Quoniam rotunda sunt sidera, quemadmodum et alii dicunt et ex nostro sermone elucescit, qui quidem quintum corpus poni iubet, ac eius corporis, quod rotundum est, duo per se motus sunt, volutatio et conversio, perspicuum est igitur, si astra moventur, horum altero ciebuntur; at neutro eorum ciebuntur, ut demonstrabitur : igitur stellae non vertuntur. hoc autem manifeste apparet ex sequentibus. conversio enim eodem in loco super idem centrum et eundem axem perficitur; stellae autem non videntur moveri eodem in loco, quod et omnes asserunt, et ratione quoque modo comprobatur. etenim eodem modo consentaneum est, ut omnes se habeant, quo una earum invenitur; at sol, qui, cum oriatur occidatque, potissimum concerti putatur, conversionem tamen non habet; et ratio a maiore desumitur. qua igitur ratione fieri poterit, ut solem sese convertentem videamus, cum versus finitoris latus extiterit? cum videamus dici affectionem hanc iuxta hanc similitudinem inveniri, id profecto propter aspectum nostrum contingit. aspectus enim cum longe intenditur, vacillat et quodammodo vertitur; ipse vero affectionem opinatam soli inesse existimat. quod fortasse causa est, cur stellae inbaerentes micare videantur. inerrantes autem inhaerentes dicuntur, non quod vagae etiam orbibus suis non inhaereant, sed inhaerentes ac fixae hoc in loco dicuntur, quoniam primo caelo inhaerent. Ad errantes enim visus noster firmus et cum vigore pervenit, sed ad manentes e longinquo pertingit; quare tremor, qui ipsi contingit, steliarum esse putatur. nihil enim interest, quantum ad hoc, quod <aliquid> videatur videatur moveri, an id, quod videtur, quemadmodum de iis hominibus dicimus, 1 circulis scripsi: portionibus codd. polos] exspectes polum 9 Alexander] cf. Simplic. p. 451, 9 10 scindi codd. 11 fixis scripsi: vagantibus codd. Al 16 — iubet (17) codd.: ea ex quinto corpore gignimus Al duce Arist. 40 dicimus] conicio videmus qui in orbem feruntur ac saltandi ludo utuntur, siquidem illis f. 31v parietes circumvolvi videntur. quamobrem igitur inhaerentes converti non conspiciuntur? et dicamus: hoc forte alia ex proprietate erit, quam illae habent, minime vero sol ipse, atque in universum consentaneum est, ut eiusmodi sermones eo modo intellegantur, quemadmodum ii, qui ab accidentibus desumuntur.

Praeterea neque motu volutationis stellae moventur, hoc siquidem erat ultimum membrum partium divisionis superius allatae, assumitque volutationis motum ex eorum numero esse, qui rotundis corporibus accommodantur, quatenus eiusmodi sunt; etenim corpora minime recta in superjicie terrae revolvi dicuntur. at volutationis motu astia non moveri hinc perspicuum evadit, quoniam nempe forma, quae fades lunae vocatur, una eademque semper apparet; qui igitur fieri posset, ut una eademque semper appareret, si volutationis motu moveretur? sed dicendum nobis est, si lunae fades similitudo quaedam esset, sicut in speculo, puta terrae vel alius corporis, qui hoc admitteret, eandem similitudinem videret, licet luna semper volutationis motu mover etur. at quis hoc dicet?

