Ex hoc autem ad alium modum se transfert, quo id refellat. hic vero est eiusmodi.

Sin autem dicamus leve et grave, unumquodque eornm, terminari secundum proportionem, quam inane ad plenum in uno eodemqne corpore habet, quemadmodum si quispiam dixerit, leve id est, in quo inanitatis duplum quam pleuitndinis inest, grave autem, quod contra se habet: neque etiam hoc modo dubitationem solvimus explicamusve, | qua deducitur omnino necessarium fore, f. 59r ut terra igne levior, vel ignis terra gravior existat. at qui tiat, ut neque etiam hoc modo eadem quaestio non dissolvatur, audi, quoniam leve definivit secundum proportionem, quam inane et plenum habent inter se, non aliter ac si duplo vel alia mensura definiret, omnia igitur, quae uuius atque eiusdem rationis sunt, vel leve sit, vel grave, eandem proportionem habebunt. sed maior et minor ignis copia unius et eiusdem proportionis existnnt; atqui maior ignis levior est, et ob banc causam maiore celeritate ad supera evolat. et rursus maior et minor terrae portio eiusdem proportionis sunt; atgui maior terrae portio minore gravior est, licet hoc fieri non oporteret, si grave hac sane proportione definiretur; etenim haec proportio in maiore et minore copia eiusdem rationis existit.

Hoc etiam absurdum est dicere corpora, inauitate eis implexa, in sublime ferri ob ipsam inanitatis implicationem, quae faciat, ut grave in sublime feratur, et inane ipsum uon ferri. post haec cum maiore contrarietate se illis opposuisset, inquit, consentanenm est iis, qui ponunt inanitatem in sublime ferri, [ut quasi ipsis conveniat inanitatem definire ex eo, quod in sublime feratur.] perinde ac si illis necessario convenire faciat, ut de hoc tantum amplius disquilevis 6 sit emendavi: leves (sive levia) non sint codcl. Al 38 ut quasi—feratir om codd.: fort, haec quoque verba temere addita sunt ab Al, cum mea quidem opinione verba perinde (39) — faciat (40) nihil nisi alteram interpretationem contineant verborum consentaneum est (37), quae per neglegentiam librarii in textum irrepsit. rere debeaut, quamobrem videlicet inane natura sua ad supera f. 59r et plenum ad infera feratur, si haec duo, cum in compositis corporibus inveniantur, efficiant, ut ipsa sursum vel deorsum ferantur, ac ea corpora, in quibus inane est circumfusum, composita dicantur, quoniam ex inani et pleno composita sunt; ipsi enim de his perscrutantur, quandoquidem coram indagatio erat de levi et gravi, quae comparatioue ad aliud dicuutur. insuper si inane natura in sublime et plenum deorsum feratur, atque hi duo loci oppositt alter ab altero dissideat, qui igitur et haec duo, pleiium videlicet et inane, non separantur a se iuvicem nee alterum ab altero disiungitur ex eoruni celeritate in loca ipsorum, quae sibi propria sunt, sed ipsa remanent confusa ac utraque in eundeni locum revertuntur? posset quispiam sermoni addere, ipsa ne transmutationem quidem ad invicem habere, ut, quando transmutantur, ex propriis locis moveantur, quemadmodum ignis (exempli gratia) et terra; atqui conveniret toto hoc tempore praeterito, quod infinitum existit, ut iam separata essent, nee inane aliquod deorsum, nee plenum sursum extaret, atque in universum ut haec permixta non concurrerent. inanitati autem in universum locus quidam omniuo non convenit, quandoquidem id praeter rationeni existit; sin autem movetur, aliquis locus sit necesse est, ex quo [et] in quem feratur, quasi ipsum [inane] locus non sit, ut locus ei conveniat. si enim loco locus omnino conveniat, necessario tiet, ut res in infinitum procedat, ex eo, quod unicuique loco semper locus requiritur. at quaenam dicetur motus inanitatis causa? non enim fieri potest, ut inane quatenus tale moveatur. si enim inane ex eo, quod tale, moveretur, ceteris rebus, quae inane non sunt, motus non inesset, ac omnia unico motu, videlicet inanitatis motu, qui in sublime fertur, moverentur; niodo autem ex eo, quod inane deorsum fertur, perspicuum fit non moveri aliquid, quatenus est inane, neque etiam moveri, si inanitatis motu omnino moveatur.

