Tunc accedentes manus iniecerunt in lesum et tenuerunt eum (26, 50b).

Post osculum continuo nihil differentes turbae illae, forsitan timentes ne de manibus eorum effugiat lesus, manus iniecerunt in eum. et ecce unus ex his, qui erant cum lesu, extendens manum exemit gladium suum, et percutiens servum principis sacerdotum amputavit auriculam 7f Vgl. Matth. 26, 47 — 8 ff Vgl. Harnack TU. 42, 4, 58 — 11 Luc. 22, 48 — 14 ff Vgl. Hieron. in Matth. 221 E — 18 Matth. 22, 12 — 21 Matth. 20, 13 f 2 sciens L 6 quadam indicione L 8 iniuriani G (L) 9 iudas] ihu iudas B | iesu B L iesum R G 10 omnes x* omnia p 11 iudas] ihu iudas B 12 ei < G 17/18 vestimentis] indimientis B 22 facio tibi L Pasch 26 hier fehlt vom Lemma v. 51, vgl Ζ. 29 F 27 turba illa GL eius. Unus autein eoium, qui erant cum lesu, nonduin nianifeste cncipiens apud se evangelicani patientiam iiiam traciitam sibi a Christo nec pacem, quam dedit discipulis suis, sed secundum potestatem datam ludaeis per legem de inimicis extendens manum accepit gladium et percussit servum principis sacerdotum et amputavit auriculam eius. sicut autem dicit lohannes: » * * * et dextram auriculam amputavit« , apud quem et nomen servi dicitur, quia »Malchus« vocabatur. et forsitan quod agebat Petrus mysterium erat. quoniam ludaici populi dextra auditio fucrat amputanda propter malitiam eorum demonstratam in lesum. nam etsi videntur audire legem, modo cum sinistro auditu audiunt umbram traditionis de lege non veritatem, cum sint servi sermonis profitentis servitium dei, non autem servientis in veritate. huius sermonis mystefium erat adversus Christum * * * adversarius Christi princeps sacerdotum Caiphas. videtur autem mihi, quoniam qui ex gentibus crediderunt omnes. unus populus constituti in Christo, per hoc ipsum quod crediderunt in Christum facti sunt causa, ut praecideretur ludaeorum auditio dextra, secundum quod fuerat prophetatum de eis: »grava aures populi huius, et oculos eorum deprime, ut ne videntes videant et audientes intellegant et convertantur, et sanem eos« .

Tunc ait ei lesus: converte gladium tuum in locum suum (26, 52a).

Mox lesus ad eum. qui fuerat gladio usus et abstulerat auriculam servi iUius dextram, non dicit: exime gladium, sed: converte gladium in locum suum. est ergo gladii aliquis locus, ex quo non licet accipere eum, qui non vult perire. maxime in gladio. pacificos enim vult es se lesus discipulos suos, ut bellicum hunc gladium deponentes alterum pacificum accipiant gladium, quem dicit scriptura xgladium »gladium spiritus« . simile autem mihi videtur quod dicit: omnes qui accipiunt gladium, 3 Vgl. Joh. 14, 27— 4 Vgl. Deut. 7, 2? — 6 ff Vgl. Joh. 18, 10 — 8 ff Hilar. in Matth. 745 F: populo videlicet sacerdotio servienti per Christi dis- cipulum inoboediens auditus e xciditur etc; Pseudotheophilus (ed. Zahn) 62 f — lOff Vgl. Hieron. in Matth. 222 B: ut totam litterae vilitatem audiat in sinistra (sc. auricula) — 13 Vgl. Matth. 26, 57 — 18 Jes. 6, 10 — 23 Vgl. Joh. 18, 10 — 26 ff Vgl. Harnack TU. 42, 4, 117 f — 26 Vgl. Matth. 5. 9 — 28 Eph. 6, 17 6 et] ei L | ücke KI (es fehlt der Anfang von Joh. 18, 10) | dexteram B 13 ücke KI l. <militantis>; vgl. S. 225 11 20 sanem B L sanam G 21 iesus ei L 22 vom Lemma fehlen vv. 52b — 54 24 dexteram B 26/27 ihs esse B 27 gladium hunc L 28 pacificum < gladio et peribunt, id est, omnes qui non sunt pacifici sed belli concitatores, in eo bello peribunt quod concitant, ut sit in eis gladius mysterium belli et litis. et puto quod omnes tumultuosi et concitatores bellorum et conturbantes animas hominum, maxime ecclesiarum, accipiunt gladium in quo et ipsi peribunt; quoniam »qui fodit foveam, ipse incidet in eamcc, quoniam »convertetur dolor« eorum »incaput« ipsorum, et »iniquitas« eorum »in cerebrum« »descendet«. sed et simpliciter audientes quod dicit: qui accipiunt gladium, gladio peribunt cavere nos convenit, ut ne occasione militiae aut vindictae propriarum iniuriarum eximamus gladium aut ob aliquam occasionem, quam onmem abominatur evangelica haec Christi doctrina, praecipiens ut inpleamus quod scriptum est: »cum his qui oderunt pacem eram pacificus«. sf ergo cum odientibus pacem esse pacifici, adversus neminem gladio uti debemus.

