esse grauia diuina praecepta. quis autem nesciat, cum praeceptum
generale sit caritas — quia finis praecepti est
caritas et plenitudo legis est caritas — graue non
esse quod diligendo fit, non timendo? laborant autem in dei
praeceptis, qui ea timendo conantur implere; sed perfecta
caritas foras mittit timorem et facit praecepti sarcinam
leuem, non solum non prementem onere ponderum, uerum
etiam subleuantem uice pinnarum. quae tamen caritas ut
habeatur etiam tanta quanta in corpore mortis huius
haberi potest, parum est nostrae uoluntatis arbitrium, nisi
adiuuet gratia dei per legum Christum dominum
nostrum; diffunditur quippe in cordibus nostris, quod
saepe dicendum est, non per nos ipsos, sed per spiritum
sanctum qui datus est nobis. nec aliam ob causam
scriptura commemorat non esse grauia praecepta diuina, nisi
ut anima quae illa grauia sentit intellegat nondum se accepisse
uires, quibus talia sint praecepta domini qualia commendantur,
leuia scilicet atque suauia, et oret gemitu uoluntatis,
ut impetret donum facilitatis. qui enim dicit: fiat cor
meum inmaculatum, et: itinera mea dirige secundum
uerbum tuum, et ne dominetur mihi omnis
iniquitas, et: fiat uoluntas tua sicut in caelo ita
et in terra, et: ne nos inferas in temptationem et
cetera huius modi, quae commemorare longum est, hoc utique
13 Rom. 5, 5 20 Ps. 118, 80 21 Ps. 118, 133 23 Matth. 6, 10
24 Matth. 6, 13 2 grauia esse K 3 sit generale bd 4 non esse graue bd 5 la-
boran m. 1 D 6 qui* R quia B ea om. BN, m. 1 V 8 leuem
om. d onere ex honore N 9 pennarum BBOCK et m. 2 LPDVN
12 adiuuetur N 13 nostrum om. m. 1 R 16 diuina praecepta bd
17 ut s. I. m. 2 s. exp. tua B se nondum bd 18 sint ex sunt V
19 atqu*e R 20 impetr»\'nt B impetret et N felicitatis RO 23 inquitas
V ita om. Bbd 24 temtationem P 25 huiumodi B
cmnmeuiorari R
si nihil ibi nostra uoluntas ageret, nec oraretur, si sola sufficeret.
commendantur ergo non esse grauia, ut cui grauia
sunt intellegat nondum se accepisse donum, quo grauia non
sint, nec arbitretur ea se perficere, quando ita facit, ut grauia
sint — hilarem enim datorem diligit deus — nec
tamen, cum ea grauia sentit, desperando frangatur, sed ad
quaerendum, petendum pulsandumque cogatur.
Audiamus ergo et in his testimoniis, quae deinde posuit,
deum sua praecepta non grauia commendantem. \'quod dei
mandata\', inquit, non modo inpossibilia non sint, uerum ne
grauia quidem. in Deuteronomio: et conuertetur dominus
deus tuus epulari in te super bonis, sicut epulatus
est super patres tuos, si audieritis uocem domini dei
uestri custodire et facere omnia mandata eius et
iustitias et iudicia quae scripta sunt in libro legis
huius: si conuersus fueris ad dominum deum tuum
ex toto corde tuo et ex tota anima tua. quia mandatum
hoc, quod ego mando tibi hodie, non est grane
neque longe a te est. non est in caelo, ut dicas: quis
ascendet in caelum et accipiet illud nobis et audientes
faciemus? non est trans mare, ut dicas: quis
transfretabit mare et accipiet illud nobis et audientes
faciemus? iuxta te est enim uerbum in ore tuo,
in corde et in manibus tuis facere illud. item dominus
N, m. 1 C iuberentur N 3 ant B,3 4 quod L,
m. 1 D 5 ea] a N 6 sint quo grauia non sint N; sint—grauia m. 2
add. in mg. inf. D 7 grauia om. N disperando B ad om. B
8 paetendum V pac..endulO (in mg. add. s) L cogitatur B 9 in
om. B inde B 12 conuertitur N 13 aepulnri POC$aepulare B
in om. m. 1 V bonisj nobis N aepulatus POBKfj 14 audieris
m. 1 D dei om. m. 1 R 20 a te longe DRCKbd 21 ascendit N
illum m. 1 C 22 faciamus b non-faciemus om. B qui m. 1 R
23 transfretauit N, m. 1 V 21 faciamus b te om. CN tun et
BN 25 corde tuo B illft N
estis, et ego uos requiescere faciam. tollite
iugum meum super uos et discite a me, quia mitis
sum et humilis corde, et inuenietis requiem animabus
uestris iugum enim meum suaue est et onus meum
leue est. item in epistula sancti Iohannis: haec est caritas
dei, ut mandata eius obseruemus; et mandata eius
grauia non sunt\'. his auditis legitimis et euangelicis et
apostolicis testimoniis aedificemur ad gratiam, quam non
intellegunt qui ignorantes dei iustitiam et suam nolentes
constituere iustitiae dei non sunt subiecti. si enim
non intellegunt illud ex Deuteronomio quemadmodum apostolus
Paulus commemorauerit, ut corde credatur ad iustitiam,
ore [autem] confessio fiat ad salutem, quia non est opus
sanis medicus, sed male habentibus. isto certe Iohannis
apostoli testimonio, quod ad istam sententiam ultimum posuit,
ubi ait: haec est caritas dei, ut mandata eius seruemus;
et mandata eius grauia non sunt, debent utique commoneri
caritati dei non esse graue mandatum dei, quae nonnisi
per spiritum sanctum diffunditur in cordibus nostris,
non [per arbitrium] humanae uoluntatis, cui plus dando quam
oportet ignorant iustitiam dei: quae tamen caritas tunc perfecta
erit, cum poenalis timor omnis abscesserit.