Quare, si stellae nioverentur, cousonum esset, ut proprio motu movereutur; cum autem proprius motus sit volutatio vel conversio, nee uno vel altero horum duorum moveantur, perspicuum est igitur nullo modo cieri. tametsi posteriores mathematicae disciplinae professores nonnulli, veluti Eudoxus (?) nec non etiam Ptolomaeus, qui inhaerentium stellarum coniunctiones assecuti sunt, eas ante versus centum annorum curriculo unum gradum conficere pronuntiaverint. sed convenit, ut eiusmodi sermones modo relinquamus ac idem quaesitum alia quoque ratione comprobemus. si proprio ac peculiari motu astra moverentur, dissentaneum videretur, nullum eis conveniens | instrumentum dedisse naturam; nihil enim f. 32r otiosum natura facit, nee mancum quippiam vel supervacaneum operatur, et minime in supernis rebus, etenim rationabile non est, ut natura curaverit de ceteris animantibus, ut ea omnia habeant, quae illis condecentia videntur, corpora vero caelestia tanto praestantiora atque excellentiora neglexerit. sed, inquit, 003E; haec corpora omnibus instrumentis, puta corde et intestinis, privasse videtur, [quasi] consulto, ne aliquid praestantius operarentur et quam longissime ab illis, quae instrumenta ad motum apta habeut, sevocasse. hac itaque de causa et ipsum caelum 2 inhaerentes] cf. Simpl. p, 454, 15 et Averr. p. 131 B. 4 — ipse emendavi: quae illis adiungitur, quam tamen ab ipso sole minime adipiscuntur Al 8 post membrum repetunt codd. Al —videtur (p. 114, –40) 18 —dicet scripsi ex coniectura; ad p. 457, 15 23 Eudoxus] ita codd.: Hipparchus Al, procul dubio ex coniectura; cf. Simpl. p. 462, 15. 34 inquit scripsi, fort, locus sanus non est. Al plane perverse vertit: ut cum omnium caelestium corporum instrumenta quodammodo in cor et intestina nalura redegisset etc. rotundum, consonum est, et unumquodque astrum videri. f. 32r nam cum ad eum motum, qui in eundem locum vertitur, nulla figura sphaera aptior sit ac eius motus celerior existat, nee non consentaneum sit, ut in caelo huhismodi motus inveniatur, natura sagax sphaericam figuram illi dedit. haec enim figura velocissimo motui accommodatissima est, siquidem caelestes figuras amplectitur, quemadmodum superius explicatum fuit; pariterque undequaque aequabilis est, nihil habens, quod eius motum intercidere ac remorari possit, ut ea figura, quae rectis lineis concluditur. atque hoc potissimum nomine caelum ipsum rotunda tiguva praeditum esse natura voluit; astra vero, quoniam motu quodam proprio secundum naturam in anterius non moventur (haec enim figura huic motui minime convenit, cum nihil sit, quod ponderosorum corporum instar in ea emineat, veluti pedes in progressibilibus animalibus atque alae in volatilibus). itaque maxime conseutaneum fuit, ut eiusmodi figuram et caelum et stellae asseciuerentur; hoc enim modo eo motu, qui in se fertur (?), cientur couvertunturque stellae nee non etiam quiescunt, caelumque eodem in loco movetur. eadem vero ratione, qua dixit, totum caelum non esse in loco, hic inquit: eundem oceupat locum.

