεῖς δὲ ὠμοί τε καὶ βάρβαροι.

τὴν τοίνυν πορείαν ὧς μάλιστα λανθάνων ἐποι- ούμην τοῦ μὴ πάλιν ὁρᾶσθαι παρὰ τῶν Ἑλλήνων μηδὲ ἀναγκάζεσθαι πικρῶν ἀκούειν καθ’ ὑμῶν ῥημάτων. ἦσαν γάρ, ἦσαν οἱ παραβάλλοντες τῇ ἐκδόσει τὴν ἄφεσιν, τοῖς Ἀθηναίοις τὸν Φίλιππον, τοῖς πολίταις τὸν ἐχθρόν. ἃ καὶ νῦν μὲν ἀνάγκη πολλαχοῦ λέγεσθαι τῆς Ἑλλάδος. ἐγνωσμένων γάρ, οἶμαι, καὶ τούτων κἀκείνων εἰκὸς ἑκατέρῳ γίνεσθαι τοὺς προσήκοντας λόγους. ὅπως οὖν μὴ πολλοῖς ἐντεύξομαι τοῦ βωμοῦ μεμνημένοις, εἰς ὅσον οἶόν τ’ ἦν, κρύπτων ἐμαυτὸν ἐχώρουν. ἥκων τοίνυν ἓν τοῦτο ὅπερ ἔφην πολιτεύο- μαι πολίτευμα καὶ γράφω τὸν ἑστηκότα τηνάλλως ἀνατρέπειν.

φέρε γάρ, τίς ἡ τιμὴ τοῦ βωμοῦ; τὸν ἀδικούμενον ὡς αὐτὸν ἥκοντα σῶσαι. τί οὖν; ἤρκεσέ με ῥύσασθαι; πόθεν; οὐκοῦν ὁ μὲν λίθος ἔστηκε, τὸ γέρας δὲ πέπαυται, καὶ τῷ μὲν δοκεῖν μένει, τῇ δ’ ἀληθείᾳ κεκίνηται. τὴν γὰρ ἐκ τῶν νόμων αἰδῶ τοῖς βωμοῖς ὑπάρχουσαν ἂν ἀφέλῃς, οἴχεται ὁ βωμὸς καὶ τοῦτ’ ἔστιν ὃ πρὶν ἢ R IV 261 βωμὸς | νομισθῆναι. καὶ γὰρ τὰ τῶν θεῶν ἕδη τῶν ἄλλων τύπων αἰδεσιμώτερα ταῖς τιμαῖς, ἄνευ δὲ τούτων οὐδὲν ἀμείνω τῶν λοιπῶν ἀνδριάντων οὐδέ γε 14 cf. p. 245, 12; t. II 526, 13; V 353, 3 1 φήσει VaB Ι τις post φησί libri edd delevi 2 πά- τριον Va sed τίμιον in marg m 2, BLau 3 ἐκβάλλειν V sed λ(1) inser ἐκβάλλειν Va Re 4 ὁ τοῦτό εἰμι MaCl Ι πονῶν Lau Ι ὦ inserui e ViMaCl om reliqni libri edd | ἀθηναίοις V Ι τιμὴν] τὴν νῦν Vi 5 ὁ τῇ] ὅτι Wolf | φυγῇ ΜαCI 6 ταῦτ’ MaCI | οὐ in ras V 2 9 ἀπέρριπτο Vi ἔρριπται MaCl 10 εἶχεν scripsi ex HVCWolfBMaCI ἔσχεν VaLau edd ἔσχον Vi scriptura in Cr parum certa Ι ἐξελέσθαι om Ma 11 τοῦ βωμοῦ τιμὴ VaBLau | τὸ ante τὸν VaBLau et inser C 2 13 ἔστηκεν VCVaMa edd scriptura in Cr parum certa | πέπτωκε Lau 17 βωμὸν Va Ι καὶ ante τὰ HVCLau Mor Re scriptura in Cr parum certa delevi 18 τόπων Va sed γρ' τύπων in marg m 2, BVi et coni lacobs Lect 103 Ι τούτων ante ταῖς libri edd delevi cum Gasda τούτω, ταῖς coni Re τόπων αἰδεσιμώτερα τούτων (= venerabUiora quam alia loca quae vi- detis) Iacobs Lect 103 Rev 4 τῶν οὔπω ξεσθέντων λίθων.

οὐδεὶς ἐτόλμα πρό- τερον ἅπτεσθαι τῶν ἐκεῖσε καταφευγόντων. οὐδεὶς ἤκουσέ μου λέγοντος ὅτι χρὴ τοῦτον ἀνελεῖν. ἀνῄρη- ται τοῖς εἰς ἐμὲ πραχθεῖσιν ἡ παρ’ αὐτοῦ συμμαχία. μηδ’ ὁράσθω τοίνυν ὁ βωμός, μέχρις ἂν θεραπεύηται Παναθηναίοις μὲν Ἀθηνᾶ, μυστηρίοις δὲ Δημήτηρ, τῇ λαμπάδι δὲ ὁ Πὰν καὶ τῶν ἄλλων ἕκαστος θεῶν τοῖς παλαιοῖς νομίμοις.