Ita volens (ad eum qui non didicerat loquens) docere nos omnes, quoniam volens Π 314, 15 An.: ταῦτα δὲ εἶπεν, ἵνα lens »tradidit semetipsum μὴ οἰηθῶσιν ὅτι ἄκων ἔπαθεν. pro nobis omnibus« , addit et dicit: aut putas quoniam non possum modo rogare patrem meum, et exhibebit mihi plus duodecim legiones angelorum? tamquam si dicat: tu quidem sic gladium exemisti et percussisti principis servum quasi mihi auxilium praestans, ego autem si voluissem poteram rogans patrem non humanum auxilium impetrare sed meliorum, id est angelorum, nec unius sed plus duodecim legionum. ex hoc demonstratur, quoniam secundum similitudinem legionum militiae mundialis sunt et angelorum legiones militiae caelestis, mihtantium contra legiones daemonum habitantium in sepulcris. nam et apud Lucam »multitudo militiae caelestis « audita est »laudantium « propter Christi nativitatem. si autem »multitudo militiae caelestis erat laudantium deum« , militia autem omnis propter adversarios intellegitur constituta, consequenter et illa militia propter adversarios militat deo. sed etiam lacob locum aliquem vocavit »castra« 5 Pred. 10, 8 — 6 Psal. 7, 17 — 12 Psal. 119, 7 — 17 Eph. 5, 2 — 20 27 Vgl. Lue. 2, 13 — 26 Vgl. Matth. 8, 28 u. ö. — 28 Luc. 2, 13 — 31f Vgl. Gen. 32, 2 1 et < B 6 incidet R G incidit B L 11 evangelica abhominatur 13 oderant G 15 dixerat B 18 addidit p 19 plus + quam quam L 20 quidem qui sic G siquidem B 23 meliorem R 24 simiHtudinem x* multitudinem p 25 legionum y* angelorum L 29 deum B L Pasch do G 31 aliqua G L | vocavit] + Manaim id est Pasch domini, quoniam militiam illic aspexit angelorum; et ubicumque sunt deum timentes, circa eos sunt castra angelorum; »inmittet« enim wangelus domini in circuitu timentium eum et eripiet eos« , sicut fuisse et circa Elisaeum liber refert Regnorum.

Et adtende: putas quasi inferior angelis salvator aut indigens auxilio angelorum dicebat: aut putas quia non possum rogare jMtrem meum, et exhibebit mihi ’plus duodecim legiones angelorum? — aut forte secundum aestimationem Petri volentis ei auxilium ferre et gladium proferentis et amputantis auriculam servi talia est locutus? magis enim angeli opus habent auxilium unigeniti filii dei, quam ipse illorum. propter hoc et quod scribitur: »quoniam angelis suis mandabit de te, ut custodiant te in omnibus viis tuis«, non de filio dei intellegitur dictum, sed aut in persona Christi de omni viro iusto, quem Christus portabat in corpore suo, aut de Christo secundum humanam eius naturam. denique et quod dicit: liberabit te »a ruina et daemonio meridiano« , nequaquam convenit filio dei, sed et quod dicit: mon timebis a timore nocturno, a sagitta volante per diem, a negotio perambulante in tenebris«, magis convenit viro iusto filio dei. cum ergo posset accipere legiones, nolebat accipere, ut per patientiam eius inplerentur scripturae prophetantes de ipso, quoniam ita eum pati conveniebat.

In illa hora dixit lesus ad turbas: sicut ad latronem existis cum gladiis et fustibus conprehendere me? cottidie apud vos in templo sedebam docens, et non tcnuistis me (26, 55).

