Praeterea ex hoc uno tali modo, hoc est raritate et densitate, reliqua generari aliud non est quara tenuitate et crassitudine; nam quod rarum est, id tenue, et quod densum [crassum est]. rursus autem tenuitate et crassitudine idem est, quod magnitudine et parvitate; tenue enim est, quod minus est, et crassum, quod mains; quod enim valde extensum dilatatumque est, tenue dicitur, quale est id, quod ex minutis partibus constat, quare hoc modo onmino efficitur, ut reliqua ex hoc uuo fiant magnitudine et parvitate, ita ut ex relativis speciem innovent; ponunt enim hoc modo inter se apertissime distingui. itaque ex hoc necessario fit, ut in singulis eorum propria substantia non insit, sed omuis substantia ad aliud referatur. at 4 sed — existere scripsi levi mutatione: siquidem ea, quae raritatis ordine fiunt, tenuiora existunt Al male 6 cf. Averr. 207 M 208 A et eiusdem paraphr. p. 322 A, qui dictum Themistii laudat, quod nusquam reperimus 9 depravatio — constaret (12)] loc. difficilem sic verti: quare in eiusmodi sermonibus duplicata fuit vera conversio, siquidem hoc eos ponere, est, id quod rarum et densum intercedit, nec primum nee elementum esse affirmare, ut convertalur et infringatur sermonibus eorum, quod ex his duohus constet Al 17 clamosae — tempore addidit Al, cui ego non assentior 19 contexit ac] ita Al procul dabio falso: codd. corrupti; coll. p. 187,40 vertendum est: ratio autem sermonis, quern modo attulimus, perspicua est. 23 crassum est Supplevi 29 relativis scripsi: duobus additamentis codd.: quae, tametsi additamenta sini, speciem innovant Al ficticie quanam ratione hoc necessario sequituv? dicimus id omniuo necessario f. 50v effici: quoniam inter se quautitate termiuautur, hoc est magnitudine et parvitate, itaque magnitudines inter se aliquam relationem habebunt ad ignem et terram, ac earum proportio talis erit, qualem ea nota, quae παρανήτη appellatur, ad eam habere dicitur, quae νήτη vocatur. si igitur eandem similitudinem sumpseris in aliis magnitudinibus maioribus vel minoribus, earum quidem vel haec erit ignis, vel ilia terra, quemadmodum in aliis sonis maioribus vel minoribus efficitur, ut vel hic paranete, vel ille nete existat, modo quidem soui, qui desumuntur, omnino secundum eam proportionem sumantur, quam paranete ad nete habere dicitur. si vero cum his tertia alia magnitudo accipiatur, cuius proportio ad magnitudinem ignis talis erit, qualem ignis magnitudo ad terram habet, turn illa tertia maguitudo desumpta proportione ad ignem, qui a principio est, igms erit, et ignis, qui a principio est, comparatus ad banc tertiam magnitudinem desumptam, terra extiterit, eritque ad terram, quae principium principii est, ignis; quemadmodum si paranete penes alium tertium sonum, qui gravior sit, inveniatur, nete extiterit, sed penes nete erit paranete, ac ita in reliquis. convenit enim, ut magnitudo, quae desumitur, elementi cuiusdam proportione semper dividatur, quando quidem minores magnitudines maiorum ambitu semper clauduntur, ac omnis proportio in una maguitudine clausa est, propter divisionem in infinitum, quod quidem et iis accidit, qui plura elementa ponunt dicuntque magnitudine et parvitate inter se differre. hi vero sunt, de quibus antea meminit, quod igni tantum figuram trihiumt, reliquis autem nullam propriam figuram accommodant, sed dicuut hoc omnino eveuire ac fieri magnitudine ac parvitate insectilium. ex iis autem, quae reliquis his de rebus retulit, videlicet raritatem et densitatem tenuitatem et crassitudinem esse, ac tenuitatem et crassitudinem magnitudinem et parvitatem existere, confirmavit atque omnino deduxit cousentaneum esse, ut ignis, terra et reliqua iuxta relationem tantum ad invicem existerent. etenim si aeris tenuitas mensura sit terminata, turn omni eo, quod eiusmodi mensura tenue est, id, quod tenuius existit, ignis tantum erit; nee amplius <ignis> erit, quatenus eo tenuius