HOMILIA ΧΧΧ.De tentatione Salvatoris secunda.

Tam Filio Dei quam Antichristo regnandi studium est. Sed Antichristus regnare desiderat, ut occidat, quos sibi subjecerat ; Christus ad hoc regnat, ut salvet. Et unusquisquenostrum, sifidelis est, regnatur a Christo sermone, sapientia, justitia, veritate. Sin autem amatores voluptatis magis sumus quam amatores Dei, reg- 2 vgl. 1 Kor. 15, 45. 47 13f. 1 Kor. 3, 19 24 Matth. 4, 4 28 Luk. 4, 8 27 Incipit XXX. de . . . AC (XXVIIII. C) 28 De tent.] Tentatio De Salv.] Domini A 29 Sed + et nr 30 quos] quod Dmn sub- jecerit ABCDe 31 Et > ABE fidelis A] felix 33 ~ sumus magis De 1 εἶλε Kr.] εἶχε W 4. 17 ἔμελλεν W iiamur a peccato, de quo Apostolus loquitur: >non ergo peccatum in vestro mortali corpore <. Duo igitur reges regnare festinant: peccati rex peccatoribus diabolus, justitiae rex justis Christus. Sciensque diabolus ad hoc venisse Christum, ut regnum ilhus tolleret et hi, qui sub eo erant, inciperent esse sub Christo, >ostendit ei regna mundi < et hominum saecuh, quomodo alii regnentur a fornicatione, alii ab avaritia, illi populari rapiantur aura, hi formae capiantur illecebris. Neque vero arbitrandum est, quod regna ei mundi ostendens Persarum, verbi gratia , regnum Indorumque monstraverit, sed >ostendit ei omnia regna x <, id est, regnum suum, quomodo regnaret in mundo, ut cohortans eum facere, quod volebat, inciperet etiam Christum habere subjectum. Vis, inquit, in omnibus his regnare ? Ἔδειξεν αὐτῷ πάσας τὰς βασιλείας τῆς οἰκουμένης(. Βασιλeίας κόσμου φησὶ τῶν κοσμικῶν ἀνθρώπων, τίνα τρόπον οἶ μὲν βασιλεύονται ὑπὸ πορνείας, οἱ δὲ βασιλεύονται ὑπὸ φιλ- αργυρίας, οἱ δὲ ὑπὸ κενοδοξίας καὶ ἑτέρων παθῶν. Εἰ μὴ γὰρ τοῦτό ἐστι, πῶς ἠδύνατο αὐτὸς τοὺς τῶν περάτων τόπους εἰς ἔνα τόπον πρὸς θεωρίαν σωματικὴν ἀγαγεῖν; Οὐκ ἐδείκυνε δέ αὐτῷ τὰς ασιλείας τοῦ κόσ- μου, οἶον φέρε εἰπεῖν τὴν Περσῶν οἰκονομίαν ἢ τὴν Ἰνδῶν, ἀλλ' ἐδείκνυεν αὐτῷ τὰς βασιλείας x <, τίνα τρόπον ἰσχύει αὐτῶν βασιλεύειν, ἵν αὐτὸν προτρέψηται ποιῆσαι, 1 f. Rom. 6, 12 1 non] ne E justitiae > 9 regnentur > 12 rapiantur C 16 ostendat r 2 ~ mortali vestro DE 3 peccati + et justitiae BE 4 diab. + et A 5 illius] ejus A 6 eo] ipso C 10 illi] alii B 11 aura] cura De 11/12 formis B 15 regnumque Indorum Dm 15/16 Judaeorumque C 18 regnet AC 22 omnibus] hominibus De 184, –186, 12 λ 184, 16 Οὐκ — 21 + 7 — 13 παθῶν + 22 — 186 ’ 19 dCVW 184, 13 Εἰ — 21 + 7 — 13 + 22 — 186, 19 S 184, Εἰ — 19 Ἰνδῶν aX (16 — 19 also in b doppelt) –8 8 οἰκουμ. > bdCSVW 8 βασιλ. — 9 φησὶ > dCS 9 γὰρ dCS 9/10 τίνα τρόπον > dCS 10 βασιλ. — 11 δὲ > Kl.] Πονηρίας bVW 11 οἱ — φιλαργ. nach 12 κενοδοξ. V 12 κενοδοξίας + οἱ δὲ ὑπὸ γαστριμαργίας S καὶ — 13 παθῶν > bVWA 13 Εἰ — 16 nuT aSA 14 Πῶς > a avzdg] αὐτοὺς aA, αὐτὸς (corr. aus αὐτοὺς) Aa τοὺς > λ τῶν περάτων x > aSA 15 ἔνα + τὸν a 16 Οὐκ κνυε — 21 βασιλεύειν] ravza ἐδείκνυεν W Οὐκ — 17 κόσμου > Οὐ + ydQ bV 17 δέ > bV 18 οἶον > CD5 οἶον — 19 Ἰνδῶν οἶον — 20 κόσμου > b (steht a) V 19 οἰκονομίαν] ἡγεμονίαν aSA τὴν] τῶν Ἰνδῶν + τοῦ κόσμου οὖν παντὸς τὴν δόξαν ἐδείκνυε καὶ καὶ πάσας τὰς βασιλείας S ἀλλ'] κοὶ γὰρ λ 21 αὐτῶν > bVA 22 ἵνα λ ἵν' + ἵνα — p. 185, 2 Χριστοῦ] ὅθεν ὡς ψιλὸν ἄνθρωπον προέτρεπεν ἐπὶ τοῦτο, βουλόμενος καὶ αὐτοῦ ὡς καὶ τῶν λοιπῶν περιγενέσθαι S Ostendit innumerabiles hominum multituclines, quae suo tenebantur imperio. Et revera, si miseriam et infelicitatem nostram simpliciter volumus confiteri, pene totius mundi rex diabolus est; unde et >princeps istius saeculi < a Salvatore ergo dicit, hoc est: vides hos homines, qui sub meo regno sunt? — et >ostendit ei in puncto temporis <, hoc est in cursu, qui ad comparationem aeternitatis puncti instar obtinet. Neque enim neccessarium habebat Salvator, ut ei diutius saecuU istius negotia monstrarentur : statim ut aciem luminum suorum ad contemplandum vertit, et peccata regnantia et eos, qui regnarentur a vitiis, conspexit et ipsum >principem saeculi < superbientem atque gaudentem in propriam perniciem, quia tantos sub suo habebat imperio. Dicit ergo ad Dominum diabolus : In eo venisti, ut adversum me dimices et toUas de imperio meo, quos nunc subjectos habeo ? Nolo contendas, nolo nitaris, ne habeas uUam in certando molestiam. Unum est, quod percor: >procidens adora me < regnum omne, quod teneo. Verum Dominus noster atque Salvator vult quidem regnare et omnes ὃ ἐνόμιζε ποιήσαντος περιγενήσεσθαι τοῦ Χριστοῦ.

