ξείνω δή τινε τώδε, διοτρεφὲς ὦ Μενέλαε,ἄνδρε δύω, γενεῇ δὲ Διὸς μεγάλοιο ἔικτον.ἀλλʼ εἴπʼ, ἤ σφωιν καταλύσομεν ὠκέας ἵππους,ἦ ἄλλον πέμπωμεν ἱκανέμεν, ὅς κε φιλήσῃ.
τὸν δὲ μέγʼ ὀχθήσας προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·οὐ μὲν νήπιος ἦσθα, Βοηθοΐδη Ἐτεωνεῦ,τὸ πρίν· ἀτὰρ μὲν νῦν γε πάϊς ὣς νήπια βάζεις.ἦ μὲν δὴ νῶι ξεινήια πολλὰ φαγόντεἄλλων ἀνθρώπων δεῦρʼ ἱκόμεθʼ, αἴ κέ ποθι Ζεὺςἐξοπίσω περ παύσῃ ὀιζύος. ἀλλὰ λύʼ ἵππουςξείνων, ἐς δʼ αὐτοὺς προτέρω ἄγε θοινηθῆναι.
ὣς φάθʼ, ὁ δὲ μεγάροιο διέσσυτο, κέκλετο δʼ
ἄλλουςὀτρηροὺς θεράποντας ἅμα σπέσθαι ἑοῖ αὐτῷ.οἱ δʼ ἵππους μὲν λῦσαν ὑπὸ ζυγοῦ ἱδρώοντας,καὶ τοὺς μὲν κατέδησαν ἐφʼ ἱππείῃσι κάπῃσι,πὰρ δʼ ἔβαλον ζειάς, ἀνὰ δὲ κρῖ λευκὸν ἔμιξαν,ἅρματα δʼ ἔκλιναν πρὸς ἐνώπια παμφανόωντα,αὐτοὺς δʼ εἰσῆγον θεῖον δόμον. οἱ δὲ ἰδόντεςθαύμαζον κατὰ δῶμα διοτρεφέος βασιλῆος·ὥς τε γὰρ ἠελίου αἴγλη πέλεν ἠὲ σελήνηςδῶμα καθʼ ὑψερεφὲς Μενελάου κυδαλίμοιο.αὐτὰρ ἐπεὶ τάρπησαν ὁρώμενοι ὀφθαλμοῖσιν,ἔς ῥʼ ἀσαμίνθους βάντες ἐυξέστας λούσαντο.τοὺς δʼ ἐπεὶ οὖν δμῳαὶ λοῦσαν καὶ χρῖσαν ἐλαίῳ,ἀμφὶ δʼ ἄρα χλαίνας οὔλας βάλον ἠδὲ χιτῶνας,ἔς ῥα θρόνους ἕζοντο παρʼ Ἀτρεΐδην Μενέλαον.χέρνιβα δʼ ἀμφίπολος προχόῳ ἐπέχευε φέρουσακαλῇ χρυσείῃ ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος,νίψασθαι· παρὰ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν.σῖτον δʼ αἰδοίη ταμίη παρέθηκε φέρουσα,εἴδατα πόλλʼ ἐπιθεῖσα, χαριζομένη παρεόντων.δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείραςπαντοίων, παρὰ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα.τὼ καὶ δεικνύμενος προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·σίτου θʼ ἅπτεσθον καὶ χαίρετον. αὐτὰρ ἔπειταδείπνου πασσαμένω εἰρησόμεθʼ, οἵ τινές ἐστονἀνδρῶν· οὐ γὰρ σφῷν γε γένος ἀπόλωλε τοκήων,ἀλλʼ ἀνδρῶν γένος ἐστὲ διοτρεφέων βασιλήωνσκηπτούχων, ἐπεὶ οὔ κε κακοὶ τοιούσδε τέκοιεν.