tota hac mensura, existit, qua hoc terram tenuitate excedit, cum fieri nullo modo possit, ut ignis et aeris tenuitatem multum egrediatur. etenim si ei, quod tenue admodum, quemadmodum ignis et aer existit, extensio inesset, ignis et aer minime esset, nee remaneret 4 ad—terram] conicio velut ignis et terra (fort, lacuna hiat) 5 post paranete codd. Al graece 37 terrain scripsi: ignem codd. Al 40 minime . . nec scripsi: pulchritudine (185, 1) corruptum; locum difficilem Al vertit: (36) nec quatenus eo tenuius tota in sua pulchritudiue, quatenus ignis tenuissimus existit, ipsi f. 50r enim ita asserunt, hunc aerem tenuem admodum esse, talemque comparatione ad quam ignem esse, ac rursus aera comparatione ad ignem aquam. haec igitur dubitatio, quam retulimus, sat est ut horum suffragio adversetur ac sermones eorum infringat; hoc autem est, quando elementum medium extiterit et inter duo extrema, fieri nou potest, ut sit primura. quamobrem ipsemet ait: qui autem ignem primum elementum ponunt, hanc illi tantum dubitationem evitarunt; ignis namque veluti extremum quoddam ac finis apparet, non autem medium, siquidem corporum, quae per se subsistunt, tenuissimum existit. quare fieri non potest, ut se ipso tenuius existat ac ex eo aliud gignatur.

Deinde dicit: qui ignem prius et antiquius ponunt, tametsi hoc quidem incommodum vitant, alia tamen absurda suscipere coguntur. eorum enim alii figuram ad ignem adhibent, alii figuram non adhibent. de hoc autem postea sermonem absolvit, cum haec in medio posuerit, videlicet qui igni figuram adhibent, quoniam eius figuram pyramidem esse iudicarunt. horum nonnulli causam dicunt, quamobrem ignis figuram habeat pyramidalein, [eo quod figurarum quidem pyramis una ex omnibus maximam vim secandi habet, ideoque] eiusmodi figura igni accommodatur. alii autem magis quidem sufficiente sermone de forma loquuntur, siquidem | aiunt, quemadmodum id, quod ceteris corporibus tenuius f. 50v est, ignis esse videtur, ita omnia ex pyramidibus constant; itaque primum in corporibus ignis erit, in figuris autem pyramis; primo ’O corpori prima figura convenit. quare cum ignis primum corpus sit, primafigura ei inest;haecautem figura ea est, quae pyramis vocatur. dicit, eos quasi hunc sermonem ostentationis (?) gratia protulisse, licet similem sermonem ipse etiam Aristoteles in Primo Libro contexat, ubi palam fecit corpus quoddam quintum inveniri. inquit enim: quoniam motus, qui in orbem fertur, simplex est, ac id, quod motum affert, simplici motu movetur, [convenit igitur, ut, quod simplici motu movetur, simplex existat]. si vero quispiam diceret, quod, quia motus in naturalibus rebus ex iis est, quae per se existuut, vel quia nahac mensura exuherantia quadam existit, igne tenuius eril: cum . . possit, ut in ignis . . tenuitatem transeat: posset namque, si ei . . . inesset: at ignis et aer est, remanetque in . . . existit 2 talemque emendavi: nec is est Al 4 haec—infringat (5) fort, scribendum: si haec vero dubitatio . . sat sit, ut in horum suffragium convertalur, nec hoc sermones eorum infringet. ad rem cf. supra p. 183 6 elementum scripsi: dubitatio (media)codd. Al 19 eo—ideoque (21) om. codd. 24 ignis—videtur primum existit, videlicet ignis Al 28 ostentationis suspectum: iocandi more Averr. p. intellegitur κομψοτέρως 304 a 13 23 primo emendavi (cf. Averr. p. 210 EF et eiusdem paraphr. p. 322 HI): superioribus Libris Al 30 inquit] Arist. p. 269 a 2, sed mutilatum 32 convenit — existat (33) Al (sed vix probandum): om. codd.: fort, inter est et id lacuna statuenda tura etiam est principium motus, — eiusmodi namque corpora naturalia f. 50v dicuntur, quia natura eis inest et quia motus (quemadmodum memoravi) in rebus naturalibus natura invenitur — non indignum videtur eiusmodi sermonem contexere: dicimus nos formam etiam per se in corpore inesse; convenit enim, ut in corpore naturali propria etiam forma inveniatur.

