Cum presbyter adhuc essem, contigit, ut Carthagine inter
nos, qui simul eramus, ad Romanos apostoli epistula legeretur,
10 Gen. 1, 1 0 (2) potestate ClDl uoluimus Q 2 ipse HI
praeparamur Ql 3 ergo modo P 4 et om. OP postea dixi G
5 ut om. CD inferi F bonitati D2Pa, bonitatem El 6 pr. nra∗∗∗
(est ras.) N non] nos Mpr. nostra CE, nostram cet. v 7 assequimur
CD1, sequimur E2, sequitur cet. v sequitur nostram F uoluntate D,
a
uolantate E, uoluntatem cet. v q: C 8 sit FG opus] 0 H piaetatis
D, potestatis V atque] aq: ClDl 10 hic-terram D2 in ras.
de eo] deo Q scriptum C, s. est cet. v in om. C 11 deus fecit CE,
fecit deus eet. v et terram om. F 12 XXIII v, om. BFPQ 13 expositio-propositionum
DJ in ras. propositio Hl 14 epistula C1D1M,
epistola pauli F, epistola cet. apostoli om. 0 romanus D1, romanos k
I. R 15 presbiter BCDGHMQS, prespiter F conti.git (n ras.) CD
i
carthagine (i alt. m. 2) C, carthaginem Dl, apud cartaginem GS,
apud chartaginem P, ap. karthaginem EN, ap. kartaginem 0, apud carthaginem
cet. v 16 romanus 01D1 epistula ElM, epistola cet. v
epistola apostoli a legeretur epistola N
poteram responderem, uoluerunt scribi potius, quae dicebam,
quam sine litteris fundi. ubi cum eis obtemperarem, liber
unus accessit superioribus opusculis meis.
In quo libro: quod autem ait, inquam, scimus, quia lex
spiritalis est; ego autem carnalis sum, satis ostendit
non posse inpleri legem nisi ab spiritalibus, quales facit gratia
dei. quod utique non ex persona apostoli accipi uolui, qui iam
spiritalis erat, sed hominis sub lege positi, nondum sub
gratia. sic enim prius haec uerba sapiebam, quae postea
lectis quibusdam diuinorum tractatoribus eloquiorum, quorum
me moueret auctoritas, consideraui diligentius et uidi etiam
de ipso apostolo posse intellegi, quod ait: scimus, quia lex
spiritalis est; ego autem carnalis sum, quod in eis
libris, quos contra Pelagianos nuper scripsi, quantum potui,
diligenter ostendi. in isto ergo libro et hoc, quod dictum est:
ego autem carnalis sum et deinde cetera usque ad eum
locum, ubi dixit: miser ego homo, quis me liberabit de
6, 14 sq. 11 Cyprian. de dom. or. 16 (I, 278 Hart.) Ambros. de paenit.
J, 3 15 Aug. de grat. Chr. 43. c. duas epp. Pel. I, 17—25. c. Iulian.
Ir, 3. VI, 23, 70. op. inp. c. Iul. I, 99. Serm. 154. cf. ad Simplic. I, 1.
expos. ep. ad Gal. c. 5. de duo dei XXII, 21 18 Rom. 7, 24 sq. E interrogatus scripsi, interrogata C1D1ERS2 (mg.), intcrrogabarcet.
v quibusdam BC1D1EFGM2NRS, quibus cet. v dum Q
sicut (t m. 2) C, sicum Dl 2 potui D2 responderè* C. respondissem
P uoluerunt om. C1D1R, post potius posuit D1 dacebam Dx
3 ei.s (u ra.s.) D obtempeum H, obteperarem Q 5 quia om. E
6 ostendi a 7 a OPSV spiritalibus (b m. 2 in ras.) M fecit D2
8 apostoli om. C\'DR accepi Cl accipi apostoli E 9 homines M2
possiti H 10 prius] prauis H uerba C, uerba* D uerba haec B
sapiebat Hl, sapiebant H2 11 tractatoribus diuinoruni 0 eloq.
