Quantam in caelestibus beatitudinem uirginitas sancta possideat,
praeter scripturarum testimonia ecclesiae etiam consuetudine edocemur,
qua discimus peculiare illis subsistere meritum, quarum specialis est
consecratio. nam cum uniuersa turba credentium paria gratiae dona.
percipiat et isdem omnes sacramentorum benedictionibus glorientur,
istae proprium aliquid prae ceteris habent, cum de illo sancto et inmaculato
ecclesiae grege quasi sanctiores purioresque hostiae pro uoluntatis
suae meritis a sancto spiritu eliguntur et per summum sacerdotem
Dei offeruntur altario. digna. reuera Domino hostia tam pretiosi
animalis oblatio, et nulla magis ei quam imaginis suae hostia
placitura. de huiusmodi enim Apostolum praecipue dixisse reor:
Obsecro autem uos, fratres, per misericordiam Dei ut
exhibeatis corpora uestra hostiam uiuentem, sanctam,
Deo placentem. possidet ergo uirginitas et quod alii habent et
quod alii non habent, dum et communem et peculiarem obtinet gratiam,
et proprio, ut ita dixerim, consecrationis priuilegio gaudet.
nam et Christi sponsas uirgines dicere ecclesiastica nobis permittit
.B 4 ecclesiae iam F 5 qua jlF; quia CJ?, qai\'JR j)
discimus CH\\\' addiscimus AVb, addiscimor JX )) illie — quarum Y: illicuius
ACHR jt eat specialis C 6 dona gratiae C 7 percipiant F
t) hisdem CJBV, eisdem H tt omnium V 8 ista ad A )) ImbeQdum deJLjR
t) cum R: dum CV 11 digna - placentem Mn. A t) hostia om. RV
12 nulla magis ei RV: nullius magis C )) quam 2! corr. ex quia, quum
F j) saae imaginis C 13 eiusmodi J! 14 per miseric. Dei OMt. BV
15 uiuentem -BV: uiuam C 17 dum communem A|| pec. habet gratiam
F
ostendens eas uel maxime habituras spirituale conubium quae subterfugerint
carnale consortium. et digne Deo per matrimonii comparationem
spiritualiter copulantur quae eius dilectionis causa humana
conubia spreuerunt.
in his quam maxime illud impletur Apostoli:
qui autem adhaeret Domino, unus spiritus est. grande
est enim et inmortale, paene ultra naturam corpoream, sopire luxuriam
et concupiscentiae flammam adolescentiae facibus accensam
animi uirtute restinguere, spirituali conatu uim genuinae oblectationis
excludere, uiuere contra humani generis morem, despicere solacia
coniugii, dulcedinem contemnere liberorum, et quaecumque
praesentis uitae esse commoda possunt, pro nihilo spe futurae beatitudinis
computare. magna haec, ut dixi, et admirabilis uirtus est et
non inmerito pro magnitudine laboris sui ingenti praemio destinata.
Dabo inquit spadonibus, dicit Dominus, in domo mea et
in muro meo locum nominatum meliorem a filiis et
filiabus; nomen aeternum dabo eis et non deficiet. de
quibus spadonibus Dominus in euangelio repetit dicens: sunt enim
spadones, qui se ipsos castrauerunt propter regnum
caelorum. Magnus quidem est pudicitiae labor, sed maius est praemium,
temporalis custodia, sed remuneratio aeterna. de his enim et
beatus Iohannes Apostolus loquitur quod sequantur agnum
coMecrat C )) uelat AH: ualeat I!, et uelat C, uoueat F 2 ostendens
— Apostoli om. 2: )) spiritale ACR 4 copulantur apuitQaliter
F 5 completur (7 6 adhaeret deo C\' )) est spiritus C j) grande
— custoditur (pag. 228, 5) om. J. 7 enim F: om. CJR )) mortalem F
)t et paene H )) sopire .RF: superaTe C, frenare ed. Vall. 8 flammam
JBF: palmam ]C, spasmeam b )) facibus MstMotem ed. Vall. 9 spiiituali
F: et spiritali CR ij oblationis 2! 10 et uiuere C )) morem RV:
legem C 11 coniugii C: coniugtun.BF )( etoM. R 12 possimt C
14 magnitudinis J! )) destinatur C 15 dabo, inquit (ae. propheta)
apadoniboa, dicit (dicit om. R) dominus RV: dabo inquit Dominus spadonibus
meis 2f, dabo spadonibusdicit dena et C 16 a NF: et CJB j) filiabus
IsraeljEf 17 cis RV: illis C\')) et CRV: quodJEf; hoc quidem est in Vulgata
\'qcod non peribit\', sed MtZXX:
autem r 20 est quidem CR jj est (post maius) ow. H 21 aeterna est C ))
etenim F 22 apoatolus Iohannes C )) quod CJ\'!: qui F )) secuntur HV
caelesti aula claudendum et cuncta eis diuinarum mansionum habitacula
reseranda.
Sed ut inlustrius uirginitatis meritum clareat et quam Deo digna
sit manifestius possit intellegi, illud cogitetur, quod Dominus et saluator
noster Deus, cum propter humani generis salutem hominem
dignaretur adsumere, non alium quam uirginalem elegerit uterum, ut
uirtutem huiusmodi plurimum sibi complacere monstraret: et ut pudicitiae
bonum utrique sexui intimaret, uirginem habuit matrem
uirgo ipse permansurus: in so uiris et in matre feminis praebuit
uirginitatis exemplum, quo demonstraretur in utroque sexu beatam
et integram diuinitatis habitare plenitudinem meruisse , dum
totum in matre fuit quicquid habitabat in filio. sed quid ego satisago
excellens ac sublime pudicitiae meritum reuelare et gloriosum
bonum uirginitatis ostendere, cum de hac re plerosque perorasse
non nesciam et eius beatitudinem manifestissimis rationibus conprobasse,
et nulli sapienti uenire in dubium possit eam rem
maioris esse meriti, quae sit amplioris laboris? quisquis enim
pudicitiam ant nullius praemii aut parui existimat, certum est illum
aut ignorare aut non uoluntarium eius ferre laborem. unde illi
semper castitati derogant qui eam aut non habent aut habere coguntur
inuiti.
RF: sed C 4 digna
deo ait F, digna sit deo C 5 intellegi possit C II recogitetur RV
II dominus saluator noater (MtM Deua) V 6 hominem CR: carnem r
7 uterum elegerit C II ut CRV: et H 8 nirtutem F: OM. CR
II complacere CRY: placere Hb II et ut CNV: et H 9 utriNque F
II intimaret. Virginem b II matrem habuit C 10 uirgo ipse permanBQrus
F: uirgo mansurua CR t) uiris sed Clericus 11 quod CX
)) demonstrator C II beatam et integram diu. habitare plenit. F: beatam
integritatem diuinitatis haberi (haben et -H) plenitudinem RB,
beatam integritatem diuinitatis habere plenitudinem C 13 totum BF:
tantum C j) habitabat R: habebat C, habitaret F, habebatnr JEf
et ed Vall. j) quod F j) satago JT 14 mentum pudicitiae F II gloriosum
V: gloriosae CR 15 uirginitatis bonum RF 16 nonne
etiam R II orationibus V 17 sapientium V t) in dubium uenire b
(tMW C) t) poaM J! 18 quisque V 20 uoluntarie C )) ciaa OM.
J! j) referre F II unde R: inde CY 21 castitatem qui etiam dcrogant
jR
Nunc itaque quoniam, paucis licet, tam laborem quam meritum
integritatis ostendimus, ne res quae et grandi uirtute constat et ingenti
praemio destinatur, carere fructu suo possit, diligentius excubandum
est. quanto enim quaecumque species pretiosior fuerit, tanto
maiore sollicitudine custoditur. et quoniam multa sunt quae bono
proprio carent, nisi aliarum rerum iuuentur auxilio, ut est mellis
species, quae nisi cerarum custodia et fauorum cellulis conseruetur
et, ut uerius dixerim, nutriatur, naturalem gratiam perdit et subsistere
per ae ipsa non potest, sicut et uini species, quod nisi in boni
odoris uasis et reparatis crebrius picibus foueatur, genuinae uim suauitatis
amittit: adtentius prouidendum est, ne forte et uirginitati
aliqua sint necessaria, sine quibus nequaquam fructum adferre sufficiat,
et tantus nihil proderit labor, dum uane prodesse creditur,
quod absque rebus necessariis possidetur. nisi enim fallor, ob caelestis
regni praemium pudicitiae seruatur integritas, quod sine
aeternae uitae merito neminem consequi posse satis certum est. aeternam
uero uitam nonnisi per omnium diuinorum praeceptorum custodiam
promereri posse scriptura testatur dicens: si uis ad uitam
uenire, serua mandata. uitam ergo non habet nisi qui cuncta
legis mandata seruauerit, et qui uitam non habuerit, caelestis regni
non potest esse possessor, in quo non mortui, sed uiui quique
F, tam paucis licet J! 2 uirginitatis F )) quae et R:
qMeCBTV 3 diligentius om. V. )) excubendumJB 4 quantum CRV
jj species quaecumque V () fuerit CJ!: est V 5 maiori F )) multae B
6 careant proprio F )) ut est — amittit (M. 11) OM. A 9 ipsa J! :
ipsam CH, ipsam naturalis V II nisi in boni od. uasis F: si non boni od.