Alexander hoc in loco de orbe in universum deque singulo quoque orbe credidit Aristotelem disseruisse. et tametsi ita res se haberet, quemadmodum Alexander opinatur, tamen qui hoc de orbe universe sigillatimque disserit rationemque deducit, non convenit, ut de quodam orbe non dicat; quod enim absoluto nomine de animalibus tamquam animalibus dicitur, convenit et aequum est, ut de quodam animali dicatur. praeterea nou erit eius sermo de orbe in universum, sed de caelesti orbe deque orbe mundi. atqui hinc Aristoteles regreditur, ut Pythagoreorum seuteutiam eo usque prosequeretur, quo usque sermonem de motibus stellarum tanquavi consentaneum inveniremus. hinc etiam huius sententiae veritas perspici licet, astra uempe tantum moveri, cjuia affixa alligataque sint; quasi ipse Aristoteles convertendo sermonem denuo affirmare velit ipsa in universum non moveri, neque veluti animata neque etiam vi, sed secundum naturam. dixit; non veluti animata, quatenus moventur, non quod astra inanimata sunt, at ipse sermonem quasi convertendo ait: si proprio motu moverentur, omnino conseutaneum asset ex motibus eorum sonum effici, et ob hanc, causam Pythagorei ita statuerunt, quatenus videlicet existimarunt motu proprio astra moveri. deinde dicit, perspicuum est autem nullum confici 7 superius] II, cap. 4 9 ea — concluditur Al: codd. mutilati 16 — fertur om. codd. 17 stellae Al: om. codd. 18 dixit] Phys. IV,5 et in hoc libro I,9; ad rem of. Simpl. p. 459, 26 et 460,4. 21. 23 verba deque singulo quoque orbe et sigillatimque suspecta mihi videntur 24 non scripsi 33 neque veluti animata] Arist. p. 291 a 23 sonum, quandoquidem consentaneum foret, si sonus aliquis con- f. 32r ficeretur, fieri secundum adiunctionem magnitudinis huius, siquidem ob velocissimum motum edevetur, veluti quod in solis lunaeque motu, quae magna duo corpora existunt, invenitur, et quemadmodum in stellis, quae tanta sunt magnitudine et multitudine, invenitur; tanti soni vero impetu corpus scinderetur. soni enim, qui multo minores sunt, idem etiam efficiunt, quemadmodum touitrua. hoc autem non contingit, non propter consuetudinem, quia nempe a primo ortu hoc sonitu aures nostrae opplentur, quemadmodum isti pronuutiant, sed quia <sonus> nec nee a principio existit. enim nihil interesse videtur, quin sonus a nobis percipiatur, quemadmodum aurifices, tametsi mallei strepitui sint assueti, non ideo prohibentur, quin sonum percipiant. huic autem aliam rationem addidit Alexander; ait enim: si ex stellarum motu sonus conficeretur, sonum ceterorum corporum, quae stellis minora sunt, nullo raodo perciperemus, siquidem maiores soni minores semper corrumpunt. hic sermo vero per se alia propria eget indagatione; etenim quid ipse ait, si sonus stellarum motus ad id, quod ante est, nullo modo pervenit, et hoc, quia ipsum spatium non ita facile scinditur neque sonus ex quocunque ad quemcunque locum pervenit? stellae vero num ipsae moveantur | ex eo, quod affixae f. 32v sunt, hoc in sermone nullam rationem adducit; sique minus, quid nobis opponihir dicentibiis, licet stellae ex se moveantur, ob aliam tamen rationem earum motu sonum non confici? ipse vero omnino hac tantum ratione sonum non confici confendit, quoniam nempe stellae infixae sunt, et hoc, quia neque sic etiam earum partium sonus explicatur, quae in flumine vehuntur. potest autem aliquis dicere, quod neque etiam partes animalium, quae per aera volitant, sonum edunt, nee insuper eo tempore, quo velocissimo motu feruntur. non igitur quia infixae ac rei motae alligatae sint, ideo sonum non confici unt, sed vel sonum edunt, qui auditum nostrum fugit, vel sonum non conficiunt, sed id etiam non contingit, quia omnino infixae et alligatae sint, cum alia quoque relinquatur ratio, quamobrem corpora sonum non edunt, tametsi etiam infixae alligataeque non sint. et inquit, hoc autem natura illis condonavit, ut scilicet stellae ex se minime moveantur, sed postquam orbibus suis alligatae fuerint; quaudoquidem de illis sollicita fuit natura, ut id praecaveret, quod futurum esset, si quando minime alligatae mo- 10 sonus— exislit emendavi: nee a pr. assueti sumus codd. 14 Alexander] cf. Simpl. p. 465, 21 19 quia idem spatium] laudatur in Averr. commentario p. 134 F et in eiusdem paraphr. p. 304 E. ad seq. cf. ibid. p. 136 A et 304 G 26 sic et sq. locus corruptus; cf. Arist. p. 291 a 11, 12 29 sonum edunt scripsi: quae non moventur codd. Al; fort. legendum: qui non movetur 35 inquil] p. 291a24 verentur. etenim nihil custodiretur et conservaretur eorum, quae. f. 32v hic sunt, quemadmodum nunc custoditur conservaturque. hic autem nexus et positio ponitur, quatenus custodiam ac praeservationem eorum, quae hic sunt, ex alligatione stellarum pendere ac fieri ipse animadvertit.

Ait insuper: de ordine autem vagantium stellarum deque intervallo earum sufficiens cognitio, ex iis, quae a Mathematicis traduutur, peteuda erit. ii namque asseruut ex caelestihus sphaeris non- nullas esse celeriores, eas nempe, quae terrae propiores sunt, nonnullas vero tardioies, eas videlicet, quae magis a terra distant, tarditas autem et eeleritas earum pro distantiae ratione necessario sunt, quoniam enim supponitur, partes, quae in iis consistunt, quae minime vagantes sunt, non vagantes, sed minimas, hoc est citissimas esse, earum vero, quae sequuntur, conversiones esse tardiores ac plures, consentaneum erit, quoniam motu e regione contrarioque primae feruntur, quae ex illis propinquiores sunt, tardiores esse, quoniam brevi absolvuntur, non aliter ac si proprius earum motus prohiberetur, quae vero longe distantiores sunt, concitatiores existere. et tempera quoque pro ratione haec insequuntur. quo Ε; enim magis primae circumvectioni propinqua est, eo a multitudine eius, quod primo movetur, longe plurimum vincitur ac superatur, distantiores autem minus victae ac superatae erunt, et hoc quidem propter distantiam, quae autem in medio locatae sunt, pro (distantiae) ratione.