tractatoribus a 12 inouerit ClDl, moret HL consideraui (ui m. 2
in ras.) D *etiani D 13 apostulo V quia CD, quoniam cet. v
14 est om. B carnalis sum om. B quod-17 sum et om. C1D1R
0
15 pelagianos 02 nuber Ex 16 ergo om. 0 quod om. H 18 dixit
CD1ER, dicit cet. v liberauit C1HR1S
dominum nostrum, dixi hominem describi adhuc sub lege,
nondum sub gratia constitutum, bene facere uolentem, sed
uictum concupiscentia carnis male facientem. a cuius concupiscentiae
dominatu non liberat nisi gratia dei per legum
Christum, dominum nostrum dono spiritus sancti, per
quem diffusa caritas in cordibus nostris uincit carnis
concupiscentias, ne consentiamus eis ad male faciendum, sed
potius bona faciamus. unde quidem iam euertitur heresis
Pelagiana, quae uult non ex deo nobis, sed ex nobis esse
caritatem, qua bene ac pie uiuimus. sed in illis libris, quos
aduersus eos edidimus, etiam spiritalis hominis iamque sub
gratia constituti melius intellegi uerba ista monstrauimus
propter corpus carnis, quod spiritale nondum est, erit autem
in resurrectione mortuorum, et propter ipsam carnis concupiscentiam,
cum qua ita confligunt sancti non ei consentientes
ad malum, ut tamen eis motibus, quibus repugnantibus resistunt,
non careant in hac uita. non eos autem habebunt in
I Io. 2, 16 10 Aug. de haeres. c. 88 11 Aug. c. duas epp. Pel. I,
10, 17. de perf. iust. hom. 11, 28. de grato Chr. c9, 43 sq. om. H dixi del. P descripsi P, scribi H
3 non H uoluntatem EF1O1 4 contcupiscentia C, concupiscentia* D,
concupiscentie S carnis-concupiscentiae E2 in mg. con*cupiscentiae
C 5 liuerat EI 6 dominum nostrum om. MOPV dono
om. H scs ex sci corr. H2 7 quae D1 difusa P, diffusa est CS
uicit Gl, uincimus E* carnis. (nis in ras.) H 8 concupiscentiam
CD1 9 potius om. 0 quidem om. a uertitur M, euertatur Q\\
hereses 81 euertitur h. iam B 10 pelagiena P, pelagyana F
non ex—p. 109, 3 paulo post om. P alt. ex om. Rl 11 qua* (e
ras.) M, quia D1 pieque (om. ac) a uiuamus D2Q 12 ededimus V
\\ X
iamquae D, que iam Q 14 carnis corpus SVv, carnis opus 0
quodj dfis add. M2 in mg. 15 resurreccionem DI ipsam om. a
concupiscentiam camiB C, corr. m. 1 16 ita om. Fl configunt Bl
sci* C ei* (s ras.) 0 17 eius EHMOPQ2Vv quibus] in q. H
repugnantes FH
concupiscentiam motusque ipsius, quibus ita resistitur, ut tamen
sint in nobis, potest quisque sanctus iam sub gratia positus
dicere ista omnia, quae esse dixi uerba hominis nondum sub
gratia positi, sed sub lege. quod hic ostendere longum est
et ubi id ostendi dictum est.
cui dixit seruiturum esse maiorem, et quid in eodem maiore
similiter nondum nato reprobauerit, de quibus propter hoc
commemoratur quamuis longe postea prolatum propheticum
testimonium: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, ad
hoc perduxi ratiocinationem, ut dicerem: non ergo elegit deus
opera cuiusquam in praescientia, quae ipse daturus est, sed
fidem elegit in praescientia, ut, quem sibi crediturum praesciuit,
7 Item quod-110, 18 tractaueriin] Aug. de praedest. sanctt. 3, 7 sq.
Aug. (Hilar.) ep. 226, 3 11 Rom. 9, 13. Mal. 1, 2 sq. 12 Expos.