uasis (nas jR) CR, nisi boni od. uas sit H 10 reparati H )) crebris C\'
)t genuinae oim Boauitatia J!: genuinae uini saaaitatis C, ganuinae uitis
auauita.tem F, genuinam uini Btmuitatem b 11 prouidendum F: piaeuidendum
AR, ergo prouid. CH )) et in uirginitate 22 12 sint aliqua V,
alia sint H )) fructus F 13 uanil I! 14 rebus ABV: uiribus C )t posaideatur
V t) nisi — certum est OM. J. II fallor enim CR 16 uitae
aeternae C )) posse om. V || satis OtM. C )) aeterna uero uita C 17 omnium
V: omnem ACR 18 promereri posse acriptura testator dicens AH
(sed om. JL dicens): promereri posse (om. V) scriptura dicente JBF, promereri
potest scriptura dicente C )) si uiB inquit JL II ad AE: in CR7\'
19 peruenire C, ingredi J. II cuncta om. A 20 mandata legis C
21 in quo — ante omnia (tt. 3) om. A
sperat, nisi et illud habuerit cui perpetua uita promittitur, per quam
caelestis regni praemium possidetur. ante omnia ergo pudicitiam integritatemque
seruantibus et eius remunerationem a. Dei aequitate sperantibus
mandatorum sunt custodienda praecepta, ne gloriosae castitatis
et continentiae labor in irritum deducatur. supra mandatum uel
praeceptum esse uirginitatem sapiens ex lege nullus ignorat, Apostolo
dicente: de uirginibus autem praeceptum Domini non
habeo, consilium autem do. cum ergo obtinendae uirginitatis
consilium dat, non praeceptum statuit, supra mandatum eam esse
professus est. quicumque ergo uii\'ginitatem seruant, maius quam
praeceptum est faciunt. tunc enim proderit amplius fecisse quam
iussum est, si quod iussum est feceris. nam quomodo plus fecisse
gloriaberis, si minus aliquid non facias P cupiens diuinum implere
consilium ante omnia serua mandatum: uolens uirginitatis praemium
consequi uitae amplectere merita, ut sit cuius remunerari castitas
possit. nam ut uitam praestat obseruatio mandatorum, ita eorum
e contrario generat praeuaricatio mortem. et qui per praeuaricationem
in mortem fuerit deputatus, uirginitatis coronam sperare non poterit,
neque pudicitiae praemium exspectare constitutus in poena.
Tres enim species sunt uirtutum, per quas caelestis regni possessio
introitur: prima pudicitia est, secunda mundi contemptus, tertia uero
iustitia, quae ut conexae plurimum se possidentibus praestant, ita
diuisae prodesse difficile possunt, dum unaquaeque earum non
.BF: aliud C 3 ergo omnia H 5 sant custodienda ARV:
cst custodia C, custodia est b 6 in interitmn F, in ow. R 6 et 10 super
F; supra — non facias (\'«. 14) (MM. A 6 ucl praeceptum uidetur
glossema 7 exlege CV: et legens R 10 statuit R: OM. CV )) mMdatum
RV: mandatum uel pracccptum JEf, mand. et praeceptum C
11 ergo om. R t) maius CR: magis JEfF 13 iustum V )) facias jR,
feceris — minus aliquid om. -S 14 aliquod F !j non om. J!F j) facias
RV: feceris C )) cupies R 15 mandati tam (corr. tom) R | uirginitatem
R 16 amplectere meritum uitae C !t ut sit cuius ARV: ut tua CH
j) castitas remunprari C 17 eorum e contrario ACR: ccontr.eomm
.Hr 18 praeuaricatiogenerat y 19 in morte AC )) deputatus Het
ed. Vall.: om. ACRV 21 tres -- fac bonum (p. 231, 2) MM. A )t uirtutum
r: (Wt. CKR )) regni caelestis C 22 est pudicitia CH
pudicitia, ut facilius subsequatur mundi contemptus, quia ab
illis mundus contemni leuius potest qui matrimonii nexibus non tenentur.
mundi uero contemptus exposcitur, ut iustitia conseruetur, quam
implere difficile possunt qui saecularium bonorum cupiditatibus
mundanarum uoluptatum negotiis implicantur. quisquis ergo pudicitiae
primam speciem possidet et secundam, quae est mundi contemptus,
non obtinet, paene sine causa. possidet primam, quando
secundam non habet, propter quam prima quaesita est. et si primam
et secundam habeat, cui tertia, quae est iustitia, desit, frustra laborat,
quoniam superiores duae propter tertiam praecipue requiruntur.
quid enim prodest propter mundi contemptum pudicitiam habere, et
propter quod eam habeas non habere? uel cur res mundi contemnas,
si iustitiam, propter quam pudicitiam, propter quam Mundi contemptum
habere te conuenit, non custodias? quia ut prima. species propter secundam
est, ita prima et secunda propter tertiam: quae si non
fuerit, nec prima nec secunda proficiet.
Dicis forsitan : \'doce me ergo quid sit iustitia, ut eam, si cognouerim,
facilius implere sufficiam\'. Dicam breuiter, ut ualeo, et uerborum
utar simplicitate communium, quia causa de qua agimus talis
est, quae disertioribus facundiae sermonibus nequaquam debeat obscurari,
sed simplicioribus eloquentiae narrationibus pandi. res enim
omnibus in commune necessaria communi debet sermone monstrari.
Iustitia ergo non aliud est quam non peccare, non peccare autem est
legis praecepta seruare. praeceptorum autem obseruatio duplici genere
custoditur, ut nihil eorum quae prohibentur facias, et cuncta quae
CRF: alias b )) eMagitatuT B: flagitatur CV 2 sequatur
V, obsequatur R 3 a matr. nexibus V, matrimoni in nexibua i! 5 difBcilo
implere C 6 quisque -RV !) ergo OM. F )) padicitiae (pudicitiam V)
primam speciem possidet JRF: poss. prim. sp. pudicitiae H, pudicitiae posa.
prim. sp. C 11 duae propter iustitiam praecipue requiruntur JR, duae
requiruntur propter tertiam V 12 enim otM. V 13 habeat R () cur res
mundi Zf: cur mundum F, cui rei mandum CR 14 propter quam Mundi
RV:et propter quam mundi C, et mundi H 15conucniat-B 16itaprima
JX: ita et prima CF )) et sectmda—nec prima OM. F )( tertiam CH: iustitiam
R 18 ergo me R 19 dicam tibi breuiter C )) ualeam F 20 causa
talis quae F 21 defortioribus R )) debet H )j obsecrari J!! 22 simplicions
CV 23 omnibus otK. B 24 non est aliud H, aliud non est F
25 autem H: uobis B, uero CV (?) 26 facias-iubentur OM!. jB pf. M.
fac bonum. nolo enim putes in hoc constare iustitiam ut malum
non facias, cum et bonum non facere malum sit et in utroque legis
praeuaricatio committatur, quoniam qui dixit \'recede a malo\', ipse
dixit \'et fac bonum\'. si a malo recesseris et non feceris bonum, tra-nsgressor
es legis, quae non tantum in malorum actuum abominatione,
sed et in bonorum operum perfectione completur. neque enim hoc
solum tibi praecipitur ut uestitum suis non spolies indumentis, sed
et ut spoliatum operias tuis, neque ut habenti panem non auferas
suum, sed et non habenti tuum libenter impertias, neque solum ut
pauperem suo non pellas hospitio, sed ut pulsum et non habentem
recipias tuo. praeceptum enim nobis est flere cum flentibus.
quomodo cum illis flemus, si in nullo eorum. necessitatibus participamus,
nec aliquod eis in his propter quas lacrimantur causis praebemus
auxilium? neque enim fletuum nostrorum Deus infructuosum
quaerit humorem, sed quia lacrimae doloris indicium sunt, uult te
ita alterius angustias sentire ut tuas. et quomodo tibi, in tali tribulatione
si esses, subueniri cuperes, ita alteri ipse subuenias propter
illud: quaecumque uultis ut faciant nobis homines
bona, ita et uos facite illis. nam cum flente flere et nolle,
cum possis, flenti conferre, subsannationis, non pietatis indicium eat.
.RF: dicit psalmista C 2 in hoc putes C 4 committatur
ARV: continetur C II et ipse dixit fac H et ed. Vall. 6 abhominatione
CF, dominatione J! 7 sed etiam A j) aeque enim - quae iubentur
(p. 232, 23) ow. J. 8 sed et ut H et corr. R: ut et B pr. wt., sed ut C, sed F
9 spoliatos C* II panem auum aQferaa (bM. non) F 10 sed et non V:
sed nt non CH, sed non ut B II neque ut solum C 11 malim sed et ut
12 est nobis C 14 ne aliquid R II propter quae F II prebeamua C
16 indicium doloris R 17 quomodo in tribulatione tali si esses tu V
18 subuenire C II ipse OM. H (habet H) II subaenies R 19 quae F
20 ita et uoa f. illis CjR; ita (om. V) et uoa f. illis similiter HV II et
nolle V: et nihil R, si nihil C 21 conferre, conferas C; post conferre <?