dici solent, nec ea soluit, sed commemorando quasi contraria
10, 10 14 Matth. 9, 12 17 I Ioh. 5, 3 20 Rom. 5, 5 N honerati BN, m. 1 R honorati m. 1 D 5 honus N
6 epistola codd. praet. L 8 audi#tia R in euangelicis N 10 ignorantes
enim B iustitiam iustitiam B 12 illud intellegunt N
illud om. bd ex] in b 14 autem ROBCK, m. 2 Dbd fiat confessio
b 16 ista N sentiam 0 posuit ultimum b 18 non s. l.
V om. B 21 per arbitrium RK, m. 2 Dd uoluntati* P uoluntati
B 23 efl m. 2 ex qua B omnis om. m. 1 V 25 commemorandQ
N
quae e diuerso ponenda sunt his qui arbitrii libertatem uel
non peccandi possibilitatem inperite existimant se scripturarum
auctoritate posse destruere. obicere enim solent\', inquit, quod
sanctus Iob dixerit: quis mundus est a peccato? nec
infans, cuius est unius diei uita super terram\'. deinde
quasi respondet huic testimonio aliis testimoniis, quod ipse
Iob dixerit: iustus enim uir et sine querella factus sum
in derisu, non intellegens posse dici hominem iustum, qui
perfectioni iustitiae plurimum accessit, ita ut ei proximus
fieret: quod multos etiam in hac uita potuisse, in qua ex fide
uiuitur, non negamus.
Hoc et illo testimonio confirmatur, quod iste consequenter
adiunxit ab eodem Iob dictum: ecce ego proximus
sum iudicio meo, et scio quia iustus inueniar. hoc
enim est iudicium, de quo alibi dicitur: et educet uelut
lumen iustitiam tuam et iudicium tuum uelut meridiem.
denique non dixit: ibi sum, sed: proximus sum.
quodsi iudicium suum illud intellegi uoluit, non quo ipse
iudicabit, sed quo in fine iudicandus est, iusti in illo iudicio
inuenientur omnes qui non fallaciter dicunt: dimitte nobis
debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus
nostris. per hanc enim dimissionem iusti inuenientur et
quod ea quae hic habebant peccata elemosynis deleuerunt.
16 Ps. 86, 6 21 Matth. 6, 12 m. 2 ex qua et iohannes B script. test. N 3 iinperitiae
B exestimant m. 1 D exaestimant (3 se om. L 4 distruere N
6 unus m. 1 DK 7 respondit N 8 iustum m. 1 L sinong m. 1 C
quereUa L querella P quaerela C, m. 1 0 querela DHBKN 9 derisum
RCNbd, m. 2 D 10 perfectioni. V 11 ac L 14 adiuncxit J N
ego] ipse VCb 16 est enim BN uelut] quasi RCKbd, m. 2 D
17 uelutJ tamquam B 18 ubi b 19 suum om. m. 1 R quod
m. 1 LjD 20 iudicauit N est iudicandus bd 21 inueniuntur N
demitte m. 1 R 23 etj eo VONbd 24 diluerunt RK, m. 2 DB
munda sunt uobis. denique hoc dicetur iustis in regnum
promissum ituris: esurii enim, et dedistis mihi manducare
et cetera huius modi. sed aliud est esse sine peccato,
quod de solo in hac uita unigenito dictum est, aliud esse
sine querella, quod de multis iustis etiam in hac uita dici
potuit, quoniam est quidam modus bonae uitae, de quo etiam
in ista humana conuersatione iusta querella esse non possit.
quis enim iuste queritur de homine, qui nemini male uult et
quibus potest fideliter consulit nec contra cuiusquam iniurias
tenet libidinem uindicandi, ut ueraciter dicat: sicut et nos
dimittimus debitoribus nostris? et tamen eo ipso quod
uerum dicit: dimitte, sicut et nos dimittimus, sine peccato
se non esse declarat.