Ad hunc autem locum Aristoteles sermonem suum reposuit, ut ad eos responderet, qui multitudine et parvitate extremitatum corporumque insectilium leve et grave terrainarunt. respondendo autem illis lianc eligit dubitationem, quod ipsi de levi gravique non nisi comparatioue ad aliud disseruerint; etenim leve et grave esse naturam statuere, alii vero extremitates posuere, alii insectilia, atque haec duo maguitudine et parvitate separarunt distinxeruntque. fuit insuper eiusmodi dubitatio ordinata, ut illis quoque responsum afferret, qui levitatis causam inane implexum, gravitatis autem plenum esse posuere; unaque cum aliis rebus super iis est dubitatio, 37 posuere scripsi: erunt codd, Al exhibet verum quaedam eorum extremitates erunt, quaedam vera cur ipsi de levi et gravi disseraut, quae omniuo et absolute f. 59r ita sunt, et quociinque modo extiterint, eorum autem, quae his iuteriecta suut, iiempe eorum, quae ex gravi, levi graviore, existunt, uou dicant rationem, propter quam differant, licet dicere possent haec etiam terminari multitudinis inanitatis vel gravitatis confusioue. cum itaque ad huuc locum disputatiouem suam in respoudeudo ad illos reposuisset, prosequitur hoc et inquit: similiter contingit et sequitur, si quis etiam leve et grave aliter terminaverit, quatenus hae duae inclinationes ad magnitudinem et parvitatem, hoc est teuuitatem et crassitiem referuutur, aut quo vis alio modo, ut si haec duo duritie et mollitie distingueret ac separaret, modo uua illis tribuatur materia, uuum subiectum, vel duae naturae, sed duae coutrariae. quod autem similiter sequitur vel omuino efficitur, est, ut vel de gravi et levi, quae | f. 59v absolute talia sunt, nou disserant, vel de iis (piidem, quae illis interiecta sunt et comparatione ad aliud, sermouem non faciant. iis euim, qui eandem materiam his duabus inclinationibus omnino tribuunt partiumque magnitudine et parvitate eas distiuxerunt ac separaruut, uec non mollitie et duritie tantura, necessario efficitur, ut de gravi quidem et levi tantum loquantur, [quae comparatione ad aliud dicuutur, non] quae talia absolute existunt, [quemadmodum iis usu venit, qui leve et grave ex eisdem triangulis coutlant,] ac iis, qui grave et leve ex iusectilibus partibus constituuut. ii autem, qui duas his naturas naturas invicem contrarias, quemadmodum illi, qui plenum et inane pouuut ac horum duoruni coutrarietale duarum inclinationum contrarietatem terminarunt, fateri quidem coguntur se de gravi et levi absolute verba facere, de his autem, quae his duobus iuteriecta sunt quaeque gravia et levia comparatione ad aliud dicuntur, non terminare; neque etiam cur haec duo (aqua uempe et aer) gravitate levitateque cum se inter se, tum ambas extremitates superent, dicuut, quemadmodum cur aer aquam et terram levitate, et ignem gravitate superet, ac similiter etiam aqua.

Multitudine autem et parvitate, hoc est partium crassitie et tenuitate vel mollitie et duritie, leve et grave termiuare falsum ac commenticium quoddam videtur; uon enim his duobus grave et leve distinguuntur. atqui propterea quod hie certus ex ea dubitatione evadit, quae illi occurrit, <nempe> consouum ut quae interiecta sunt quaeque comparatione ad aliud dicuntur, terminentur, — hoc enim modo quaesitum eius explicavit, qui grave et leve plenitudine inanitateque terminavit — ratio quaedam ei in- 3 ex—graviore suspecta 12 unum suhicLtum emeiidavi: unus locus codd. Al 15 vel si disserant AI 16 non supplevi 20 quae—non (21) om. 21 quemadmodum—conflant (22) addidit Al: om. codd. venitur. fieri enim potest secundum sententiam istorum, ut inclinationis f. 59v distinctiones etiam terminentur, quae in iis inveniuntur, quae iuter leve et grave consistunt, quorum uuum alteri comparatur, tenuitatis et crassitiei ac mollitiei et duritiei comparatione. at saue eorum sermoui. qui hoc asseruut dicnntve, duorum locorum ad has duas inclinationes unam esse naturam, necessario contingit, . . . quasi dicat: fieri non poterit (iuxta illorum senteutiara) ut quicquam leve absolute inveniatur, sed omnia corpora (exempli gratia) ad infera et ad euudem locum inclinabunt. existimantur autem levia esse, quouiam ipsa ex privatione gravitatis eius, quod movetur, manent superius, ut tardius moveantur, vel non est ita, sed tempore, quo pelluntur, ipsa sursum quasi protruduntur caliditate (?), quae videlicet levia esse iudicantur. coutinget autem iuxta illorum sententiam, qui ita terminaruut, ut magna aeris et magna ignis copia aquam terramque gravitate viucaut; hoc autem fit, quoniam propria parvarum et magnarum partiuin inclinatio eadem est, nempe ad infera. perspicuum est autem ac mauifestum: si ex corporibus parvarum partium magnae adiunctionis substantiae portio quaedam sumatur, profecto propria etiam inclinatio, et quae ad infera instituitur, ob qualitatem plurimam corporum parvarum partium, inclinationem propriam quantitatis corporum minoris contrariarum partium, quae et ipsa deorsum versus procedit, superabit; sique multa quantitas ex corporibus parvarum partium, vel ignis vel aeris, existat (siquidem Ms aer et ignis terminantur) uecnon parva portio ex corporibus magnarum partium, vel terrae vel aquae sit (siquidem his istaec duo etiam terminantur), eveniet, ut ignis gravior solidiorque deorsum feratur.

