At quonam modo conveniunt eiusmodi sermones huic rei, de qua uos pertractaraus? dicemus: quaudo movebuntur corpora, quae natura supra infracpie ad eoruni perfectionem moveutur, non convenit, ut quicquani hac in re inquiramus, hoc est in motu eorum ad haec duo loca, nisi inclinationem eius, quod potestate est, ad perfectiouem, hoc est ad actum et iinem; similiter in reliquis motibus; non est enim, ut quispiam banc causam quaerat, cur scilicet quod curatur ad sanitatem moveatur, quasi non conveuiat ei, quod curatur, ut ad valetudinem, sed ad albedinem revertatur, et quod febrescit, ex eo, quod tale, ad febrem, non ad . . . regrediatur. moveri enim eodem iure se habet, quo transmutari et augeri, in proprium eorum finem. quemadmodum enim quod augetur, cum mutaticr, quatenus augetur, profecto non ad sanitatem, sed ad maiorem magnitudinem revertitur — etenim ad quantitatem quaudam transmutatur — ita levia etiam et gravia, siquidem haec superiora petunt, nempa levia, ilia autem ad inferiora praecipitantur, nempe gravia. ea enim, quae motu locali, et quae ceteris motibus feruutur, in hoc potissimum difterunt inter se, siquidem quae locali motu moventur, iuitium motus in se habere videntur, reliqua vero extriusecus, quemadmodum id, quod curatur, et quod augescit; quamquam haec duo etiam, dum parvum motus initium acquiruut extrinsecus, interdum ex se ipsis transmutautur, id siquidem ad valetudinem, hoc autem, veluti quando febricitat, vel id ad morbum, hoc vero, quatenus alitur. et quia id, quod curatur, haec duo admittit, nempe valetudinem et morbum, ideo si eius motus in valetudinem existat, ut plurimum ex se ad eam movetur, si vero ad morbum, pariter ex se. <et> quemadmodum dicimus haec duo interdum ex se cum parvum motus principium extrinsecus sumpserint, eo magis leve et grave; sed initium motus in illis inveniri videtur, quoniam horum duorum materia, hoc est subiectum eorum, proxime ad rei substantiam accedit. signum autem est, quod eiusmodi quidem motu moventur, quandoquidem ex eorum essentia ahsoluta inveniuntur. quae vero ortu generantur, nondum 14 post non (id codd. Al legunt caliditatem 15 eodem — quo emendavi: enim transmutari . . finem, eo iure se habent, quo id quod augelur; quod enim . . Al 18 etenim supplevi: et quod transmutatur Al 28 febricitat et alitur fort, transponenda sunt 36 signum—quod (37) emendavi: ac illi, quod in ea invenitur; eiusmodi Al levia Dec gravia sunt, sed turn levia erunt, quae ortu generantur, f. 60r et gravia, quando peifecta et omnibus numeris absoluta extiterint; et quouiam perfecta sunt, motus initium in illis esse apparebit. etenim cum ex aqua oritur aer, veluti cum aqua in vaporem couvertitur, ex re gravi levis fit, et quod ad supera evolat, absolutus aer et levis inveuitur, quippe hae duae iuclinationes in illis deprebenduutur, cum perfecta | erunt ac in propriis locis f. 60v extiteriut; conveuit igitur, ut in his localis motus initium inveniatur. scire autem debes reliqua ilia quoque non privari, quin in eis initium motus inveniatur; etenim boc ipse dedit omnibus naturalibus in universum. et non ei, quod curatur; nee quod curatur motu etiam ad