ὣς φάτο, καί σφιν νῶτα βοὸς παρὰ πίονα θῆκενὄπτʼ ἐν χερσὶν ἑλών, τά ῥά οἱ γέρα πάρθεσαν αὐτῷ.οἱ δʼ ἐπʼ ὀνείαθʼ ἑτοῖμα προκείμενα χεῖρας ἴαλλον.αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιος καὶ ἐδητύος ἐξ ἔρον ἕντο,δὴ τότε Τηλέμαχος προσεφώνεε Νέστορος υἱόν,ἄγχι σχὼν κεφαλήν, ἵνα μὴ πευθοίαθʼ οἱ ἄλλοι·φράζεο, Νεστορίδη, τῷ ἐμῷ κεχαρισμένε θυμῷ,χαλκοῦ τε στεροπὴν κὰδ δώματα ἠχήενταχρυσοῦ τʼ ἠλέκτρου τε καὶ ἀργύρου ἠδʼ ἐλέφαντος.Ζηνός που τοιήδε γʼ Ὀλυμπίου ἔνδοθεν αὐλή,ὅσσα τάδʼ ἄσπετα πολλά· σέβας μʼ ἔχει εἰσορόωντα.
τοῦ δʼ ἀγορεύοντος ξύνετο ξανθὸς Μενέλαος,καί σφεας φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·τέκνα φίλʼ, ἦ τοι Ζηνὶ βροτῶν οὐκ ἄν τις
ἐρίζοι·ἀθάνατοι γὰρ τοῦ γε δόμοι καὶ κτήματʼ ἔασιν·ἀνδρῶν δʼ ἤ κέν τίς μοι ἐρίσσεται, ἠὲ καὶ οὐκί,κτήμασιν. ἦ γὰρ πολλὰ παθὼν καὶ πόλλʼ ἐπαληθεὶςἠγαγόμην ἐν νηυσὶ καὶ ὀγδοάτῳ ἔτει ἦλθον,Κύπρον Φοινίκην τε καὶ Αἰγυπτίους ἐπαληθείς,Αἰθίοπάς θʼ ἱκόμην καὶ Σιδονίους καὶ Ἐρεμβοὺςκαὶ Λιβύην, ἵνα τʼ ἄρνες ἄφαρ κεραοὶ τελέθουσι.τρὶς γὰρ τίκτει μῆλα τελεσφόρον εἰς ἐνιαυτόν.ἔνθα μὲν οὔτε ἄναξ ἐπιδευὴς οὔτε τι ποιμὴντυροῦ καὶ κρειῶν οὐδὲ γλυκεροῖο γάλακτος,ἀλλʼ αἰεὶ παρέχουσιν ἐπηετανὸν γάλα θῆσθαι.ἧος ἐγὼ περὶ κεῖνα πολὺν βίοτον συναγείρωνἠλώμην, τῆός μοι ἀδελφεὸν ἄλλος ἔπεφνενλάθρῃ, ἀνωιστί, δόλῳ οὐλομένης ἀλόχοιο·ὣς οὔ τοι χαίρων τοῖσδε κτεάτεσσιν ἀνάσσω.καὶ πατέρων τάδε μέλλετʼ ἀκουέμεν, οἵ τινες ὑμῖνεἰσίν, ἐπεὶ μάλα πολλὰ πάθον, καὶ ἀπώλεσα οἶκονεὖ μάλα ναιετάοντα, κεχανδότα πολλὰ καὶ ἐσθλά.ὧν ὄφελον τριτάτην περ ἔχων ἐν δώμασι μοῖρανναίειν, οἱ δʼ ἄνδρες σόοι ἔμμεναι, οἳ τότʼ ὄλοντοΤροίῃ ἐν εὐρείῃ ἑκὰς Ἄργεος ἱπποβότοιο.ἀλλʼ ἔμπης πάντας μὲν ὀδυρόμενος καὶ ἀχεύωνπολλάκις ἐν μεγάροισι καθήμενος ἡμετέροισινἄλλοτε μέν τε γόῳ φρένα τέρπομαι, ἄλλοτε δʼ αὖτεπαύομαι· αἰψηρὸς δὲ κόρος κρυεροῖο γόοιο.τῶν πάντων οὐ τόσσον ὀδύρομαι, ἀχνύμενός περ,ὡς ἑνός, ὅς τέ μοι ὕπνον ἀπεχθαίρει καὶ ἐδωδὴνμνωομένῳ, ἐπεὶ οὔ τις Ἀχαιῶν τόσσʼ ἐμόγησεν,ὅσσʼ Ὀδυσεὺς ἐμόγησε καὶ ἤρατο. τῷ δʼ ἄρʼ ἔμελλεναὐτῷ κήδεʼ ἔσεσθαι, ἐμοὶ δʼ ἄχος αἰὲν ἄλαστονκείνου, ὅπως δὴ δηρὸν ἀποίχεται, οὐδέ τι ἴδμεν,ζώει ὅ γʼ ἦ τέθνηκεν. ὀδύρονταί νύ που αὐτὸνΛαέρτης θʼ ὁ γέρων καὶ ἐχέφρων ΠηνελόπειαΤηλέμαχός θʼ, ὃν ἔλειπε νέον γεγαῶτʼ ἐνὶ οἴκῳ.
