Atque alia quoque indagine. si unmeralem ordinera contemplemur, profecto iuveniemus cirulum ceteris planis figuris priorem esse, et ideo sphaeram primas in solidis figuris tenere. etenim ’uli fignra duobus formatur, qui duo primus numerorum existit, cum cousentaueum sit, ut trianguli species non lateribus, sed angulis formetur; circidi autem figura imitate exstruitur. etenim si quispiam trianguli figuram nnitate formarit, cum nihil unitate prius sit fierique nou possit, ut circidus triaugulo posterior existat, ac omnis figura vel triaugulo prior vel posterior sit: necessario tit, ut circulus figura non sit, quod absurdum est. hae itarpie ratione necesse est, ut circulus prima figura sit; ac eodem iure etiam globus, globus autem cum in solidis figuris primas teneat, ea de causa con- sentaneum fuit, ut priraum corpus ab eo penderet. priraum autem corpus, caeleste corjnis est; etenim magis completum ac perfectum est eique magis conveuit, ut sit causa et aeternum. quod autem tale est, globosum esse debet, corpus igitur, quod in orbem circuraque fertir. globosum existit. et corpus etiam illi coniunctum globosum est; quod enim coniunctum est ei, quod globosum est, idem etiam est globosum, cum fieri non possit, ut inter ea inane omnino existat.

Corpora autem, quae ei conivncta sunt, errantium stellarum orbes sunt, ita et ea corpora, quae penes medium, hoc est versus medium consistunt, quae quidem corpora quatuor elementa sunt, similiter etiam globosa existunt, quandocpiidem divini corporis, quod globosum est, concavam extremitatem contingunt; quod autem globosum contingit, globosum sit oportet. id enim accidit, cum quatuor clevieiitaxagauimm stellarum orbium concavam extremitatem contingant in humiliore superstantiumvagantium stellarum orbium sede. quoniam igitur haec ad medium sunt, quod ab extrema circumferentia initium ducit, eorum omnium partes globosae sunt; unumquodque enim eorum rotundam alterius extremitatem coutingit, et omne caelum ex his Ι f. 28r corporibus constituitur. quare conveuit, ut universum hoc globosum existat.

Quod etiam alia ratione intellegi potest, superius enim do- cuimus, num divinum corpus in orbem circumque moveri possit, ac ita moveri diximus, quemadmodum oculis nostris apparet. praeqauaelilbet terea etiam explicatum fuit extra summum orbem nullam prorsus f. 28r inanitatem esse, ob has itaque causas extima huius universi superficies, extra quam nulla superficies est, rotunda sit necesse est. si enim rotuuda uou erit, sed alia rectarum linearum figura praedita sit, ita omnino fiet, ut et locus extra caelum sit et corpus etiuaue, quorum nullum extra caelum esse posse autea monstravimus. eteuim inane fit, quoniam loca, quae rectarum linearum anguli tenebant, ob eorum recessum iuanita sunt et tunc inane generatur. locus autem est inane corpore repletum; cum enim inane repletur, locus evadit. corpora autem 003C;propter 003E; ; nihil enim, quod rectarum linearum figura descriptum est, cum motu scmpiterno moveatur, eundem locum occupat, sed in loco, in quo antea aliquid eius fuit, postea non erit, et quo aliquid eius postea erit, antea non fuit, propter corporum angulorum succedeutium vicissitudinem. similiter autem si quavis alia figura circulari describatur, ut lenticidari et ovali; continget enim, ut extra ipsum sit vacuum.

Atqui consentaneum est, ut bunc sermonem iuxta communem sententiam prosequamur; eum enim non ita, ac si indefinitus esset, Aristoteles pronuntiavit, sed quando axis certo modo positus est. istae enim figurae iuxta qiumdam axis proportionem in orbem ferri possunt, nulla extra caelum inanitate existente. in globo autem omuino in universum necessario non sequitur, ut extra caelum aliquid sit.

Prae terea, si caeli motus, videlicet tempus caeli motus, quo caelum una circumvolutione movetur, ceterorum motuum mensura est, quemadmodum in Quarto Physicorum, cum de tempore ageret, explicatum fuit, quia hie motus est regularis 003E; in quoque autem quantitatum genera mensura est earum minimum, veluti in numero unitas ac simplex in ponderibus, ut uncia, eademque ceterorum ratio est, quod vero aliquid metitur, saepe ac aeque illud mensurare debet: tempus igitur caeli motus minimum quoque est. minimum autem tempus est in mobilibus magnitudine aequalibus, idque est, quod celerrime movetur celerrimeque movet, ac magnitudine aequale est, quod minimum terminum pertransit; minimus vero corporum magnitudine aequalium terminus circularis existit: igitur caeleste etiam corpus, si celerrime movetur ac circularis terminus in eo deprehenditur, globosum existit. caeleste 10 propter angulorum vicissitudinem scripsi ex coniectura. codd. hic et infra (14) vocabulum peregrinum x003E; mutilatum exhibent. Al omnino ficta praebet: atqui divina corpora rectilinea non sunt IS Atqui et sq.] cf. Aver. p. 113 CD 27 Quarto] cap. 11 34 idque est fort, deleudura et loco ac magnitudine aequale est scribendum: ac celerrime movetur, cum magnit. aequale sit 36 aequaliwii] caelestium codd. Al itaque corpus ob earn causam globosura est, nempe quod celerrime f. 28 movetur; cclevrime autem movetur, siquidem mininio tempore movetur; minimo vero tempore movetur, si ceterorum motuum mensura existit; porro meusura est, (luaudoquidem eiusmodi motus aequabiles ac perpetui suut. quae ab codem ad idem yergunt, eorum terminum significat; circuli vero terminus eorum omnium minimus existit, qui aequalem superficiem uanciscuntur. idcpie apertius ex eo demonstrat, quod aequalem terminum acquirit.