valetudinem privabitur, neque id quod mutatur motu ad albedinem. cum autem dixisset leve et grave potius quam haec principium motus in se babere, atque in hoc causam attulisset, lioc tantum viodo intendit, ut ex eo, quod horum duorum subiectum perfectum est, in eo per se motus, hoc est motus perfectus inveniatur; ac maioris perfectionis existit, siquidem ceterorum motuum ortu postremus est. adiecit ortu consider atissime; alibi uamque dictum fuit hunc esse praestantiorem, quoniam ceteri, dum moveutur, loco moventur, sed non est necesse, ut hic ceteris motibus feratur; modo autem dixit hunc motum esse alia ratione ac motuum omnium partes et in substantia nobiliore; etenim bic quidem motus protrabitur eo tempore, quo <aliquid> generatum est ac queinadmodum motus in locum omnino quidera navi debetur post ad generationem motum, cum in alicuius animantis gratiam perfecta existat, et reliqua, quae eiusdem generis sunt, at existimabit quispiam omnino quidem baec duo aliud ex alio confirmari; siquidem ait, in gravi levique principium motus per se inveniri, quoniam perfectiora sunt, et perfectiora sunt, quoniam perfectus motus in eis invenitur, qui motus localis est, ac principium iu eis existit. [ad unum autem locum quippiam moveri ac in eo localis motus principium inveniri idem non est.] nos vero dicimus: baec duo aliud ex alio non confirmari; motus namque in locum jniucipium in illis est; ad unum autem locum quippiam moveri ac in eo principium motus per se inveniri idem non est.

Perspicuum est, inquit, id, quod est potevAia ens, ita ut in locum revertatur, in locum reverti, et si in hoc quantum et in boc quale, ad hoc ferri, iu quantum perfectionem acquiret; hoc autem totum eo feretur, quo actus potentiae invenitur.

Eadem autem causa est, quamobrem corpora ad propriam f. 60v eorum pevfectionem moveantur, cum non modo id, quod perfectum non est, veliiti vapor, qui in aerem mutatiir ac sursum asceudit, sed corpora etiam perfecta ad propria eorum loca celeriter moveantur; eteuim liuius rei causa iu omnibus iilis ad propriam perfectionem incliuatio est. cum itaque ex uumero corporum, quae perfecta existunt, veluti aer, ignis et reliqua, quaedam in propriis eorum locis, quae uaturalia sunt illis, non existant, quasi ilia motum festiuant, ut id adipiscautur, sponteque ad sua loca, nulla re impediente, moventur, quemadmodum alimentum, dum mutatur ac refertur ad alitum, movetur in illudque convertitur, si nulla alia re praepediatur. ait: sed <nec> talia quidem <perveniunt> per propriam perfectiouem, quae est in illis, dum motus per se <non> existit, quemadmodum in praecedeutibus sermonibus, hoc est in Octavo Naturalis Auscultationis Libro, dictum fuit. motum autem quidpiam extrinsecus aflfert, quemadmodum accidit, si aliquid iacitur; atqui eos, qui curantur quique febrescunt, prima eorum dispositio movere facit, si id, quod motum affert quodque valetudinem in aegritudinem mutavit, et quae eiusdem generis sunt, non insequantur. quod vero iis, quae deorsum feruntur, motum affert, est quod trahit pellitque, quemadmodum motivum reiecti id esse dicitur, uude aliquid reiectum est, veluti a pariete pila.

