Quoniam auteni nos ante explicavimus liaec principia iis inesse, (piae auima praedita sunt, iuanimis vero baec tribui comparatione | ad nos tantum et caelum quoque animatum esse f. 26v diximus: quod cum ita sit, conveuit profecto, ut baec omnia principia caelo attribuamus; non enim consentaneum est, ut, quia globosum existit ac eius partes similes sunt semperque moventur, his principiis privatum sit. Aristoteles autem per hunc sermonem Platouem insinuavit; is enim supra infraque natura in caelo inesse negabat, cum globosum existat. quare, cum baec principia posueri- mus, conveuit ergo, ut distiuguamus ac terminemus. hae differentiae non solum poteutia in illo inesse apparent, sed etiam specie et tametsi secundum formam commutari non possit, tamen globum imagiuari poterimus, cuius omnes partes similes sint ac poteutia tantum distiuguantur inter se, quarum dextrae ceteris validiores sint, etsi propter figurae similitudinem minime appareant. conveuit igitur, ut de boc universo dicatur inter principia motimin eius, quod validius est, principium a dextra esse, quod ab orientali parte proficiscitur, sique dextra ac sinistra pars in eo inveniatur, om- nino etiam superior et inferior in eo poterunt inveniri. dextrum autem sinistrumque duo latera dicuntur, et duo latera sunt supra et infra; longitudinem autem eius voco axem eius, cuius duae extremitates duo vertices sunt, ac supra infraque duos vertices iutellego, quorum unum superiorem, alterum vero inferiorem esse dicimus. etenim supra et infra aliis etiam de causis distinguuntur inter se; atqui secundum globum quidem, in perfecti globi actione, ex bis duobus verticibus terminus innovatur. in aliis enim hemisphaeriis praeter baec duo diversae figurae temporibus diversis si — est etoendavi: si locus est sup. pars codd.: tametsi (pro praeterea) locus sit sup. rs Al male 6 licet emendavi: et elicit codd.: cum autem sens, autem sens. non let Al 27 cuius — sint] ita Al : undigue aecjualem codd.; excidit aliquid. nobis innovantur, liaec autem duo hemisphaeria unam atque eandem f. 26v figuram semper habent et non coramutantur; vertices enim nunquam moventur ac eodem modo semper maueut. eteuim etsi latera, hoc est pars superior et inferior, distiuguautur, vertices tamen latera dicere non solemus. lougitudo enim huius totius est inter hos duos vertices, duo autem vertices sunt, superior et inferior pars; atque meridionalis eorum supra est, infra vero septentrionalis. etenim caeli dextra orientalis pars est, unde princi- pium ducit motus, neque caeli conversio alia ratioue naturalis erit, nisi meridionalis vertex superior inveniretur. etenim si septentrionalis vertex superior esset ac eius motus a sinistro latere initium duceret, omniuo sequeretur, nt ii, qui versus septentrionalem ver- ticem morautur, in superiore hemisphaerio in dextroque latere consisterent, ac ii, qui in altero bemisphaerio habitant, contrario modo se haberent iique superiorem partem dextram, inferiorem vero sinistram vocarent, atque de iis nominibus id efficeretur, quod de illis Pythagorei facere cousueverunt, siquidem Pythagorei dicunt superiorem partem eam esse, quae dextrae e regione existit, quemadmodum invenimus Aristotelem hoc confirmare in eommcntariis ὑπομνήμασι), quos adversus Pythagoreorum sententias conscripsit, ubi contra eos disputat, qui superiorem partem dextram (?) esse contendebant. *** si hic quoque actio quaedam est. universum enim alicuius actionis gratia perfectum existit et unumquodque eorum, quorum opus est, operis est gratia, causa enim quamobrem oculi sint [fabrefacti,] est, ut illis videatur; itidem hominis constitutionis causa est, ut speculetur opereturque, navis autem, ut proficiscatur, atque liorum causa hae res inveniuntur; quod autem non per se opus aliquod raolitur, neque etiam operis gratia esse dicitur, quemadmodum oculus ut speculetur. ea autem, in quibus non iudicatur esse opus, sed si erit, de numero simplicium ut punctum (?) extiterit, ac in natura rerum inveniautur, in iis eorum opus essentiaque in unum coeunt. cum autem unumquodque, quod operis gratia est, profecto propriae quiditatis ac formae gratia sit: deus igitur, cum simplex 12 s eptentrionalem] meridionalem codd. 17 cf. Aver. p. 105 E 22 contendebant] hie (Ar, p. 285b27) antiquitus scheda una vel duae perierunt 23 si] Ar. p. 286a8 31 ac] fort, vertendum cum et in iis del. sit, substantia quidem eius et opus iu unum coeuut; neque ipse alterius f. 26v gratia est, sed propriae quidditatis causa, quae est eius actio sane indefinita (?): igitur ipse quocpie eius gratia est, quod indefinitum (?) existit, hoc est vitae ipsius sempiteruae gratia, quare si vitae sempiteruae gratia est, aeterno igitur viveus est, quemadmodum ei couvenit vita, verum si sempiterua vita invenitur, aliquod etiam aeteruo ordiue animatum erit, quod, nou aliter ac si viveret, hoc est vitam haberet, autequam vivat, existit, quemadnaodum cum primum lumen invenitur, luminosum est, videlicet id, quod lumen recipit.