li enim, qui ignem primum corpus corpus partim (quemadmodum praefatus est) ei figuram adhibent, partim banc quidem non adhibent, sed plane et absolute eum ceterorum omnium corporum tenuissimis partibus constare faciunt, periude quasi inflatione surgant, annectantur evadantque, quemadmodum auri scobes, quae quidem, secundum quod segregantur (?), in unum colliguntur. utriuque autem sectae professoribus, videlicet qui igni figuram adhibent et qui eam illi non adhibent, si dixerint magnitudine eius individuum esse ut individuum, rursus eaedem rationes, quibus illi refelluntur, qui individua faciunt, opponi possunt ac eadem incommoda eos sequuntur, nec non etiam mathematicorum principiis adversantur. praesens autem sermo praeter id, quod incongruus per se ac dissentaneus videtur, naturae ordine falsus invenitur. siquidem convenit, venit, ut magnitudine inter se eadem sit relatio, quemadmodum terra, aer et aqua, ac figura, hoc est magnitudo, corporum,quae sunt tenuiora, maior semper appareat. hac enim ratione aer maiorem quam aqua occupat locum, [siquidem eius magnitudo magnitudine aquae maior existit, et ignis etiam maiorem ac] aer locum occupat, et reliqua eodem modo. itaque necessario convenit, ut ignis elementum natura bis elementis mains existat; atqui ignis elementum aeris elemento magnitudine praevalet et aeris elementum elemento aquae: igitur aeris elementum ignis elemeuti magnitudine clauditur. ex lis autem non deducitur eiusmodi elementum individuum non esse, sed parvum non existere; quoniam ii, qui individua faciunt, non dicunt ea parva admodum esse, quaudoquidem in eis invenitur, quod existimatione in septem partes sectionem admittit, dicuntque hoc in pauciora non dividi. atque in universum non convenit, ut pouamus ignem, quoniam aere maior existit, ex elementis contlari, quae eum constituunt, neque [aer] quia maior non est, sed magnus tantum existit, propter eum iunovari. nee non ad bunc sermonem alter sequetur, nempe si divisihile existerit, et reliqua, quae sequuntur, perinde quasi explicatum sit eiusmodi elementum individuum non esse.

Atque dicit, quae eos sequantur, qui ignem describunt, f. 50v hoc est qui ei figuram tribuunt, nec non et eos, qui eum magnitudine determinant, ac ii sunt, qui eum tenuissimum posuere; ipsi enim differentiam, quae est secundum tenuitatem, secundum magnitudinem cognominant. quare iis, qui igni figurara tribuunt, accidet ignis partem non esse ignem; etenim propterea quod elementum est ignis, qui pyramis est, huius pars autem est ignis, perspicuum est ignem partem habere, si aliquo modo dividuus est; et propterea quod pyramis, secundum quod dividitur, in consimiles. figuras non dividitur, quae pyramides dicuntur, ignis igitur in ignem non dividitur. itaque ignis partes, et ignis et non ignis extiterint; ignis quidera, quoniam ignis pars est, non ignis autem, quoniam pyramides non sunt ei similes, quae a principio dividitur. pmetevea cum hoc etiam necessario efficitur non omne corpus vel elementum esse, vel ex elemeutis. pyramidis enim pars hoc quidem iure se habet, quandoquidem non est etiam elementum — cum pyramis tantum apud eos elementum sit — neque etiam ex elementis — id enim, quod ex elementis est, id esse dicitur, quod ex pyramidibus constat — haec autem ratio eo fundamento nititur, quod antea posuit, nempe ignis elementum ex eo, quod dividuum est, re ipsa etiam dividuum existit, licet in sermonibus superius allatis explicatum non fuerit dividuum esse, sed minimum quidem non | f. 51r existere. atqui nos dicimus ex eo, quod minimum non est, dividuum non existit.

