Itaque praeclare uobiscum agetur, si hoc sibi quisque nostrum persuadeat veterum sapientium, maximeque Graecorum, de hoc veras esse sententias. hi enim supremum corpustamquam divinum animadvertentes, siquidem convenit, ut divina in sublimioribus locis collocentur, caelum versus, dum deos praecabantur, manus extollebant. videtur autem Aristoteles non huic, sed illorum sententiae adstipulari, qui deum immortale animal esse pronuntiabant et, si animal est, sine duhio corpus motu praeditum, qui omnino cessare noti potest finemque non hahet, sed ceterorum motuum ortuumque principium est, cum sempiternus deus sit omnium rerum causa, cum itaque id de eo corpore sentiret, quod in eirculum vertitur, in postulati modum inquit: motus fiuem motus principium esse, quod a dec eraanat. illud namque finem ceterorum motuum, videlicet globosum corpus, appellabcmt, quia finis quoque ex qo finis dicitur, quod continet. et circulatio ac corpus, quod in orbem fertur, perfectum existit — circulus enim incrementum non sascipit — et imperfectum motum eumque, qui finem habet, continet. etenim is motus, (pii recto ordine instituitur, finem habet, haec autem uec prin- cipium habet uec fiuem, siquidem | unumquodque puuctum, f. 25r quod in circulo desiguetur, et finis et principium existit.

Caelum autem summumque locum (etc.). haec est una ratio de sphaerici corporis dispositione a veteribus desumpta. veteres enim supremum locum, in quo est illud corpus, quod in eirculum torquetur, diis quidem attribuerunt.

Quae vero nos de eo diximus, assertionis illorum vim conlirinant; ostensum enim est corpus, quod in circiduni torquetur, interitus et ortus expers esse, quodque affectiones non admittit; praetera liberum est a molestiis, quae mortalibus accidunt, sed non penitus absoluteque; forte enim eas admittit vel ea ratione, qua lumen recipit, quemadmodum lunare corpus; dum vero de ceteris affectionibus loquitur, sane verum est. ubi vero corpus meminit, 1 non—sit] affirmare quis non poteril Al 11 cf. Ar. 270 bG 19 in postulati modum Al: fort, per abusionem 21 illud einendavi: illi codd. Al 39 corpus] exspectes caelum; fort, taiueii suppleuduin (corpus) quod in eirculum torquetur etiam in postulati modum sum mum locum nomiuavit, siquidem f. 25r quod per summum iutellegimus, diversum ab eo est, quod per τὸ πέριξ nominamus; τὸ ἄνω enim est a medio ad huane orbem usque, τὸ πέριξ autem dicitur a luuae orbe ad extimam supremae sphaerae superliciem usque.

Aristoteles inquit: et quoniam caelum lab oris et defatigationis expers est. — per caelum autem hoc in loco praestantius intellegit — propterea quod ad motua eius perpetuitatem petuitateni, vim uon rcquirit, quae, ut hac motus specie omnino moveatm; cogat, at, cum ipsum [aptum] natum aliter ferri impediat probibeatque; etenim ea omnia, quae hoc ordiue moventur, laborem defatigationemque participant, et quo motus eius praeter naturam ac naturalis constitutionis privatio permaueutior extiterit, eo laboris ac eius defatigationis maior erit accessio.

Neque vero hoc est secundum fabulam antiquorum, videlicet poetarum , quemadmodum inquit Homerus ac id genus alii poetarum nonnuUi, caelum 003C;Atlant 003E; sustentari ipsumque ad se tuendum indigere tali necessitate, videutur enim ii etiam, qui banc fabulam commenti sunt, in eadem esse sententia, qua posteriores nonnuUi physici, qui existimavere corpora caelestia ease terrea et gravia, causamque afferre conati sunt, cur caelum ad infra non inclinet nee praecipitetur; quorum nonnulli buius causam couversionem esse dixerunt, alii vero arbitrati sunt animam quandam caelum ferre ac susteutare; animam autem violenter ipsum tenere. etenim quamvis ab auima eiusmodi corpus custodiri dicant, ab ea tamen cogi non affirmant, ut id natura recipiat, quemadmodum animatis evenit. consentaneum igitur non est affirmare, ut vi quadam animata perpetuo in proprio loco permaneat nee quod propter couversionem eius sustiueatur prohibeaturque, ne ad iufera praecipitetur. etenim neque divinum corpus, neque etiam anima (ut convenit) poterit semper moveri. fieri enim non potest, ut eius vita molestiae expers sit, cum corpus moveat, quod alio niodo suapte natura feratur, continenterque moveat, sed sine vacatione, ab omni etiam quietis voluptate libera extitisset, — coluptas enim corpoream requiem sequitur — sine defatigatione otioque. atque ita animae contingeret, ut deteriorem quam mortalium auimae sortita con- ditiouem esset; iis namque somni tempore requies quaedam omnino 1 in postulati modurii Al: fort, per abusionem (ut supra) suimnum locum] p. 284a11; 6 verba et quoniam caelum falso addita esse patet 7.8 per — intellegit] fort, emend.: scilicet caelum et locus, qui sursum est . . 24 animam — tenere] anima namque salvum et incolume permanet Al 28.29 suslineatur — praecipitetur] ita Al: permanenter inclinetur codd. 30 jiro ut convenit conicio contra naturam 34 voluptate pro ἔμφρονος (284a32) 35 sine et sq.] fort, propter defatigationem pigritiemque couceditiir, haec autem, quoniam semper movotur, ea etiam requie f. 25r esset orbata ac otiosara vitam ageret, si (quemadmodimi dicimt) semper moveutur ex eo, quod in coutinua celeritate sit ob eius vitam, quae ia eo apparet. nonne vides luinc sermonera, similem ei, quern vel alias uominatus poeta de Ixioue protulif? qui quideoi animautium more trochum movere arbitrautur, et nunquam ab eo absolvi datum est.