J! additum est: ostendens eas uel maxime habitaturas (Mf. habitorM) spiritale
conubium quae subterfugerint carnale consortium. et digne deo per
matrimonii conparationem spiritaliter copalantnr. quae eius dilectionis
causa humana conubia spreuerunt in his quam maxime illud impletur
II indicium est non pietatis Y
et inmensae misericordiae adfectum lacrimarum contestatione monstrauit.
et uerae pietatis indicia mox opera subsecuta sunt, cum suscitatus
Lazarus, cuius causa lacrimae fundebantur, sororibus redditur.
hoc fuit pie cum flentibus flere, occasionem fletus auferre. sed
quasi potens, inquies, fecit. uerum nec tibi aliquid inpossibile imperatur:
impleuit omnia qui quod potuit fecit.
Sed ut dicere coeperamus, non sufficit Christiano a malis ae abstinere,
nisi etiam bonorum operum officia perfecerit, quod illo uel maxime
testimonio comprobatur , quo comminatur Dominus aeterni ignis
reos fore, qui quamuis mali nihil gesserint, non fecerint omne quod
bonum est, dicens: Tunc dicet rex his qui ad sinistram
sunt: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum.
quem praeparauit pater meus diabolo et angelis eius.
esuriui enim, et non dedistis mihi manducare; sitiui
et non dedistis mihi potum et cetera. non dixit: discedite a
me. maledicti, quia homicidium, quia adulterium aut quia furta
fecistis: non enim quia malum fecissent, sed quia bonum non fecerant,
condemnantur et aeternae gehennae suppliciis addicuntur, nec
quia quae prohibita sunt admisissent, sed quia quae praecepta erant
implere noluerunt. unde animaduertendum est quam spem habere
possint qui adhuc aliquid eorum faciunt quae prohibentur, cum etiam
illi aeterni ignis rei sint qui non fecerunt quae iubentur. nolo enim
jRF: funduntur C )) sororibus uinua redditor. et hoc fuit
pie Rere cum flentibus C 5 fletus benigne auferre V 6 quasi CRV:
quis b )t fecit H et ed. Vall.: om. CRV )) uerum J2F: sed C j) ne tibi F
|| imperatur CjR: imperet non sufficit mala cauere nisi bona quoque studeamus
agere V 8 coeperam F || sufScit IfF: sufficere CN t) se OM. F
9 perflcere B )) quod RV: ont. C 11 quod bonum est CZT: bonum
JRF 12 dicet HV: dicit CR 15 sitiui — potum V: om. CR 16 et
reliqua C 17 quia homicidium fecistis quia adultenum perpetrastis F
eted. Vall. )) furtum V 18 non enim - fecissent RV: om. C )) bona
non fecerunt C 19 et aeternae HF: et om. R, hi aeternis C j) non
quia C 20 sunt R: fuerant CV: erant ed. pall. jt erant RV: fuerant C
21 enim aduertendum R, aduertendam CH 23 illi om. H )) aeterni
ignis F et ed. Vall.: om. CjR j) sint C: sunt RV () fccerint BF
scriptum sit: qui uniuersam legem seruauerit, offendat
autem in uno, factus est omnium reus. Adam enim semel
peccauit et mortuus est: et tu te uiuere posse existimas illud saepe
committens, quod alium, dum semel perpetrasset, occidit? an grande
illum commisisse crimen putas, unde merito poena damnatus sit
acriore? uideamus ergo quid fecerit: contra mandatum de fructu arboris
edit. quid ergo ? propter arboris fructum Deus hominem morte
multauit? non propter arboris fructum, sed propter mandati contemptum.
ergo non agitur de qualitate peccati, sed de transgressione mandati.
et qui dixit Adae ut de arboris fructu non ederet, ipse tibi
praecipit ut non maledicas, non mentiaris, non detrahas, non detrahentem
auscultes, ut omnino non iures, ut non concupiscas, non inuideas,
non sis tepidus, non sis auarus, ut nulli malum pro malo
reddas, ut inimicos tuos diligas, ut maledicentibus benedicas,. ut pro
calumniantibus et pro persecutoribus tuis ores, ut percutienti maxillam
alteram praebeas, ut in iudicio saeculari non litiges, ut si qui
tua auferre uoluerit, gratanter amittas, ut nec iracundiae nec zeli
nec liuoris malum intra pectus admittas, ut crimen auaritiae fugias,
ut omnis superbiae ac iactantiae malum caueas, et humilis ac mitis
Christi uiuas exemplo, malorum consortia in tantum uitans, ut cum
fornicatoribus aut auaris aut maledicentibus aut inuidis aut
OM. C, si aliquid eorum feceris quia aliquid non feceris V; sequitur
deinde in F glossema: Audiant qui quaedam mala cauere neglignnt
quibusdam bonis confidentes quae agunt t) cum] quod F 2 sit ed.
Vall. et J.: est CjRF || ofFenderit C 3 semel enim peccauit adam y
4 posse OM. H )) existimana C 5 cum ed. Vall. )) an grande — Mandiris
(p. 234, 8) (om. A 6 merito poena damnatus sit acriori H et ed. Vall.:
merito ac iure damnandus sit jR, merito ac digne sit damnatus V, merito
ac iure (ioste b) damnatus est C 7 quid fecerit contra mandatum. De
fructu distinxit Holstenius 10 agitur iam de F )) mandati CJR: praecepti
F 11 fructil R 12 precipit C: praecepit RVb t! nec detrahentes C
15 ut inimicos — benedicas HV: om. C*; additum in V: etaduersantibus
benefacias 16 pro oMt. C 17 in om. r 18 amittas JRF: remittas
C, dimittas ed. Vall. 20 iactantiae ac superbiae C t) humilis et mitis C,
mitis ac hum. y 21 excmplo uiaas C )) deuitans C 22 dctractatoribus
C, detrectatoribus b
contempseris, si pepercit Adae, parcet et tibi. immo illi magis parcendum
faera.t, qui adhuc rudis et nouellus erat, et nullius ante peccantis
et propter peccatum suum morientis retrahebatur exemplo. tibi
uero post tanta documenta, post legem, post prophetas, post euangelia,
post Apostolos si delinquere uolueris, quomodo indulgeri possit
ignoro.
An tibi de uirginitatis praerogatiua blandiris? memento Adam et
Euam uirgines deliquisse, nec integritatem corporis profuisse peccantibus.
uirgo quae peccat Euae, non Mariae comparanda est. non
negamus in praesenti tempore paenitentiae remedium, sed hortamur
magis praemium sperare debere quam ueniam. turpe eat enim delicti
indulgentiam postulare quae palmam uirginitatis exspectant, et inlicitum
aliquid incurrere quae se etiam a licitis castrauerunt: licitum
quippe est matrimonii inire consortium. et ut laudandae sunt quae
propter Christi amorem et caelestis regni gloriam copulam contempserint
nuptiarum, ita damnandae sunt quae propter incontinentiae
uoluptatem, cum Deo se uouerint, remedio apostolico abutantur.
ergo, ut diximus, quae conubia deserunt, non inlicita, sed licita spernunt.
eiusmodi autem si iurent, si maledicant, ei detrahant, si detrahentes
patiantur audire, si malum pro malo reddant, si cupiditatis
in alienis aut auaritiae in propriis crimen incurrant, si zeli aut
liuoris uenena possideant, si contra legalia et apostolica instituta
indecens aliquid aut loquantur aut cogitent, si in carne placendi
studio comptae et ornatae procedant, si alia, ut adsolet, inlicita faciant.
)) magis om. F 3 ante OM. V 4 retrahebatur R: trahebatur C, terrebatnr
F 6 indulgere J! 8 blandiris BF: plaudes C )) memor esto F
10 uirgo — CMtrauerant (M. 14) OMt. A )j eua J! 11 remedium penitentiM
C 12 enim CjRF: enim illis H 13 expectat CJBF 14 se F
post licitis habet )) CMtrauerunt CJ!: caatrauere j?, caatrMit F 15 consortium
inire V )) et ut — ut diximus (u. 19) OM. A 16 gloriam C7?:
desiderium F j) contempserunt C 17 dam. sunt V: dam. non sunt <7K
() innocentiae noluntatem R 18 cum deo se uouermt F: nondum deo
deuotae CR 19 connubia Hb )j spernuntur C 20 iurant R )) detrahunt
cupidos C 21 patiantur ARY: pa ) antur C (omissa syllaba ti
initio noui uersus), probantnr6 22 aut ARV: uel C )) mcorrantcrimen
C )) aut ARV: si C 23 leg. instituta et apostolica F 24 loquuBtar
aut cogitant b 25 compto et ornate F )) si alia (alia quae jB) at
uis prodesse tibi, quod licita contempsisti, uide ne quid eorum quae
non licent facias. stultum enim est timuisse quod minus est, et non
timere quod maius est [aut ab iis non uitari quae prohibentur, spreuisse
uero ea quae conceduntur]. dicit enim Apostolus: innupta
cogitat quae Domini sunt, quomodo placeat Deo, ut sit
sancta et corpore et spiritu: quae autem nupta est,
cogitat quae sunt huius mundi, quomodo placeat uiro.
nuptam uiro placere adserit, cogitando quae mundi sunt, innuptam
uero Deo, eo quod nulla cura illi sit saeculi. dicat ergo mihi, quae
uirum non habet et tamen quae mundi sunt cogitat, cui placere desiderat?
nonne incipiet illi nupta praeponi? quia illa cogitando quae
mundi sunt complacet uel marito, ista uero nec marito, quem non
habet, potest placere nec Deo. sed nec illud silentio praeterire nos
conuenit, quod dixit: innupta cogitat quae Domini sunt,
quomodo placeat Deo, ut sit sancta et corpore et spiritu.
