ἄνδρα μοι ἔννεπε, μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰπλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσεν·πολλῶν δʼ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω,πολλὰ δʼ ὅ γʼ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν,ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων.ἀλλʼ οὐδʼ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέμενός περ·αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο,νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς Ὑπερίονος Ἠελίοιοἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ.τῶν ἁμόθεν γε, θεά, θύγατερ Διός, εἰπὲ καὶ ἡμῖν.ἔνθʼ ἄλλοι μὲν πάντες, ὅσοι φύγον αἰπὺν
ὄλεθρον,οἴκοι ἔσαν, πόλεμόν τε πεφευγότες ἠδὲ θάλασσαν·τὸν δʼ οἶον νόστου κεχρημένον ἠδὲ γυναικὸςνύμφη πότνιʼ ἔρυκε Καλυψὼ δῖα θεάωνἐν σπέσσι γλαφυροῖσι, λιλαιομένη πόσιν εἶναι.ἀλλʼ ὅτε δὴ ἔτος ἦλθε περιπλομένων ἐνιαυτῶν,τῷ οἱ ἐπεκλώσαντο θεοὶ οἶκόνδε νέεσθαιεἰς Ἰθάκην, οὐδʼ ἔνθα πεφυγμένος ἦεν ἀέθλωνκαὶ μετὰ οἷσι φίλοισι. θεοὶ δʼ ἐλέαιρον ἅπαντεςνόσφι Ποσειδάωνος· ὁ δʼ ἀσπερχὲς μενέαινενἀντιθέῳ Ὀδυσῆι πάρος ἣν γαῖαν ἱκέσθαι.ἀλλʼ ὁ μὲν Αἰθίοπας μετεκίαθε τηλόθʼ ἐόντας,Αἰθίοπας τοὶ διχθὰ δεδαίαται, ἔσχατοι ἀνδρῶν,οἱ μὲν δυσομένου Ὑπερίονος οἱ δʼ ἀνιόντος,ἀντιόων ταύρων τε καὶ ἀρνειῶν ἑκατόμβης.ἔνθʼ ὅ γʼ ἐτέρπετο δαιτὶ παρήμενος· οἱ δὲ δὴ ἄλλοιΖηνὸς ἐνὶ μεγάροισιν Ὀλυμπίου ἁθρόοι ἦσαν.τοῖσι δὲ μύθων ἦρχε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε·μνήσατο γὰρ κατὰ θυμὸν ἀμύμονος Αἰγίσθοιο,τόν ῥʼ Ἀγαμεμνονίδης τηλεκλυτὸς ἔκτανʼ Ὀρέστης·τοῦ ὅ γʼ ἐπιμνησθεὶς ἔπεʼ ἀθανάτοισι μετηύδα·ὢ πόποι, οἷον δή νυ θεοὺς βροτοὶ αἰτιόωνται·ἐξ ἡμέων γάρ φασι κάκʼ ἔμμεναι, οἱ δὲ καὶ αὐτοὶσφῇσιν ἀτασθαλίῃσιν ὑπὲρ μόρον ἄλγεʼ ἔχουσιν,ὡς καὶ νῦν Αἴγισθος ὑπὲρ μόρον Ἀτρεΐδαογῆμʼ ἄλοχον μνηστήν, τὸν δʼ ἔκτανε νοστήσαντα,εἰδὼς αἰπὺν ὄλεθρον, ἐπεὶ πρό οἱ εἴπομεν ἡμεῖς,Ἑρμείαν πέμψαντες, ἐύσκοπον ἀργεϊφόντην,μήτʼ αὐτὸν κτείνειν μήτε μνάασθαι ἄκοιτιν·ἐκ γὰρ Ὀρέσταο τίσις ἔσσεται Ἀτρεΐδαο,ὁππότʼ ἂν ἡβήσῃ τε καὶ ἧς ἱμείρεται αἴης.ὣς ἔφαθʼ Ἑρμείας, ἀλλʼ οὐ φρένας Αἰγίσθοιοπεῖθʼ ἀγαθὰ φρονέων· νῦν δʼ ἁθρόα πάντʼ ἀπέτισεν.
