Quare, inquit, nec Leucippus neque Democritus confessionem subterfugere possunt, quin motus quidam natura inveniatur, siquidem insectilia, quae prima corpora ab eis dicuntur, vi in inanitate infinita adinvicem moveri dicunt. Omnino enim dicendum erit eorum aliquid primum esse, quod natura cietur; in infinitum nam que sermo progreditur, si alicubi non insistat penes id, quod natura movet. ex his autem ad id, quod in Timaeo scriptum est, Aristoteles regreditur. ait namque ex eo, quod elementa confuso atque inordinato motu ante caeli ortum moveri solebant, imraortalis deus ea in ordinem redegit. quemadmodum (inquit) Leucippi et Democriti sequaces, siquidem ponunt insectilia vi adinvicem in inanitate moveri, fateri coguntur primum aliquid inveniri, quod natura movet: ad eundem sermouem necessario et ii ducuntur, qui, cum elementa ante mundi ortum inordinato ac confuso motu cierentur, a deo fuisse dicunt in ordinem redacta, quemadmodum in Timaeo scriptum est. bac enim ratione tantum hae duae sententiae ditferunt inter se, quoniam haec ponit, quod ea, quae ante mundi ortum ipsa inordinate movebantur, <in>dividua ilia vero elementa esse, quae hoc modo se habent, affirmat. itaque necessario huic quoque motum aliquem natura inveniri fatendum est. aut enim vi ante mundi ortum inordinatus erat elementorum motus aut natura; si vi, ne sermo in infinitum procedat (quemadmodum paulo ante dicebamus), convenit, ut in id terminetur, quod natura quidem movetur; quodsi hi motus natura extiterint, igitur motus natura invenitur. si autem hoc tamquam manifestum sumatur, omnino efficitur, ut ordiuis perturbatio prius [ordine non sit; siquidem quod natura est, prius] est eo, quod praeter naturam existit. si enim primum <movens> moveatur, natura, non movetur atque ilia etiam, [quae moventurj non vi in propriis locis quiescunt, quaudoquidem neque etiam praeter naturae ordinem ad ea ferebantur; etenim id, quod motum affert, natura quidem movet. cum <vero> id, quod movetur, natura etiam existat, | ea etiam, in qui bus levitas est, sursum, ea autem, f. 44v in quibus pondus, deorsum quemadmodum nunc ferentur: 6 confessionem] pelitionem Al 10 cietur] fort, movet 13 ait] 30 A 18 movet] cf. supra 31 ardine ordine—prius (32) Al: om. codd. 34 emendavi: (illi etiam) videbant Al COdd. 37 vero addidi id omnion κόσμος est, quasi dicas suprema descriptio et ordo; f. 44v talis enim mundi nunc ratio est.

Idem praeterea alia ratione explicavit, quatenus de eo ad certum quendam terminum uberius disseruit, reliquum vevo sermonis dimisit, ut illum nos absolveremus. etenim ait: iam vero hoc quispiam ab eis quaerat, utrum fieri possit, ut inordiuato hoc motu consensu quodam nonnulla adinvicem congregentur ac eiusmodi permixtione inter se misceantur, ex qua quidem, si nunc fieret, planta et animal innovaretur, quemadmodum Empedocli in amicitia fieri placuit — ait enim, si capita sine cervicibus extitissent ac aliae partes, statim congregabantur, ex quorum compositione animal quoddam innovabatur — an hoc fieri non possit? cum autem usque ad id loci uberius disseruisset, [reliquum sermonem] reticuit, ut nos illum absolveremus. etenim si fieri potest, ut simili permixtione miscerentur, planta ergo et animal ante mundum inveniebantur, quae duo mundi partes sunt, quin immo mundus quidam ex eis perficitur atque ordinatur. si vero fieri non potest, ut tali permixtione misceantur, nec motus eorum interminati in infinitum, sed ordinati extiterint; iidem namque sunt, qui erant in iis, a quibus proficiscuntur. si vero non, nihil prohiberet, quin hoc modo misceantur, si motus eorum inordinati existant; motus enim interminatus nullam partem impeditam habet, ad quam pervenire non possit.

Eorum autem sententiam, qui ante mundum in inanitate ac tempore infinito innumerabilia corpora velut insectilia extitisse asserunt (quemadmodum Leucippus ponebat), omnino idem consequitur, ordinem nempe ac supremam descriptionem semper praecedere. sive enim id, quod ponunt movere infinitum, unum sit ac ita id, quod motum affert, moveat vel ut causa vel ut forma, quemadmodum figura vel exemplar vel aliquid eiusdem ordinis, sive multa siut, quae moveant, atque, ut sermo continuetur, dicamus, quod vel unum sit, quod ponunt insectilia haec corpora movere, vel multa; si autem multa, vel finita sint vel infinita, ac motus quoque et species motus infinitae sint: omnes <motus> ad eundem motum relationem habebunt atque ad unum et eundem locum et iuxta eandem rationem, quemadmodum ii, qui insectilia gravitate movent, tametsi ipsa infinita existant. si autem omnes motus ad <eundem> motum atque ad eundem locum relationem habent, hanc etiam rationem inordinati non invenientur; non enim ex eo, 3 et sq.] Averr. p. 189 D—F iisdem fere verbis utitur 19 iidem et sq.] quia impossibile est, ut transferantur ab eo, secundum quod sunt Averr. 26 Leucippus] Democritus secundum Simpl. 588, 10 (cf. supra) quod non eodem et eadem ratione feruntur corpora, id, quod inordinatum f. 44v est, sequitur.