Aristoteles inquit; quodsi corpus, quod in orbem movetur, eo modo, qui expositus est, esse potest, uempe quintum esse naturaque hoc motu cieri nee non secundum dispositionem minime commutari, aeteruum quoque esse perspicuum nobis evadet. praetereaque nostra seuteutia, quae de deo est, congrua erit; ea videlicet, quam communi consensu affirmare poterimus. communem autem consensum vaticinationem appellat; vaticinatio enim vera est, licet sine demoustratione sit, ita etiam communes consensus.

Quoniam autem nouuulli sunt, qui caelo dextram et laevam partem esse dicunt, utrum habeat dextram et laevam eo modo, ut illi tradunt, an aliter, videndum est, quemadmodum paulo iuferius dicetur, si modo omnino conveuiat, ut haec principia muudi corpori adaptanda sint. principia nominat partes loco differentes; principium enim harum partium positus dextra et laeva pars | est, quemadmodum illarum positus f. 25v principium supra et infra, quae eiusmodi sectae homines habeut. atque in universum istaec principia in communibus ac perfectis corporibus tantwu inveniuntur; perfecta vero corpora ea sunt, quae animata dicuntur. tria autem voco, superiorem, anteriorem et dextram partem, quaruni unicuique altera opposita adiungitur, nempe in- ferior, posterior et laeva pars; hae namque secundum tres corporis dimensioues perficiuntur. eiusmodi vero dispositiones comparatione ad motum contemplabimur, ut singulae earum dinoscantur, cuiusnam motus principium existant. est enim superior pars motus longitudinis principium sursum versus, ariterior profunditatis anterius oersus, dextra latitudinis dextram versus, ut motus sint ex inferiore in superiorem, ex posteriore in anteriorem atque ex laeva in dextram partem; et haec sunt principia cuiuscunque motus, iuxta tres dimensioues, cum autem hi motus tres sint, primus quidem, piita a superiore parte, accretionis causa est, sic ut eius, quod 1.2 moventur, essent, agerent codd. Al 2 otiosam] ita Al codd.: lege sine otio 2 — 7 — datum est] Alatini interpretationem omnino omuino commenticiam retinui, cum locum vitiis scatentem emeudare conatus non sim: conicio cum semper moveatur, quemadmodum poelue dicunt de eo, qui in continua celeritate sit ob eius vitam — quam sententiam aut poeta quibusdam locis memorasse videtur aut aliquis eorum, qui caelum ab anima animalium moveri existimahant . . . a sensu manat, a prioribus motus atque loci mutationis a dcxtris f. 25v motus causa est. atqui motiis is, qui accretio dicitur, eum, qui manat a sensu quique loci mutatio dicitur, praecedit. siquidem, si cuipiam Jd duo motus msunt, utique et ipse accretiouis raotus iu eo inveniri debet, non autem e coutra, ut, si accretiouis motus in aliquo iuveniatur, iu eodem motus, qui mauat a sensu quique loci mutatio est, omnino inveniri debeant, quemadraodura iu plantis. sique convenit uuiverso, ut principium ei adhibeamus, ut principium nempe motus, qui dextram versus in latitudiuem tit, conveniet utique, ut etiam principia aliorum motuum ei adhibeamus, quae eo priora sunt, videlicet motus, qui in superiorem quique in anteriorem partem lit. de his autem in Libro de Animalibus scripsi, ibi namque est buius disputationis proprius locus, boe autem in loco de eo priucipio nunc disserimus, quod in eisdem partibus ipsum praecedit, quemadmodum dextrum sinistrum, supra infra, ante pone.