τὸν δʼ ἠμείβετʼ ἔπειτα θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·ὦ πάτερ ἡμέτερε Κρονίδη, ὕπατε κρειόντων,καὶ λίην κεῖνός γε ἐοικότι κεῖται ὀλέθρῳ·ὡς ἀπόλοιτο καὶ ἄλλος, ὅτις τοιαῦτά γε ῥέζοι·ἀλλά μοι ἀμφʼ Ὀδυσῆι δαΐφρονι δαίεται ἦτορ,δυσμόρῳ, ὃς δὴ δηθὰ φίλων ἄπο πήματα πάσχεινήσῳ ἐν ἀμφιρύτῃ, ὅθι τʼ ὀμφαλός ἐστι θαλάσσης.νῆσος δενδρήεσσα, θεὰ δʼ ἐν δώματα ναίει,Ἄτλαντος θυγάτηρ ὀλοόφρονος, ὅς τε θαλάσσηςπάσης βένθεα οἶδεν, ἔχει δέ τε κίονας αὐτὸςμακράς, αἳ γαῖάν τε καὶ οὐρανὸν ἀμφὶς ἔχουσιν.τοῦ θυγάτηρ δύστηνον ὀδυρόμενον κατερύκει,αἰεὶ δὲ μαλακοῖσι καὶ αἱμυλίοισι λόγοισινθέλγει, ὅπως Ἰθάκης ἐπιλήσεται· αὐτὰρ Ὀδυσσεύς,ἱέμενος καὶ καπνὸν ἀποθρῴσκοντα νοῆσαιἧς γαίης, θανέειν ἱμείρεται. οὐδέ νυ σοί περἐντρέπεται φίλον ἦτορ, Ὀλύμπιε. οὔ νύ τʼ ὈδυσσεὺςἈργείων παρὰ νηυσὶ χαρίζετο ἱερὰ ῥέζωνΤροίῃ ἐν εὐρείῃ; τί νύ οἱ τόσον ὠδύσαο, Ζεῦ;
τὴν δʼ ἀπαμειβόμενος προσέφη νεφεληγερέτα Ζεύς·τέκνον ἐμόν, ποῖόν σε ἔπος φύγεν ἕρκος ὀδόντων.πῶς ἂν ἔπειτʼ Ὀδυσῆος ἐγὼ θείοιο λαθοίμην,ὃς περὶ μὲν νόον ἐστὶ βροτῶν, περὶ δʼ ἱρὰ θεοῖσινἀθανάτοισιν ἔδωκε, τοὶ οὐρανὸν εὐρὺν ἔχουσιν;ἀλλὰ Ποσειδάων γαιήοχος ἀσκελὲς αἰεὶΚύκλωπος κεχόλωται, ὃν ὀφθαλμοῦ ἀλάωσεν,ἀντίθεον Πολύφημον, ὅου κράτος ἐστὶ μέγιστονπᾶσιν Κυκλώπεσσι· Θόωσα δέ μιν τέκε νύμφη,Φόρκυνος θυγάτηρ ἁλὸς ἀτρυγέτοιο μέδοντος,ἐν σπέσσι γλαφυροῖσι Ποσειδάωνι μιγεῖσα.ἐκ τοῦ δὴ Ὀδυσῆα Ποσειδάων ἐνοσίχθωνοὔ τι κατακτείνει, πλάζει δʼ ἀπὸ πατρίδος αἴης.ἀλλʼ ἄγεθʼ, ἡμεῖς οἵδε περιφραζώμεθα πάντεςνόστον, ὅπως ἔλθῃσι· Ποσειδάων δὲ μεθήσειὃν χόλον· οὐ μὲν γάρ τι δυνήσεται ἀντία πάντωνἀθανάτων ἀέκητι θεῶν ἐριδαινέμεν οἶος.