Inde est quod dicit: nihil iniquum erat in manibus
meis, sed oratio mea munda. hinc enim erat munda oratio,
quia ueniam non iniuste petebat, qui ueraciter dabat.
Et quod dicit de domino: multas enim contritiones
meas fecit sine causa, non ait: nullas fecit cum causa,
sed multas sine causa. non enim propter multa peccata
eius factae sunt ei multae contritiones, sed propter probationem
patientiae. nam propter peccata, sine quibus, ut alibi confitetur,
non fuit, pauciora se pati debuisse iudicat.
16, 17 18 Iob 9, 17 22 cf. Iob 6, 2. 3 add. m. 1 s. i) L elemosina N 2 miindata C 3 ituris
om. B esuriui DRVQBCKNbd 4 eiusmodi PDRKN eius*#«modi
(dem er.) 0 sed m. 2 ex si D est om. m. 1 L.N ex ee m. 2 D
5 sola p unigenitum N 6 querela m. 2 PDC, RVOBKNb iustis
om. N 7 quo non e D est post uitae pos. in (s quidarn] qua N
8 huma m. 1 B iuxta m. 1 D, f3 querella* R querela LVOBNb
9 qu*eritur DK 10 consulet B ne m. 1 C cuiusque Eug. 11 libidinem]
litem N et sicut C 12 quo N 13 sicut. DC sicuti PBN$
16 meis] eius Eug. munda oratio mea bd hic Bp, m. 1LPVC
enim om. N 17 qui] quia B 18 quod (in mg. I eo quod) R
19 nulla 0 20 peccata eius multa j3
Item quod dicit: uias enim eius custodiui et non
declinaui a mandatis eius neque discedam, custodit
uias dei, qui non sic exorbitat, ut eas relinquat, sed in eis
currendo proficit, etsi aliquando ut infirmus offendit aut titubat;
proficit autem minuendo peccata, donec perueniat ubi sine
peccato sit. non enim aliter potest eo modo proficere nisi
custodiendo uias eius. declinat autem a mandatis domini atque
discedit apostata, non ille, qui, etiamsi habet peccatum,
confligendi tamen cum eo perseuerantiam non relinquit, donec
eo perueniat, ubi nulla cum morte contentio remanebit. in
isto ergo conflictu induimur ea iustitia, qua hic ex fide
uiuitur, et ea quodam modo loricamur. assumimus quoque
iudicium, quod etiam contra nos pro nobis facimus, quando
peccata nostra accusando damnamus. unde scriptum est:
iustus ipse sui accusator est in primordio sermonis.
hinc item dicit: iustitia uestitus eram, et circumdedi
mihi iudicium sicut chlamydem. nam et ista uestis belli
magis solet esse quam pacis, ubi adhuc expugnatur concupiscentia.,
non ubi erit plena sine aliquo prorsus hoste iustitia
nouissima inimica morte destructa.
Quod autem iterum ait idem sanctus lob: non enim
reprehendit me cor meum in omni uita mea, tunc nos
in ista uita, in qua ex fide uiuimus, non reprehendit cor
nostrum, si eadem fides in qua corde creditur ad
15 Prou. 18, 17 16 Iob 29, 14 21 Iob 27, 6 24 Rom. 10, 10 N quod uias N eiusj cus m. 1 PD, om. L VK
2 descendam m. 1 K custodiuit Nbd 4 proficiat N, m. 1 C infirmos
N offendet N 5 proficiat m. 1 V, N peccando m. 1 B
6 potest eo modo potest N 7 ęiųş Rom. (J declina N domini]
eius B 8 disce»dit LD etiam N etiamsibi bd 10 cum
om. B 11 conflicto m. 1 L 12 ea N lorigamur m. 1 LD,5 luricamur
m. 1 B asumimus B assummimus 1IV, m. 1 K 13 faciemus
V 16 iustitia N circumdedit B 17 clamidem libri 19 erat
m. 1 U, p prupsus m. 1 P 21 idem] itg N 23 ita m. 1 C uita
om. m. 1 V 24 ad eadem V fidei L in om. d
apostolus: non enim quod uolo facio bonum, sed quod
odi malum hoc ago. bonum est enim non concupiscere, et
hoc bonum uult iustus, qui ex fide uiuit; et tamen facit
quod odit, quia concupiscit, quamuis post concupiscentias
suas non eat: quod si fecerit, tunc uere ipse fecit ut cedat.