At iis, qui magnitudine illud determinant — tenuitatis autem loco maguitudinem sumit — omnino continget, ut aliud elementum sit, quod eiusmodi elemento antiquius existat; atque eo aliud prius, et sic in infinitum; semper enim minus eo, quod assumptum est, assumere possumus, idque ob divisionem in infinitum, at si in sue sermon e tenuitatem posuisset, dicendum ei non erat, quod, antequara tenue esset, aliud tenuius sumeretur et hoc in infinitum; quamobrem tenuitatis loco maguitudinem dicere voluit.

Deinde dicit: praeterea iis etiam idem accidit atque illis, qui corpora similium partium raritate et densitate terminarunt, hoc est elementa existere secundum relationem adinvicem. siquidem id, quod acre tenuius est, secundum quod aer aquae tenuitate praevalet, ad aerem comparabitur, ac eam rationem ad aerem habebit, quam aer ad aquam habere dicitur, ac similiter in ceteris; sermonis enim eiusmodi ratio perspicua est. cum autem propria incommoda retulisset, quae ad unumquemque illorum duorum necessario seautem 7 non est ignis codd. Al 15 elementis (hic et infra) Al: elemento codd. 23 non ante est addidi 36 elementa einendavi: inane codd. quuntur, qui unum ponunt elementura, sive aquam sive aerem sive f. 51r aliquid ex his duobus sive iguem illud posuere, deiuceps quod in universum omnibus contingit, in medium affert dicendo: commune omnium peccatum, hoc est errorem, esse, quod unum atque solum motum naturalium cuiusque corporum efficere coguntur. etenim cum in omnibus corporibus, quae natura constant, motus principium insit, si omnia iuxta horum sententiam unum quiddam sint vel ex uno, omnia sane eiusmodi tantum motu ciebuntur, ac summa motus pluvalitatis eorum summa terminabitur. itaque consentaneum erit, si eiusmodi elemeutum, ex quo reliqua efficiuntur, ignis extitisset, ut, quot et quanta ilia corpora fuerint, eo motu in sublime tantum ferantur; nunc autem huius oppositum manifestum est, nempe inveniri corpora, quae quo plura maioraque fuerint, eo magis [celeriusque] ad infera, et alia corpora ad supera cieantur, cum motus priucipia sint diversa. quare cum ob banc causam plura etiam elementa inveniuntur, tum ob eas incommoditates, quas superius retulimus, quae ad eos omnino sequuntur, qui unum elementum posuere. cum enim (quemadmodum ante praefati sumus) motus quidam simplex inveniatur, corpora igitur, quae natura eo motu feruntur, simplicia sunt; quae quidem elemeuta existunt.

Quoniam autem, inquit, nee innumerabilia sunt elementa nec unum tantum, relinquitur, ut [pluar ac] finita sint. at cum dicendum ei relinqueretur, quot ipsa numero sint, ait: sed primum videndum est, utrum aeterua sint vel innovata; hoc enim ostenso perspicuum erit, quot et qualia sint. aeterna quidem esse non posse, id in corpore ostendit. nam et aquam et ignem et unumquodque simplicium corporum dissolvi cernimus; quodsi eorum natura, cum dissolvuntur, aeterna extitissent, uno eodemque tempore simul orirentur dissolverenturque, sique dissolutionis tempus infinitum esse ponatur, omnino efficitur, ut tempus, quo geuerantur, infinitum existat. etenim ortus et compositio difficilior ac eius tempus longius existit, cum dissolutio quidem sit veluti dissolutio quaedam eorum, quae ipsa compositione sunt innovata; hac autem ratione [tempus compositionis dissolutionis tempore prius erit, ac ita fiet, ut] tempus infinitum iufinito tempore prius existat, hoc est tempus generationis; quasi dicat tempus compositionis corruptionis, hoc est dissolutionis, tempore prius erit. atque ex hoc necessario efficitur, ut extra infinisive 1 aquam scripsi: nec codd. Al 7 si] etiam si codd. Al 18. 19 motus quidam simplex et (19) eo motu] plur. numerum praetulerim 21 quoniam] praecedit lemma mutilatum 22 plura ac Al secundum textum: om. codd. 31 etenim scripsi: non enim codd. Al 34 tempus—ut (35) om. codd. 35 non erit Al: existit codd. tum aliquid existat; quod cum fieri non possit, dissolutio igitur f. 51r non erit in infinitum.