τὸν δʼ ἠμείβετʼ ἔπειτα θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·ὦ πάτερ ἡμέτερε Κρονίδη, ὕπατε κρειόντων,εἰ μὲν δὴ νῦν τοῦτο φίλον μακάρεσσι θεοῖσιν,νοστῆσαι Ὀδυσῆα πολύφρονα ὅνδε δόμονδε,Ἑρμείαν μὲν ἔπειτα διάκτορον ἀργεϊφόντηννῆσον ἐς Ὠγυγίην ὀτρύνομεν, ὄφρα τάχιστανύμφῃ ἐυπλοκάμῳ εἴπῃ νημερτέα βουλήν,νόστον Ὀδυσσῆος ταλασίφρονος, ὥς κε νέηται·αὐτὰρ ἐγὼν Ἰθάκηνδʼ ἐσελεύσομαι, ὄφρα οἱ υἱὸνμᾶλλον ἐποτρύνω καί οἱ μένος ἐν φρεσὶ θείω,εἰς ἀγορὴν καλέσαντα κάρη κομόωντας Ἀχαιοὺςπᾶσι μνηστήρεσσιν ἀπειπέμεν, οἵ τέ οἱ αἰεὶμῆλʼ ἁδινὰ σφάζουσι καὶ εἰλίποδας ἕλικας βοῦς.πέμψω δʼ ἐς Σπάρτην τε καὶ ἐς Πύλον ἠμαθόεντανόστον πευσόμενον πατρὸς φίλου, ἤν που ἀκούσῃ,ἠδʼ ἵνα μιν κλέος ἐσθλὸν ἐν ἀνθρώποισιν ἔχῃσιν.
ὣς εἰποῦσʼ ὑπὸ ποσσὶν ἐδήσατο καλὰ πέδιλα,ἀμβρόσια χρύσεια, τά μιν φέρον ἠμὲν ἐφʼ ὑγρὴνἠδʼ ἐπʼ ἀπείρονα γαῖαν ἅμα πνοιῇς ἀνέμοιο·εἵλετο δʼ ἄλκιμον ἔγχος, ἀκαχμένον ὀξέι χαλκῷ,βριθὺ μέγα στιβαρόν, τῷ δάμνησι στίχας ἀνδρῶνἡρώων, τοῖσίν τε κοτέσσεται ὀβριμοπάτρη.βῆ δὲ κατʼ Οὐλύμποιο καρήνων ἀίξασα,στῆ δʼ Ἰθάκης ἐνὶ δήμῳ ἐπὶ προθύροις Ὀδυσῆος,οὐδοῦ ἐπʼ αὐλείου· παλάμῃ δʼ ἔχε χάλκεον ἔγχος,εἰδομένη ξείνῳ, Ταφίων ἡγήτορι Μέντῃ.εὗρε δʼ ἄρα μνηστῆρας ἀγήνορας. οἱ μὲν ἔπειταπεσσοῖσι προπάροιθε θυράων θυμὸν ἔτερπονἥμενοι ἐν ῥινοῖσι βοῶν, οὓς ἔκτανον αὐτοί·κήρυκες δʼ αὐτοῖσι καὶ ὀτρηροὶ θεράποντεςοἱ μὲν οἶνον ἔμισγον ἐνὶ κρητῆρσι καὶ ὕδωρ,οἱ δʼ αὖτε σπόγγοισι πολυτρήτοισι τραπέζαςνίζον καὶ πρότιθεν, τοὶ δὲ κρέα πολλὰ δατεῦντο.τὴν δὲ πολὺ πρῶτος ἴδε Τηλέμαχος θεοειδής,ἧστο γὰρ ἐν μνηστῆρσι φίλον τετιημένος ἦτορ,ὀσσόμενος πατέρʼ ἐσθλὸν ἐνὶ φρεσίν, εἴ ποθεν ἐλθὼνμνηστήρων τῶν μὲν σκέδασιν κατὰ δώματα θείη,τιμὴν δʼ αὐτὸς ἔχοι καὶ δώμασιν οἷσιν ἀνάσσοι.τὰ φρονέων, μνηστῆρσι μεθήμενος, εἴσιδʼ Ἀθήνην.βῆ δʼ ἰθὺς προθύροιο, νεμεσσήθη δʼ ἐνὶ θυμῷξεῖνον δηθὰ θύρῃσιν ἐφεστάμεν· ἐγγύθι δὲ στὰςχεῖρʼ ἕλε δεξιτερὴν καὶ ἐδέξατο χάλκεον ἔγχος,καί μιν φωνήσας ἔπεα πτερόεντα προσηύδα·χαῖρε, ξεῖνε, παρʼ ἄμμι φιλήσεαι· αὐτὰρ
ἔπειταδείπνου πασσάμενος μυθήσεαι ὅττεό σε χρή.