καλῶς αὐτοῖς ἑστήκασιν οἶ βωμοί, τῶν ἑορτῶν δὲ καὶ τῶν ἄλλων αὐτοῖς ἁγιστειῶν ἀπολλυμένων μωρία τοὺς βωμοὺς διαφυλάττειν. ἑορτὴ τοίνυν ἔστιν Ἐλέῳ καὶ θεραπεία μία τοῖς ἐκεῖσε κατα- φεύγουσιν εἶναι σωθῆναι, τούτου δὲ οὐκ ἴτ’ ὄντος τί δεῖ βωμοῦ; ὥσπερ ἂν εἴ τινες ἀφελόμενοι τὴν ἀρχὴν τὸν στρατηγὸν εἶτ’ αὐτὸν ἀξιοῖεν στρατηγὸν καλεῖν. ἀλλ’ οὐδὲν ἡ προσηγορία τῶν ἔργων χωρίς.

οὐκ- οῦν ἐν μὲν τῷ καθάπαξ ἀνελεῖν τὸ μὴ νομίζειν ἐστὶ RIV 262 θεόν, ἐν δὲ τῷ τὸν βωμὸν ἐᾶν Ι τὸ μηδ’ ἃ βωμῶν ἠξιώσατε, ταῦτα ὑβρίζειν ὀκνεῖν. ὁρᾶτε γὰρ τὸ γιγνό- μενον. ἥξουσι παρ’ ὑμᾶς τινες, ὄψονται τὸν βωμόν, εἴσονται τὰ γενόμενα. τούτους τί βούλεσθε περὶ ὑμῶν φρονεῖν; ὡς Ἀθηναῖοι ψεύδονται καὶ φενακίζουσι πάν- τας ἀνθρώπους καὶ τοὺς ἀτυχοῦντας ἐνεδρεύουσι καὶ τὸν Ἐλέου βωμὸν ἀντὶ θηράτρων ἔχουσιν οἶς ἐξῆν φεύγουσι σωθῆναι, τούτους διὰ τῆς ἐλπίδος τοῦ βω- μοῦ λαμβάνοντες;

καὶ γὰρ εἰ μὲν οὐδεὶς ἐπ’ αὐτὸν ἥξει τῶν ἐμῶν μεμνημένος, ἐπὶ τί καὶ φυλάττοιτο ἄν; 15 Xen. comm. II 1, 4; III 11, 7 1 θεὸν μὲν Vi 2 δὲ om Wolf Ferr 3 αὐτοῖς HVCVi MaClLau Ferr 4 et 6 τῷ CrHVCWolf Ferr et γρ in marg Mor Ι γὰρ om Vi Ι ὅστις ViLau 5 μὴ δὲ HBViMaClLau 6 αἰτίας V | ἅ scripsi e Β ut coni Re εἴ CrHVCWolfVaViMa Cl sed in hoc in ἅ corr m 4, edd ἄν Lau Ι καὶ ante πρὸς Lau 7 ταῦτ’ VaB 8 μὴ om Vi 9 τὸν βωμὸν scripsi e CrH VCVaBViMaClLau βωμῷ Wolf edd sed γρ τὸν βωμὸν in marg ὂν Mor τούς βωμοὺς coni Re Ι μὴ δ’ HBVi μὴ δὲ MaCl | βωμῶν Ma βωμὸν V sed ῶ supra ὁ m 2 10 νομίζειν Vi | ὀκνεῖν om Lau 11 ἡμᾶς MaClLau 12 γευόμενα scripsi e MaCl γινόμενα BVi γιγνόμενα HVCWolfVaLau edd Ι τούτους τί scripsi ex HVVaBViMaClLau τί τούτους CWolfedd 14 καὶ — ἐνεδρεύουσι om Lau 15 θηράτρων scripsi coll Xen. l. l. auctore Re θηρατῶν libri edd εἰ δὲ ἥξουσι καὶ κερδανοῦσι καὶ σωτῆρα ἀξιόχρεων εὑρήσουσι, τίς ἂν ὑμῖν ὑπάρχοι λόγος περὶ τῆς ἐμῆς ἐκδόσεως; ὅτι, νὴ Δία, πονηρότατος ἐγώ τις καὶ ἥκιστα φιλανθρωπίας ἄξιος; ἢ πονηρὸς μὲν οὐ λίαν, ἄχρηστος δὲ ὁ βοῶν ὑπὲρ Ὀλυνθίων, ὦ Ἀθηναῖοι, καὶ πρε- σβεύων ὑγιῶς καὶ φιλοτιμίᾳ χορηγῶν καὶ τριηραρχῶν ἐθελοντὴς καὶ λυόμενος αἰχμαλώτους καὶ θυγατέρας συνεκδιδούς; ὁ πολλοὺς μὲν ἐλεῶν, ἐλέου δὲ οὐ τετυχη- κώς; ὁ νόμοις ὠφελῶν τὸ ναυτικόν; ὁ τὰς προσόδους αὔξων; ὁ τῇ συμμαχίᾳ προστιθείς; ὁ τῆς σιτοπομπίας φύλαξ; ὁ κηρυττόμενος; ὁ στεφανούμενος; εἴπω τι τούτων ἄμεινον; ὁ ἐξαιτούμενος; ἃ τίνι τῶν πώποτε τῷ βωμῷ χρησαμένων ὑπῆρχεν; ἃ οὐδέν με ὀνῆσαι δεδύνηται. τοῦτον οὖν ὑπεριδόντες ἄλλον ἐλεήσετε; καὶ πῶς οὐ πολλῆς ἐμπληξίας;

