Quare, inquit, nec Leucippus neque Democritus confessionem subterfugere possunt, quin motus quidam natura inveniatur, siquidem insectilia, quae prima corpora ab eis dicuntur, vi in inanitate infinita adinvicem moveri dicunt. Omnino enim dicendum erit eorum aliquid primum esse, quod natura cietur; in infinitum nam que sermo progreditur, si alicubi non insistat penes id, quod natura movet. ex his autem ad id, quod in Timaeo scriptum est, Aristoteles regreditur. ait namque ex eo, quod elementa confuso atque inordinato motu ante caeli ortum moveri solebant, imraortalis deus ea in ordinem redegit. quemadmodum (inquit) Leucippi et Democriti sequaces, siquidem ponunt insectilia vi adinvicem in inanitate moveri, fateri coguntur primum aliquid inveniri, quod natura movet: ad eundem sermouem necessario et ii ducuntur, qui, cum elementa ante mundi ortum inordinato ac confuso motu cierentur, a deo fuisse dicunt in ordinem redacta, quemadmodum in Timaeo scriptum est. bac enim ratione tantum hae duae sententiae ditferunt inter se, quoniam haec ponit, quod ea, quae ante mundi ortum ipsa inordinate movebantur, <in>dividua ilia vero elementa esse, quae hoc modo se habent, affirmat. itaque necessario huic quoque motum aliquem natura inveniri fatendum est. aut enim vi ante mundi ortum inordinatus erat elementorum motus aut natura; si vi, ne sermo in infinitum procedat (quemadmodum paulo ante dicebamus), convenit, ut in id terminetur, quod natura quidem movetur; quodsi hi motus natura extiterint, igitur motus natura invenitur. si autem hoc tamquam manifestum sumatur, omnino efficitur, ut ordiuis perturbatio prius [ordine non sit; siquidem quod natura est, prius] est eo, quod praeter naturam existit. si enim primum <movens> moveatur, natura, non movetur atque ilia etiam, [quae moventurj non vi in propriis locis quiescunt, quaudoquidem neque etiam praeter naturae ordinem ad ea ferebantur; etenim id, quod motum affert, natura quidem movet. cum <vero> id, quod movetur, natura etiam existat, | ea etiam, in qui bus levitas est, sursum, ea autem, f. 44v in quibus pondus, deorsum quemadmodum nunc ferentur: 6 confessionem] pelitionem Al 10 cietur] fort, movet 13 ait] 30 A 18 movet] cf. supra 31 ardine ordine—prius (32) Al: om. codd. 34 emendavi: (illi etiam) videbant Al COdd. 37 vero addidi id omnion κόσμος est, quasi dicas suprema descriptio et ordo; f. 44v talis enim mundi nunc ratio est.

Idem praeterea alia ratione explicavit, quatenus de eo ad certum quendam terminum uberius disseruit, reliquum vevo sermonis dimisit, ut illum nos absolveremus. etenim ait: iam vero hoc quispiam ab eis quaerat, utrum fieri possit, ut inordiuato hoc motu consensu quodam nonnulla adinvicem congregentur ac eiusmodi permixtione inter se misceantur, ex qua quidem, si nunc fieret, planta et animal innovaretur, quemadmodum Empedocli in amicitia fieri placuit — ait enim, si capita sine cervicibus extitissent ac aliae partes, statim congregabantur, ex quorum compositione animal quoddam innovabatur — an hoc fieri non possit? cum autem usque ad id loci uberius disseruisset, [reliquum sermonem] reticuit, ut nos illum absolveremus. etenim si fieri potest, ut simili permixtione miscerentur, planta ergo et animal ante mundum inveniebantur, quae duo mundi partes sunt, quin immo mundus quidam ex eis perficitur atque ordinatur. si vero fieri non potest, ut tali permixtione misceantur, nec motus eorum interminati in infinitum, sed ordinati extiterint; iidem namque sunt, qui erant in iis, a quibus proficiscuntur. si vero non, nihil prohiberet, quin hoc modo misceantur, si motus eorum inordinati existant; motus enim interminatus nullam partem impeditam habet, ad quam pervenire non possit.

Eorum autem sententiam, qui ante mundum in inanitate ac tempore infinito innumerabilia corpora velut insectilia extitisse asserunt (quemadmodum Leucippus ponebat), omnino idem consequitur, ordinem nempe ac supremam descriptionem semper praecedere. sive enim id, quod ponunt movere infinitum, unum sit ac ita id, quod motum affert, moveat vel ut causa vel ut forma, quemadmodum figura vel exemplar vel aliquid eiusdem ordinis, sive multa siut, quae moveant, atque, ut sermo continuetur, dicamus, quod vel unum sit, quod ponunt insectilia haec corpora movere, vel multa; si autem multa, vel finita sint vel infinita, ac motus quoque et species motus infinitae sint: omnes <motus> ad eundem motum relationem habebunt atque ad unum et eundem locum et iuxta eandem rationem, quemadmodum ii, qui insectilia gravitate movent, tametsi ipsa infinita existant. si autem omnes motus ad <eundem> motum atque ad eundem locum relationem habent, hanc etiam rationem inordinati non invenientur; non enim ex eo, 3 et sq.] Averr. p. 189 D—F iisdem fere verbis utitur 19 iidem et sq.] quia impossibile est, ut transferantur ab eo, secundum quod sunt Averr. 26 Leucippus] Democritus secundum Simpl. 588, 10 (cf. supra) quod non eodem et eadem ratione feruntur corpora, id, quod inordinatum f. 44v est, sequitur.