Voluntas eorum, quae in hoc loco dicuntur, talis mihi videtur, quod dicit salvator ad turbas: si quis latronem vult tenere, non est incongruum congruum cum gladiis etfustibus venire ad eum, quia talis est et latro, ut omnia audeat dummodo nihil mali patiatur, et si potest > paratus 2 Psal. 33, 8 — 4 Vgl. IV. Regn. 6, 16 f — 8 f Vgl. Joh. 18, 10 — 11 Psal. 90, 11 — 15 Psal. 90, 6 — 17 Psal. 90, 5 f - 19 ff Vgl. Hieron. in Matth. 222 D: promptum ad patiendum demonstrat animum, quod frustra pro- phetae cecinerint, nisi dominus eos vera dixisse passione sua adseruerit; vgl. Π 315, 8 — 26 ff Vgl. Hieron. in Matth. 222 E: stultum est, inquit, eum cum gladiis et fustibus quaerere, qui ultro se tradat etc. 1 malitiam G 5 putans B 6 aut] an L 7 phxs + quam y Pasch 11 mandavit B L 16 f et quod dicit x quod addidit R 17 volanti G 24 vom Lemma fehlt v. 56 28 <potius>; Diehl 28 f potest, paratus est uti B est et gladio uti et fuste adversus conprehendere se volentes, quam ut ultro tradat se in manus eorum. ego autem quoniam non sum talis, omnes qui sunt in ludaea sciunt, alii quidem videntes doctrinam meam et opera mea, alii autem auditum habentes de me aut conversationem meam sequentes; quoniam coUidie sedens in loco sancto templi (quasi congruo ad doctrinas divinas) manifestabam, quae pertinentia erant ad pietatem et vitam sanam secundum legem dei, et per hoc commendabam pacificum me esse. quoniam autem nullam habet rationem idoneam neque insidiatio vestra adversus me neque militia vestra cum gladiis et fustibus facta, manifestum est omnibus cognoscentibus nie. quomodo autem et non estis placati cottidie permansionem meam videntes in templo dei et praebentem me omnibus volentibus me audire, ut coniungerem eos mihi ad prodificationem eorum per verbum et vitam ad beatitudinem dei, avit tunc quidem non tenuistis me videntes docentem et nihil facientem dignum reatu, nunc autem quasi mutatum me aestimatis, ut quasi latronem debere conprehendi putetis? sed nec in hoc occasionem aliquam invenitis, quasi ad verbum mutatum ab eis, quae in primis proposueram, prodesse volentibus verbis et factis. et vide postquam dixit ad Petrum: »reconde gladium tuuni in thecam suam« (quod est patientiae), auriculam restituit amputatam, sicut alter dicit evangelista (quod et summae benignitatis indicium fuerat pariter et divinae virtutis), tunc ista verba locutus est, ut fidelia viderentur ex praecedentibus verbis et factis, ut etsi praeterita benefacta non recordantur, vel praesentia recognoscant.

Hoc autem totumfactum est, ut inplerentur scripturae prophetarum. de huiusmodi * * * multum autem est nunc eligere de prophetis, quaHa sunt quae tunc inpleta sunt eloquia projjhetarum, quando haec se pati Christus dicebat; et studiosi hominis est et multa scientis congregare verba prophetarum quae sunt inpleta. et in centesimo octavo Psahno forte pleraque invenies convenientia istis, qui venerunt cum luda con- 20. Joh. 18, 11 — 21 Vgl. Luc. 22, 51 — 30 Vgl. Psal. 108 und die ärung des Hieronymus, Anecdota Maredsolana III, 2, 186 ff 2 manibus L 3 iudaeam G 5 sancto x* sancti p 8 quoniam] quod μ 10 malicia L 14 avit] at? Benz 15 reatui G L 16 mutatum] invdtmn B | me] in ea L 17 hoc < B | 1. invenietis? 27 Lucke Kl 28 sunt1 y* (vgl. Pasch) < prehendere lesum, siciit et alia de luda in eodem dicta sunt Psahno, tunc simul omnes derelicto eo fugerunt. timentes ergo turbas et principem eorum ludam Juxferunt. nec enim habebant adhuc spiritum, wquoniam lesus nondum fuerat honorificatus« , et »spiritum« »virtutis et caritatis« ; quem si habuissent, non essent infirmati nec ahquid ahud extra divinam caritatem egissent.

At illi tenentes lesum duxerunt ad Caipham principem sacerdotum, ubi scrihae et seniores convenerant (26, 57).

Arbitror enim, quoniam sermo deservitionis ludaicae, qua nunc derelicti deservire profitentur, Caiphas est, qui adversus veritatem militat lesu, qui dicitur princeps sacerdotum; lesus autem secundum veritatem sacerdos est, verbum dei, sub quo constituti sunt omnes, qui acceptabihter deserviunt deo patri. ubi autem Caiphas est princeps sacerdotum, illic congregantur scribae, id est litterati qui praesunt litterae occidenti. et secundum qualitatem scribarum sunt etseniores, qui non in veritatem sed in vetustatem litterae simplicis sunt recumbentes et nihil ampHus negotiari volentes.