ep. ad Rom. 60. cf. Aug. de praelest. sanctt. 1, 3 ElH, absorbitur B1C1D1R uictoria BD2E2HOSa
itaquae D, quippe B 2 ipsos BEFGQRS, om. a ut (t s. I.) CD
3 sanctis E1 positus] potius GSl 4 quae C1DH, quae hic cet. v
5 hic (ic in ras.) C longum est ostendere E 6 ubi id DlERS2 mg.,
*** *t
ubi id (hoc ras.) C, ubi hoc cet., hoc ubi v ostendi D\'EJR, ostendi
(eri ras.) C, ostenderem BGS, ostenderim cet. v 7 it.-m quod] itemque
0, item Qv disputas H »elegerit (d ras., i ex e) C, elegeret
D\\ legerit El, egerit H nato (o in ras. m. 2) C, natus Dl. nato. S
8 cui] cum 0 maiore Dl et-maiore om. H odem D1 9 nato*
C, natum DlH reprobaberit V propter expunxit E2 10 postea
om. B probatum a in mg. profeticum H, proticuin E1 11 dilexi**
C, dilexi* (t ras.) I) odio om. B, hodi S abui Q 12 huc Bl,
hanc B2 praedisi S1. ratiocinationem (natio in ras.) C ut dicerem
(ic s. I.) C,D- in ras. ergo] enim BF eligit D*M 13 operam CD1,
∗∗∗∗ opera (ergo ras.) H in praescientia G2R2 in ras., in praesentia
Q\'a (mg.) in praescientia-elegit om. Fl ipsi Bl 14 eleget Cl,
eligit BD2M praestiencia C1, praescientis EI, praesentia Qla (mg.)
***
crediturum Dx, crediturum (esse ras.) C, crediturum esse cet. v
ipsum elegerit, cui spiritum sanctum daret, ut bona operando
etiam aeternam uitam consequeretur, nondum diligentius quaesiueram
nec adhuc inueneram, qualis sit electio gratiae, de qua
idem dicit apostolus: reliquiae per electionem gratiae
factae sunt; quae utique non est gratia, si eam merita ulla
praecedunt, ne iam quod datur non secundum gratiam, sed
secundum debitum reddatur potius meritis quam donetur.
proinde quod continuo dixi:
dicit enim idem apostolus: idem
deus, qui operatur omnia in omnibus; nusquam autem
dictum est: deus credit omnia in omnibus, ac deinde subiunxi:
quod ergo credimus, nostrum est, quod autem bene operamur,
illius est, qui credentibus dat spiritum, profecto dicere non
deberem, si iam scirem etiam ipsam fidem inter dei munera
reperiri, quae dantur in eodem spiritu. utrumque ergo
nostrum est propter arbitrium uoluntatis et utrumque tamen
datum est propter spiritum fidei et caritatis. neque enim
Cor. 12, 9 16 II Cor. 4, 13 01, eligeret BC2, eligerit G1, eligerat H2, elegit E donaret
B 2 aetiam D uitam aeternam Nv consequaeretur D,
sequeretur H, consequetur R1, consequantur Bl quaesiueram diligentius
N 3 de qua-gratiae om. H de grae qua Q 4 reliquae El
eleccionem D 5 factae C1D1E1M1R1 (graece
***
pixos cet. v factae sunt expunxit H2 eam C
merita ulla∗ C, m. ullam Dl 6 praecedant GlHv ne (n in ras.) C,
e in ras. D2, nec M1 non-donetur F2 in ras. et in mg. gratiam-secundum
om. 81 7 debitum (m m. 2 in ras.) C quam
meritis BF2GNQS, quam sine m. D2 meretis Cl, meretur (e alt. ex
i) H quam expunxit D2 donetur] gratiae add. E2 s. 1. 8 pr. idem
om. HQl apostolus om. Ql 9 nusquam-omnibus G2 in ras. Q2
in mg. 10 d.eind.e (i ras) CD subiuncxi MQl 11 bene CDlER,
om. H, bonum cet. v 12 spiritum ODIR, sp. sanctum cet. v dicere
non deberem CDl, non deberem D2, non dicerem cet. v 13 scirem (m
i
del. m. 2) M, schuferem D muneram ClDl 14 repperiri C1D1EF
GHMRV utrumquae D 15 tamen om. Fl 16 propter CD],
per cet. v
deo patre et domino nostro Iesu Christo.
nostrum est enim credere et uelle,
illius autem dare credentibus et uolentibus facultatem bene
operandi per spiritum sanctum, per quem caritas diffunditur
in cordibus nostris, uerum est quidem, sed ea regula
et utrumque ipsius est, quia ipse praeparat uoluntatem, et
utrumque nostrum, quia non fit nisi uolentibus nobis.
ac per
hoc, quod etiam postea dixi: quia neque uelle possumus, nisi
uocemur, et cum post uocationem uoluerimus, non sufficit uoluntas
nostra et cursus noster, nisi deus et uires currentibus praebeat
et perducat, quo uocat, ac deinde subiunxi: manifestum est
ergo non uolentis neque currentis, sed miserentis dei
esse, quod bene operamur, omnino uerissimum est. sed parum
de ipsa uocatione disserui, quae fit secundum propositum
dei; non enim omnium, qui uocantur, talis est, sed tantum
electorum.
itaque quod paulo post dixi: sicut enim in his,
quos elegit deus, [non opera, sed] fides incoat meritum, ut
per munus dei bene operentur, sic in his, quos damnat, infidelitas
et inpietas incoat poenae meritum, ut per ipsam poenam
8, 35 sec. LXX 9 Expos. ep. ad Rom. 62 13 Rom. 9, 16 15 Rom.