ὣς φάτο, τῷ δʼ ἄρα πατρὸς ὑφʼ ἵμερον ὦρσε
γόοιο.δάκρυ δʼ ἀπὸ βλεφάρων χαμάδις βάλε πατρὸς ἀκούσας,χλαῖναν πορφυρέην ἄντʼ ὀφθαλμοῖιν ἀνασχὼνἀμφοτέρῃσιν χερσί. νόησε δέ μιν Μενέλαος,μερμήριξε δʼ ἔπειτα κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν,ἠέ μιν αὐτὸν πατρὸς ἐάσειε μνησθῆναιἦ πρῶτʼ ἐξερέοιτο ἕκαστά τε πειρήσαιτο.ἧος ὁ ταῦθʼ ὥρμαινε κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν,ἐκ δʼ Ἑλένη θαλάμοιο θυώδεος ὑψορόφοιοἤλυθεν Ἀρτέμιδι χρυσηλακάτῳ ἐικυῖα.τῇ δʼ ἄρʼ ἅμʼ Ἀδρήστη κλισίην εὔτυκτον ἔθηκεν,Ἀλκίππη δὲ τάπητα φέρεν μαλακοῦ ἐρίοιο,Φυλὼ δʼ ἀργύρεον τάλαρον φέρε, τόν οἱ ἔθηκενἈλκάνδρη, Πολύβοιο δάμαρ, ὃς ἔναιʼ ἐνὶ ΘήβῃςΑἰγυπτίῃς, ὅθι πλεῖστα δόμοις ἐν κτήματα κεῖται·ὃς Μενελάῳ δῶκε δύʼ ἀργυρέας ἀσαμίνθους,δοιοὺς δὲ τρίποδας, δέκα δὲ χρυσοῖο τάλαντα.χωρὶς δʼ αὖθʼ Ἑλένῃ ἄλοχος πόρε κάλλιμα δῶρα·χρυσέην τʼ ἠλακάτην τάλαρόν θʼ ὑπόκυκλον ὄπασσενἀργύρεον, χρυσῷ δʼ ἐπὶ χείλεα κεκράαντο.τόν ῥά οἱ ἀμφίπολος Φυλὼ παρέθηκε φέρουσανήματος ἀσκητοῖο βεβυσμένον· αὐτὰρ ἐπʼ αὐτῷἠλακάτη τετάνυστο ἰοδνεφὲς εἶρος ἔχουσα.ἕζετο δʼ ἐν κλισμῷ, ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.αὐτίκα δʼ ἥ γʼ ἐπέεσσι πόσιν ἐρέεινεν ἕκαστα·ἴδμεν δή, Μενέλαε διοτρεφές, οἵ τινες οἵδεἀνδρῶν εὐχετόωνται ἱκανέμεν ἡμέτερον δῶ;ψεύσομαι ἦ ἔτυμον ἐρέω; κέλεται δέ με θυμός.οὐ γάρ πώ τινά φημι ἐοικότα ὧδε ἰδέσθαιοὔτʼ ἄνδρʼ οὔτε γυναῖκα, σέβας μʼ ἔχει εἰσορόωσαν,ὡς ὅδʼ Ὀδυσσῆος μεγαλήτορος υἷι ἔοικε,Τηλεμάχῳ, τὸν ἔλειπε νέον γεγαῶτʼ ἐνὶ οἴκῳκεῖνος ἀνήρ, ὅτʼ ἐμεῖο κυνώπιδος εἵνεκʼ Ἀχαιοὶἤλθεθʼ ὑπὸ Τροίην πόλεμον θρασὺν ὁρμαίνοντες.