Cum autem hoc iu loco aliorum senteutias de levitate et gravitate retulisset et qua ratione impugnari possent, iuxta propriam modo opinionem hac de re pertractare intendit.

Nos autem, ait, primum id explicemus ac distinguamus, de quo reliqui quaerunt ac dubitant, cur alia corpora uatura in sublime, alia deorsum, quaedam et in sublime et deorsum ferantur, quod utrumque declarabit; deinceps de gravi levique dicamus ac de eis affectionibus, quae illis contingunt, verba faciamus. statimque regreditur [ac refert], quamobrem nonnulla deorsum ferantur, causamque adducit, cur eiusmodi motu moveantur et ait huius causam eam esse, propter quam corpora ceteris illis motibus etiam moventur, quemadmodum 5 at emendavi: tunc codd. Al 6 signura lacunae posui; una fere linea excidisse Videtur 10. 11 gravitatis eius, manent et moveantur scripsi: levitatis, imtnet et moveatur codd. Al 20 ob rjualitatem plurimam] conicio quantitatis plurimae 22 minoris scripsi: multarum codd. Al ea, quae ortus, mutationis et accretionis motu moventur, iuclinatioque f. 59v motus horum causa existit, quorum unusquisque est ad fonnam, quae potestate existit; motus igitur corporum, quae vel supra vel infra moveutur, ad liaec duo loca efficitur, ut ad propriam eorum perfectiouem iucliueut, hoc est, ut ad propria eorum loca perveniant. quamobrem ait: de eo quidem, quod sursum vel deorsum movetur, eodem modo, quo de iis, quae aliis motibus et mutationibus moveutur, iudicandum est. quoniam enim tria sunt motus geuera, unum uempe in magnitudinem, atque accretio dicitur, alterum ad formam, ac ortus et mutationis proprium est — mutatio Ι enim ex una in aliam formam tit, quatenus f. 60r hoc in loco qualitas forma dicitur — tertium autem secundum locum: in quoque borum mutatio erit non ex quavis re, uon enim ex albcdiue in lineam fit mutatio, sed ex contrario in contrarium, vel in id, quod inter contraria invenitur, quemadmodum ex albedine in nigredinem vel in jjurpureum colorem. ex eo enim, quod corpora commutantur, nou remanet in eis, quod antea extiterat; cumque in id mutentur, quod antea in eis non extiterat, non in quidvis mutantur, quemadmodum albedo in lineam, verum cum in id, quod maxime distat, turn in id, quod finitimum est, mutantur. si igitur in id, quod maxime distat, commutabuntur, in contrarium mutabuntur; si vero in id, quod finitimum est, mutabuntur, in id, quod inter contraria consistit. et quemadmodum id, quod mutatur et movetur, non movetur quidvis: ita nee quod movet et mutat, quidvis in quamvis rem movet. sed quemadmodum id, quod augetur, ex eo, quod augetur, in maiorem magnitudinem, non in caliditatem mutatur, ita etiam id, quod auget, quateuus auget, omniuo quidem in maiorem molem, non in caliditatem movet ac mutat; tametsi contingat quandoque, ut id, quod augescit, incalescat; sed quemadmodum id, quod auget, non est id, quod calefacit, ita auctum quoque excalefactumque utraque etiam differunt. eodemque modo statuendum ac intellegendum est id, quod loco etiam movetur; nou enim quidvis a quovis loco movetur, neque etiam motivum quidvis movet mobile quidvis. igitur superius et inferius cum contraria sint, motiva quidem sunt grave et leve, mobilia vero, quae potestate gravia etlevia exist unt, quorum unumquodque, nempe eorum, quae pulsu agitantuv, a motivo sibi, accommodo in id movetur, quod potestate in ipso existit. potestate autem in ipso 10 formam Al (ex emendatione): speciem codd. 20 post mutantur codd. Al iterant: cum autem in id mutentur, quod maxime distat, cjuodque finitimum existit 24 movet et mutat scripsi: movetur et mutatur codd. Al 25 quidvis—movet] in quidvis ex re mutatur Al 27 id, quod auget et (28) movet ac mutat scripsi: auctum et movetur ac mutatur codd. Al 30 auget, calefacit] augetur, incnlesvit Al est, ut in proprio loco maneat: igitur ferri in hunc locum, in f. 60r suam forniani est ferri. etenini ferri aliquid in id, quod potestate est in ipso a motivo sibi proprio, in perfectiouem et tinem, quem liabet, est ferri.