9, 11 18 Marc. 13, 20. Act. 1, 2 3 dixi] dicere PJ s. I. enim eat B credere] et c. D2Q 4 dare]
tfi H 5 caritas] c. dei BFGNQ1 6 ea C1D1E1R, & E2, eadem
cet. v regula expunxit E2, recula Cl 7 uoluntantem B, uoluntate Dl
8 fit ex sit E 9 etiam quod H 11 ueres ClDx curentibus El
praeueniat E 12 ducat E quo* (d ras.) C, quod D ac] ∗ac (h
ras.) CD, et 0 subiunxi] quod s. E2, subinnxit S 13 uolentes Dl
miserenti Cl, miserentis e§t V, miserantis BF, miseren Dl 14 omnino]
et o. N paruum Bt 15 secundum C, om. Rl prepositum S
16 enim] ee H tantum] tfi H 17 ibis 0, iis m 18 eligit MPQrn
dS ex sed corr. C2, om. E non opera sed inclusi, om. CDlB fidei (i
alt. ex s) E2R incoat EORaS, inquoat CxDy, in quo** D2, inchoat cet. v
19 manus EM-P1 iis tn dampn-vt 52 20 et inpiaetas del. D2
incoat DIE, inquoat C\\ inchoat cet. poene JJf, pene C, paene D
merito C1D1 ∗∗∗∗ipsam Jt
etiam male operentur, uerissime dixi, sed fidei meritum
etiam ipsum esse donum dei nec putaui quaerendum esse nec
dixi.
Et alio loco: cuius enim miseretur, inquam, facit eum
bene operari, et quem obdurat, relinquit eum, ut male operetur.
sed et illa misericordia praecedenti merito fidei tribuitur et
ista obduratio praecedenti inpietati. quod quidem uerum est,
sed adhuc quaerendum erat, utram-et meritum fidei de misericordia
dei ueniat, id est utrum ista misericordia ideo tantummodo
fiat in homine, quia fidelis est, an etiam facta fuerit, ut fidelis esset. legimus enim dicente apostolo: misericordiam
consecutus, ut fidelis essem, non ait: quia fidelis eram.
fideli ergo datur quidem, sed data est etiam, ut esset fidelis.
rectissime itaque alio loco in eodem libro dixi: quoniam si
non cx operibus, sed misericordia dei et uocamur, ut credamus, et credentibus praestatur, ut bene operemur, non est gentibus
ista inuidenda misericordia, quamuis minus ibi diligenter de
illa, quae per dei propositum fit, uocatione tractauerim.
Hic liber sic incipit: Sensus hi sunt in epistula - Pauli ad
Romanos. 20
ep. ad Roin. 64 15 Rom. 8, 28 D 2 alt. nex Q 4 et om. H meretur Hl fecit F1
5 relinquid ClDlHl mala DlHORa .6 pr. et om. ESl, in Ql merito
-praecedenti om. R 7 inpiaetati D, impietati. V, impietate B 8 quaendum
Cl, quendam Dl de om. OPa misericordiam a 9 dei
om. BE praeueniat OPa 11 dicentem ClH1 12 consecutus C1D1,
consecutus (consequutus Ell) sum cet. v quia] qua ClDl erant
G 13 fideli] fidelis N ergo] enim F fidelis esset F, essem
fidelis 0 14 rectissimae D in eod(em) C in r-as. libru*(m ras.) Dl,
loco G si om. E 16 ut (PD2 8. l. operamur 01 17 misericordia (ericordia
m. 2 s. I.) C minus D2 s. I., munus Bl ibi minus Oa
18 per] opere S prepositum S tractauerim om. H 19 hi]
hii EHlNOR in-romanos D2 in ras. epistola CDHS pauli
ad romanus (us in os corr. m. 2) CE, pauli apli ad romanos R, ad romanos
apostoli D2, ad rom. pauli apostoli cet. a