Cum huius libri, qui de Caelo et mundo inscribitur, tractationem
Aristoteles incepisset, statim declaravit ideo sermonem de
caelo in hanc ingredi speculationem, quoniam de eo pertractare
intendebat, cuius ordinis naturalis contemplatio existit. cumque
praecedentibus duobus libris tractationem de Caelo absolvisset ac
postremis his duobus de quatuor elementis vellet pertractare, (siquidem
omnis naturalis speculatio ac praecipua eius pars circa
haec versatur) rationi igitur consonum erat, ut ad illorum tractationem
regrederetur. quamobrem ait:
Quoniam de primo quidem caelo, nempe praestantiore, et eius partibus,
quae octo sphaerae sunt, tametsi plures <quam> octo esse dicantur,
in praecedente sermone satis nobis explicatum fuit, praeterea etiam
de astris, ex quibus constent, corpore videlicet nobilissimo, ex
quo et ipsum constat, quaeque ac qualis eorum natura sit (siquidem
et vitam et voluntariam actionem participant ac figuram rotundam
habent et reliqua, quae de illis antea meminimus), et cum non
tantum caelum ex naturalium rerum numero sit: relinquitur igitur,
ut de ceteris rebus naturalibus sit nobis disserendum. eorum
enim, quae natura esse dicuntur, partim essentiae sunt,
partim opera et affectiones earum, quarum sane aliae simplicia
corpora sunt, aliae vero composita. simplicia autem
[voco] , ut ignem et terram, quaeque eiusdem sunt, cuius
haec, generis, praeterea etiam et quae his simpliciora sunt, ut
caelum secundum se et mundi partes — per mundi vero partes et
Stellas et orbes praestantiores intellego; haec etenim tametsi simplicium
omnium non sint, alicuius tamen eorum, nempe quinti sunt
elementi — praeterea et quae ex his conflata sunt, ut animantia
effectrices, formales, vel finales — sed quae vi sua ita sunt, ac
eam potentiam habent, qualis est potentia raateriae; praeterea
et eorum inter se mutationes. et quoniam ea contemplatio,
quae de uatura est, circa corpora corporunnpie affectiones ac illorum
principia versatur, secundum quod naturali speculationi convenit,
ut iis principiis se induat, perspicuum est omnem naturalem
tractationem in corporibus versari. [omnes] enim naturales
essentiae aut sunt corpora, aut cum corporibus sunt,
quemadmodum perfectiones, quae naturales quidem essentiae sunt,
corpora tamen non sunt, sed cum corporibus existunt. pa lam est
autem ex iis, quae in Physicis dicta sunt, naturam id esse, cui videlicet
initium motus per se inest; haec autem corporum dispositio existit.
idque manifestum est etiam per ea, quae inductione antea
retulimus.
Cum autem in eo, quod proximo hunc praecedit, libro de
primo, hoc est de quinto, elemento, deque iis, quae ad id spectant,
dictum sit, reliquum est, ut de duobus existentibus elementis disseramus.
ea autem voco duo elementa, quatenus alterum suapte natura
sursum, veluti iginis et aer, alterum vero deorsum, sicuti terra
et aqua, natura fertur. cum autem probasset, quod eo, quia contemplatio,
quae hoc in loco habetur, naturalis est, ideo etiam convenit,
ut elementorum quatuor causas dignoscamus: | perspicuum
non nisi in his tantum quatuor elementis et iis, quae ex
illis constant, cernitur; etenim non nisi in substantia duorum
corporum deprehenditur, non autem in quinto corpore aut in iis,
quae ad id spectare dicuntur.
Philosophi quidem anteriores, qui de veritate disseruerunt, inter se
ipsi in hoc discreparunt. per philosophos autem, qui de veritate
disseruerunt, eos intellegit, qui veritatis rerum tantum indagandae
gratia philosophiae operam navarunt, et non propter aliud quippiam,
quemadmodum ii, qui circa moralia philosophati sunt; finis enim
moralis philosophi propter veritatem quidem non est, quae in rebus
indefinitis consistit, sed omnis eius conatus circa id tantum ver-