τί δ’ Ἰνάρως ὁ Λίβυς, τί δὲ Νικίας ὁ Κρής, τί δὲ Ὀρέστης ὁ Θετταλός; οὐ νεῶν ἔτυχον 3 cf. ad p. 278, 15. Her. IX 27, 2. Philostr. ep. 39. Longin. de invent. 2 ed. Walz rhet. t. IX 550,25 5 cf. ad p. 278,14 9 cf. p. 278, 14 13 Thuc. I 104 Ι Thuc. II 85 14 Thuc. I 111 1 ἤπερ CI | ἠβουλόμην Ma 2 τὴν Cl | τὸν ὑπὲρ om Ma Ι ὑπὲρ τῶν om CI 3 πελοπόνησον CWolfClLau | ὅλην ex ὅλἣν corr V et ὅθεν in marg m 2 ὅθεν Va sed θὲν in ras m 2, Vi | ἣν inserui e Lau ut coni Re om reliqui libri sed ἣν ὅλην in marg V 2, edd 4 ὅσα CWolfVaViMaCl Ferr | πρᾶγμα Lau 5 ἡρακλῆς CWolf Ferr Ι τῶν ViLau 7 νίκην V | εἰ καὶ Lau Ι σεμνὸν C sed γρ σεμνὸς in marg, Wolf sed γρ σεμνὸς in marg, VaBViMaClLau 8 ἡρακλείδης C sed γρ ἡρακλῆς in marg, V sed είδ eras et ~ supra η, Va sed εἴδῃς in ῆς corr m 2, ViMa sed in hoc ὴς supra εἴδῃς m 2, CI | περὶ in ras Va 2 Ι ἡμᾶς Ma 9 οὔτε μικρὸν om Ferr Ι πεπόνητο Va Ι οὔθ’ Lau 10 οὔτε Vi | ταλαὸς VCWolf Ι ἦσαν om Vi 11 ταῦτα] τοῦ Vi 12 τί ViMaCl 13 ἴναρος C ἴνατος V MaClLau Ferr ἴκαρος VaB Vi scriptura in Cr parum certa Ι τί δὲ om VaBLau | νικίας Va sed κ in ras m 2 14 τί δὲ in- serui e ViMaCl cum Gasda om VCWolfLau edd scriptura in Cr parum certa ἐνθένδε καὶ στρατοπέδων, ἔν ἄρχωσιν ἄνθρωποι ξένοι καὶ μηδὲν ὑμῖν προσήκοντες; τί δ’ ἦν δεινὸν ὑπὲρ Ἀθηναίου ῥήτορος ἀδόλως πεπολιτευμένου δι’ ὑμᾶς μισουμένου τῶν εἰωθότων τι δρᾶσαι καὶ πράξει μιᾷ τὸν δῆμον ἐξελέσθαι τοιούτων ἐπιταγμάτων διδάξαν- τὰς ὡς οὐκ ἴστε τὰ τοιαῦτα διδόναι;

ταυτὶ μὲν εἶπον ἄν, εἰ δῆλον ἦν ὡς πόλεμον ἤνεγκεν ἂν τὸ τὰ δίκαια ποιεῖν, νῦν δέ μοι δοκεῖ Φίλιππος οὐκ ἂν εἰς τοσοῦτον ἀτοπίας ἐλθεῖν ὥστε πολέμου ποιήσασθαι πρόφασιν τὴν τοῦ δήμου πρὸς τὸ δαιμόνιον εὐλάβειαν. τί γὰρ ἂν καὶ πέμψας ᾐτιᾶτο; ὅτι ἀδικεῖτε, ὦ Ἀθη- ναῖοι, οὐ μᾶλλον ἐμὲ δεδοικότες ἢ τοὺς θεοὺς οὐδὲ τὴνπρὸς ἐμὲ χάριν πρὸ τῶν βωμῶνθεραπεύ- οντες;