Idem praeterea hoc etiam modo doceri potest, nullum in- genitum invenitur, (juod vel casu vel fortuna innovari p OS sit. ea enim, quae casu vel fortuna eveniunt, raro fiunt et aunt pmeter id, quod est semper aut plerumque; quod autem ingenitum est et immortale, aut semper est aut plerumque; semper, si ex 12 sed scripsi: nunquam otnnes 29 convenit] p. 283 a 29 καὶ μὴ ἀεὶ ἄρα εἶναι 30 siquideni] δυνατὸν γὰρ γεγονέναι 37 raro emendavi: plerumque codd. 39 semper supplevi utraque extremitate infinito tempore distrahatur, aut plerumque, f. 23v si ex altera dnavum extremitatum distrahatur, quemadmodum id, quod ortum habet, oraui cousequeuti tempore, et id, quod interitum sentit, owni tempore praeterito. cum autem generabile tale et corruptibile tale non aint easu vel fortuna, perspicuum est, quod natura sunt, etenim omue, quod est, aut uatura est aut casu — ea enim, quae ex arte fiunt, extra haee sunt — res vero omnes uaturales proprias earum potentias custodiunt. si vero eas non custodierint ac in alias dispositiones commeuriut, earum transitus vel casu erit — turn rerum naturalium et earum, quae casu vel fortuna sunt, dispositio una atque eadem esset — vel earum transitus quoque secundum uaturam ’t. itaque transitu servato si ipsae mutabuntur, transitus quoque earum aut natura erit aut casu; quare conveuit, ut uaturales potentiae terminos liabeant. quodsi terminos babueriut, et id, quod nunc ortum babet aut in- teritum sentit, natura erit ante interitum. perspicuum est igitur, id, quod nunc evenit naturae ac bis duabus dispositionibus sub- iectae materiae, videlicet generationi rerum earumque esse, privationique et non esse, terminum habere, quo quo amplius non mutatur. quare couvenit, ut gcnitum privatum non sit, quin possit com- mutari; interitus ergo ei quoque eveuiet, tempore quo est. itidem non deprebendimus, quod interitum sentit semper, propriam eius uaturam egredi et cum permanserit aliquando natura sua, permanet quoque ea dispositioue, in qua est immortale, et cum naturam suam custodierit, eani potentiam quoque servabit, cuius causa transmu- tatur. quare conveuit, ut plures poteutias infinito tempore simul liabeat et cum statuerimus, ut buius potentiae actio permaueat, quod statuimus, falsum erit, quod fieri non potest et reliqua, quae toties I praefati sumus.

f. 24r

Impossibile enim est, ut dicatur genitum proprias potentias (exempli causa) custodire ac acternum incorruptibile permanere una cum ea potentia, quae iiuitationis causa sit, videlicet mutationis in praeterito. quare actionem potentiae, quae ei interitum adsciscat, cum statuerimus, id nos statuisse cam iam praeterisse atque tunc non fuisse. itaque ex hoc sermone omniuo elici non posse unum et idem 5 non Al: om. codd. 10 vel natura vel b Al 11 vel emendavi: atque omnes 13 mutabuntur] ita Al: codd. corrupti 16 interitum] fort, excidit aliquid 17 id quod et sqq.] fort, emend. : has duas disposiliones, quae naturae et materiae subiectac accidunt, videlicet generationem . . prinationemque . . mutaniur 30 — 35 locum obscurum Al sic vertlt: Etenim fieri non potest, ut genitum . . custodiat ac una cum en potentia immortale quoque permaneat, quae ut monino mutetur, causa est: ipsa enim mutata est, abiiique ut illius potentiae acrion, quae . . asciscit, si facile inventiri poterit, facile quidem erit, quoniam iam abii praeteriitque, et tunc profecto non erit. 34 statuerimus . . statuisse emandavi: (cum) eius esse facile putemus, ita facile putare codd. esse et non esse, iion euini est aliquis, qui hoc asseveret. vis f. 24r euim, quae futura est, de eo, quod praesens est, non autem de praeterito dicitur. cum euim diceraus quidpiam habere potentiam, qua eras omnino non erit, absurda haec assertio ac disseutauea non erit; si vero dicamus habere potentiam, qua heri omnino nou sit, hoc profecto ridiculosura ac dissentaueum existit. idem praeterea de eo, quod orig-inem habet, sed interitum non sentit, intellegi potest, siquidem cum occidet, custodiet poteutiam, quae ei omnino esse adsciscit. si vero haec poteutia inerit ei, quod iam praeteriit, et quod iam praeteriit, potentiam actionis non habet, quae illi interitum omnino afferat, igitur eius poteutia erit secundum id, quod superioribus temporibus fuit ac id quod iam praeteriit.

Praeterea post has geuerales novas etiam rationes adducit. naturliter etiam, etiam, si consideremus, consideremus, videlicet rationem partieularium eorumque, quae sub seusum caduut, non invenimus ullo modo fieri posse, ut ea, quae non generata sunt, intereant, et (piod interire potest, ingeuitum sit. eteuim ad sensum videmus ea omnia, quae originem habent, interitum sentire et e econverso. altherantur atutem contrariis, ut puta valetudo morbo et quiete motio, eorumque commutatio e coutrariis in contraria erit, et reliqua, quae in Libro de Ortu et Interitu dicta sunt, cuius sane ratio est, quoniam id, quod semper est quodque interitum non sentit, contrarium non habet. similiter etiam quod genitum est et semper existit et quod ingenerabile est et corruptibile, quemadmodum dixerunt.