τὴν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·οὕτω νῦν καὶ ἐγὼ νοέω, γύναι, ὡς σὺ ἐίσκεις·κείνου γὰρ τοιοίδε πόδες τοιαίδε τε χεῖρεςὀφθαλμῶν τε βολαὶ κεφαλή τʼ ἐφύπερθέ τε χαῖται.καὶ νῦν ἦ τοι ἐγὼ μεμνημένος ἀμφʼ Ὀδυσῆιμυθεόμην, ὅσα κεῖνος ὀιζύσας ἐμόγησενἀμφʼ ἐμοί, αὐτὰρ ὁ πικρὸν ὑπʼ ὀφρύσι δάκρυον εἶβε,χλαῖναν πορφυρέην ἄντʼ ὀφθαλμοῖιν ἀνασχών.
τὸν δʼ αὖ Νεστορίδης Πεισίστρατος ἀντίον ηὔδα·Ἀτρεΐδη Μενέλαε διοτρεφές, ὄρχαμε λαῶν,κείνου μέν τοι ὅδʼ υἱὸς ἐτήτυμον, ὡς ἀγορεύεις·ἀλλὰ σαόφρων ἐστί, νεμεσσᾶται δʼ ἐνὶ θυμῷὧδʼ ἐλθὼν τὸ πρῶτον ἐπεσβολίας ἀναφαίνεινἄντα σέθεν, τοῦ νῶι θεοῦ ὣς τερπόμεθʼ αὐδῇ.αὐτὰρ ἐμὲ προέηκε Γερήνιος ἱππότα Νέστωρτῷ ἅμα πομπὸν ἕπεσθαι· ἐέλδετο γάρ σε ἰδέσθαι,ὄφρα οἱ ἤ τι ἔπος ὑποθήσεαι ἠέ τι ἔργον.πολλὰ γὰρ ἄλγεʼ ἔχει πατρὸς πάϊς οἰχομένοιοἐν μεγάροις, ᾧ μὴ ἄλλοι ἀοσσητῆρες ἔωσιν,ὡς νῦν Τηλεμάχῳ ὁ μὲν οἴχεται, οὐδέ οἱ ἄλλοιεἴσʼ οἵ κεν κατὰ δῆμον ἀλάλκοιεν κακότητα.
τὸν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·ὢ πόποι, ἦ μάλα δὴ φίλου ἀνέρος υἱὸς ἐμὸν δῶἵκεθʼ, ὃς εἵνεκʼ ἐμεῖο πολέας ἐμόγησεν ἀέθλους·καί μιν ἔφην ἐλθόντα φιλησέμεν ἔξοχον ἄλλωνἈργείων, εἰ νῶιν ὑπεὶρ ἅλα νόστον ἔδωκενηυσὶ θοῇσι γενέσθαι Ὀλύμπιος εὐρύοπα Ζεύς.καί κέ οἱ Ἄργεϊ νάσσα πόλιν καὶ δώματʼ ἔτευξα,ἐξ Ἰθάκης ἀγαγὼν σὺν κτήμασι καὶ τέκεϊ ᾧκαὶ πᾶσιν λαοῖσι, μίαν πόλιν ἐξαλαπάξας,αἳ περιναιετάουσιν, ἀνάσσονται δʼ ἐμοὶ αὐτῷ.καί κε θάμʼ ἐνθάδʼ ἐόντες ἐμισγόμεθʼ· οὐδέ κεν ἡμέαςἄλλο διέκρινεν φιλέοντέ τε τερπομένω τε,πρίν γʼ ὅτε δὴ θανάτοιο μέλαν νέφος ἀμφεκάλυψεν.ἀλλὰ τὰ μέν που μέλλεν ἀγάσσεσθαι θεὸς αὐτός,ὃς κεῖνον δύστηνον ἀνόστιμον οἶον ἔθηκεν.