Alexander vero postremum hunc sermonem hoc quidem modo minime explicavit, sed diminutum esse ilium affirmavit; dicere namque debuerat fieri non posse, ut species motuum sint infinitae, ac fieri non posse, ut ipsi quoque motus infiniti existant. sed dissentaneum est hoc dicere, videlicet ut, cum quispiam secundum positionem statuerit motum esse infinitum, inquirendo, quid ex hac positione sequatur, dicat ex ea sequi, motum uon esse infinitum. hoc enim simile est, ac si qui disquireret, si hoc esset animal, quid ex hac positione sequeretur, diceret: si hoc est animal, sequitur, ut non sit animal, etenim cum positione aliquid statuatur, omnino considerari debet, quid ex ilia positione sequatur. nos vero dicimus fieri non posse, ut ponatur aliquid esse animal, si dixero: si id animal est, ergo hircocervus; sed non est hircocervus, igitur nee animal, atque qua ratione hi duo sermones differant inter se, facile intellegi potest, quaerenti, quid consequatur, omnino conveuit, ut positionem fateatur; et cum positio erit perfecta, quod continget, utique apparebit. exempli gratia, si, quid ex hac positione sequatur, disquirere velimus, nempe si homo habet alas, [profecto non convenit, ut positio sumatur: videlicet si tu habes alas,] non es homo; sed tu es homo, igitur non habes alas; sed convenit, ut id sane speculemur, quod quidem hoc [vel simili] sequitur ordine; nempe si tu habes alas, necessario eae tibi insunt. ex hoc autem necessario efficitur, ut voles; ex hoc vero, quod non sis in terra nec in aqua vel id genus alia, hoc autem alio quidem ordine nunc etiam positum fuit, non ut infinitum motum destrueret, sed eius intentio fait demoustratione explicare, ordinem semper iuveniri; quod similiter effici potest, si motus etiam infinitus poneretur.

Praeterea illud inordinate nihil est aliud nisi contra uaturam, siquidem proprius atque cognatus ordo eorum, quae sub sensum cadunt, natura est. ad unum enim contrarium aliud sequitur, quando per se, non autem ex accidente | f. 45r ad illud sequitur, si euim elementa infinitis temporibus inordinate moverentur, eorum igitur status, qui praeter uaturam est, in infinitum procederet. quod autemin unoquoque genere natura inest, id quidem maiore ex parte ac diutiusei inest — homo namque (exempli gratia) natura sanus est, siquidem hoc in maiore 1 eodem—ratione] ita Al: ad eundem locum codd. 3 Alexander] cf. Averr. p. 189 Μ et sq. 9. 12 non om. Averr. lo nos Al: non codd. 21 profecto—alas om. codd. 36 eorum—status emendavi: nonnulla igitur ordine praeter naturam in onocederent Al 39 sanus Al: verus codd. male hominum parte ac diutius inest; quod vero aeger est, huius contrarium f. 45r existit — infinitum autem amplius est ac in maiore parte temporis, cum sit in tempore infinito: nihil igitur inordinatum in eo inest. itaque iis, qui hoc posuerunt, (innuit autem Platonem) contra contingit: nempe ut ordinis perturbatio a natura proficiscatur, quoniam longo tempore perseveravit, ordo autem et mundus contra naturam sit, quoniam eius tempos hoc tempore brevius existit. hoc enim tempus infinitum est, mundi vero tempus semper a finito tempore initium sumit, siquidem omne tempus, quodcumque sit, finitum existit. inde, quemadmodum praefati sumus, sequitur, mundum esse contra naturam, tametsi natura quidem sit. nihil autem secundum naturam et simul praeter naturam esse potest, cum nihil eorum, quae sunt secundum naturam, sit ut contingit, videlicet inordinatum et praeter naturam.

Quare Anaxagoras bene fecit, qui praedicta absurda declinavit. non enim ponit mundum ex iis coustare, quae antea inordinate movebantur, sed ex iis, quae non moventur. quare etiam alii, cum mundum quodammodo ab initio colligunt (quemadmodum Empedocles), ad hunc modum ponunt, ex iis videlicet, quae quiescunt. et reliqua, quae huic addidit sermoni.

Atque in universum haec verba et quae paulo ante retulit hunc sensum habent. <nos vero dicimus:> quod contra naturam et quod natura est, non posuere tamquam esse et non esse, sed ambo esse ponuntur, quatenus motu aliquo sunt, quod enim natura in homine inest, non est, ut absolute esse dicatur — alioquin hac quidem ratione, quicquid est natura, esse diceretur —, sed hoc quidem ex eo dicitur, quod est agere et movere. quemadmodum illud egredi naturam aliud non est, nisi ut aliquid sit — alioquin ex hoc omnino sequeretur, ut non essendi hircocervi disposition contra naturam inveniretur — sed ex eo dicitur, quod est agere et movere. ita in reliquis aliis rebus natura aliquid invenitur et contra naturam, motu aliquo et actione. quod autem natura est, prius est eo, quod contra naturam atque inordinatum existit. videtur autem motu et non motu. sed non motus absolute neque quadrat in id, quod natura, neque inid, quod contra naturam existit, siquidem, si desinentiam sumpseris [intermissionemve], quae ex iis est, quae non motus ac contra naturam esse existimantur, atque exacta diligentique indagine eius dispositionem indagaveris, omnino quidem invenies eam quoque aut motum aliquem esse aut motu prorsus non esse desti- 2. 3 amplius—tempore] ita codd. (recte): praeter naturam est, ac in maiore parte et diutius Al e coniectura 3 inordinatum scripsi: ordinatum codd. Al 12 nihil— naturam (14) om. Al 19 non ponunt codd. Al 22 nos—dicimus addidi 27 movere] moveri Al (hic et infra) 34 sed addidi 35. 36 desinentiam . . . intermissionemve] codd. hic ef infra unam tantum vocem habent tutam, siquidem rei desinentia actio quaedam est. praeterea sic f. 45r etiam dici potest: rei intermissio [seu desinentia] sme ulla actione non invenitur. huius vero agentis actio si fuerit mutata, haec quidem mutatio non evit eius intermissio [seu desinentia] , sed corruptio tantum; si autem continuo mutetur, haec est eius intermissio [ac desinentia]. quemadmodum intermissio eius, quod calefacit, perinde est acsi ac si ipsum commutatum sit, secundum transmutationem accepit, ac omnis transmutatio motus quidam existit. istaec autem cum hoc quidem modo se habeant, consentaneum est, ut exacta discussione illorum sententiam perpendamus, qui mundum ex iis, quae ab initio in aeternitate inordinata extiterant, constare affirmabant. dicunt nempe mundum ex iis innovatum esse, quae aliquo modo <non> mota sunt, perspicuum autem dispositionem eius, quod natura existit, motu quidem in eo inveniri: mundus itaque ex eo, quod contra naturam est. <quod igitur contra naturam est,> comparatione prius erit; quod ac dissentaneum est. iis vero, qui mundi condendi initium ab iis, quae non moventur, ducunt, nulla harum incommoditatum contingit. non enim per non motum <et motum> intellegimus id, quod contra naturam et quod natura existit: igitur quod natura est, ex eo non efficitur, quod contra naturam existit. videtur enim hoc etiam concedere, siquidem non quod non est neque generabile ex genito, neque etiam quod naturam egreditur ex eo, quod est natura, <efficitur>; hac enim ratione esset id, quod contra naturam est, eo prius, quod natura existit. Anaxagorae autem atque Empedoclis opinio fuit loco eius, quod contra naturam est, ponere id, quod natura existit, quatenus id, quod natura est, eo prius erit, quod contra naturam quodque postremo loco existit; hic quoniam ait ex eo, quod res tranquillae manebant, intellectum eas segregasse, ille autem, quoniam <dicit> ex iis, quae segregata <minime> constare neque fieri posse, ut hoc quidem modo etenim ex uno eodemque non convenit, ut dicamus unum et idem fieri eum affirmare, siquidem nunc | ex distinctis, non autem ex f. 45v confusis rebus constat, neque dicebat mundum mediante concordia generatum esse, sed penes id, quod de medietate concordiae retulit, dicebat <mundi> ortum vincente concordia moliri. etenim dum tentant congregantes aliquo modo, huic adstipulatur; con- 7 sed—quandam] sed eius dispositio est quam Al 13 non, item (15. 16) quod—est, item (19) et motum addidi 26 loco—ponere locus incertus; fort, quod contra nat. est, quodammodo ponere tamquam 28 hic] videlicet Anaxagoras: hoc Al 30 ille] scil. Empedocles: id Al certe Al 30.31 dicit et minime supplevi: quoniam ex iis, quae segregata erant, constabat. at dicere non potest, . . fuisse Al 35 generatum esse] extitisse Al 36 vincente] fort, victa (locus difficilis) 37 tentant] Arist. p. 301a13 cordia enim veluti coniunctio quaedam existit. atque hi duo, f. 45v quemadmodum dicebamus, praedicta incommoda evaserunt. qui vero ex inordinatis rebus dicunt mundum esse generatum, haec absurda evitave non possunt.