Εἰ θέλεις, φησί, βασιλεῦσαι τού- των καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐλήλυθας τοῦ ἀγωνίσασθαι καὶ ἀποστῆσαι τοὺς βασι- λευομένους ὑπ’ ἐμοῦ; μὴ ἔν ἀξιῶ· >πεσὼν προσκύνησ·όν καὶ παράλαβε πᾶσαν τὴν βασιλείαν τὴν ὑπ’ ἐμέ. Ἁλλ’ ὁ λεῦσαι μὲν θέλει καὶ ὑποτάξαι πάντα τὰ ἔθνη, ἵνα δοῦλα γένηται δικαιοσύνης καὶ ἀληθείας καὶ πάσης ἀρετῆς, βασιλεῦσαι δὲ οὐ μετὰ ἁμαρ- 6 vgl. Joh. 12, 31; 16, 11 1 Et ostendit A 5 simpl. > C ~ tot. paene C ~ rex B 6 istius] huius B vocatur ADe 7 hoc est > CDe omnes ABE e > 10 habuit De sibi Dln diutius] dignitates De, divitiae C 11 istius + et CDe 11/12 ut ad cont. lum. suor. aciem vertit C 12 et1 > C 13 A ipsum > C princ. saeculi > A supervenientem CDe in propriam] inproperia E, in propria B 15 quia] quod AB haberet ABE, habuit C 16/17 ~ diab. ad Dom. C Dominum diabolus] eum ABE 17 In eo] Ideo CDe 17/18 adversu De 18 et tollas > ABE 19 meo + in eos B, + et de his A 21 ne] nec 24 Verus D 25 noster > ABE Salvator -f raeus 1 ἐνόμισε dC ποιήσαντος W] ποιῆσαι bA, ποιήσας dCV 2 Χριστοῦ] σωτῆρος λ 16 Εἰ — φησι] καί φησιν· εἰ θέλεις S θέλῃς V τούτων > S 17 τούτω̣ bVW] τοῦτο CP. ἐλήλυθεν B1 τοῦ 19 ἐμοῦ > S 20 μοι dCA] με bVW 22 τὴν—p. 186, 17 alia S 24 γένηται + τῆς λ gentes sibi esse subjectas, ut serviant justitiae, veritati ceterisque virtutibus, sed vult regnare quasi justitia, ut absque peccato regnet, ut nihil faciat indecorum, et non vult absque labore subjectus diabolo coronari nec sic regnare ceteris, ut ipse regnetur a diabolo. Unde loquitur ad eum : >scriptum est : Deum tuum adorabis, et ipsi soli sevies <, Hos, inquit, omnes propterea volo mihi esse subjectos, ut >Dominum adorent et ipsi soli serviant <; est cupido regni mei. Tu autem a me vis incipere peccatum, quod ego dissoluturus huc veni, quod etiam a ceteris auferre desidero. Scito Scito atque cognosce me in hoc manere, quod dixi, ut adoretur Dominus Deus solus, et hos omnes sub meam faciam potestatem meoque regno subjiciam. Cui gaudemus nos quoque esse subjectos, et deprecemur Deum, ut >regnans peccatum in corpore < nostro mortificet et regnet nobis solus Christus Jesus : cui est gloria et imperium in saecula saeculorum. Amen.