ut consentiat, ut desiderio peccati oboediat. tunc eum cor
eius reprehendit, quia ipsum reprehendit, non illud peccatum
eius, quod habitat in membris eius. cum uero non sinit regnare
peccatum in suo mortali corpore ad oboediendum
desideriis eius nec exhibet membra sua arma iniquitatis
peccato, inest quidem peccatum in membris eius, sed non
regnat, quia non oboeditur desideriis eius. et ideo dum quod
non uult agit, id est non uult concupiscere et concupiscit,
consentit legi, quia bona est. hoc enim uult et ipse quod
lex, quia uult ipse non concupiscere et lex dicit: non concupisces.
in hoc quoniam uult quod et lex uult, procul dubio
consentit legi; concupiscit tamen quia non est sine peccato,
sed iam non ipse operatur illud, sed id quod in illo habitat
peccatum. ideo non eum reprehendit cor eius in omni uita
eius, hoc est in fide eius, quia iustus ex fide uiuit, et ideo
fides eius est uita eius. scit enim quia non habitat in carne
eius bonum, ubi habitat peccatum; sed non ei consentiendo
uiuit ex fide, quia inuocat deum, ut adiuuetur pugnans contra
peccatum. quod ut omnino ibi non sit, adiacet ei uelle, sed
perficere bonum non adiacet. non facere bonum non
6, 12. 13 13-26 cf. Rom. 7, 15-21 16 Ex. 20, 17 N *odi R non om. m. 1 D 5 *odit R 6 sua N
uenire L uero m. 1 VC facit BN 8 illum m. 1 C 12 inestJ
ide N 14 agi B uult om. B 15 quia] qm BN 16 non uuit
ipse b non pr. om. N concupisces rein pr9xji]ii ţųi V 17 et quod
19 iam] etiam B id] hoc ex hic C .20 eum] ipsum VCb 21 hoc
-uita eius om. B 24 qua POBK qu.a D qui (mut. m. 2 in qua, in
mg. 1 quia) R 25 et ut VC ubi (in mg. k ibi) R 26 non pr. —
perficere om. L, m. 1 D adiacet et VC facere* C
facit*, et in eo quod odit concupiscentiam suam, bonum facit:
et in eo quod elemosynas facere non cessat, bonum facit; et
in eo quod illi qui in eum peccat ignoscit, bonum facit; et
in eo quod petit dimitti sibi debita sua et ueraciter dicit
quod dimittit etiam ipse debitoribus suis et orat, ne inferatur
in temptationem, sed liberetur a malo, bonum facit.
ei tamen perficere bonum non adiacet, quod tunc erit, quando
concupiscentia illa quae habitat in membris eius nulla erit.
non ergo eum reprehendit cor eius, quando reprehendit peccatum
quod habitat in membris eius et non habet quam reprehendat
infidelitatem eius. ita nec in uita sua, id est in fide sua a
corde suo reprehenditur et sine peccato non esse conuincitur.
quod et ipse Iob de se confitetur, ubi dicit: nihil te latuit
peccatorum meorum. signasti iniquitates meas in
sacculo et annotasti, si quid inuitus transgressus sum.
testimonia ergo, quae posuit de uerbis sancti uiri Iob, nos,
sicut potuimus, quemadmodum sint accipienda monstrauimus.
nec tamen ille soluit, quod eundem Iob dixisse proposuit:
quis enim est mundus a peccato? nec infans cuius est
diei unius uita super terram.