Stellarum autem figuram globosam esse et autea a nobis dictum est et non sine ratione quispiam ita esse existimabit, si inde rationem desumat. quoniam determinatum est astra per se motu aliquo non moveri, cum motu proprio non moveantur, nec instrumenta habeant motui accommodata — natura enim nihil frustra facit et praecipue in divinis corporibus — eam figuram sortiuntur, quae minime est motiva. quod autem tale est, globosum existit; figurae igitur globosae sunt, supra igitur probavit ipsa motu aliquo per se ac proprio non moveri, siquidem globosa sunt; hie vero probavit ipsa globosa esse, quoniam motu aliquo per se ac proprio non moventur, existimaturque eius demonstrationis species esse, quae διάλληλος vocitatur, hoc est, quando iguotum per ignotum demonstratur, qualis est demonstratio circularis. verum in praecedentibus minime hac tantum ratione Aristoteles declaravit ipsa motu proprio per se non moveri, sed aliis quoque rationibus, et super hoc desumpsit rationem ex hoc; modo autem, quoniam 12 partes — citissimas (14) corruptum: fort, emend. circulationem sphaerae fixae, quae con posita non est, minimam, hoc est citissimam 15 e regione contr. Al: codd, corrupti probatum est, ut ei placuit, ipsa per se motum non habere, hoc f. 32v utitur ad eorum sphaericitatem ostendendam.

Nunc vero alium ipse addidit syllogismum, qui a simili desumitur, et inquit: cum eadem unius et omnium stellarum ratio sit, et luna, quae stellarum una est, rotunda figura praedita sit (quod satis ex splendoris eius qualitate videri potest, siquidem eiusmodi splendoris species orbiculari tantum figurae inesse potest) igitur aliae etiam omnes stellae orbiculari figura praeditae sunt.

Post baec, duas proposuit dubitationes, quas philosophico more deduxit, ambasque dissolvere conatur. cum multa sint eius generis, hoc est, de quibus non absque ratione dubitari potest, non minus de his quoque ambigi poterit. ex his autem, quae dubitandi locum nobis praebent, unum est, quaenam causa sit, cur eae <sphaerae> , quae [plurimum] a prima circumvectione absunt, pluribus motibus non cieantur. consentaneum enira esse videretur, cum primus quoque(?) | orbis uno tantum pulsu agitetur, f. 33r eos, qui deinceps sequuntur, pluribus semper motibus secundum proportionem moveri debere.

Secundum est, ut investigemus, quanam ratione in primo globo plures stellae sint, in reliquis autem stellarum sphaeris in unaquaque earum una tantum stella consistat. idque Aristoteles commemorat, de quo ipsemet testimonium praebet: lunam nempe aliquando vidit Martis stellam subisse eamque occultasse, hincque ratiouem desumit, ut luna ipsi terrae propior sit.

Reliqua autem, quae ab eo deducuntur, perspicua sunt, quare (inquit) praeclarum est quaerere de his et consentaneum est non ignorare id, quod ceteris rebus seu partibus praestantius est; quamvis vero parva adiumenta ac principia nobis suppetant, tantisque locorum iutervallis haec quoque principia absint ab iis, quae subsequuntur, ex quibus eiusmodi scientia acquiri posse videtur, ab iis tamen modicis adiumentis ac principiis si versus inquisitionem contemplatione moveamur, neque incongruum nee admirabile quoque erit, ut, quemadmodum sunt, ita inveniantur.

Nos enim in universum de eis ut de corporibus et rebus, quae animo prorsus vacant, dubitamus; modo vero ratione qiiadam fruuntur, immo animata sunt; quod si ita est, mirum hoc certe nullo modo erit, ut ita se habeant, quemadmodum sunt.