Potest autem his sermonibus aliquis occurrere: praeter id, quod non recte dispositi inveniuntur, Platonis sententiam, mundum et ordinem ex inordinatis rebus constare, non satis intellexit; id namque ex eius verbis elici non potest, sed id, quod nos modo narrabimus: videlicet non ex ordine et mundo ordo <et mundus> efficitur, quandoquidem neque etiam ex sanitate, at quia inordinatum duobus dicitur modis ut incultum ac informe — utrumque enim duobus dicitur modis — quorum alter turpitudinem et confusam dispositionem, alter vero [omnimodam] privationem significt: similiter etiam non ordinatum. ut dicimus hominem (exempli gratia) omnino non esse ordinatum eodem modo, quo aliquid informe dicimus, non eo, quod indecenti forma praeditum est, sed eo, quod omni forma et creatione privatum existit — veluti materiam primam informem vocare solemus, quatenus eam intellegimus nullum prorsus ordinem habere — nos autem cum dicimus ex inordinato mundum fuisse constitutum, hoc ita intellegi debet, ut ex materia qualitatis omnis aliquando experti fuerit constitutus; etenim non quale altero horum duorum modorum omnino est non ordinatum, cum ordinatio sit qualitas aliqua: igitur non quale est etiam non ordinatum. haec enim nostra sententia et opinio est de eo, ex quo ordo et mundus constituuntur. quod autem Plato similiter fatetur ordinem ordinis confusionem praecedere et id, quod natura est, id praecedcre, quod contra naturam existit, hoc ex quam plurimis suorum librorum locis perspicuum et manifestum existit ac ex his, quae nos <etiam> hanc cogitationem adduxerunt, unusquisque etiam id perpendere potest, etenim cum posuerit ordinis perturbationem in malo, ac divinum omne suapte natura bonum existat, ergo malum et discordia (quemadmodum dixit) in divino non sunt, sed in natura mortalium ac in eis, quae sunt posteriora; omne enim quod hue modo vivum fuit, fieri potest, ut primo sit mortale et ut intereat. et alibi etiam <ait>, quod deus est aeternus sine fine et ordine. itaque convenit, ut de his sermonibus absolute inquiramus, sed perinde ac non universalitev essent dicti. sermo autem qui habet: ordinis perturbationem ordinem praecedere, non est absolute verus neque etiam assertio, in qua dicitur ordinem ordinis confusione 2. 3 qui vero—efficitur (167,3) Averr. p. 192 L iisdem fere verbis 9 et mundus supplev secundum Averr. 31 et sq.] verba ipsa reperire non possum, de locis similis argumenti, quales sunt Theaet. 176A, Phaedr. 247 A et Rep. 381 A, Eduardi Zelle litteris edoctus sum. 37 non Al Averr.: om. codd. priorem existere, siquidem in his particularibus ordine aliquo f. 45v ordines confusio prior existit et in universum, quia omnis ordo ex ordinis confusione efficitur.