Finis Primi Libri de Caelo et Mundo.

7 originem habet . . non sentitu] ita omoes testes; seel leg. videtur: Ποι habet, sed interimum sentit cf. p. 283b14 18 ante allerantur aliquid excidisse videtur 23 et] vel omnes testes: locus ininime sanus. et quod corruptum: fort. leg. non aliter est ac id; Al exhibet: Ita quod genitum est, vel us semper sit, et quod generatum non est, ut interire possit . . falsum existit procul dubio ex emendatione.

DE CAELO ΕΤ MUNDO LIBER SECUNDUS CUM THEMISTII PHILOSOPHI COMMENTARIO MO YSE ALATINO MEDICO HEBRAEO INTERPRETE.

Quoniam autem in Octavo Physicorum Libro declaratum fuit ratioui consonum esse, ut corpus, quod in circulum fertur, sempiternun inveniatur — eteuini aequum est, ut motus ac motor sempiternus sit, et hie motus ei tantum inesse potet, quod in orbem fertur — cumque in eo, qui proxime huuc pracedit, Libro dictum sit congruum esse, ut quintum corpus ingenitum immortaleque existat. ac tandem monstratum fuerit mundum ingenitum esse ae immortalem, illuc modo regrediendum nobis erit, ut praefatae disputationis principia coJligamus ac ita ea repetamus. Aristoteles inquit: 003C;omen quidem 003E; nec ortum esse nee interire posse, et reliqua — per baec autem nee interire posse non solum aboutsolute non interire intellegit, sed neque habere potentiam, ut possit interire — sed unum esse atque aeternum, omnis aeteruitatis principium et statum non habeus — durationis nempe, non autem magnitudinis; magnitudine enira finitum existit — habens autem et continens in se ipso infinitum tempus cum ex iis, quae dicta sunt, perspiei potest, tum ex sententia illorum, qui oppositum dixerunt. dixit habens autem et eontinens in se ipso infinitum tempus, quoniam duo diversa haec respiciunt; siquidem dixit habens, quoniam cum universo tempore distrahitur, et continens in se ipso, etenim causa est, ut tempus proferatur, quandoquidem in eius circumvolutione tempus eonsistit. cuius Veritas cum ex iis, quae a nobis diceuda sunt, tum ex sententia illorum, qui aliter dicunt, intellegi potest. Etenim si eo modo, quern illi iuducunt, esse potest et eo etiam 5 Octavo] cap. 9 18 statum] lege finem 27 dicenda] exspectes ex sententia] propvie: tum ex eo, quod iis maiorem vim attribuimus quam sententiis niodo, quern nos dicimus, non est, cur persuasum cuipiam sit id f. 24v magis hoc, quam illo modo se habere, veruin si eo modo, queni illi iuducimt, esse nou potest, eo vero, quem nos dicimus, potest, hoc tametsi demonstratiouis vim non habeat, maguura tamen pondus habet ad huius veritatem persuadendam. quodsi inter has duas sententias medium non sit, sed geuitus aut ingenitus sit, quemadmodum nos dicimus; at genitus non est: omnino igitur ingenitus sit, oportet. deinceps corum sententias, qui alitev dicunt, ponamus.

Itaque praeclare uobiscum agetur, si hoc sibi quisque nostrum persuadeat veterum sapientium, maximeque Graecorum, de hoc veras esse sententias. hi enim supremum corpustamquam divinum animadvertentes, siquidem convenit, ut divina in sublimioribus locis collocentur, caelum versus, dum deos praecabantur, manus extollebant. videtur autem Aristoteles non huic, sed illorum sententiae adstipulari, qui deum immortale animal esse pronuntiabant et, si animal est, sine duhio corpus motu praeditum, qui omnino cessare noti potest finemque non hahet, sed ceterorum motuum ortuumque principium est, cum sempiternus deus sit omnium rerum causa, cum itaque id de eo corpore sentiret, quod in eirculum vertitur, in postulati modum inquit: motus fiuem motus principium esse, quod a dec eraanat. illud namque finem ceterorum motuum, videlicet globosum corpus, appellabcmt, quia finis quoque ex qo finis dicitur, quod continet. et circulatio ac corpus, quod in orbem fertur, perfectum existit — circulus enim incrementum non sascipit — et imperfectum motum eumque, qui finem habet, continet. etenim is motus, (pii recto ordine instituitur, finem habet, haec autem uec prin- cipium habet uec fiuem, siquidem | unumquodque puuctum, f. 25r quod in circulo desiguetur, et finis et principium existit.

Caelum autem summumque locum (etc.). haec est una ratio de sphaerici corporis dispositione a veteribus desumpta. veteres enim supremum locum, in quo est illud corpus, quod in eirculum torquetur, diis quidem attribuerunt.