Incliuatio igitur ac versus propriam perfectionem praeparatio, motus in propria loca causa existit; unumquodque enim ad simile movetur, et quod potestate est versus id, quod simile est ei, quod actu existit. etenim quod potestate est, sua potestate fertur, cum dispositio, quae versus id contendit, similitudo quaedam existat; ferri itaque ad id, ad hoc simile atque ad eius formam est ferri. atque hinc quispiam existimaverit id, quod veteres tradiderunt, quod simile feratur ad simile, hoc est quod id, quod potestate est, ad actum movetur. haec enim duo (quemadmodum diximus) similia sunt, consentaneum uamque non est existiraare veteres dixisse simile ad simile plane ferri; neque enim si terra nostra cogitatioue eo transferatur, ubi nunc luua est, eius partes, quamvis ei similes sint, ad ipsam ferrentur, sed ad medium, quo in loco manere solent, cum perfectae sunt, siquidem vim tantum liabent, ut ad medium ferantur. atque in uuiversum alio sermone maniad 1.2 et moveantur] exordiantur Al 2.3 non—est] ita Al: codd. 8 non addidi 12 ait emendavi: utpote codd. Al nee et perveniunt siipplevi: (utpote) ex iis, quae sunt Al 15 Octavo] cap. 4 16. 17 quemadmodum—atqui ita codd.: turn quod impedimenlum detraxit, tum Al 17 prima . . dispositio] ad primam . . dispositionem omnes testes 25 et 31 movetur] exorditur A1 (ut supra) 29 id—tradiderunt] ita Al secundum Aristot.: veteres iudicasse codd. festum evadit corpora, cum in propria eorum loca feruutur, f. 60v in similia ferri. partes enim corporum, quae omnino consimilium partium sunt, eodem motu in eundon locum ferantur [necesse est], quo totum fertur; et quemadmodum fertur totus ignis, aer et reliqua, dum in | id, quod proprium est illis, et in formam uniuscuiusque f. 61r cuiusque eorum propriam feruntur, in extremum eius, quod ambit, contendunt, sic cum partes in haec loca feruutur, ad id, quod sui simile est, moventur. quoniam autem termini ac fines omnium corporum, quae per rectam lineam feruntur, ultima ilia extremitas est et hoc medium, hoc est supra et infra, evenit, ut id, quod natura vel supra vel infra movetur, ad sui simile feratur; hic enim finis, qui deinceps est quique sequitur et ambit, quodammodo eius forma existit. (piare cum elemeuta tota secundum se ad extremum eius, quod ipsa ambit, fransferantur, quod quidem forma efficitur quodammodo eius, quod coutinetur, et simile (?), cum transfertur, ad eius totum eodem motu moveatur: quispiam dixerit duplici mensura simile ad suum simile trausferri, hoc est, quatenus partes ad totum transferuntur, cui similes existuut. et quatenus ipsa transferuutur ad extremum eius, quod ambit, quod quidem forma est quodammodo eius, quod continetur, et ob banc causam partes etiam. siquidem ea, quae ambiunt, quodammodo forma suut eius, quod coutiuetur. ea enim, quae deinceps veniunt, inter se similia sunt, siquidem aqua aeri similis est et aer igni; e converso <autem> cumque ab igue inceperimus, in circuli modum incedamus oportet, donee ab igne in terrara regrediamur, convenitque, ut secundum rectitudinem ex igne ad aerem fiat regressus, sique versus regressum contendemus, oportebit, ut in aerem fiat, ea enim, quae inter se similitudiuem habent, ea existunt, quae inter se iuxtaposita sunt, cum id, quod coutinetur, materiae, quod autem continet, formae rationem habeat et quodammodo ad id referatur, quod actu existit. atqui cum ambitum sumemus, dicendum nobis non est ea, quae in ambitu sunt, unum post aliud similia esse; etenim si quod ignem sequitur, terra extitisset, cum horum duorum unum proxime non contineat et alterum proxime non contineatur, nec etiam id formae, hoc autem materiae rationem obtineat, neque etiam hoc inter inter se similia erunt.

Convenit igitur ut intellegatur, ferri aliquid in suum locum, ad simile esse ferri. dicetido autem ad simile quodammodo ad totum dicit; atqui ambientis extremum forma totius existit; id igitur est etiam forma partis, quandoquidem si cpiod dicit absolute ad finem ambientis, ad eius partem referamus, haec non erit eius forma, quae 3 necesse est om. codd. 7 partes emendavi: reliqua Al codd. 27 fort, post fiat lacuna hiat (locus non integer). ipsani tantuni eoutineat. atqui rationes, quibiis apparet trausitum f. 61r in aliud natura supra et infra versus contingere, bae sunt.