[quae Domini sunt, inquit, cogitat; non quae saeculi, non
quae hominum, sed quae Dei sunt cogitat.] quae sunt ergo Domini?
dicat Apostolus: quaecumque sunt sancta, quaecumque
iusta, quaecumque amabilia, quaecumque
bonae famae, si qua uirtus, si qua laus disciplinae.
AR: si aliqua quae ut adsolet, illicita sunt H, et alia quae
assolent inlicita F, et alia quae Reri solent inlicite C
2 licita CBF: licite A, licitum H 3 est enim C 4 aut ab—conceduntnr,
quae desunt in A, ut glossema inclusimus; nam uix credendum
est epistolae auctorem, quisquis fuit, alias optime scribentem hic tam
barbare locutum esse )) ab his uctari V )) prohibentur spreuMM uero ea quae
F: prohibentur quae (si H) subterfugerint quaf CR 6 Dei C 7 et corpore
F: corpore ACR, ut est in Vulgata, at textus graecus habet: xat
σώματι ϰαὶ πνεύματι t) quae autem nupta — — et corpore et spiritu (u. 17) RV
(item ex parte A): om. C\'; haec NpMftO esae censet is qui curauit editionem
Parisiensem apud Migne 8 hoins om. A 9 nuptam ncro uiro V, nuptam—ait
saeculi om. A )j placere uiro H 10 illi cora V, cura illa JS
11 tamen ea quae F 12 incipiat A )) quia illa AR: quae Y
15 dixerit A )) Dei A 16 sancta corpore AR 17 Quae Domini
sunt — — quac Dei sunt cogitat otM. AB )) Domini V: Dei C 19 dicat
ARV: dicit C )) sunt AR: om. CF j} quaecQmque suut iusta A,
om. C
sine ullo temporis interuallo meditantur et cogitant. Domini
est etiam regnum caelorum, Domini est resurrectio mortuorum,
Domini est inmortalitas, Domini est incorruptio, Domini est splendor
solis qui sanctis promittitur, sicut in Euangelio scriptum est: tunc
iusti fulgebunt sicut sol in regno Patris eorum: Domini
sunt plures iustorum in caelestibus mansiones, Domini est fructus
tricesimus et sexagesimus atque centesimus. haec quae cogitant et
quibus possint ea operibus promereri, quae Domini sunt cogitant. Domini
est etiam lex noui et ueteris testamenti, in qua oris eius eloquia
sancta refulgent: quae si quae uirgines sine intermissione meditantur,
quae Domini sunt cogitant, et impletur in eis illud propheticum:
fundamenta aeterna super petram solidam et mandata
Dei in corde mulieris sanctae.
Sequitur, \'quomodo placeat Deo\\ Deo, inquam, non hominibus,
\'ut sit sancta et corpore et spiritu\\ non dixit, ut
sit sancta membro aut corpore tantum, sed ut sit sancta corpore et
spiritu. membrum enim una corporis pars est, corpus uero omnium
conpago membrorum est. cum ergo dicit ut sit sancta. corpore, omnibus
membris eam sanctificari debere testatur, quia non proderit
ceterorum sanctificatio membrorum, si inueniatur uel in uno corruptio.
etiam non erit sancta corpore, quod ex omnibus constat membris,
nos: uere C, et reuere B, et uerae
et NV 2 sine u. t. interuallo AR: om. CF )) Dei est etiam C, etiam
om. R; Domini — mulieris sanctae (u. 14) om. JL 4 D. est imnortalitas,
D. est incorruptio scripsi: domini est inmortalitatis incorruptio
HV&, domini est inmortalis incorruptio C e< ed. Vall. (Domini inunortalitas;
incorruptio Domini est; splendor etc. H) 5 sicut - patris eorum
OM. C\'B 7 iustorum J!F: iterum C\', sanctorum H 8 centesimus et
eexag. atque tricesimus F )) atque -KV: et C* tt qQae B: igitur F, om. C-B"
j] cogitent V 9 ea operibus B; ea OMt. CH, operibus deum V )) et
quae F j) cogitent F 10 in qua oris F: in quibus oris H, in quibus C
j) elogia C H si quae JHV: siq; R, si C 12 completur H jj in illis
F j) propheticum illud C 13 petram solidam jRF: terram solidata C
14 dei F: domini CI! 16 ait sancta corpore AR, sancta corpore
eit C 18 uero om. R 19 est OMt. C )) sancta sit C 20 debere saactificari
A [) testantur C 21 sanctificatio ceterum C 22 otiam CRF:
ct iam AH, OMt. b\'
et lucidius fiat, esto sit quaecumque omnium membrorum
sanctificatione purgata et lingua tantummodo peccet, quia aut blasphemet
aut falsum testimonium dicat, numquid liberabunt omnia
membra unum, an propter unum iudicabuntur et cetera? ergo si nec
aliorum membrorum sanctificatio proderit, cum in uno sit uitium,
quanto magis, si diuersorum flagitio peccatorum omnia corrumpantur,
unius nihil proderit integritas !
Unde quaeso te, uirgo, ne in sola, tibi pudicitia blandiaris neque
in unius membri integritate confidas, sed secundum Apostolum solide
conserua corporis sanctitatem. Munda ab omni inquinamento caput,
quia crimen est illud post chrismatis sanctificationem aut croci aut
alterius cuiuslibet pigmenti suco uel puluere sordidari, aut auro uel
gemmis uel qualibet alia terrena specie comi, quod iam caelestis
ornatus splendore refulget. grandis quippe diuinae gratiae contumelia
est mundani et saecularis ornamenti praelatio. Munda frontem,
ut humana, non diuina opera erubescat, et illam confusionem recipiat,
quae non peccatum sed Dei gratiam parit, scriptura dicente:
est confusio adducens peccatum, et est confusio adducens
gratiam. Munda collum, ut non aurea reticula capillus\'
A 3 pnrgata]
add. in V glossema: Esto hunc habet sensum quasi diceret. Consentiamus
utitasit.uidelicet ut nihil iniqui contrahat )) quia autwM: quia ut R,
qua aut H, aut CF 4 falsum test..B: test. falsum C, falsum om. F
5 sine aliorum JR 6 tMMM cum in uno est 7 iiagitiis F 8 prodent
B et ed. Vall.: proSciet C, proRciat F 9 ne — neque CF: neque —
neJ-R 10 confundaris A )j solide V: soli R, soli deo ACH 11 omni
inquinamento JLB: omnibus inquinamentis C, omni iniquitate V 12 crismatis
C-B, chrimatis r )j aut croci Mt alt. om. A 13 picmenti B ))
Buco C\'2!F: fuco AHb; illud magis quadrat ad oppositum puluere )) uel
gemmis AR: aut g. C, om. V 14 uel OM. R jj qualibet alia terrena specie
A: cuiuscumque terrenae specie (speciei B) R, cuiuslibet (cuiuscumque C)
terrenae creaturae specie CF )) comi BF: componi A, otH. C )) quod — refulget
NF: ont. C; quod iam — praelatio (u. 16) om. A 16 et saecnlaris
ont. F )) fontan B 17 confusione F 18 Dei gloriam A jj scriptura
jRF: scriptura diuina C; scriptura — gratiam ("M. 20) om. JL 19 et
.BF; OM. C 20 gratiam .BF: gratiam dei C j) non ut F )) aurea reticula
capillus portet et H et ed. Vall.: aurea texta pilis portet B, auro textacapillis
(lapillia V) portet CF, aurea ex capillis portet A
quibus scriptura dicit: misericordia et fides non deficiant
a te. suspende autem illa in corde uelut in collo tuo. Munda oculos,
dum eos ab omni concupiscentia retrahis et ab intuitu pauperum numquam
auertis et ab omnibus fucis liberos ea qua a Deo facti sunt sinceritate
custodis. Munda linguam a mendacio, quia os quod mentitur
occidit animam: munda eam a detractione, a iuramento,
ab adulatione, a periurio. nolo praeposterum ordinem putes, quod
prius a iuramento quam a periurio linguam dixi debere mundari, quia
tunc periurium facilius effugies, si in toto non iures, ut impleatur in
te illa sententia: cohibe linguam tuam a malo, et labia
tua ne loquantur dolum. et memor esto dicentis Apostoli: benedicite
et nolite maledicere. sed et illud crebrius recordare:
uidete ne quis malum pro malo alicui reddat neque
maledictum pro maledicto, sed e contrario benedicentes,
quia in hoc uocati estis, ut benedictionem hereditate
possideatis. et illud: si quia autem in lingua non
offendit, hic perfectus est. nefas est enim ut labia illa, quibus
Deum confiteris, rogas, benedicis et laudas, alicuius polluantur sorde
peccati. nescio qua. conscientia ea. lingua quis Deum rogat, qua aut
mentitur aut maledicit aut detrahit. labia sancta exaudit Deus et Iabia
annuit cito precibus, quas lingua inmaculata pronuntiat. Munda aures,
12, 14. 14 I Thess. 5, 15 et I Petr. 3, 9. 17 Jac. 3, 2. CR: ueritM jlF, ut habet Vulgata, sed
Mt ZXX M<: ἐλεημοσύναι πίστιςr () deficient C 3 antem ottt. F
)) in corde uelut H et ed. Vall.: om. ACRV 4 retraes R 5 auertes B
II et ab omnibus — custodias OM. J. II liberos — sinceritate BP\' (item B
ae<< hac liberas eaa): liberos ad ea quae sunt a deo facta C 6 custodias
CZf 7 munda eam H et ed. Vall.: om. ACRV 8 ab adulatione om. A
et ed. Vall. )) nolo CE: Nam V; nolo — sententia (u. 11) om. A t) putes
om. V 9 lingua d. d. mundare R 10 in toto CJ!: omnino V j) ut ed.