Cum autem his argumentis demonstrationem in hoc absolvisset, corpora nempe motum quendam naturalem habere, posuit id, de cuius indagatione sollicitus fuit, ea videlicet gravitatis et levitatis inclinationem habere, omnino enim consentaneum est moveri ea; fieri autem non potest, ut alia ratione hoc illis eveniat, nisi quia inclinatio in illis invenitur. Alexander autem nobis commemoravit hunc Aristotelis sermonem, in quo dicitur omnino consentaneum esse, ut inclinationem habeant, absolute de omnibus corporibus non esse intellegendum, sed de nonnullis tantum, quando quidem quintum corpus iuclinationem non habet. Aristoteles autem sic argumentatur: si id, quod movetur, inclinationem non habet, moveri aut ad medium aut a medio non potest, quare perspicuum est omnino consentaneum esse, ut ordinata inclinatio in eo existat. cum itaque ex his perspicuum fecisset naturalem quendam motum in eo inveniri, per deductionem ad impossibile, quod intendit, palam facere conatur, siquidem ait: si fieri posset, ut deorsum inclinaret, quemadmodum movetur, quod grave non est, et ob hanc causam A littera notetur, tempore quodam per CD spatium feretur. sitque aliud corpus Β, in quo pondus inest, ac ipsum quoque eodem tempore feratur <per spatium CE>; deinde ponamus eam rationem corpus B, in quo pondus inest, ad suam partem habere, qualem rationem habet spatium CE ad spatium CD, quod quidem est eius pars: fieri igitur potest, ut tempore, quo B idem spatium CE couficit, eodem <eius pars> spatium CD dividat ac eodem tempore corpus, quod sine pondere est, nempte A, idem spatium persolvat. corpus igitur, quod sine pondere est, et quod grave est unum et idem spatium eodem tempore conficient. hoc autem falsum existit. non itaquo spatium corporis, quod sine pondere est, cui nempe A affixum est, spatium terminatum terminato tempore existit. ipse autem in sermone disposuit id, quod pondus habet, eodem tempore longius quam eius motum cieri, qui sine pondere est, ex proportione ad leve. etenim omne, quod gravius est, longius quam id cietur, quod <minus> grave est, quod gravius est, multo longius quam id cietur, quod> sine | pondere f. 46r 1.2 ordine aliquo et prior om. codd. 2.3 et—efficitur] fort, cum Averr. legendum: et universaliter omnis ordinalio est prior inordinatione, ita ut τὰ καθ᾿ ἕκαστα et ἁπλῶς δὲ se opponantur. 21 non om. codd. fort, scribendum: ut eodem modo, quo id, quod grave est, moveretur, id quoque, quod grave non est, deorsum inclinaret 22 CD et sq.] litteras, prorsus depravatas, omnes mutavi 23 spatium CE addidi 27 eius pars supplevi 36 minus—quod addidi prorsus existit, tametsi qui ponit aliquid deorsum moveri, quod f. 46r grave non est, huic dicto sane non assentitur. et assumit etiam absurdum ac dissentaneum esse, quod sine pondere et quod grave est, aequale spatium eodem tempore decurrere, tametsi huic etiam assertioni non assentitur, qui ponit moveri aliquid deorsum, quod grave non sit. eadem sententia convenit, ut de levitate etiam dicatur. etenim in hoc tantum differunt, siquidem convenit, ut <hic> motus ponatur nonnisi sursum institui; reliquos sermones eadem proportione de hac etiam dici conveni.

Cum autem in hoc sermone explicuisset tieri non posse, ut aliquid cieatur, quatenus non inclinat, hoc ex eo declaravit, quod iis in rebus deprehenditur, quae natura moventur. cum vero non modo motus natura inveniantur, sed etiam vi, idem de hoc etiam motu explicat: nempe si, quod sine pondere est, vi moveretur, ex hoc omnino effici, ut [infinitum spatium conficiat. fieri igitur non potest, ut vi moveatur, quatenus inclinationem non habet. perspicuum est autem, si aliquid vi moveretur, quatenus inclinationem non habet,] tempore finito immensum spatium decurrere. idque per deductionem ad impossibile ita demonstratur. si fieri potest, ut corpus cieatur, quod grave non sit, A littera descriptum per CE spatium tempore finito: ab eadem potentia eodem tempore corpus grave movebitur B littera notatum per minus spatium quam id sit, nempe cui CD affixum est; si enim ambo haec corpora vi ciebuntur, quod sine pondere est, longius vi quam id, quod grave vel minus grave est, movebitur. atque si posuerimus, tit spatium <CD habet ad spatimn CE, ita et> B ipsum ad suam aliquam partem se habere: igitur quoniam eiusmodi pars longius vi quam totum ipsum feretur, convenit, ut velociori motu praedita sit. eadem enim erit proportio velocitatis eius ad velocitatem totius et magnitudinis inter se, qualis est proportio, quae in duobus spatiis inest et qualem haec duo spatia, quibus CE et CD affixa sunt, habent inter se. igitur qualis est proportio, quam duo spatia habent inter se, videlicet CE et CD, talis etiam erit velocitas partis corporis B et velocitas ipsius corporis B, nempe tempore, quo pars corporis B spatium CE conficiet ac peragrabit, <eodem tempore ipsum Β spatium CD secabit.> sed tempore, quo intersecabit ipsum B CD, posuit corpus sine pondere A spatium CE conficere ac intersecare. 12 cum vero et inveniantur emendavi: inquit . . inveniuntur codd. Al 15 ut infinitum—habet (18) om. codd. (fort, iure) 25 CD—et (26) supplevi: Al male supplevit ipsius corporis Β se habet ad aliquam sui partem 35 eodem—secabit supplevi; contra codd. Al legunt post ac intersecare: siquidem eodem tempore corpus A, quod caret pondere, idem C spatium secabit. itaque corpus sine pondere et grave <idem spatium> eodem f. 46r tempore intersecabunt, quod fieri non potest: igitur corpus, quod pondere vacat, finitum spatium non couficiet, cui nempe CE affixum est. et hoc sufficit ad declarandum ex hoc sequi infinitum spatium conficere, explicare scilicet, finitum spatium non conficere, cum eodem tempore maius <semper> spatium conficiat. etenmi si ex corpore B minor etiam pars tollatur, maius spatium conficiet quam id sit, quod CE litera notatur: corpus igitur, cui Α affixum est, maius etiam spatium omni eo conficiet, quo corpus grave movebitur. id itaque corpus, quod nullo pondere praeditum est, immensum conficiet. perspicuum est igitur corpus, quod seiunctum est, necessario pondus habere atque levitatem. convenit autem, ut diligenti, quantum fieri poterit, indagiue hoc in loco disquiramus, quonam modo intellegeudum sit uuumquodque corpus, quod e suo loco segregatum est, pondus ad medium habere. atqui in propriis locis nec gravia nee levia sunt, quemadmodum ueque etiam mundus per se. — uumquid autem mundus sit in loco uec ne, alterius est speculationis; inclinationem autem non habere perspicuum ac manifestum existit — at per segregatum quidem intellego corpus a quinto seiunctum ac segregatum, quod in proprio loco consistit. Alexander autem dicit per segregatum id intellegi, quod sane seiunctum ac segregatum est, in tantum ut aluul gravitatem, aliud levitatem habeat, vel per segregatum illud corpus intellegi debere, quod terminatum, uon autem rotundum est. optime autem inter ea, quae per hoc verbum segregatum intelleguntur, hoc statui posse, nempe segregatum idem ac naturale significare et quod actu in locis invenitur, non autem potentia corpus est, ut hoc nomine manifestissime ab eo discriminetur, quod corpus adhuc non est neque consistens in loco suo. quin credibile esse ipsum hoc verbum segregatum addidisse mathematicorum corporum causa, siquidem eiusmodi corpora, quoniam nec gravitatem habent nec levitatem, hac quidem ratione neque segregata etiam neque actu existunt.