Si auteni convictus, vim verborum eius meditatus fueris, ea sane demonstrare ac perfectam intellegentiam praestare invenies, ut uuieuique elementorum, quemadmodum datur forma danturque propriae poteutiae, ita et reliqua ilia; alioquin secundum se tota perfecta etiam minime extitissent. ipsa euim nou modo qualitates ac proprias potentias tantum assumunt, sed etiam loca. veluti in animali perspici licet; efenim sanguis non est perfectus neque hoc alimentum, quod est commutatum, si talem tantum bumorura speciem adipiscitur (quemadmodum banc substantiam, colorera caliditatemque et reliqua ilia, quae in sanguine deprebenduntur) nisi simul cum boc etiam proprius positus illi accedit, ut si in venis collocetur. quemadmodum enim sanguis (exempli gratia) eo in veuas coutendit, ut quasi ad propriam eius perfectionem moveatur, scilicet ad eius positmn, qui iuxta venas coustitutus est, et ob banc causam versus venas movebitur: ita ea etiam de causa ignis terraque et quod ex illis, versus superiorem ac iuferiorem locum moventur, cum ipsa eo, quod potentia praedita perfecta minime existunt, ad propriam eorum perfectionem natura inclinent, idque penes uuum eorum in propriis locis, in quibus accommodantur, perficiuut, et ideo ad duo baec loca moventur, dum in perfectionem ipsorum contendunt. nee convenit, ut ad motum eorum aliam causam quaeramus, neque cur id, quod curatur, ad valetudinem moveatur, nee etiam alimentum, quod in carnem, cerebrum et ossa trausmutatur, cur partini in carnem, partim in cerebrum et partim in ossa mutetur. etenim nobis conveniret oppositum indagare, si in baec non mutarentur; modo autem cum eorum. mutatio in ea sit eiusmodi, consentaneum plane esse sermonem dicimus; uec quispiam boc auimadvertit.

Causam autem, quam ad naturalis corporis motum affert, sufficientem esse nemo fatebitur; licet enim ad proprium eorum locum, quasi ad propriam perfectionem moveantur — consentaneum est enim boc fateri — tamen quaerere convenit, quomodo eorum transitus ad perfectionem sit et quae buius causa existat. etenim fieri poterit, ut omnes bomines fateautur loca, ad quae moventur, propria illorum esse eisdemque locis ipsa perfici, sed cum boc quaerere convenit, quomodo ad ipsa ferantur. causa enim, quamobrem ad sua loca proficiscantur, | potentia quaedam extrinsecus est, veluti f. 61v 2 in aliud suspectum: conicio cuiusque (cf. Arist. 31 la 13) 6 secundum se et minime om. codd. 9 non addidi 15 ut om. Al 16 scilicet—qui] quando novebitur, ut Al 20 idque—perficiunt (22) corrupta: fort, emeudanda sunt idque cum ad propria loca pervenerint 28 mutarentur] mularetur codd. Al 29 nec et sq. fort, delenda. attiactio, expulsio et forma, vel giavitas aut levitas aut aliud f. 61v quippiam eiusdem generis. dicere autem huius inclinationis causam esse, eo, quia id, quod potestate est, modo quodam actu existat, multoque magis affirmare, ex eo, quod potestate est, transferri in id, quod iu perfectione cousistit — illud enim „potestate“ nihil aliud significat — neque rautatiouis eorum causani reddit, nee <dicit> mutentur. etenim cum sermonis similitudinem inspexerimus, causa, quam retulit, sufficiat oportet; nam si quis dixerit corpora in propria loca ferri, eo, quia potestate existunt, et conveuire ut illuc ferantur et ad haec loca movcantur: hic sermo facilis est; sed quaenam causa est, cuius gratia in actum revertautur? et quomodo fcrentur? etenim si quispiam (quemadmodum retulimus) ita causani adiciat, is non causam, sed aliud quippiam profecto adiciet eorum, quae