Vall.: om. CJ!F 12 docentis F(Apostolum dicentem A) 13 sed illud
J!; sed — perfectus est (M. 18) OMt. A 14 reddat alicui C 16 benedieticnem
hereditate corr. R (hereditatem pr. m.): benedictione hereditatem F
benedictionem hereditatis C 17 illut V j( in lingua RV: in uerbo C*,
cerbo6 18 offenditAF: offendit fratrem C 19 deum F: dominum
ACH 20 ea ARVb: et CH )) dominum AC 21 labia enim A )) dominus
C 22 quas ACR: quas ei F
obscena aut turpia aut saecularia uerba suscipiant aut aliquem
de altero audiant derogantem, propter illud quod scriptum est \'saepi
aures tuas spinis et noli audire linguam nequam\' , ut
cum eo habere partem possis, de quo dicitur: quoniam auditu et
uisu iustus erat, hoc est, nec oculis nec auribus delinquebat.
Munda manus, ne porrectae ad accipiendum sint, ad dandum
autem collectae, nec ad feriendum paratae, sed ad omnia
misericordiae et pietatis opera satis promptae. Munda pedes, ne latam
et spatiosam pergant uiam, quae ducit ad splendida saeculi et pretiosa
conuiuia, sed arduum magis et angustum gradiantur iter, quod
tendit ad caelum , quia scriptum est: iter rectum facite pedibus
uestris. agnosce tibi a Deo artifice non ad uitia, sed ad uirtutes
membra formata: et cum uniuersos artus mundaueris ab omni
sorde peccati et toto fueris sanctificata corpore, tunc tibi castitatem
intellegas profuturam, et cum omni fiducia palmam uirginitatis
exspecta.
Quid sit sanctam esse corpore breuiter quidem, sed plene exprsuisse me arbitror:
nunc quod sequtur et spiritu, nosse debemus,
hoc est, ut quod opere nefas est fieri, nec fas sit cogitatione concipore.
illa enim est sancta tam corpore quam spiritu, quae nec mente
nec corde delinquit, sciens etiam cordis esse inspectorem Deum, et
idcirco satisagit, ut omni modo etiam animum cum corpore mundum
4, 26. F jj ueris H et ed. Vall.: senis CBV; etueriN
OM. A 2 obscoena <dd. [) ant non aliquem C 3 derogantem ARV:
detrahentem C 4 ut cum — munda (u. 7) om. A 6 nec oculis nec fmribus
F 7 sint ad accipiendum F )) ad d. aut. collectae om. A 10 pergant
uiam AR: Qiamp. C, uiam pergant et V 11 sed ad arduum C
12 tendat F )( quia - uestris ow. J. 13 uirtutem AH, non ad uitia
sed ad uirtutem (sic) cKid. in R M. 2 14 actus C 15 totne -R corr. manu
3 in tota || tibi tunc F 16 omni OM. C 17 expectes cd. Vall.
18 Quid -defendi (p. 241, 15) om. A )) sancta C 20 operi R )) fieri
nefas est F, fieri OHt. R j) nec fas sit cogit. concipere 2f: nec cogitatione
concipere CjK, nec concipiamua cogitatione V 21 cst OM..B 1 m. j) sancta
corpore et spiritu F 22 corde B: carne CF, corpore ed. Vall. )t deliquit F
|| etiam RV: enim C t) cordis V post deum habet j) speculatorem C
23 satagit H
tuum, et iterum: diligit Deus sancta cor, accepti sunt
autem ei omnes inmaculati, et alibi beati mundo corde,
quoniam ipsi Deum uidebunt: quod de illis dici arbitror, quos
conscientia in nulla redarguit culpa peccati, de quibus et Iohannem in
epistola dixisse reor: si cor nostrum nos non reprehendit,
fiduciam habemus ad Deum, et quaecumque petierimus
accipiemus ab eo. nolo existimes te crimen fugisse peccati,
si uoluntatem non sequatur effectus , cum scriptum sit: quicumque
uiderit mulierem ad concupiscendam eam, iam moechatus
est in corde suo. nec dicas \'cogitaui quidem, sed non
perfeci\', quia etiam concupiscere nefas est quod fieri nefas est. unde
et beatus Petrus praecipit dicens \'animas uestras castificantes*:
qui si nullam animae constuprationem nosset, nec castificari
eam desiderasset. sed et illum locum quo continetur \'hi sunt qui
se cum mulieribus non coinquinauerunt, uirgines
enim permanserunt, hi secuntur agnum quocumque
ierit\', adtentius considerare debemus et animaduertere, si solius integritatis
ac pudicitiae merito isti diuino comitatui copulentur et per
omnia caelorum tabulata discurrant, an et alia sint quibus adiuta
uirginitas tantae beatitudinis gloriam consequatur. sed unde hoc scire
poterimus? de sequentibus nisi fallor, in quibus scriptum est: hi
empti sunt ex hominibus primitiae Deo et agno, et in
ore eorum non est inuentum mendacium, sine macu*la
5, 28. 13 I Pet. 1, 22 17 Apoc. 14, 4, 22 ibid. 4, 4 sq. CJBF: custodi b 2 iterum CRV: Ita enim b )] dominus CR
3 omnes JBF: om. C 5 et ad iohannem R 6 epistola sua F et ed.
Vall. jj non repr. nos C 8 peccati om. V, ante crimen habet C 9 affectus
B )) qui F 10 concup. eam RY: concupiscendum C || mechatus CRY
11 est N: est eam CF jj nec CRF: Ne b 12 quia CBF: quoniam b
[) quod f. nefas est V: OtM. R, quod f. crimen est C 13 praecepit R
) castiflcate C 14 quia si F, quasi R () animam B 15 eam CjR:
iam F )) locum illum H 16 cum mulieribus non se F tj quoinquinauerunt
B 19 ac om. R )j ipsi H 20 tabulata NP\': tabernacula C
)] sunt F et ante rasuram B )) adiuta F: auita R, adiuncta CH 21 consequantur
B 22 de sequentibus — scriptum est deest in V 23 cx CR:
de F )j hominibus HV: omnibus CR 24 eorum V: ipsorum CR
membro dominicis referantur inhaerere uestigiis, sed illi qui
praeter uirginitatem ab omni contagione peccati inmaculatam gesserint
uitam. idcirco uel maxime uirgo nuptias spernit, ut, dum securior
est, facilius, quod etiam a nubentibus quaeritur, ab omni ae delicto
custodiat et uniuersa legis mandata. perficiat. nam si non nubat et
ea nihilominus faciat, a quibus et nuptae esse iubentur inmunes,
non nupsisse quid proderit? quamquam enim nulli Christianorum peccare
liceat et omnes quicumque spiritualis lauacri sanctificatione purgantur,
inmaculatam decurrere conueniat uitam, utecclesiae', quae
sine macula, sine ruga, sine aliquo eiusmodi esse describitur, possint
uisceribus intimari: multo magis hoc uirginem implere necesse
est, quam nec mariti nec filiorum nec alterius necessitatis causa prohibet
quo minus diuinam scripturam perficiat, nec aliqua, si peccet,
poterit excusatione defendi.
