Atqui si terra plana esset, latitudinem quietis eius causam <non> esse consonum foret, ut ex iis, quae afferunt, aiunt enim, quod aer propter coarctationem non inveniens locum, quo pervenire possit, in proprio loco quiescens remanet, siquidem ob multitudinem non habet exitum. raultus porro est, quod a magnitudine terrae, quae magna et extensa est, coerceatur. ut autem terrae magnitudo multum protrahatur, hoc continget, etiam si terra globosa sit. consentaneum est igitur, ut ea, quam assignarunt, causa terrae competat, petat, etiam si rotunda sit. quid enim eos remoratur, quin praedictam terrae figuram fateantur ac <magnitudinem> eius causam esse statuant? in universum autem adversus eos, qui ita de motu terrae et quiete dicunt, ut ratione eius figurae potius, praeter naturae necessitatem, terram quiescere colligant, hunc in modum dicamus.

Quaestio de motu quieteque, cuius causa compulsionem extensionemque fieri super aerem et aquam statuerant, non de terra tantum, quae naturalis corporis pars quaedam existit, ponenda est, sed de motu et quiete omnium naturalium corporum in universum. [principio enim] constituendum | est, utrum sit eis natra motus ali- f. 35v quis et quies, an nullus? et utrum natura, an vi eis cou- 5 manet emeudavi: nec permittit terram per ipsum transire Al 12 multis supplevi 18 non addidi 27 magnitudinem addidi 32–37 locum difficilem non sine hunc in modum emendavi. Al plane perverse interpret. est: si a potentia vim inferente (motus enim et quies eodem modo dicuntur) efficiente videlicet, compulsionem extensionemque super a. e. a., id incipit, terrae ipsi convenire aimus, quae . . existit, sed motum et quietem omnium . . universum sustulerimus. 37 natura an vi corruptum veniat motus? sed quoniam, inquit, de bis ante determinatum f. 35v fuit (in Physicis namque atque in praecedenti Libro de illis disseruimus) consentaneum erit, ut eis tanquam concessis nunc utamur dicamusque naturalibus corporibus proprios naturales motus et quietes natura inesse; unicuique enim ipsorum natura is motus inest, qui ad proprium locum instituitur, quies autem eo in loco cousistit, in (quem suapte uatura is motus defertur, qui ex naturalium motuum numero existit. praeter naturam vero in unoquoque ipsorum innovatur, siquidem motus e proprio loco transitus situs est, quies autem et status eo in loco, in quem violenter movetur. motus praeter naturam finis existit, si quies in eo inveniatur; ignis enim omni in loco eum tantum raotum babet, qui aera versus instituitur, etenim si naturalibus corporibus motus nullus secundum naturam inest, nee violentus erit; quod enim praeter naturam est, aliud est ab eo, quod secundum naturam existit. si nee alter borum duorum motuum corporibus inest, nibil prorsus movebitur, sique nibil moveatur, nec motum nec quietem etiam possidebit; quies enim motui annectitur, cum sit eius finis, at fieri non potest, ut sit corpus aliquod naturale, quod non moveatur neque etiam quiescat; convenit igitur, ut sit ei motus naturalis et quies.

Si igitur non natura, sed vi terra in medio quiesceret, sicuti physici nonnulli asseruerunt, violentus igitur eius motus ad hunc locum videretur. siquidem aiunt conversionis causa ipsam ad medium quasi pelli eoque ferri, cum ex iis, quae in aqua et aere fiunt, argumentum sumant; in his enim duobus propter conversionem gravia ad medium conversionis feruntur, cum ab iis, quae sunt graviora, pellantur. [itaque] etiam qui caelum ortum esse dicunt, conversionis causa terram ad medium venire confirmant. motus igitur terrae ad medium hanc assignant causam. cur autem in medio stabilis maneat, postquam ad eum locum devenit, caitsam exquirunt, aliique causam afferunt figurae eius latitudinem, alii vero aliam causam assignant, ut Empedocles, qui caeli motum, qui in orbem fertur, cum maioris sit celeritatis, tatis, rectum terrae motum (qui deorsum instituitur) cohibere dicit, terramque undique ad medium compellere. at si, inquit, nec conversio prohibet nec latitudo, sed suo, quo potest moveri, motu moveatur, quo tandem feretur? etenim ad medium non movebitur, ad illud siquidem impulsa iam pervenit; transitus autem ad medium cum vi <tantum> consistat, eius igitur quies et status in medio vi erit. quare convenit, ut motum aliquem a medio 2 Physicis] V 6 Libro] cap. 2 12 aera versus suspectum 15 aliud] exspectes ἀντικειμένη 17 nec motum fort, delendum possideat. is ergo in sublime tantum omnino feretur — ipsa namque f. 35v corpus est et ideo necessario convenit, ut in loco cousistat — quod si non deorsum magis [quam] in sublime fertur, sed sursum movetur, et aer eum motum, qui in sublime fertur, non impedit, ueque motum etiam, qui deorsum fertur, impediet, siquidem convenit unum idemque impedimentum ab eodem idem impedire.

Praeterea magis proprie adversus Empedoclem illud etiam dici potest.