omnibus iis, quae natura moventur, aequaliter convenit, siipiideni haec omnia ad propriam eorum perfectionem moveri depreheuduntur. ideo cum quaerimus, quomodo sanguis feratur in veuas et cur ad eas contendat, non sat est asserere hoc fieri, cum sanguis in sua perfectione non sit, antequam ad eas revertatur, atque ad venas incitari, quasi ad proprium eius locum perfectionemque moveatur; sed cum hoc fassus erit, quaeret causam, cur ad eas moveatur. (pianiohrem medici huius causam adiciunt, dicentes attractionis cuiusdam causa sauguinem ad venas commeare, cum a potentia attractiva, quae in eo cousistit, iuuovetur. insuper si quaeraraus causam, cur pili in barba circa vicesimum annum efflorescant, si quispiam dixerit hoc a natura provenire, quae excitatur in nobis ad finem, quem habet, is quidem aliud quippiam nobis referet, sed huius causam non adducet; huic autem causam adiunget, cum dixerit supervacaneae humiditatis redundantia, quae in membris cousistit, in puerili quidem aetate, quoniam crassam substantiam <non> habet et corpus etiam humiditatis causa varum fluit ac dissolvitur, et ideo ex ea pilorum generatio non perficitur; cum autem calor iuvalescit, ut humiditati praevaleat eamque exsiccet, efficit, ut crassiorem essentiam acquirat, ideoque ob eius crassitiem et corporis siccitatem non dissolvitur. corpus enim, quo antiquius, eo siccius evadit, cum humidum semper dissipetur, quodque ex eo relinquitur, durius efficiatur a naturaque per poros extimae maxillarum cutis expellatur, ut ex pilis, qui ex eo giguuntur, utile quoddam perficiatur, ac ita pili generantur. novit enim natura incrementa quaedam hoc tempore occultationi et absconsioni circumspectae formae opportuna esse, ipsaque ad congruam actionem ac- 1 vel—levitas corrupta: ad gmvitatem et levitatem codd. 7 etenim—oportet (7)] enim convenit, ut cum . . inspexerimus, sufficiat nobis quod retulit ut causa Al 39 incrementa quaedam] menses A1 (sic) et ante circumspectae codd. Al commodata. ita etiam causa motus corporum natura tunc saue f. 61v afferetur, cum existimabimus ipsa quidem regredi ex eo, quod potestate est, ad id, quod est actu, eo tempore, quo ad propria eorum loca proficiseuutur, si huic modo adiunxerimus dixerimusque, quomodo ferantur; (exempli gratia) ut hoc illis perficiatur vel ex eo, quod vi quadam attrahuntur vel pelluntur, vel ex eo, quod vim quaudam effieiuut vel proprium eorum priucipium, quocuuque mode esse dicatur. dicere namque hoc fieri, quoniam cadit mutatio ex eo, quod potestate est, in id, quod actu existit, disseutaneum est. id enim omni in re facili statui poterit; (exempli gratia) si quispiam quaerat, cur gressus animali insit, respondemus: hoc erit, cum potestate animal sit; convenietque interroganti, quomodo hic aegrotus curetur, respondere hoc illi inesse, quoniam potestate sanus existit, et haec sanitas hoe iure se habet, tametsi sanitas huiuscemodi causam habeat; vel enim computrescentium humorum evacuatio vel frigidorum membrorum calefactio vel calefaetorum refrigeratio vel simile aliud quippiam sanitatis eius causa existit. iuxtaque hunc modum quaerenda fuisset causa, cuius gratia elementa movereutur; atqui motus ipse eorum est veluti res perspicua, quam omnes fatentur, est autem quaestio, quamobrem ipsa ita moveantur; et ob banc causam licet ad haec loca moveantur, quoniam eorum propria existunt ac iis ipsa perficiuntur, quamvis hoc (quemadmodum praefati sumus) unusquisque fateatur, sed illa causa est, quae quaeritur et cuius gratia est indagatio.