Quod autem praedictae omnes opiniones et sententiae omnino verisimiles et necessariae sint, id sane facile credi potest, quoniam autem quo in sermone dictum fuit omne, quod natura movetur, aut leve esse aut grave, motus ipse in naturalem et violentum divisus est, in utroque membro | explicuit fieri non posse, ut aliquid cie- f. 46v 1.2 spatium—tempore scripsi: tempus codd. Al 3 non addidi 6 cum et conficiat sctipsi leni mutatione: Al arbitrario scripsit: cum autem his in Β parte uaus est, eodem (inquit) tempore maius spatium conficiet 8 Α addidi 15 pondus] exspectes inclinationem 21—32 Alexander] cf. Simpl. p. 594,16 sq. 23 vel] sed codd. Al (errore pervulgato) 27 non—est emendavi, duce Simpl.: tamen actu corpus non est codd. Al 28 corpus—est emendavi: non procul a corpore distat Al atur, quatenus inclinationem non habet. sane dicit violentum f. 46v hunc motum, qui vi aliqua est, in eo motu aliquando inveniri, qui natura fit. intellege autem, qua contingat ratione. omne, inquit, quod movetur aiit natura aut vi, principium motus habet, sed vel in eo inest vel in alio; in eo quidem, veluti vis, quae plant am vel animal vel lapidem movet, in alio vero, quemadmodum potentia, quae in lapide inest quaeque ex accidente movet — veluti dum lapis descendit, aliquid eorum secum trahit, quae sibi proxima existunt — cumque motus omnis vel natura vel vi feratur, profecto si ei motui, qui est naturae accommodatus, virtutem adieceris, celerior extiterit, quemadmodum continget, dum lapis e superiore loco in inferiorem ceciderit. motui autem violento nec maior celeritas nec maior numerus vel aliquid simile adiungitur, sed totus per se absolute extiterit. violentus enim motus a potentia quadam proficiscitur. in utroque vero motu, hoc est violento et naturali, omnino causa, quae est secundum vim, aere, cuius inclinationis medio hi duo motus proficiscuntur, quasi instrumento utitur. est enim aptus et gravis esse et levis, quandoquidem inter grave et leve medium tenet, sic itaque virtutis erit instrumentum in motu, qui in sublime fertur, quoniam levis est, cum impulsus fuerit et motus principium a vi acceperit, ex eo, quod ob eius levitatem a medio (?) inclinat sursumque inclinat ot impellit, quod in sublime fertur. ad eum autem motum, qui deorsum instituitur, virtutis instrumentum existit, quoniam gravis est, ac motui deorsum hoc quidem modo auxiliatur, cum impulsus fuerit, quemadmodum dictum est, ac motus principium a vi acceperit. etenim cum vis pervenerit annectiturque duobus simul, quae moventur — ei nempe, quod sursum et quod deorsum cietur — eius causa <aer> movebitur, cum motum acquisierit. quemadmodum vero hie <aer motum> auget, licet vis non augeatur, ita etiam movebitur, quatenus vis nec ei proxima nec continua existit ab eoque movetur id, quod vi vel praeter naturam movetur. nisi (enim) aliquod corpus eiusmodi esset, motus, quem vis excitaret, quomodo esset? etenim quoad motum violentum, cum aliquod grave, quod vim adfert, existat ac aerem moveat transferatque simul ad id, quod pulsu agitatur, hac ratione aer commutabitur et erit instrumentum; quoad motum vero naturalem <aer> iuvat, dum secundum proportionem ac per se vim ac principium ad motum acquirit in unum et 2 in eo . . inveniri emendavi: ab eo . . impediri codd. Al 3 intellege emendavi: novit codd. Al 3.4 omne—habet scripsi: quoniam autem eius, qoud movetur, principium motus est natura, sed Al secundum Arist.; codd. corrupti 29 quemadmodum —augealur (30)] ac vi etiam non comitante, id ulterius exercuerit ac Al eundem locum, quando erit terminatus (?), quemadmodum si f. 46v ventus a tergo navis motum celeriorem efficeret. omne igitur, quod per rectam lineam movetur, vel leve esse vel grave ex his perspicuum fit; nec non etiam qua ratione in his, quae per rectam lineam feruntur, motus praeter naturam ac violentus sit, simul etiam ostensum est, siquidem declarat, quod hie ab eo, quod extra movet, proficiscitur, cum aere quasi instrumento utatur.