ὣς φάτο, τοῖσι δὲ πᾶσιν ὑφʼ ἵμερον ὦρσε γόοιο.κλαῖε μὲν Ἀργείη Ἑλένη, Διὸς ἐκγεγαυῖα,κλαῖε δὲ Τηλέμαχός τε καὶ Ἀτρεΐδης Μενέλαος,οὐδʼ ἄρα Νέστορος υἱὸς ἀδακρύτω ἔχεν ὄσσε·μνήσατο γὰρ κατὰ θυμὸν ἀμύμονος Ἀντιλόχοιο,τόν ῥʼ Ἠοῦς ἔκτεινε φαεινῆς ἀγλαὸς υἱός·τοῦ ὅ γʼ ἐπιμνησθεὶς ἔπεα πτερόεντʼ ἀγόρευεν·Ἀτρεΐδη, περὶ μέν σε βροτῶν πεπνυμένον εἶναιΝέστωρ φάσχʼ ὁ γέρων, ὅτʼ ἐπιμνησαίμεθα σεῖοοἷσιν ἐνὶ μεγάροισι, καὶ ἀλλήλους ἐρέοιμεν.καὶ νῦν, εἴ τί που ἔστι, πίθοιό μοι· οὐ γὰρ ἐγώ γετέρπομʼ ὀδυρόμενος μεταδόρπιος, ἀλλὰ καὶ ἠὼςἔσσεται ἠριγένεια· νεμεσσῶμαί γε μὲν οὐδὲνκλαίειν ὅς κε θάνῃσι βροτῶν καὶ πότμον ἐπίσπῃ.τοῦτό νυ καὶ γέρας οἶον ὀιζυροῖσι βροτοῖσιν,κείρασθαί τε κόμην βαλέειν τʼ ἀπὸ δάκρυ παρειῶν.καὶ γὰρ ἐμὸς τέθνηκεν ἀδελφεός, οὔ τι κάκιστοςἈργείων· μέλλεις δὲ σὺ ἴδμεναι· οὐ γὰρ ἐγώ γεἤντησʼ οὐδὲ ἴδον· περὶ δʼ ἄλλων φασὶ γενέσθαιἈντίλοχον, πέρι μὲν θείειν ταχὺν ἠδὲ μαχητήν.
τὸν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη ξανθὸς Μενέλαος·ὦ φίλʼ, ἐπεὶ τόσα εἶπες, ὅσʼ ἂν πεπνυμένος ἀνὴρεἴποι καὶ ῥέξειε, καὶ ὃς προγενέστερος εἴη·τοίου γὰρ καὶ πατρός, ὃ καὶ πεπνυμένα βάζεις,ῥεῖα δʼ ἀρίγνωτος γόνος ἀνέρος ᾧ τε Κρονίωνὄλβον ἐπικλώσῃ γαμέοντί τε γεινομένῳ τε,ὡς νῦν Νέστορι δῶκε διαμπερὲς ἤματα πάντααὐτὸν μὲν λιπαρῶς γηρασκέμεν ἐν μεγάροισιν,υἱέας αὖ πινυτούς τε καὶ ἔγχεσιν εἶναι ἀρίστους.ἡμεῖς δὲ κλαυθμὸν μὲν ἐάσομεν, ὃς πρὶν ἐτύχθη,δόρπου δʼ ἐξαῦτις μνησώμεθα, χερσὶ δʼ ἐφʼ ὕδωρχευάντων. μῦθοι δὲ καὶ ἠῶθέν περ ἔσονταιΤηλεμάχῳ καὶ ἐμοὶ διαειπέμεν ἀλλήλοισιν.
ὣς ἔφατʼ, Ἀσφαλίων δʼ ἄρʼ ὕδωρ ἐπὶ χεῖρας
ἔχευεν,ὀτρηρὸς θεράπων Μενελάου κυδαλίμοιο.οἱ δʼ ἐπʼ ὀνείαθʼ ἑτοῖμα προκείμενα χεῖρας ἴαλλον.ἔνθʼ αὖτʼ ἄλλʼ ἐνόησʼ Ἑλένη Διὸς ἐκγεγαυῖα·αὐτίκʼ ἄρʼ εἰς οἶνον βάλε φάρμακον, ἔνθεν ἔπινον,νηπενθές τʼ ἄχολόν τε, κακῶν ἐπίληθον ἁπάντων.ὃς τὸ καταβρόξειεν, ἐπὴν κρητῆρι μιγείη,οὔ κεν ἐφημέριός γε βάλοι κατὰ δάκρυ παρειῶν,οὐδʼ εἴ οἱ κατατεθναίη μήτηρ τε πατήρ τε,οὐδʼ εἴ οἱ προπάροιθεν ἀδελφεὸν ἢ φίλον υἱὸν