O uirgo, serua propositum tibi magno praemio destinatum. praeclara
est apud Dominum uirginitatis et pudicitiae uirtus, si non aliis
peccatorum et malorum lapsibus infirmetur. agnosce statum tuum,
agnosce locum, agnosce propositum. Christi sponsa diceris: uide ne
quid indignum ei, cui desponsata uideris, admittas. cito scribet repudium,
si in te uel unum uiderit adulterium. quaecumque ergo humanorum
sponsaliorum pigneribus subarratur, statim a domesticis, a
familiaribus, ab amicis sponsi sollicite et diligenter requirit [et
FF: OM. CJ! )) ante thronum d?i C: OM. J!F )) in uno tantum
C\'H: in uno uirgines tantum RV 3 contagione H et ed. Vall.: cogitatione
CRY )) gesserunt F 4 spernat C\' 7 immunes esse iubcntur V 8 quamquam
enim H: quamquam RY, et quamquam C\' 9 omnis R )) spiritalis
CN 10 immaculata d. c. uita R 11 eiusmodi JR; huiusmodi crimine V,
uitio huiusmodi C; cf. ep. ad Ephes. 5, 27: ut exhiberet ipse sibi gloriotsamecclesiam,
nonhabentemmaculamautragam, antaHquidhuiMmodi
( τι τω̃ν τοιούτων) llposaim 12 magis tamen hoc H 14aliqua
si .RV: si qua C 16 destinato R )) praeclara — infirmetur om. A
18 macalonun (sic) C 19 agnosce propos. agnosce locum F)t ne om. R
20 disponsata R 11 scribit C et pr. tn. R; cito-tu quae (p. 242, 5) om. A
21 uideat C* 22 sponsa aliorum C )) pigneribus CRY: pignoribus Hb
)j subarratur R: obarratur Vb, abarratur C 23 Pt CB: ac b, ct dilig.
OM. F )) et a seranlis R, et seru. ed. Vall. post ab amicis habet; K0<! ut
glossema inclusimus
accipiat, quo usu uiuat, qua se consuetudine regat, quibus utatur
dapibus, in quibus praecipue rebus delectetur et gaudeat. quae cum
didicerit, ita se in omnibus temperat, ut sponsi moribus suum obsequium,
sua iucunditas, sua diligentia, sua uita concordet. et tu,
quae Christum sponsum habes, a domesticis et familiaribus eius sponsi
tui mores interroga, et strenue ac sollerter inquire in quibus praecipue
delectetur, qualem compositionem in te uestium diligat, cuiusmodi
concupiscat ornatum. dicat tibi eius familiarissimus Petrus, qu
ne nuptis quidem corporalem permittit ornatum, sicut in epistola sua
scripsit: \'Mulieres similiter subiectae sint suis uiris, ut
si qui non credunt uerbo, per mulierum conuersationem
sine uerbo lucrifiant, considerantes in timore Dei
castam conuersationem uestram: quarum sit non extrinsecus
capillatura aut circumdatio auri aut indumentis
uestimentorum cultus, sed qui absconsus cordis est
homo in incorruptibilitate quieti et modesti spiritus\'
quod est in conspectu Dei locuples. Dicat et alius Apostolus
beatus Paulus, qui ad Timotheum scribens eadem de fidelium feminarum
disciplina testatur:\' Mulieres similiter in habitu
ornato cum uerecundia et sobrietate ornantes se, non
in tortis crinibus aut auro aut margaritis aut ueste
pretiosa, sed quod decet mulieres, promittentes castitatem
per bonam conuersationem.
F 2 quas consuetudines F 3 in quibus om. B, in
om. H )j praecipue jBF: maxime C j) rebus om. F )) qQMcnmque didicerit.BF
4 se om. V )) temperet R, obtemperat Y 5 sua iucunditas]
o<M. in C\': sua dilectio )) ta RF\': tu quoque C 7 solerter jUT6
8 delectetur et F, delectatur C )) in te compositionem C j) cuiusmodi
- ornatum J-BF: OM. C 10 ne H: nec ACRV )) corporalem AB:
corp. sed spiritualem (spiritalem 0) CF )) sicut et V 11 scripsit JLCR:
scribit F& 11 smt ed. Vall. e< A:
scribit Vb 11 sint ed. Vall. et - om. C.RF jj suis uiris ARV: uiris
suis CJ3\' )) ut et A 12 si qui ARV: si C j) mulierem V et 1 m. JR
13 lucrificent F jj dei om. C 15 capiUaturae R )) indumenta R
16 est cordis JLC 18 quod est CRF: qui est Ab 19 beatos ota. V
)) scribens epistolam V et ed. Vall.; qui—testatur OM. JL )) eandem —
disciplinam C )) de R: OM. CV 21 ornatum (omatn cM-r.) R || non
intortis H 22 uel ncstc A
Sed tu forsitan dicis: cur haec idem Apostoli non iusserunt? quia
non necessarium iudicabant, ne talis uirginibus commonitio potius
iniuria quam emendatio uideretur. sed nec eas umquam tantae temeritatis
fore credidissent, ut ne nuptis quidem concessa carnalia composita
et terrena praesumerent. re uera ornare se et componere uirgo
debet: nam quomodo sponso suo placere poterit, nisi composita et
ornata processerit? ornetur plane, sed interioribus ornamentis et spiritualiter,
non carnaliter componatur, quia Deus non corporis, sed animae
decorem in illa desiderat. ergo et tu quaecumque animam tuam
a Deo diligi et inhabitari concupiscis, omni eam diligentia compone
et spiritualibus indumentis exorna. nihil in ea dedecorum, nihil foedum
appareat. resplendeat auro iustitiae et gemmis refulgeat sanctitatis
ac pretiosissimo pudicitiae margarito coruscet: pro bysso et
serico misericordiae et pietatis tunica uestiatur, secundum quod scriptum
est: induite ergo uos sicut electi Dei, sancti et dilecti,
uiscera misericordiae, benignitatem, humilitatem
et cetera. et non decorem cei\'ussae aut alterius pigmenti
quaerat, sed innocentiae ac simplicitatis candorem habeat, roseum
uerecundiae colorem et purpureum ruborem pudoris possideat. caelestis
abluatur nitro doctrinae et lomentis spiritalibus emundetur.
nulla in ea malitiae, nulla delicti macula relinquatur. et ne quando
AV: OM. CR )) dicas ed. Vall. )) haec om. C )) idem RV:
iisdem J?, ofM. C )) non iusserunt AR: uirginibus non iusserunt CHV
4 crediderunt ed. Vall. )) ne ed. Vall. et JT: nec ACRV || nuptae concessa
A 7 spiritalitcr ACRV R carnaliter ARV: corporaliter C )j
dominus C* 10 diligis JB )) compone AH: compte C, come V (?) b, commenda
R 11 spiritalibus ACR tj ornamentis V !) in ca indecorum C,
indecorum in ea R 12 et om. AR 13 ac ABF: ct C* j) margarito
pudicitiae C (prctiosissima pudic. margarita ed. raH.) 13 corruscet.BV,
coruscet et pietatis tunica uestiatur C\' 15 uos ergo CV )) dilecti ACR:
dilecti dei F 16 benignitatem OMt. F e< ed. Vall. () humilitatis V 17 et
om. C; et non — concupiscit (p. 244, 4) om. A || decorem cerussae H:
cerusse (sine dccorem) B, resine speciem V, decorem C post pigmenti habet
18 ac simplicitatis R: simplicitatisque C\'F 19 purpureum ruborem
pndoris V: purpureum ruboris pudoriaquc R, pudorcm ruboris pudorisque f
19 caelesti B )) 20 mitro R j) lomentis Cotelerius: lamenti!! 2?r,
iQmentis C, lauamentis ed. Vall. 21 delicti ed. Vall. et V: doli f.
diaboli B
perfundatur.
Huiusmodi Deus quaerit ornatum et animam taliter compositam
concupiscit. memento te Dei filiam dici, secundum quod ait: audi.
filia, et uide. sed et tu ipsa, quotienscumque Deum patrem nominas,
Dei te filiam esse testaris. ergo si Dei filia es, uide ne quid
eorum facias, quae Deo patri incongrua sunt, sed age omnia quasi
filia Dei. cognosce quomodo huius saeculi nobilium filiae se gerant,
quibus adsuescant moribus quibusue se disciplinis instituant. tanta in
quibusdam uerecundia est, tanta grauitas , tanta modestia, ut ceterorum
hominum ritum intuitu humanae ingenuitatis excedant, et ne
quam honestis parentibus suis per lapsum suum infamiae inurant notam,
alteram sibi quodam modo inter homines consuetudinis studeant
facere naturam. et tu ergo originem tuam respice, genus: intuere, gloriam
nobilitatis aduerte. agnosce te non hominis tantum, sed et Dei
filiam et diuinae natiuitatis nobilitate decoratam. ita te exhibe. ut in
te caelestis natiuitas appareat et ingenuitas diuina clarescat. sit in te
noua grauitas, honestas admirabilis , stupenda uerecundia, mira patientia,
uirginalis incessus et uerae pudicitiae habitus, sermo semper
modestus et suo in tempore proferendus, ut quisquis te uiderit, admiretur
et dicat: \'quae haec nouae inter homines grauitatis patientia
est? quae pudoris uerecundia, quae honestatis modestia, quae maturitas
sapientiae ? non est ista humana institutio nec disciplina mortalis.
caeleste mihi aliquid in terreno corpore redolet. puto quod
V et ed. Vall. || suauissimo CV: snauissimae Rb 3 ornamentum
F 4 quod ait ARV: illud C 6 filia dei CV 7 patri JLRF:
om. C )j sint CH 8 cognosce — ergo (u. 14) om. A )) filiae se nobilitum
(sic) V )j se om. R, C ante saeculi habet 9 se OMt. Y )! in OM. R
11 ne quam 2!F: nequaquam C 12 per lascituam infamiae F || infamiae
ow..R (j notam inurant C 13 studeant facere R: fecere ed. roN.
et V, facientes C 14 et tu origine tua te crede non hominis tantum
mediis omissis F 15 non hominis tantum (tantum esse C) sed — decoratam
C*F: non hominis sed Dei filiam — decoratam H, non hominibus sed
et (et otn. A) dei dininitatis nobilitate decoratam AR 17 appareat ed.