Ex iis autem, quae dicta sunt, intellegi potest nec omnium corporum ortum esse nec nullius omnino. fieri enim non potest, ut nullius omnino ortus sit. perspicuum est enim huius sententiae auctores superius commemoratos, nempe Parmenidem et Melissum, nullam habere viam, ut id in iis, quae sub sensum cadunt, nobis explicare possint, sed in eo, quod est quodque ingenitum existit; in rebus autem seusibilibus id omnino efficiunt, quoniam res sensibiles entia esse existimarunt. idque ex actionis fundamento et sensu omnino statuerunt, siquidem animal esse et plantas et cetera, quae eiusdem sunt generis, perspicuum existit. fieri etiam non posse, ut omnium corporum ortus sit, manifestum sane est, cum omnis ortus in universum in corpore, et in terminato corpore, sit. id namque, in quo ortus invenitur, corpus nempe, absolute et genitum non est; non enim ex eo, quod prius ab initio non fuit, ex extremitatibus, constabit, cum demonstratum sit, hoc fieri non posse, in universum namque omnium corporum (hercules) ortus non erit, nisi quispiam adiungat ponatque inane quoddam separatum inveniri, in quo corpus sit nullum, siquidem convenit, ut corpus omne locum occupet; in quo enim loco erit corpus, quod deinceps ortum est, si ortum sit, is sane convenit, ut ante sit inanis, cicm in eo nullum corpus existat. etenim hic locus deinde quidem innovatur. aliud enim corpus ex alio oriri veluti ex aere ignem fieri potest, plane vero et absolute oriri <impossibile> est; <ex hoc omnino> consequitur, ut ponamus inanitatem inveuiri, ex illo vero, ut corpus, quod deinceps ortum est, in primi corporis loco, ex quo oritur, existat. atqui si dicamus ex nou corpore corpus esse, omnino quidem necesse erit dicere privationem fuisse; actu enim fiet corpus ex corpore potentia | existente. sed si id corpus, quod potestate est, nullum f. 47r sit aliud corpus actu prius, separata seiunctaque deinceps a corpore inanitas erit. si itaque omnium corporum ortus esset, ac absolute corpori ortus inesset, consentaneum erit inanitatem quandam inveniri; quodsi hoc fieri non potest, fieri etiam non 1 terminatus Al, sed corruptum (συνεπουρίζει b29): cf. Simplic. p. 597, 1 11 superious] p. 147 21 et fort, delendum 27 non concvenit codd Al 28 cum scripti: vel quod Al 31 impossibile et ex hoc enim supplevi poterit, ut omuis corporis ortus sit. hoc autem ipsum praeclare f. 47r admodum dixisse Alexander videtur, nempe perspicuum esse Aristoteli non videri materiam actu corpus quoddam esse — huic autem quispiam addere posset, neque aliud quicquam actu inveniri, ex quo existat — verum materiam ipsam et formam separari quidem ac duas res esse, secundum existimationem tuntum et intellectum, at re ipsa fieri non posse, ut earum altera per se existat; sed cum dicitur, secundum quod existimat, aliquid esse ex materia, ex eo, quod re ipsa invenitur; hoc autem, quoniam id etiam est veluti id, quod potestate existit; hoc est quantum est in hoc, tantum erit ex hoc, videlicet tale aliquid erit, fiuateuus ex materia constat.

Cum autem omnium corporum ortus non sit, restat, ut, quorum corporum ortus sit, et cur sit, dicamus. quoniam igitur in omnibus. quae prima et principia hahent, cognitio ex primis haurienda est, prima vero ac principia eorum, quae sunt, elementa, quae in illis inveniuntur, habentur: primum hoc videndum est, nempe num talium corporum, quae ortum habent, sint elementa; deinde si inveniuntur, quamobrem sint, videndum est. exempli gratia quoniam simplex motus invenitur, qui in quantitate et qualitate quadani est. in hac autem indagine convenit, ut primo sumamus ac ponamus, quae elementi uatura sit. itaque corporis elementum ultimum eius sit, in qoud cetera corpora composita dividuntur, quatenus vel potestate vel actu in eo inest; hoc enim utro modo sit, adhuc ambiguum est. si enim ortus et interitus causae congregatio et segregatio sint, elementum actu erit in corpore; si autem ortus causa non sit congregatio, sed alteratio et transmutatio, elementum potestate in corpore extiterit. ex hoc autem sermone, cum dicimus ultimum eius esse, in quod corpora dividuntur, intellegitur etiam, quod sint prima, quandoquidem in ea primo dividuntur, cpiae specie diflferuut. prima autem eorum, in quibus sunt, elementa habentur, siquidem multa alia in illis etiam inveniuntur, quemadmodum operationes et motus, atque in universum omnia accidentia, sed haec prima quidem non sunt, tale autem aliquid elementum esse ex eo quidem manifestum est, quod omnes [et in omnibus] hoc elementi uomen iuxta liunc naturae ordinem volunt dicere, cum si de rebus naturalibus, tum si de artificialibus, vel in universum de iis, quae congregatione fiunt, sermonem habeant ac disputent. etenim plautae et animalis ele- 2 Alexnder] cf. Simpl. 598, 26 sqq. 3 corpus quoddant] ἀσώματος Simpl. 10 hoc est et sq. locus vix sanus 21 post quadam est lacuna hiave videtur 24 hoc—adhuc (25) Al secundum Atist.: codd. corrupti 25 si—extiterit (28)] cf. Simpl. 601, 6—9 31 prima] πρῶτα δὲ τῶν ἐνυπαρχόντων 302a12 menta hoc quideni modo vocaiit, quae ignis et aqua et reliqua f. 47r simt; ita etiam toni partem appelant, nee uou et primas vocis partes primasque sennonis ac primas omnium compositorum particulas.