ὣς εἰπὼν ἡγεῖθʼ, ἡ δʼ ἕσπετο Παλλὰς Ἀθήνη.οἱ δʼ ὅτε δή ῥʼ ἔντοσθεν ἔσαν δόμου ὑψηλοῖο,ἔγχος μέν ῥʼ ἔστησε φέρων πρὸς κίονα μακρὴνδουροδόκης ἔντοσθεν ἐυξόου, ἔνθα περ ἄλλαἔγχεʼ Ὀδυσσῆος ταλασίφρονος ἵστατο πολλά,αὐτὴν δʼ ἐς θρόνον εἷσεν ἄγων, ὑπὸ λῖτα πετάσσας,καλὸν δαιδάλεον· ὑπὸ δὲ θρῆνυς ποσὶν ἦεν.πὰρ δʼ αὐτὸς κλισμὸν θέτο ποικίλον, ἔκτοθεν ἄλλωνμνηστήρων, μὴ ξεῖνος ἀνιηθεὶς ὀρυμαγδῷδείπνῳ ἁδήσειεν, ὑπερφιάλοισι μετελθών,ἠδʼ ἵνα μιν περὶ πατρὸς ἀποιχομένοιο ἔροιτο.χέρνιβα δʼ ἀμφίπολος προχόῳ ἐπέχευε φέρουσακαλῇ χρυσείῃ, ὑπὲρ ἀργυρέοιο λέβητος,νίψασθαι· παρὰ δὲ ξεστὴν ἐτάνυσσε τράπεζαν.σῖτον δʼ αἰδοίη ταμίη παρέθηκε φέρουσα,εἴδατα πόλλʼ ἐπιθεῖσα, χαριζομένη παρεόντων·δαιτρὸς δὲ κρειῶν πίνακας παρέθηκεν ἀείραςπαντοίων, παρὰ δέ σφι τίθει χρύσεια κύπελλα·κῆρυξ δʼ αὐτοῖσιν θάμʼ ἐπῴχετο οἰνοχοεύων.ἐς δʼ ἦλθον μνηστῆρες ἀγήνορες. οἱ μὲν ἔπειταἑξείης ἕζοντο κατὰ κλισμούς τε θρόνους τε,τοῖσι δὲ κήρυκες μὲν ὕδωρ ἐπὶ χεῖρας ἔχευαν,σῖτον δὲ δμῳαὶ παρενήνεον ἐν κανέοισιν,κοῦροι δὲ κρητῆρας ἐπεστέψαντο ποτοῖο.οἱ δʼ ἐπʼ ὀνείαθʼ ἑτοῖμα προκείμενα χεῖρας ἴαλλον.αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιος καὶ ἐδητύος ἐξ ἔρον ἕντομνηστῆρες, τοῖσιν μὲν ἐνὶ φρεσὶν ἄλλα μεμήλει,μολπή τʼ ὀρχηστύς τε· τὰ γάρ τʼ ἀναθήματα δαιτός·κῆρυξ δʼ ἐν χερσὶν κίθαριν περικαλλέα θῆκενΦημίῳ, ὅς ῥʼ ἤειδε παρὰ μνηστῆρσιν ἀνάγκῃ.ἦ τοι ὁ φορμίζων ἀνεβάλλετο καλὸν ἀείδειν.αὐτὰρ Τηλέμαχος προσέφη γλαυκῶπιν Ἀθήνην,ἄγχι σχὼν κεφαλήν, ἵνα μὴ πευθοίαθʼ οἱ ἄλλοι·ξεῖνε φίλʼ, ἦ καί μοι νεμεσήσεαι ὅττι κεν εἴπω;τούτοισιν μὲν ταῦτα μέλει, κίθαρις καὶ ἀοιδή,ῥεῖʼ, ἐπεὶ ἀλλότριον βίοτον νήποινον ἔδουσιν,ἀνέρος, οὗ δή που λεύκʼ ὀστέα πύθεται ὄμβρῳκείμενʼ ἐπʼ ἠπείρου, ἢ εἰν ἁλὶ κῦμα κυλίνδει.εἰ κεῖνόν γʼ Ἰθάκηνδε ἰδοίατο νοστήσαντα,πάντες κʼ ἀρησαίατʼ ἐλαφρότεροι πόδας εἶναιἢ ἀφνειότεροι χρυσοῖό τε ἐσθῆτός τε.νῦν δʼ ὁ μὲν ὣς ἀπόλωλε κακὸν μόρον, οὐδέ τις ἡμῖνθαλπωρή, εἴ πέρ τις ἐπιχθονίων ἀνθρώπωνφῇσιν ἐλεύσεσθαι· τοῦ δʼ ὤλετο νόστιμον ἦμαρ.ἀλλʼ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον·τίς πόθεν εἰς ἀνδρῶν; πόθι τοι πόλις ἠδὲ τοκῆες;ὁπποίης τʼ ἐπὶ νηὸς ἀφίκεο· πῶς δέ σε ναῦταιἤγαγον εἰς Ἰθάκην; τίνες ἔμμεναι εὐχετόωντο;οὐ μὲν γάρ τί σε πεζὸν ὀίομαι ἐνθάδʼ ἱκέσθαι.καί μοι τοῦτʼ ἀγόρευσον ἐτήτυμον, ὄφρʼ ἐὺ εἰδῶ,ἠὲ νέον μεθέπεις ἦ καὶ πατρώιός ἐσσιξεῖνος, ἐπεὶ πολλοὶ ἴσαν ἀνέρες ἡμέτερον δῶἄλλοι, ἐπεὶ καὶ κεῖνος ἐπίστροφος ἦν ἀνθρώπων.