Alexander vero postremum hunc sermonem hoc quidem modo minime explicavit, sed diminutum esse ilium affirmavit; dicere namque debuerat fieri non posse, ut species motuum sint infinitae, ac fieri non posse, ut ipsi quoque motus infiniti existant. sed dissentaneum est hoc dicere, videlicet ut, cum quispiam secundum positionem statuerit motum esse infinitum, inquirendo, quid ex hac positione sequatur, dicat ex ea sequi, motum uon esse infinitum. hoc enim simile est, ac si qui disquireret, si hoc esset animal, quid ex hac positione sequeretur, diceret: si hoc est animal, sequitur, ut non sit animal, etenim cum positione aliquid statuatur, omnino considerari debet, quid ex ilia positione sequatur. nos vero dicimus fieri non posse, ut ponatur aliquid esse animal, si dixero: si id animal est, ergo hircocervus; sed non est hircocervus, igitur nee animal, atque qua ratione hi duo sermones differant inter se, facile intellegi potest, quaerenti, quid consequatur, omnino conveuit, ut positionem fateatur; et cum positio erit perfecta, quod continget, utique apparebit. exempli gratia, si, quid ex hac positione sequatur, disquirere velimus, nempe si homo habet alas, [profecto non convenit, ut positio sumatur: videlicet si tu habes alas,] non es homo; sed tu es homo, igitur non habes alas; sed convenit, ut id sane speculemur, quod quidem hoc [vel simili] sequitur ordine; nempe si tu habes alas, necessario eae tibi insunt. ex hoc autem necessario efficitur, ut voles; ex hoc vero, quod non sis in terra nec in aqua vel id genus alia, hoc autem alio quidem ordine nunc etiam positum fuit, non ut infinitum motum destrueret, sed eius intentio fait demoustratione explicare, ordinem semper iuveniri; quod similiter effici potest, si motus etiam infinitus poneretur.

Praeterea illud inordinate nihil est aliud nisi contra uaturam, siquidem proprius atque cognatus ordo eorum, quae sub sensum cadunt, natura est. ad unum enim contrarium aliud sequitur, quando per se, non autem ex accidente | f. 45r ad illud sequitur, si euim elementa infinitis temporibus inordinate moverentur, eorum igitur status, qui praeter uaturam est, in infinitum procederet. quod autemin unoquoque genere natura inest, id quidem maiore ex parte ac diutiusei inest — homo namque (exempli gratia) natura sanus est, siquidem hoc in maiore 1 eodem—ratione] ita Al: ad eundem locum codd. 3 Alexander] cf. Averr. p. 189 Μ et sq. 9. 12 non om. Averr. lo nos Al: non codd. 21 profecto—alas om. codd. 36 eorum—status emendavi: nonnulla igitur ordine praeter naturam in onocederent Al 39 sanus Al: verus codd. male hominum parte ac diutius inest; quod vero aeger est, huius contrarium f. 45r existit — infinitum autem amplius est ac in maiore parte temporis, cum sit in tempore infinito: nihil igitur inordinatum in eo inest. itaque iis, qui hoc posuerunt, (innuit autem Platonem) contra contingit: nempe ut ordinis perturbatio a natura proficiscatur, quoniam longo tempore perseveravit, ordo autem et mundus contra naturam sit, quoniam eius tempos hoc tempore brevius existit. hoc enim tempus infinitum est, mundi vero tempus semper a finito tempore initium sumit, siquidem omne tempus, quodcumque sit, finitum existit. inde, quemadmodum praefati sumus, sequitur, mundum esse contra naturam, tametsi natura quidem sit. nihil autem secundum naturam et simul praeter naturam esse potest, cum nihil eorum, quae sunt secundum naturam, sit ut contingit, videlicet inordinatum et praeter naturam.

Quare Anaxagoras bene fecit, qui praedicta absurda declinavit. non enim ponit mundum ex iis coustare, quae antea inordinate movebantur, sed ex iis, quae non moventur. quare etiam alii, cum mundum quodammodo ab initio colligunt (quemadmodum Empedocles), ad hunc modum ponunt, ex iis videlicet, quae quiescunt. et reliqua, quae huic addidit sermoni.