Quodsi hoc naturae ordine elementum se habeat, omniuo convenit, ut aliqua eiusmodi uecessario siut; uon euim aliquod compositorum propter aliquid aliud fit. uumquid autem aliqua eiusmodi in corporibus inveniantur, perspicuum ac manifestum existit; nos enim ad sensum videnuis ex corporibus alia corpora simpliciora elici, quemadmodum ex osse et trabe ignis elicitur. hoc autem minime ita se haheret, nisi potestate in illis existerent; cum autem ex illis eliciuntur, ex potestate in actum redduntur. posset namque quispiam occurrere: (pianam ratione (inquiens) tantum eonvenit, ut haec illorum esse elementa credautur, et nou dicetur res contrario modo se habere? etenim quanam de causa tantum ignem dicemus esse elementum, ex quo et aliis nonnullis trabs constituitur, stituitur, et non dicetur trabs ignis elementum esse, cum manifestum sit ignem ex lignis oriri; id autem, ex quo aliquid fit, eius quod fit, elementum esse potest, verum id, ex quo aliquid fit, quatenus est in eo, eius quidem elementum esse potest; si autem in eo non existat, licet ex eo fiat, fieri non potest, ut illius elementum dicatur. siquidem non eonvenit, ut inde hac in re absoluta ratio desumatur, cpiia nempe eorum uuumquodque ex eo constat, quod sibi finitimum existit, quemadmodum ignis ex corpore (?) et trabs ex igue, sed consentaneum est, ut speculationi de hac re illud etiam adiungamus, quatenus nempe alterum in altero existit; nam in trabe, in ossibus et in uuoquoque eiusdem generis videmus haec potestate inesse, siquidem perspicue ex illis elici videntur, in igne autem, et ignis in illis reliquis partibus, trabs et caro uon videntur inesse, neque haec duo ex illis eliciuntur; elicerentur enim, si in illis invenirentur. neque eonvenit, ut dicamus ossa et caruem fieri ex his, non haec ex ossibus et carne, si elementa | f. 47v plura quam unum tantum extitissent; verum si unum modo sit, quemadmodum materia, et ex hac omnia corpora, et ex corporibus erit materia dissolutione in contrarium. siquidem, licet id ita se habeat, cousonum tamen rationi non est, ut hoc modo dicamus materiam ex corporibus fieri — quandoquidem eonvenit (quemadmodum dicebamus) ut perpendatur generationis modus — non ex eo, quod adinvicem commutari videntur. itaque hac de causa putandum est, unum tantum eorum elementum esse; etenim elementa ex 3 primas scripsi: primorum codd. Al 9 trabe] fort, pro trabe semper lignum ξύλον) ponendum 25 alterum . . existit emendavi: alter ex altero oritur codd. Al 28 et ignis hi] si conferas illis et sq. fort, emendandum et terra et 32 unum et hac (33) scripsi: haec et his codd. Al 37 non suspectum: conicio sed 38 itaque— congregatione (174,2) om. Al corporibus compositis dissolutione quadam oriuntur, composita vero f. 47r ex simplicibus congregatione. et hac de causa elemeiita ex corporibus compositis eliciuutur, quandoiiuideni potestate in illis existuut; corpora vero composita ex illis simplicibus minime eliciuntur, quoniam uec potestate, uec etiara re ipsa in illis inveniuntur. couveuit autem, ut hoc verbum elici <ἐκκρίνεσθαι> latins snmatur eo, quod est videri. debebat enim in trabe, in carne et aliis, quae eiusdem generis sunt, ignis videri; caro autem uec in igne, nec in ossibus quoque videtur. et forte phme ita dixit, quoniam videmus elementa ex quani plurimis compositis dementis elici, quemad- modum ignis ex ferro et lapidibus videtur, ventus autem et aer ex aliis rebus.

Cum autem ex his rebus perspicuum evadat elementa et prima inveniri ac ipsa initia et elementa qualia sint, et cetenis tantum res esse compositas, statiin deinceps refert subiungitque Empedoclem ponere ignem et aquam et quae eiusdem generis sunt elementa aliorum esse, Anaxagoram vero contra ac Empedocles de his s entire, atque in uuiversum dicamus, quod unusquisque eorum contra de his ac alter sentit, (pioniam Empedocles ait corporum elementa esse ignem et terram et quae inter liaec medium tenent, Anaxagoras vero contra; eas enim partes, quae inter se similes sunt, quemadmodum caro, os, lignum et unumquodque talium, elementa esse, aerem autem et ignem mixturam liorum, corporum nempe consimilium partium, quae semina appellabat. siquidem ait aera et ignem ex omnibus eiusmodi similibus partibus constare, ea ratione, ut ob exiguam earum molem indistinctae sint, sed simul coacervatis ac confusis res distinguitur; quae vero elementa appellat, sunt ignis, aer et reliqua eiusdem generis, hanc autem ob causam unumquodque ex his constabit, uempe ex aere, igne et aliis eiusdem generis, quoniam in his omnia corpora similium partium insunt, sed ob exiguam eorum molem sub seusum cernendi non caduut. quoniam vero Anaxagoras ignem aethera appellat, convenit ut intellegamus, quod de igne retulit, eius sermoni additum esse, quare ait: Anaxagoras enim ignem et aethera pro eodem appellat.

At simplicia inveniri hoc sermone ostenditur. omnis motus eius, quod movetur, motus est; motus autem rei concretae concretus, simplicis vero simplex existit. sique motus simplex inveniatur, simplex mobile itidem inveuitur: igitur elementa etiam inveniuntur. etenim corpus simplex mobile simplex est, quod elein 8. 9 ossibus] fort, scribendum ossa 9 plane (ὄντως): ortum hie significavit Al 10 elemends suspectum 27 indistinctae ementlavi: inordinatae codd. Al (Arist. ἀοράτων) 28 quae—sunt scripsi: quae elementa appellantur, qualia sunt Al mentum vopatur, etsi id simplex sit, quod in ea, quae specie f. 47v differunt, dividi uou potest; liaee eniin elemeuti definitio est. at ne quispiam existiraavet, cum ex raotu declarasset eleraenta inveniri, hoc non ex iis esse habendum, quae pvoprie eis iusuut, sed ex accidentibus, ideo alterum sermouem huic suo ita conexuit: omnis corporis, quod uatura constat, suus est propvius motus. quod dixit autem motum simplicem iuveuiri, verum est, quoniam hoc omnes fateutur; siquidem motus, qui iu sublime et qui deorsum fertur, simplices sunt, eteuim licet aliquod compositorum iis motibus cieatur, id tameu (quemadmodum in Primo Libro praefati sumus) ea quidem vatioue movebitur, quatenus eius motus a praevalenti in eo proficiscitur.

Quoniam vero retulit elementa in corporibus inveniri, statim deinceps ex eorum actione videndum erit, utrura finita sint, an infinita, et si finita, quot uumero sint? ac primum quidem non esse infinita ostendit, cum eorum senteutiam refellit, qui infinita ea posuere. primo autem contra Anaxagoram disputavit, qui elementa infinita facit ac eas partes esse, quae sint inter se similes, siquidem haec eius senteutia recta non est; neque etiam aliorum sententia, qui corpora cousimilium partium esse elementa posuere, recta est, quandoquidem corpus cousimilium partium, veluti caro, ossa et quae eiusdem sunt, cuius baec, geueris, composita sunt; nullum autem compositum est elementum: igitur non omne, quod e similibus par tibus constat, elementum erit, sed omneid, quod in ea, quae specie differunt, dividi non potest (quemadmodum ante dicebamus) elementum erit. con convenitautem utpraesens sermo nobilissimo quidem eius significandi modo accipiatur, sermo videlicet, quod omue simplex, quod in ea, quae specie differunt, dividi non potest, elementum est. siquidem (mehercule), tametsi aliquid ita se babeat, nempe quod simplex est nee in ea, quae specie differunt, dividatur, tameu elementum non est; neque materia etiam (mehercule) elementum vocabitur, nisi nomen ipsum mutuo acceperit. eteuim convenit, ut sermoni, quae remanent, | adiciantur, f. 48r veluti dictum nostrum, quod in eo sit, et iu quod res primo dividatur.