τίας, οὐδέ βούλεται ἀκμητὶ ὑποτάξας ἑαυτὸν ἐκείνῳ στεφανώσασθαι, οὐδέ ἀκμητὶ λαβεῖν πάσας τὰς βασι- λείας τοῦ κόσμου < καὶ τὴν αὐτῶν ὑποχείριον.

Διό φησι πρὸς αὐτόν· > γέγραπται· κύριον τὸν θεόν σου προσκυνήσεις καὶ αὐτῷ μόνω̣ λατρεύσεις <. τους, φησί, πάντας διὰ τοῦτο θέλω ἄρχεσθαι ὑπ' ἐμοῦ, ἴνα κύριον τὸν θεὸν προσκυνήσωσι καὶ αὐτῷ μό- νω λατρεύσωσιν <· τοῦτό ἐστι βούλημα τῆς ἐμῆς βασιλείας. Σὺ δέ θέλεις τὴν ἀμαρτίαν ἀπ‘ ἐμοῦ ἣν ἐγὼ καταργῆσαι θέλω.

10 ff. Deut. 6, 13 24 vgl. Rom. 6, 12 1 sibi > De ~ subjectas esse De 4 regnare] regna A jure B. jusa (!) E, justa A ut] aut E 5 peccato] labore De 6 et >ABCE 7 subjectos ACDLmn coronare A 8 ipse] sibi B a diab.] ab alio ACE 10 eum + Jesus De 11 > A 12 ipsi] illi BC 13 esse > C ~ esse mihi E 15 ipsi] illi C 16 regni mei] regiminis Tu] Cur r autem] hoc B 17 incipere] accipere r peccata, quae De 18 ego > De huc > De quod] quae De 20 Scito + 22 mea . . . . potestate ABE meoque] eoque E 23 gaudeamus De Deum] Dominum De 24 ~ nostro 25 ~ Jesus Christus E et imper. > et > Β corp. AC deprecamur C in2 > DEe Exphcit omeha XXX. AC (XXVIIII. A) βούλεται > W 2 ἐκείνῳ — 3 ἀκμητὶ > W στεφανώσασθαι ἐστεφανῶσθαι λ 10 γεγραπται· Κύριον > V 13 φησί > 16/17 ~ τὸ βούλημα nach βασιλ. d 17 βασιλ.] παρουσίας W σὺ W] νῦν dCSV 19 ἣν] ὃν S καταργῆσαι θέλω V] καταλῦσαι ἦλθον W, καταργῆσαι ἦλθον CS, καταργίσαι ἦλθον D ἐγὼ nach ἦλθον dS'