Vall. et V: sca pareat R, pareat ACH, pateat b j) et J!: ut AV, etut C
19 nere RV )) habitus et sermo JJ! 20 quisque B 21 nouae JJRF:
nona C 23 sapientiae ARY: om. C )) institatione disciplina H 24 rpdolet
ARV: refulget C jj puto enim quod habitat A
cognouerit, maiore stupore tenebitur et cogitabit qualis ille sit dominus,
cuius talis ancilla est.
Si uis ergo esse cum Christo et partem habere cum Christo, Christi
tibi exemplo uiuendum est, qui ab omni malitia et nequitia ita fuit
extraneus, ut ne inimicis quidem uicem redderet, quin potius et pro
ipsis oraret. nolo enim eas animas Christianas existimes, quae aut
fratres aut sorores non dico oderunt, sed quae proximos toto corde
et conscientia coram Dei testimonio non diligunt, cum Christianis
Christi similitudine inimicos etiam amare necesse sit. si sanctorum
cupis habere consortium, a malitiae et nequitiae cogitatu pectus
emunda. nemo te circumueniat, nemo fallaci sermone seducat. nonnisi
sanctos et iustos et simplices et innocentes et puros caelestis aula
suscipiet: nullum apud Deum habet malitia locum. ab omni nequitia
et dolo mundum esse necesse est qui cupit regnare cum Christo. nihil
tam contrarium, nihil tam exsecrabile Deo quam aliquem odisse, aliquem
uelle laedere, nihil tam probabile quam omnes amare. quod
Propheta sciens testatur docens: qui diligitis Dominum, odite
malum.
Vide ne in aliquo humanam gloriam diligas, ne et tua inter illos
portio computetur, quibus dictum est: quomodo uos potestis
JjRV: filiam Christi C 2 maiori CF [) tenebitur
CH: teneatur ARV )j cogitabit H: cogitet ACRV, cogitat C corr.
)) ait ille D. cuius taUs et ancilla A 4 ergo om. A )) esse cum Christo et
AH: om. CRY j) partem habere RV: habere partem CH (cum Christo p.
habere jl) 5 et nequitia CH: oMt. ARV II ita om. R 6 externus F
II ut ne — emunda (u. 12) om. A )) ne ed. Vall. et -H: nec CRV 7 enim
ut eas C II existimes esse C 9 conscientia JB: conscientia munda F, conscientiae
C )) Dei H: Dco CRY )) testimomooM. V II eam— necesse sit
deest in V 11 malitia 2! 12 nemo fallaci CBF: nemo tc fallaci AH
13 et iustos CH: om. ARV 14 suscipit et A, suscipiat R, sed corr.
1 M. )] locum habet malitia C )) nequitiae F 15 necesse est esse V et
cd. Vall. j) nihil- Domini (p. 246, 4) om. A 16 aliquem R: alterum CF
17 uelle R: uelle uel C, uel F 18 sciens R V : prospiciens C
19 malum num B (maligTium corr. tn. 2) 20 ne in ali∗co R, ne aliquam
C )) necet R (sed c punct.), et om. F 21 portio inter illos C
|| quomodo potestis querere gloriam dei gloriam ab hominibus quaerentes
V
Prophetam dicitur: auge eis mala, auge mala gloriosis
terrae, et alibi: confundimini a gloriatione uestra,
ab obprobrio in conspectu Domini. nolo enim illas respicias,
quae saeculi, non Christi sunt uirgines, quae propositi sui et
professionis inmemores gaudent in deliciis, in opibus delectantur et
corporeae nobilitatis origine gloriantur: quae si pro certo Dei filias
se esse crederent, numquam post diuinos natales nobilitatem admirarentur
humanam nec gloriarentur in patre quolibet honorato: si patrem
Deum se habere sentirent, nobilitatem carnis non amarent. quid
tibi, o stulta, in generis nobilitate blandiris et conplaces ? duos homines
[m exordio fecit Deus, ex quibus totius humani generis silua
descendit: mundanam nobilitatem non naturae aequitas praestitit, sed
cupiditatis ambitio. certe omnes per diuini lauacri gratiam aequales
efficimur , et nulla inter eos potest esse discretio, quos natiuitas secunda
generauit, per quam tam diues quam pauper, tam liber quam
seruus, tam nobilis quam ignobilis Dei efficitur filius, et terrena nobilitas
splendore caelestis gloriae obumbratur et nusquam omnino iam
comparet, dum qui retro in saecularibus honoribus inpares fuerant,
caelestis et diuinae nobilitatis gloria aequaliter uestiuntur. nullus ibi
RV: om. C )) confundimini 2!: confundemini F,
confundentem C, confundantur b )) a om. V )) gloriacatione C 4 et ab
obprobio C 5 quaeAR: nec quae C, nec F !) sui immemore professionis
recordantur sed gaudent F 6 et corp. — credunt (p. 247, 6) OMt. A 7 corpore
JB j) nobilitatis in ungino C, nobilitatis hac (ac eory.) in uirginitate R
II pro certo CF: proccrte R, profecto H et ed. Vall. )t filias esse se 7,
filia esse R 8 crederent Numquam R 9 humanam. Nam nec R 10 nobilitatem
c. n. amarent ed. Vall. et H: om. CRY 11 o stultaoM. jH, o om. R
|| in generis nobil. H: om. CBV )) blandiris et CH: plaudis et F, plaudissent
R 12 fecit ab exordio deus If, in exordio OM. JR, M<M inclusimus
II deus fecit V 13 praestat C 14 certe — efficimur RV: om. C ))
gratiam F: gramen R (abiit gram in gra!&) 15 inter nos F )) discretio
potest esae C 16 generaret V 18 caelestia gloriae CJX: caelesti V
18 obumbratur R F: adumbratur CJ? ) et OMt. C j) nusquam R corr.
M numquam 20 caelestia et R: caelesti (7, caelesti gloria obumbrantur
et F )t diuinae nobilitatis gloria By: diuinae gloriae nobilitate CR tj uestiantur
aequaliter C )) nullus iam ignobilitati H
sublimitas ornat, nisi apud illos, qui non putant humanis
caelestia praeponenda. aut si putant, quam uanum est ut se illis in
minoribus praeferant, qeos sibi in maioribus paressciunt, et quasi
infra, se positos in terra existiment quos sibi aequales in caelestibus
credunt. tu autem, quaecumque Christi, non saeculi uirgo es, omnem
praesentis uitae gloriam fuge, ut eam quae in futuro promittitur consequaris.
Contentionum uerba et animositatis causas deuita, discordiarum
quoque et litium occasiones subterfuge. nam si iuxta Apostoli doctrinam
seruum Domini litigare non oportet, quanto magis Dei
ancillam, cuius quo uerecundior est sexus, animus debet esse modestior.
linguam a maliloquio cohibe et ori tuo frenum legis inpone, ut
tunc, siforte, loquaris, quando tacere peccatum sit. caue ne quid
quod in reprehensionem ueniat dicas. lapis emissus est sermo prolatus:
quapropter diu antequam proferatur cogitandus est. beata quippe
labia sunt, quae numquam quod reuocare uelint emittunt. pudicae
mentis sermo etiam debet esse pudicus, qui aedificet semper magis
quam aliquando destruat audientes, secundum quod praecepit Apostolus
dicens: omnis sermo malus ex ore uestro non procedat,
sed si quis bonus ad aedificationem fidei, ut
non ornat illos qui putant humana caelestibus V 3 quamanum R
|| se jHF: si R, sese C 4 sciunt H: scient JR, censeant V, sentiant C\'
5 positus R II in caelestibus aequales C, in om. R 6 creduum:
crediderunt CV II omnis V 7 in saeculo futuro F 9 causam F ||
deuita V: euita CR, uita ed. Vall., deuita disc. quoque ow. A 10 occasionem
C 11 quanto 10. ancillam domini non expedit F 12 quo ow. F
|| sexus et animus F 13 frenum AН et corr. R: freno R 1 w. frenos CF
II ut ARV: et C 14 tunc loquaris si forte loqueris V, si om. A; nos cowmate
post si forte posito (cf. p. 249, 1) loci interpunctionem emendauimus;
uidendum tamen, ne uerba caue ne — dicas loci structura non
intellecta ex interpolatione irrepserint 0 sit ow. b || caue - audientes
om. A 17 labra C || reuocare iterum R, reuocare postea F 18 etiam
om. b 19 destruat aliquando F || secundum id (Tioc ed. Vall.) quod A
!) praecipit apost F (Apostolus dicit A) 20 de ore C, ex ore deleuit
w. 2 in R 21 sed si - inferri (p. 248, 10) om. A || bonus est ad C )) ut
om. F
det gratiam audientibus.
d<-
semper eloquia proferuntur. absentium
scripturae auctoritate deterre. quia etiam hoc inter uirtutes
perfecti hominis Propheta commemorat, si ante conspectum iusti malignus
ad nihilum deducatur qui contra proximum non probanda protulerit
non licet enim tibi alterius uituperationem patienter audire.
quia nec ah aliis optas recipi tuam. iniustum quippe est quicquid contra
Christi euangelium uenit, si alteri quod tibi ab alteri quod fieri molestum
est patiaris inferri. semper linguam tuam de bonis loqui adsuesce,
et auditum tuum ad bonorum magis laudem quam ad malorum uituperationem
accommoda. uide ut omnia quaecumque bene facis propter
Deum facias, sciens eius rei tantum te a
mercedis, quantum eius timoris et dilectionis causa perfeceris. sancta
magis esse quam uideri stade, quia nihil prodest aestimari quod non
HM, et duplicis peccati reatus est non habere quod creditur et quod
non habere<M simulare.