Atqui eius refutatio corpora cousimilium partium non esse elementa, quoniam non omne, quod sui simile est, elementum existit, vera non est. Anaxagoras namque non ait omne, quod sui simile est, esse elementum, neque etiam eius, quod sui simile est, atque elementorum una eademque ratio est, in tantum ut, cum non omne id, quod sui simile est, elementum sit, falsum sit, ut eius, quod 7 verum emendavi: unum codd. AI 10 Primo] cap. 2 14 ex—actione suspectum 33 remanent] cf. supra p. 173 sui simile est, ac eleraenti una eademque ratio sit; sed elcmentum f. 48r sui simile est, sermo autem retro non commeat, ut omne, quod sui simile est, elemeutum existat; et ideo nos etiam dicimus eiusmodi elementa, quae secundum nostram sententiam sunt, consimilium partium esse.

Cumque dixisset se primo velle eorum sententiam refellere, qui innumerabilia elementa posuere, praesenti quidem sermone banc sententiam non refellit, sed nou omne, (luod sui simile est, esse elementum explivavit. quamobrem revertitur ad ostendendum, quod uec sermo nee quippiam aliud in uuiversum hie, est, quod omnino efficiat, ut, qui ponunt elementa partium cousimilium esse, neeessario asserere cogautur ea inuumerabilia esse — id quod a veritate alienum existit — quare ueque isti necessitate aliqua coguntur, quae ex sermone, quiboc neeessario efficiat, vel ex causa quadam eliciatur. quamvis euim non ponatur corpora consiinilium partium esse infinita, quicquid tamen de ortu hoc quidem mode dicetuv, verum erit; quemadmodum si finita, vel duo, vel tria tantum esse ponerentur. idem namque Empedocles fecit, cuius quidem factio impossibilis est, siquidem ipse ponit has omnes partes esse ex elementis numero definitis, et Anaxagoras etiam fatetur, id quod hoc iure se habet, ex iis coustare, quae eo iure non se habent. etenim etsi ea, (piae generantur, innumerabilia sint, omnino necesse non erit, ut ex innumerabilibus rebus constent. dixi: quod hoc iure se habet, ex iis constare, quae eo iure non se habent; ut hoc modo intellegeretur, quem modo referara, videlicet, (piemadmodum si ex eo constaret, qoud non est ullo modo. quare si esset inter nos, qui poneret elementa sui similes partes habere, necessario omnino eftieitur, ut non ponat omne, quod fit, fieri ex simili; vultum enim ex vultu alio non facit. quid igitur prohibet Anaxagoram, ut infinitum claudat circumscribatque, cum principiorum finem terminet? etenim tennmata et finita facerc principia, et Itaec quam paucissima, profecto est actio longe nobilior, dum ea, quae illis adicit(?), prorsus eadem sint, quemadmodum matbematicis placet terminatas astrorum positioues sumentibus. hi namque ea assumunt, quae congregata nobis videntur, eaque vel specie vel numero terminant, dum ea observant, quae sub seusum cadunt. siquidem etiam in naturae ordine longe magis consentaneum erit, ut ea observentur, quae prorsus eadem sunt, in iis, quae numero quam paucissimo constant, idque etijjm naturae lege necessario efficitur. in contemplatione etiam, quae scientiae deservit, longe melius ac 15 quamvis et sq.] cf. Averr. p. 202 K 19 conicio non est 25 si—modo (26) corruptum videtur: conicio vultus ex non vultu fit 31 post etenim addunt codd. Al ex linea subsequente eiusmodi operatic longe praestantior erit rationi magis conseutaneum videtur, ut defiuitis priucipiis atque f. 48r eis, quam fieri potest, numero paucissimis speculemur.

Numqiiid autem elementa specie siut defiuita, ex argumento perspicuum evadet, quod deinceps inducit, ita inquieus: si corpora defiuitis distiuctionibus diffenmt. quod hunc in modum explicari potest, corpus a corpore diflterre dicitur (quemadmodum in Libro de Sensu et iis, quae seusibus percipiuntur, docuimus) iis distinctionibus, quae seusus movent; quae eaedera si fiuitae sint, corpora igitur, quae <his> distinctionibus differuut, sunt finita. sed in Libro de Sensu et iis, quae sensibus percipiuntur, explicatum fuit differentias omnes defiuitas esse, orauino igitur eiusmodi differentiae, quae sensum movent, erunt definitae. etenim omne id, quod seusum mo vet, ex contrario quidem fit; cum autem contraria in extremitatibus, principiis videlicet ac finibus, consistant, omnino necessario convenit, ut ea, quae inter haec medium tenent, sint definita. horum autem, quae sensum movent, differentiae sunt in iis, quae inter ilia medium occupant, quod autem adversus Anaxagoram disputavit, ac dissiduum, ad quod eius positionem deduxit, facilius per deductionevi ad impossibile in Primo Libro de Ortu et interitu desumptum fuit, ubi per deductionem ad impossibile explicat, quod sui similes partes babet, specie infinitum non esse. etenim cum Anaxagoras dicat uuumquodque corpus ex consimilibus partibus constare, hae si iufiuitae extiterint, necessario fit, ut re ipsa corpus inveniatur, quod ex iunumerabilibus rebus constet. quod vero re ipsa ex innumerabilibus constat, id etiam infinitum existit; hac quidem ratione | fiet, ut unumquodque corpus sit infinitum f. 48v quod sane falsum existit: non igitur quod sui similes partes habet, est infinitum.