τὸν δʼ αὖτε προσέειπε θεά, γλαυκῶπις Ἀθήνη·τοιγὰρ ἐγώ τοι ταῦτα μάλʼ ἀτρεκέως ἀγορεύσω.Μέντης Ἀγχιάλοιο δαΐφρονος εὔχομαι εἶναιυἱός, ἀτὰρ Ταφίοισι φιληρέτμοισιν ἀνάσσω.νῦν δʼ ὧδε ξὺν νηὶ κατήλυθον ἠδʼ ἑτάροισινπλέων ἐπὶ οἴνοπα πόντον ἐπʼ ἀλλοθρόους ἀνθρώπους,ἐς Τεμέσην μετὰ χαλκόν, ἄγω δʼ αἴθωνα σίδηρον.νηῦς δέ μοι ἥδʼ ἕστηκεν ἐπʼ ἀγροῦ νόσφι πόληος,ἐν λιμένι Ῥείθρῳ ὑπὸ Νηίῳ ὑλήεντι.ξεῖνοι δʼ ἀλλήλων πατρώιοι εὐχόμεθʼ εἶναιἐξ ἀρχῆς, εἴ πέρ τε γέροντʼ εἴρηαι ἐπελθὼνΛαέρτην ἥρωα, τὸν οὐκέτι φασὶ πόλινδεἔρχεσθʼ, ἀλλʼ ἀπάνευθεν ἐπʼ ἀγροῦ πήματα πάσχεινγρηὶ σὺν ἀμφιπόλῳ, ἥ οἱ βρῶσίν τε πόσιν τεπαρτιθεῖ, εὖτʼ ἄν μιν κάματος κατὰ γυῖα λάβῃσινἑρπύζοντʼ ἀνὰ γουνὸν ἀλωῆς οἰνοπέδοιο.νῦν δʼ ἦλθον· δὴ γάρ μιν ἔφαντʼ ἐπιδήμιον εἶναι,σὸν πατέρʼ· ἀλλά νυ τόν γε θεοὶ βλάπτουσι κελεύθου.οὐ γάρ πω τέθνηκεν ἐπὶ χθονὶ δῖος Ὀδυσσεύς,ἀλλʼ ἔτι που ζωὸς κατερύκεται εὐρέι πόντῳνήσῳ ἐν ἀμφιρύτῃ, χαλεποὶ δέ μιν ἄνδρες ἔχουσινἄγριοι, οἵ που κεῖνον ἐρυκανόωσʼ ἀέκοντα.αὐτὰρ νῦν τοι ἐγὼ μαντεύσομαι, ὡς ἐνὶ θυμῷἀθάνατοι βάλλουσι καὶ ὡς τελέεσθαι ὀίω,οὔτε τι μάντις ἐὼν οὔτʼ οἰωνῶν σάφα εἰδώς.οὔ τοι ἔτι δηρόν γε φίλης ἀπὸ πατρίδος αἴηςἔσσεται, οὐδʼ εἴ πέρ τε σιδήρεα δέσματʼ ἔχῃσιν·φράσσεται ὥς κε νέηται, ἐπεὶ πολυμήχανός ἐστιν.ἀλλʼ ἄγε μοι τόδε εἰπὲ καὶ ἀτρεκέως κατάλεξον,