In ieiuniis magis quam in epulis delectare, illius uiduae memor,
quae non discedebat de templo ieiuniis et obsecrationibus Deo
ac nocte. et si uidua et quidem Iudaea talis fuit, qua-
!ac nunc uirginem conuenit esse Christi? diuinae magis lectionis
conuiuium dilige, et spiritualibus te saturari dapibus concupisce, et
illos potius quaere cibos, quibus anima magis quam corpus reficiatur.
carnis et uini species quasi caloris fomenta et libidinis incitamenta
R || inter] in V )j perfecti hominiM
uirtutM C, uirtatia perfectionis (om. homuus) R 5 connumerat F
7 enim RV: OMt. CH II alterius tibi F || tdtuperationes C )) patientfr
w<. V 9 euang. Christi F 10 linguam tuam semper C 11 adltmclem
bonorum magis A, magis ad bon. laudem C || quam malorum V
12 accommoda CH: commoda ARV )] omniaottt. F )) bona facis F,
benefacis R curr. ex bcncScias )) propter Dominum A 13 tantum ARV:
tantam C 14 mcrcedia quantum A : mercedem quam CRY 15 uid\'\'aria
C )j quia — simulare om. A 16 crederis V 18 in utroque loco
om. V 19 de] a F [) obsecrationibus ARV: orationibus C )) seroiens
Domino nocto ac dio A 20 et si — Christi (M. 21) om. A )) et assidua
(corr. ex at iudaea) ot quidem talis V j) uidnae quidem R, uidaaquidemH\'
II fuerit R, erat H )) qualis V 21 conuenit uirg. esse V, esse uirg. conucnit
C )) lectionis ARV: dilectionis C 22 tu F\' )j saturari JJ!; satiari
<\'F || ct om. C 23 requiro C j) reficiatur AR: reficitur CF
corporis compellat infirmitas. iracundiam uince, animositatem cohibe,
et quicquid illud est quod post factum paenitentiam ingerit, uelut
proximi criminis abominationem declina. satis tranquillam et quietam
esse conuenit mentem et ab omni perturbatione furoris alienam, quae
Dei habitaculum esse desiderat, quod per Prophetam testatur dicens:
Super quem requiescam alium nisi super humilem et
quietum et trementem uerba mea? Omnium operum et cogitationum
tuarum speculatorem Deum crede, et caue ne quid, quod
diuinis oculis indignum sit, aut opereris ant cogites. cum orationem
celebrare desideras, talem te exhibe, quasi sis cum Domino locutura.
cum psalmum dicis, cuius uerba dicis agnosce, et in conpunctione
magis animi quam in tinnulae uocis dulcedine delectare. lacrimas
enim psallentis Deus magis quam uocis gratiam comprobat, sicut
Propheta dicit: seruite Domino in timore et exultate ei
cum tremore. ubi timor et tremor est, ibi non uocis elatio est, sed
animi flebilis et lacrimosa deiectio. omnibus actibus tuis diligentiam
adhibe, quia scriptum est: maledictus homo qui facit opera
Domini neglegenter. Crescat in tecum annis gratia, crescat
cum aetate iustitia, et fides eo perfectior uideatur esse quo senior es,
quia Iesus, qui nobis uiuendi reliquit exemplum, proficiebat non
om. A )j sic forte V )) utere ut stomachi dolor
et animae corporisque expellatur infirmitas V )) dolor et nimia R: dolore
nimio C 3 uelut proximi criminis AH: uelat om. R, pro maximo crimine
proximi criminis CV 4 abhominatione V )j quietam et tranquillam
conuenit esse C 5 et om. b )) perbatione R 6 quod per — uerba mea
om. A )) quod V; qui CR )) dicens ed. Vall. et F; et dicit CB 8 qaietam
R )) sermones meos C )) Omnium — cogites (u. 10) A post comprobat
CM. 14) habet 9 Deum OM. JR )) quid quod CF. quidquam quod -H,
quicquam (add. w. 2 quod) 2! 11 quasi V: quasi quae ACR )j cum
Deo C 12 uerba dicis AH: u. diceris|R, u. loqueris F, |u. loquaris C
14 sicut — neglegenter CM. 19) om. A. Quae deinceps in J. sequuntur,
MOtt sunt nisi paucae sententiae breuiatae. 16 non ibi F, non
ubi B 17 dilectio -B; post deiectio in V additum est: Dicat et tibi deus.
Audiui uocem orationis tuae et aspexi lacrimas tuas 18 adhibe JBF: exhibe
C )) homo om. C t) opera domini CRV: opus dei H, Vulg. habet opus
Domini, sed LXX: TK
B; Jesus dominus F, doiuinusjMus C, Dominus noster Jesus H
Deo et hominibus. omne tempus in quo te non meliorem senseris, hoc
te aestima perdidisse. Coeptum uirginitatis propositum ad finem usque
conserua, quia non inchoasse tantum, sed perfecisse uirtutis est,
sicut in euangelio Dominus ait: qui perseuerauerit usque in
finem, hic saluus erit. caue ergo ne cui uel concupiscendi occasionem
tribuas, quia sponsus tuus Deus zelans est: criminosior est
enim Christi adultera quam mariti. Esto ergo omnibus uiuendi forma,
esto exemplum, praecede et in actu quos in castitatis sanctificatione
praecurris. uirginem te in omnibus exhibe: nihil corruptionis obiciatur
capiti tuo. cuius corpus integrum est, sit et inuiolabilis conuersatio.
et quoniam in exordio epistolae praefati sumus te Dei sacrificium
factam, quod utique sanctitatem suam etiam aliis inpertit, ut
quisquis ex eo digne sumpserit, sanctificationis et ipse sit particeps,
ita ergo et per te quasi per diuinam hostiam sanctificentur et ceterae,
cum quibus te tam sanctam in omnibus exhibeas, ut quisquis uitam
tuam uol auditu uel uisu contigerit, sanctificationis uim sentiat
et tantum sibi intellegat gratiae ex tua conuersatione transfundi, ut,
dum te imitari concupiscit, Dei sacrificio et ipse sit dignus.
ed. Vall. et F: sed CR 2 meliorem te non V 3 coeptum (<.
ceptum) ARV: conceptum C 4 uirtutes ed. Vall., sed lectionem uirtutis A
quoque firmat 6 ergo OM. H || cuiquam C )) uel MM. b 7 quia BF.\' quoniam
C )) est deus zelans V 8 enim OM. C [( post quam mariti sequuntur
in HV (glossemate carent CR) : Vnde palchre Romana ecclesia apostolico sinc
dubio, cuius aedem obtinet, spiritu animata, tam seocram nuper de huius
modi sententiam statuit, ut uix uel penitentia dignam iudicaret, quae sanctiHcatumDeocorpus
libidinosa coinquinatione uiolasset(dignas indicaret quae..
niolasMnt F))) ergo ACRV; igitur b )) niuendi forma AR: forma uiuendi CY
10 corruptionis obiciatur capiti tuo CZ?.\' corruptionis subiciatur tuum JB.
subiciator corruptioni tuae F 11 est sit et RV: est sit C, est; at et tua
sit H )) conoeraio R 12 quoniam JRV: quoniam ut C, quoniam, sicut H
)) praefatus sum V 13 factum H )) ut B c< con-. (7: et C\'V 14 quisque
F, quia J! )) digne ac paulo post sanctificationis om. F 15 et ceterae
OtM.V 16cumquibus CH: cumque RV )) tam sanctam R: ita HV,
om. C )) quiaque RV 17 uel audita ucl uisu cont. V; aut aud. aut uisu
c. C, aut auditu contigerit aut uisu J! 18 et om. V 17 tantum C- in
tantQm.ARV )) gratiam AH: gratiae CBF 19 dignus. Amen F, dignos.
FtMT AD VIRGIXES R.