Videtur enim in universum ei naturae, quae praestantissima est, perfectio ac bonum cum quiete ac sine actione et labore convenire, ei vero, quae huic proxima est, quamvis haec duo absque 26 inquil] 292a 14 et — est (27)] ita Al male: fort. vertendum est: et intellegentia rerum singularum ceterarum praestantior requiritur. 33 sunt et inveniantur scripsi: est et inveniatur codd. Al 34 corporibus et] ita Al.: om. oodd. 35 modo vero supplevi animata] inanimata codd. Al. 37 habeant et sunt] habeat et est codd. Al voluntaria actione non conveniant, unatamen tantum actione inveniri, f. 33r iis autem, quae longissimae absunt, ut opponerentur ceteris, pluribus; quae autem inter haec duo medium tenent, secundum proportionem se habeut. id quod iu humanis quoque corporibus animadverti licet, salubria euim corpora sine labore secunda valetudine perfruuntur, quae vero respectu sanitatis parum receduut, modico quidem labore sauitatem ipsam recuperant. et reliqua, quae hic afferuntur, manifesta existunt. caelestia igitur corpora eodem iure se habent. prima enim causa cum praestantissimo ordine bonum possideat, si omnino dici possit ipsam bonum habere, sed cum praestantiore ordine inveniatur, pulchritudinem igitur habere dicitur <sine ullo Ε;. atqui inhaerentium stellarum multitudo, quoniam ei proxima existit, proxima (inquam) non positione, sed potestate et vita, unico motu pulchritudinem habet; quae autem longissime absunt, pluribus; at quae inter haec medium occupant, pluribus quidem motibus, pro distantiae ratioue. deinde alium sennonem inducit: aut multa aut saepe recte efficere difficilius est quam pauca aut paucioribus rationibus. rursus, cum duo vel plura alterius nobilioris causa adipiscenda sunt, tum quod pluribus acquiritur, difficilius est, quod vero paucioribus, facilius. quare, cum ita se res habeat, consentaneum videtur, ut quod multa recte effecturum est, quibus sustinetur, maiorem mensuram requirat quam id, quod in se sustinetur. consonum est autem, ut maiorem mensuram requirat ex eo, quod illorum causa adeptio eius difficilior est. quare actio astrorum adinvicem talis existimanda erit, [qualis hominis est.] etenim hominis plures sunt actiones; multa enim [bona] cousequi potest; et eorum gratia, quoniam nempe multa sunt, quae quidem ad unam entelecheiam conducunt, dico nobilissimam eius perfectionem, quare multa operatur, necnon etiain alterius causa, ob perfectionem scilicet, atqui plures ac similes actiones, quae perfectionem praecedunt, ei auxilio sunt, ut dictam perfectionem assequatur, quae aegre habetur, quoniam pluribus rationibus acquiritur. cetera vero animantia pauciores quam homines actiones habent. quamobrem terminata quadam meusura distat, quod bonum est, cum orbata siut, ut, quod optimum est, assequi possint — etenim difficile est, ut acquiratur, quod pluribus rationibus acquiritur — quare ad id, quod bonum est, non accedunt, quo perfectio et summa acquiritur. in plautis autem 5 sine labore emendavi: modico labore codd.: brevi ambulatione Al 9 —motu (12) sic etuendavi: praestantissimum bonum possideat, consentaneum videretur, ut obsolute pulchr. habere diceretur: sed quoniam . . ordine pulchritudinem admittunt . . dicuntur Al 15. 16 pluribus quidem motibus Al: permultis mot. codd.: suspectum 16 deinde] quamobrem codd. Al. fort. deest aliquid. 26 qualis hominis est om. codd. exiguae actiones inveniuntur, quibus ad exiguam mensuram f. 33r ducuntur, ac eo magis, si una tautum actio in eis inveniatur. quod autem homo assequitur, (exempli gratia) unum est, quod optimum existit quodque a ceteris omnibus acquiri non potest; neque etiara a solo homine, sed pluribus aliis etiam cum eo requisitis. igitur optimum quoque unum est, quemadmodum retulimus, reliqua vero [omnia] ad id auxilium praestant, ac eorum quidem hoc optimo participat (hoc autem dictum | a nobis ac positum f. 33v est), illud autem, quod optimum est, omnino non assequitur, sed ad illud prope per pauca accedit, aliud vero fieri non potest, ut illud adipiscatur, sed satis ei est, si ad ultimum prope accedat. idque exemplo magis illustrat. ut si valetudo finis [ponatur], aliquis valet semper, aliquis atteuuatione, alter cum cucurrit, quidam dum aliud aliquid operabitur currendi gratia, quod sanitati antecedit, quamobremmotus, qui finem praecedunt, plurimi sunt; alter autem longe plurimum abest ac fieri non potest, ut sanitatem [assequatur], sed cum atteuuatione tantum relinquitur raaioremque gracilitatem adipiscitur. non itaque sanitatem, sed horum duorum alterum intendit, maciem quidem attenuationemve, ut mortem evadat, cum simile quippiam operetur. etenim optimus finis eius quidem perfectio est, ceterorum vero illorum sanitas, semperque ii meliore sunt condicione, qui propius ad illud optimum aceedunt.