Et possit aliquis credere figuram eaeli esse rotmidam, ex iis corporibus, circum medium locata sunt, aqua videlicet, cuius extremitas tremitas rotunda est; aer vero circa aquam, ignis antem circa aera, circa haec autem superiora corpora inveniuntur, cum ea contingant, licet iis non terminentur. cum itaque ea corpora, quae caelestia corpora contingimt, globosa sint, igitur quod ex illis constituitur et coaugmentatur, universum nempe, globosum sit oportet. aquae autem extremitatem rotundam esse, hoc modo perspicuum erit, si hoc positum sit, quod omnibus est in confesso, aquam videlicet contiuere ad concavitates ampliores, quae ad centrum propius accedunt. centrum namque existit, tametsi fgura sphaerica adhuc demonstrata non sit. etcnim ob maximum eius pondus undique ponderosa confluunt inibique alia eius pars ab altera colligeretur, nisi ipsa in terram desineret. demonstratio autem, quae ex lineis sensui apparentibus desumitur, mox commemorabitur. praetereaque 003E; ipsum non modo simpliciter globosum esse, etiam perfectissime, cuius Veritas et certitudo ex nobilioris corporis uatura desumitur, ex eo nempe, quod celerrime descendit. similiter ipsi attrihuitur, quod maiorem suscipit aequahilitatevi quam omnia, ex quibus mundus constituitur, iuxta proportionem eius, quod plurimum | quoque abest. et quemadmodum aqua spissitadinem et f. 28v terminum aeque ac aequabilitatem facilius quam terra recipit, ita etiam aer facilius quam aqua reliquaque elementa, quia nempe veluti servilis quidam respectus inter ea versatur. eam namque rationem habent subsequentia corpora ad prima, quam famulantes partes ad principes babere dicimtur, cum id primum sit, quod vero deinceps est, ei coniunctum existat. ea autem demonstrativa ratio, quae ex nobilissimi corporis uatura desumitur, ex eo nempe, quod corporum omnium celerrime volvatur, ipsum absolutissima percelerrime 2 — si (3) om codd. 5 quae] Ar. a 27 8 ex eo quod aequalem terminum acquirit] fort, haec verba ex linea praecedente repetita suut 13 terminentur] plur. scripsi coutra omues testes. 31 quia nempe — dicuntur (33)] autiquam versionein, licet prorsus falsam, retinui, cum certiorem praebere non possiin. fort, verteudum : videlicet quod dicitur per analogiam privationis de ratione corporum, prima corpora subsequeniium, est ratio prinatorum penes principes [prima corpora?] 34 id scil. caelum 37 ipsum — esse emendavi: tametsi . . sit codd. Al fectissimaque rotunda figiira praeditum esse, non videtur eadcm f. 28v esse cum ea, quae super hoc ex eo desumituv, quod extra caelum iuane uon sit. eteuiiii si omue corpus, (piautumvis minimum sit, baud dubie iu loco existat, cum extra caelum locus non sit, neque etiam corpus erit neque omnino eius quippiam aliqua ratione mortale existet. num autem caeli figura hoc iure sc babeat an secus, ante dictum expliatumque a nobis fuit.

Sequitur, ut de boc etiam disquiramus, si nihil jvustra et for- tuna in iis sit, quae circulo feruntur, cur in unam partem, non in alteram convertitur? at sempiternae conversioni nullum motum contrariari in praecedeute Libro iam explicatum fuit. cou- trarii enini motus sunt, qui ex contrario in contrarium instituuntur; conversiones autem, (puimvis in alteram partem fiant, ab eodcm in idem progrediuutur. dicimus autem Aristotelem, cum dixerit, x003E; in unam partem moceatur, 003E; : omnino autem conveuit, ut id 003E; sine causa et principio sit — eteuim quod est, mode, quo est, absolute existit — 003C;vel 003E; id, quod est, eo modo, quo est, propter causam et priucipium existat. igitur vel hoc erit, videlicet ut id in unam partem feratur, sine principio, adeo ut motus eius iu unam partem fiat, quoniam is in unam partem fit, vel causam aliquam priucipiuraque habuerit.