Quoniam autem supremura tantum caelum tale est, corpus enim [quoddam] divinum est, quod in orbem movetur, atque eiusmodi couversio veluti eius vita est, ob earn causam inter cetera haec ipsum tantum Ι est, quoniam motus veluti vita quaedam f. 27r existit, tantumque conversio sempiternus motus est, etenim continua est, haec autem ei tantum accommodatur. cum itaque caelum dumtaxat hoc iure se habeat, quemadmodum praefati sumus, necesse est ei tautum sempiternam vitam conversionemque conve- nire. sed conversio, immo omnis mtus, super manente ac quiescente aliquo omuino celebratur. in iis autem, quae de Animalium motu a nobis dicta sunt, moustratum est id, quod manet ac quiescit, illius partem esse uon posse, quod super ipso movetur. etenim si eius pars aliqua quiesceret, naturalis eius motus versus earn institueretur; hac autem ratione motus eius versus eam partem rectus quidem, non autem circularis foret. ac praeterea fieri now posset, ut aeterno ordiue converteretur, siquidem conversio praeter naturam ei conveuiret. nihil enim, aeteruo prius est; atqui motum praeter naturam is motus praecessit, qui secundum naturam existit: consonum igitur est, ut sempiternus motus praeter naturam non sit. num autem naturalis motus eo motu prior sit, qui praeter naturam existit, perspicuum ac manifestum est. etenim in lis, quae ortum interitumque admittunt, a naturali constitutione discedere est disce- dere ab ipsa uatura. et quoniam rationi consonum erit, ut aliquid maneat, super quo sempiternus motus instituetur, fierique non potest, ut id eius corporis pars sit, quod sempiterna conversioue movetur, nee non ex terrae dispositione manifeste apparet ipsam quiescere ad eamque ponderosa omnia inclinationem habere, quandoquidem in medio consistit, id vero, ad quod ponderosa in- clinant, medium est, (hoc enim alias a nobis demonstratum fuit): quare convenit, ut terra ipsa quoque medium sit, circa quod conversio defertur. at terrae ignis contrarius est; contrariorum autem, 4 si — vivens est (p) Al: vitae sempiteruae gratia est codd. 20 de Animalium motu] cap. 2 25 non addidi coll. p. 286a 17 οὐ γὰρ ἄν ἦν ἀίδιος ἡ κίνησις. 34 non addidi si unum existit, alteram etiam existere neeesse est: quamobrem f. 27r omnino couvenit, ut ignis existat. terrae autem coutraiius cat, non secundum primas qualitates, quae formas constituunt, siquidem ignis, cum ealida siceaque uatuva pracditus sit, siccitate cum terra consortium habet, sed propriorum motuum principiis ei coutrariatur; naturalis euim motionis principium ignis quidem supra, terrae vero infra existit. convenit ergo, cum unum eorum sit, ut reliquum etiam omuino esse debeat; eadem enim omnibus subiecta ma- teria est eademque ratione siraul in illis cousistit, nee mutatur causa, quae operatur, sed vel ilia, quia sunt, vel haec, quia non sunt, atqui si terra est, uou modo couvenit, ut ignis necessario sit, sed omuino convenit ignem terra priorem esse, habitus enim, enim, contingit huic, necessario privatione prior est. cum autem habitus in iis, quae natura contraria sunt, privatione nobilior sit, privatio vero ignobilior, iguique caliditas, quae praestantior est (calido namque vivimus), maior insit, terrae vero frigiditas, ac ignis quoque levi- tatem habeat in superioremque locum ascensum, terra vero gravotatem et in inferiorem locum desceusum, praetereaque ignis motum, terra vero quietem habeat, ac ilia habitus sint, haec vero privationes existant (in Physicis enim explicatuin fuit quietem motus privationem esse): ignis igitur terra prior est. quare convenit, ut terra et ignis simul sint. quibus existentibus, ea etiam sint neeesse est, quae medium eorum locum tenent; qualitate enim contrarietatem unumquodque elementorum ad unumquodque hahet. et quoniam calidum siccumque invenitur, omnino etiam frigidum humidumque, aqua nempe, inveniatur oportet. insuper cum sit aliquid frigidum siccumque, videlicet terra, ut aliquid calidum et humidum sit, aer nempe, necessario etiam oportet. dixit [hoc etiam positum sit] nunc; [postea autem id docere couabi mur], quandoquidem cum in his libris turn etiam in iis, (piae de Ortu et Interitu dicta sunt, id profecto explicabitur.