Et quemadmodum in his, ita etiam in caelestibus corporibus haec conspiciuntur, atque eo magis, quo primo principio propiora extiterint. in hoc autem Aristoteles eo usque sermonem protelavit, quo usque ad terrae speculationem pervenerit.

Etenim prima causa optimum est ac sui ipsius causa existit, quamobrem nulla omnino actione indiget. actio autem semper in duobus ad minus cernitur, in eo nempe, cuius gratia aliquid agitur, et id ipsum, quod agitur gratia huius. ea. autem substantia, quae primae causae dignitate propinquior erit, unica actione optimum cousequitur, quae vero longe plurimum ab ea distat, pluribus, quae autem ultimo loco positae sunt, quoniam fieri non potest, ut banc perfectiouem consequantur, nee pluribus actionibus indigent, quare ea corpora, quae primae causae fiuitima sunt, paucis actionibus hanc perfectionem assequuntur, media pluribus, extrema autem, quoniam perfectionem adipisci non possunt, nec pluribus actionibus indigent.

Hic autem sermo unus existit et convenit, ut propositio praeillud 9 autem . . omnino non assequitur scripsi leni emendatione: partim . . vel habent vel Al 14 cum cucurrit et currendi gratia scripsi: tempore quo est et in gratiam eius quod fit codd. Al 16 plurimi om. codd. 20 cum scripsi: vel codd. Al 22 semperque — accedunt (23)] ita Al ex coniectura: codd. corrupti cedens subsequatur, dico, difficile est recte facere. Alexander f. 33v autem non sic eum iutellexit, sed ut sermonis principium illum accepit. quave si alter sermo per se extitisset nec ut pars unius sermonis sumeretur, igitur invicem contrarii extitissent. in primo namque sermone asserit ea, quae optimo propius accedunt, unica tantum actione suam perfectionera adipisci, et quae longius distant, quo longius ab eo distant, eo pluribus motibus indigere; in secundo vero sermone ait, ea, quae optimo propiora sunt, pluribus quidem actionibus optimum finem consequi, quemadmodum plautae. nonne igitur a germana hnius sermonis intellegentia deficit Alexander? omnino itaque consonum est, ut hunc in modum intellegatur, siquidem id convenit ei, quod in huius sermonis fine attulit. ait namque: ob eam causam terra omnino non movetur, quae autem prope sunt, paucis quidem motibus cientur, et reliqua, quae hic ab eo in medium afferuntur. hoc ex his perspicuum evadet; dicimus enim terram, quae corporum omnium ultimum existit, cum ad perfectionem pervenire non possit, omnino quidem non moveri, primum autem caelum uno motu id statim cousequitur, ilia vero, quae interiecta sunt, pluribus quidem motibus.

Deinde ad secundam quaestiouem dissolveudam progreditur. ea autem talis erat, cur primus orbis inhaerentes omnes stellas moveat, unusquisque vero ceterorum orbium non moveat multas stellas, sed plures orbes unam tantum vagantium stellarum moveant? haec autem dubitatio duplici ratioue dissolvitur, quarum altera hinc potissimum elicitur, quoniam videlicet primi orbis vitae principium, poteutia eiusque couversio ceterorum orbium vitae principiis, quae orbium animae sunt, multo antecellunt. rationi etiam cousonum accidere videtur, ut vita ac poteutia illius orbis ceteris paestantiores existant, cum ille, quatenus unus est, divina corpora, veluti steilas, moveat, plures vero orbes [unicam tantum cieant stellam; uuamquamque enim vagantium stellarum plures orbes movent.] ex iis igitur, quae posita sunt, credibile fit primum orbem vita ae potentia multo reliquis praestare. insuper ex hac etiam ostensione fatentur rationem, propter quam primus orbis plures stellas moveat, nec non etiam unica stella pluribus his motibus moveatur, couseutaneam esse; nec erat aliqua species illius demonstrationis, quae διάλληλος appellatur, quando videlicet ignotum per ignotum demonstratur. sermo 1 difficile] 292a28; cf. Averr. 141 M et Simpl. 485,8. rede facere enoendavi: ut tanquam primi sermonis pars subsequatur, siquidem aegre admodum praecedere potest AI male 9 plantae] conicio homo 18 id—sunt (19) Al duce Arist.: codd. 24 moveant scripsi: moveat codd. Al 32 unicam — movent (33) om. codd. enim, in quo dicebatur primum orbem plures stellas movere ac f. 33v ceterorum orbium pluribus vagantium stellarum unamquanque cieri, locus est, quem ipsi fatentur. hoc autem omnino contingit, quoniam primi orbis vitae principium multo ceteris autecellit.