Atque in universum haec verba et quae paulo ante retulit hunc sensum habent. <nos vero dicimus:> quod contra naturam et quod natura est, non posuere tamquam esse et non esse, sed ambo esse ponuntur, quatenus motu aliquo sunt, quod enim natura in homine inest, non est, ut absolute esse dicatur — alioquin hac quidem ratione, quicquid est natura, esse diceretur —, sed hoc quidem ex eo dicitur, quod est agere et movere. quemadmodum illud egredi naturam aliud non est, nisi ut aliquid sit — alioquin ex hoc omnino sequeretur, ut non essendi hircocervi disposition contra naturam inveniretur — sed ex eo dicitur, quod est agere et movere. ita in reliquis aliis rebus natura aliquid invenitur et contra naturam, motu aliquo et actione. quod autem natura est, prius est eo, quod contra naturam atque inordinatum existit. videtur autem motu et non motu. sed non motus absolute neque quadrat in id, quod natura, neque inid, quod contra naturam existit, siquidem, si desinentiam sumpseris [intermissionemve], quae ex iis est, quae non motus ac contra naturam esse existimantur, atque exacta diligentique indagine eius dispositionem indagaveris, omnino quidem invenies eam quoque aut motum aliquem esse aut motu prorsus non esse desti- 2. 3 amplius—tempore] ita codd. (recte): praeter naturam est, ac in maiore parte et diutius Al e coniectura 3 inordinatum scripsi: ordinatum codd. Al 12 nihil— naturam (14) om. Al 19 non ponunt codd. Al 22 nos—dicimus addidi 27 movere] moveri Al (hic et infra) 34 sed addidi 35. 36 desinentiam . . . intermissionemve] codd. hic ef infra unam tantum vocem habent tutam, siquidem rei desinentia actio quaedam est. praeterea sic f. 45r etiam dici potest: rei intermissio [seu desinentia] sme ulla actione non invenitur. huius vero agentis actio si fuerit mutata, haec quidem mutatio non evit eius intermissio [seu desinentia] , sed corruptio tantum; si autem continuo mutetur, haec est eius intermissio [ac desinentia]. quemadmodum intermissio eius, quod calefacit, perinde est acsi ac si ipsum commutatum sit, secundum transmutationem accepit, ac omnis transmutatio motus quidam existit. istaec autem cum hoc quidem modo se habeant, consentaneum est, ut exacta discussione illorum sententiam perpendamus, qui mundum ex iis, quae ab initio in aeternitate inordinata extiterant, constare affirmabant. dicunt nempe mundum ex iis innovatum esse, quae aliquo modo <non> mota sunt, perspicuum autem dispositionem eius, quod natura existit, motu quidem in eo inveniri: mundus itaque ex eo, quod contra naturam est. <quod igitur contra naturam est,> comparatione prius erit; quod ac dissentaneum est. iis vero, qui mundi condendi initium ab iis, quae non moventur, ducunt, nulla harum incommoditatum contingit. non enim per non motum <et motum> intellegimus id, quod contra naturam et quod natura existit: igitur quod natura est, ex eo non efficitur, quod contra naturam existit. videtur enim hoc etiam concedere, siquidem non quod non est neque generabile ex genito, neque etiam quod naturam egreditur ex eo, quod est natura, <efficitur>; hac enim ratione esset id, quod contra naturam est, eo prius, quod natura existit. Anaxagorae autem atque Empedoclis opinio fuit loco eius, quod contra naturam est, ponere id, quod natura existit, quatenus id, quod natura est, eo prius erit, quod contra naturam quodque postremo loco existit; hic quoniam ait ex eo, quod res tranquillae manebant, intellectum eas segregasse, ille autem, quoniam <dicit> ex iis, quae segregata <minime> constare neque fieri posse, ut hoc quidem modo etenim ex uno eodemque non convenit, ut dicamus unum et idem fieri eum affirmare, siquidem nunc | ex distinctis, non autem ex f. 45v confusis rebus constat, neque dicebat mundum mediante concordia generatum esse, sed penes id, quod de medietate concordiae retulit, dicebat <mundi> ortum vincente concordia moliri. etenim dum tentant congregantes aliquo modo, huic adstipulatur; con- 7 sed—quandam] sed eius dispositio est quam Al 13 non, item (15. 16) quod—est, item (19) et motum addidi 26 loco—ponere locus incertus; fort, quod contra nat. est, quodammodo ponere tamquam 28 hic] videlicet Anaxagoras: hoc Al 30 ille] scil. Empedocles: id Al certe Al 30.31 dicit et minime supplevi: quoniam ex iis, quae segregata erant, constabat. at dicere non potest, . . fuisse Al 35 generatum esse] extitisse Al 36 vincente] fort, victa (locus difficilis) 37 tentant] Arist. p. 301a13 cordia enim veluti coniunctio quaedam existit. atque hi duo, f. 45v quemadmodum dicebamus, praedicta incommoda evaserunt. qui vero ex inordinatis rebus dicunt mundum esse generatum, haec absurda evitave non possunt.