His ita positis, omnino quidem ortum interitumque esse oportere perspicuum est. quod enim contrarium habet, sempiternum unquam esse non potest; aeternitas enim affici non potest, contraria autem suapte natura omnino quidem patiuntur alia ex aliis. lyraeterea cum haec quoque mobilia sint eorumque na- turalis motus is sit, qui recto ordine procedit, nee non rectus motus (ut Octavo Physicorum Libro declaratum fuit) aeternus esse non possit, convenit iis, ut aeterna etiam non sint; etenim cousentaneum est, ut ea ipsa eadem ratione se habeant, quemadmodum motus eorum principium se habet.

Omuino itaque convenit, ut ortus, interitus eorumque innovatio f. 27r sit, proiit ab aliis et aliis causis contingit, videlicet divinorimi corporum causis. omnino siquidem uecesse est, ut iuxta diversisint tatem, quae in spliaeris et elemeutis consistit, divina corpora plura eorumque conversiones plures quoque existant nec non diversa ratio sit, qua res specie sunt aeternae, ab ea, qua illae | numero f. 27v aeternae nianeut.

Deinde inverso ordine solutionem faciemus, omnino consentaneum est, ut divina corpora plura eorumque conversiones plures sint, nempe quod ortus esse debeat; ortus autem tantunt est necessarius, si [etiam] ignis est, ignis autera et cetera elementa, si [et] terra, terra porro ob eam causara uecessaria est, quod aliquid eadem dispositione semper manere oportet, si modo aliquid necesse sit perpetuo motu circum illud cieri. idque etiam omnino esse debet, quaudoquidem vita aeterna aniraatum- que aeternum in eo deprelienduntur, quod aptum est ea recipere. hoc demum necessarium est, siquidem quod animato animam ac vitam praebet, videlicet immortalis deus, semper existit.

Post baec de caeli ligura disserit, quam prima animi apprehensione rotundam esse iudicavit. baec enim figurarum omnium caeli essentiae accommodatissima est et prior uatura; caelestisque corporis substantiae propria est, quoniam fignrarum omnium, quae terminum habent (ut inquit Plato), capacissima est. Aristoteles vero infra natura priorem esse tunc profecto explicabit, cum absolute in omnibus figuris perspicuum fecerit, quaenam earum prior sit. omnis igitur figura et quae sequuntur perspicua sunt.

Porro uum circulus ceteris omnibus planis figuris prior sit, alia ratione deincepsexplicavit. equidem assumpsit circulum esse perfectum, sicuti etiam dictum est, et quod perfectum est, prius est. et quemadmodum prima planarum figurarum erit circulus, ita globus in solidis primum locum tenebit; etenim iit circulus ad ceteras planas figuras scse habet, sic globus. ad solidas. Aristoteles autem propriae sententiae veritatem, nempe rotundam figuram, cum simplex sit, priorem esse, testimonio quorundam comprobavit, qui ex planis corpora generabant, quemadmodum Timaeus fecit, ii enim, qui ceteras figuras dividunt ac in simpliciores eas resovunt, quemadmodum pyramidem in triangulum resolvunt et triangulos in rectos angulos babentes, eademque ratione ceteras figuras resolvunt, spbaeram non secant, quasi simplex quippiam ac iudividuum existat, utquae superficies plures non habeat. si enim imaginemur spbaeram in extremitates dividi, quaecunque haec divisio erit, in consiquidem] 3 exspectes autem 23 Plato] cf. Tim. 83 B 41 exlremildtes Al: codd. cormpti 41 —formas (p. 100, 4) locus difticilis. Al exhibet: cum dirisin in consimiles partes non fiat, hac igitur ratione evenit, ut rotundae figurae minime dividantur . . . linearum, sed in eas, quae specie differunt 30 id — elementa emendavi: haec enim vagantium . . . contingunt, et quatuor elementa in humiliore . . . sede constituuntur Al similes partes non fiet; sphaera enim in sphaericas figuras minirae f. 27v dividitur, quemadmodum ceterae figurae in suas partes seeantur ac earum quaelibet in forraas rectarnra lineanim, sed in alias formas.