Quod autem rationi consonum sit, ut ita res se habeat, hinc profecto osteuditur, nempe cum dicitur primum orbem plura divina corpora movere, nec non plures orbes unam vagantium Ι stellarum ciere. hac igitur de causa unus orbis f. 34r plura astra movebit ac plures orbes unam stellam ciebunt. et praeterea, quoniam sphaerae, quibus vatantes stellae infixae sunt, multa movent corpora, siquidem eiusmodi sphaerae a multis sphaeris continenetur, qua de causa motus eius, quod movetur, non est ita seusui conspicuus; siquidem sphaerae mediae in causa sunt, ut motus, qui ab unaquaque earum extenditur, ad vagantem stellam in citimum orbem perveniat. unaquaeque enim sphaera, quae eas continet, proprium hahet motum; inveniturque in omnibus vagantium motibus communis quasi operatio, quae caelestis est, supra motus harum sphaerarum, quae quidem non permittit, ut motus unius cuiusque sphaerae, quae reliquis mediantibus vagantium multitudinem continet, semper illis subiaceat, sed ipsa per se huic sufficit; ipsa enim finiti motoris vim adipiscitur. hic est litterae intellectus. in hoc autem non videtur Alexander recte sensisse, siquidem ficta quaedam, aliunde adsumpta, suae explicationi adiecit.

Quod vero ait Aristoteles: sic igitur uatura exaequat Ε; ordinem quendam facit, et reliqua, quae sequuntur, hac ratione intellegi debent, nempe naturam eiusmodi astra, secundum quam habent excellentiam, aequaliter constituisse, ac illi orbi, qui nobilior dicitur, plures stellas ciendas dedisse, ceteris vero orbibus, qui miuore virtute praediti sunt, ut plures stellas non moverent, imposuit.

Post haec ad terrae speculationem regreditur, quam in medio locatam ac rotundam esse, monstrat. primo autem aliorum sententias affert, qui in media muudi sede terram locatam dicunt; Pythagorei autem in medio ignem esse pronuntiant, terram autem (quae et ipsa sit unum astrum) motu suo, quo circum medium fertur, in comparationem ad solem noctes et dies efficere; praeterea iuxta illorum sententiam alia etiam terra invenitur, quam ἀντίχθονα nominant. nec ex iis, inquit, quae 18 motus — sphaerarum scripsi: motum huius orbis codd. 20.21 ipsa . . sufficit; ipsa . . adipiscitur] sic emendavi: ipsi (orbes) . . sufficiunt; ipsi . . adipiscuntur codd. Al 24 ail] p. 293a2 36 circum] ifa Al; cf. Arist: a medio codd. in comparationem ad solem] cf. Simpl. p. 511,32 κατὰ τὴν πρὸς τὸν ἥλιον σχέσιν videutur, [causas et rationes rerum exquirunt, sed ea, f. 34r quae videntur,] ad opiniones quasdam suas accommodant, ornareque conantur abruptis (?) verbis orationem suam. saue aliis compluribus rationibus putari poterit terram nequaquam in medio collocatam esse oportere, si quis fidem ex iis, quae apparent, sumere minime voluerit, sed abrupta(?) quaedam, quemadmodum isti, et ipse insequatur.

Ignis namque, inquiunt, ceteris elementis nobilior est; quare locus etiam ceteris praestantior ei debetur, qui medium existit; locus autem medius, qui igni debetur, ceteris, qui a medio sunt, praestautior est, siquidem ceutrum, cum extremum sit, finis quidam est; finis autem praestautior est iis, quae ab ipso fine distant.