mendax\'. neque hoc contra se ipsos a se ipso propositum
soluit; sed commemorando alia uelut contraria testimonia
apud eos qui non intellegunt sanctam scripturam diuina eloquia
in lite dimisit. ait enim: \'quibus respondendum est, quod in
om. m. 1 V 2 et om. N R et bis om. N 5 sibi dimitti M
6 ne] ut non bd 7 liberatur m. 1 K 8 pvQficere C non adiacet
om. m. 1 D adiecit N adiciet C 9 illa concupiscentia Cbcl 10 reprehendit
eum N cor-reprehendit om. p 11 quod m. 1 C 12 eius
om. b 13 conuincetur B conficitur m. 1 C 14 et om. F, m. 1 C
16 scfo m. 1 B in uitiis b tragressus P 17 sancti? B, m. 1 N
uiri om. DRCKbd 20 mundus est d mundus est autem b est pr. om. N
23 ipsos] ipsos in mg. V ipsum BBbd ipso N ipsum BN 24 commemorandQ
N commemoranda B contrari B 26 respondum m. 1 D. B
legitur ita: erat uir habitans in regione Ausitide nomine
Iob uerax, sine crimine, iustus, dei cultor, abstinens
se ab omni re mala. miror quod ausus est ponere hoc
testimonium, ubi dictum est: abstinens se ab omni re
mala, cum hoc ab omni peccato uellet intellegi, cum superius
dixerit peccatum actum malum esse, non rem. reminiscatur
ergo quia, etiamsi actus sit, res potest dici. abstinet se autem
ab omni re mala qui peccato, sine quo non est, uel numquam
omnino consentit uel, si aliquando premitur, non obprimitur;
sicut luctator fortior, etsi aliquando tenetur, non ideo perdit
quo superius inuenitur. legitur sane homo sine crimine, legitur
sine querella, at non legitur sine peccato nisi filius hominis,
unus idemque dei filius unicus.
\'Item\', inquit, \'apud ipsum Iob: et miraculum tenuit
ueracis hominis; item apud Salomonem de sapientia: uiri
mendaces non erunt illius memores; uiri autem ueraces
inuenientur in illa; item in Apocalypsi: et in ore ipsorum
non est inuentum mendacium; sine macula sunt\\ ad
haec et nos respondemus ammonentes, quomodo sit dicendus
homo uerax per dei gratiam atque ueritatem, qui per se ipsum
sine dubio mendax est. unde dictum est: omnis homo mendax.
hoc et testimonio sonat de sapientia, quod ipse posuit: uiri
autem ueraces inuenientur in illa, qui procul dubio
16 Eccli. 15, 8 18 Apoc. 14, 5 22 Ps. 115. 2 23 Eccli. 15, 8 m. 1 C numerorum bd de om. m. 1 C sancto om.
m. 1 V 2 loquitur C aut siti de L$, m. 1 DC hausitidi N Ausitidae
d 3 abstinense N 4 se om. BN 7 malum om. d 8 qui
m. 1 C abstinens C au (add. m. 2) C 9 quia N est om. m.
1 L 11 luctator a (a s. I.) fortiore«si P 12 quod BN superior
RVOCKNbd, m. 2 D; Engelbrecht proponit: non ideo perdit. quo superius
inuenitur, legitur sane sqq. 13 at VBbd: et cett. 16 ueraces
homines m. 1 C 18 illa N in] ęy in V, om. N
et om. N 20 dicendus sit Dbd 23 et om. Bb testimonium
m. 2 PVOd sonat] sane N,
est: fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in
domino. cum diceret tenebrae, non addidit "in domino";
cum autem dixit lux, addidit utique "in domino", quia in se
ipsis lux esse non possent. ut qui gloriatur, in domino
glorietur. illi uero in Apocalypsi propterea tales dicti sunt.
quod non sit inuentum in ore eorum mendacium, quia
non dixerunt se non habere peccatum. quod si dicerent, se
ipsos deciperent et ueritas in eis non esset; porro si ueritas
in eis non esset, inueniretur in eorum ore mendacium. quodsi
propter inuidiam, cum essent sine peccato, dicerent se non
esse sine peccato, hoc ipsum esset mendacium falsumque esset
quod dictum est: non est inuentum in ore eorum mendacium.
ideo ergo sine macula sunt, quia sicut ipsi dimiserunt
debitoribus suis, sic illis deo dimittente mundati sunt.
ecce nos, ut ualuimus, exposuimus quomodo accipienda essent
testimonia, quae pro sua causa commemorauit. ipse autem
quomodo sit accipiendum quod scriptum est: omnis homo
mendax. omnino non soluit nec soluere poterit nisi correcto
errore, quo credit hominem sine adiutorio gratiae dei per
solam propriam uoluntatem posse esse ueracem.
nec soluit; immo uero auxit et difficiliorem reddidit proponendo
aduersum se probatum testimonium: non est qui faciat
bonum, non est usque ad unum, et quasi contraria testimonia
referendo, quibus ostenderet esse homines qui faciunt
13 Apoc. 14, 5 24 Ps. 13, 1. 3 om. m. 1 VC inueniuntur N 2 lux] lex b 3 addit
m. 1 VC 4 addit m. 1 VC lux in se ipsis N 5 possunt B
6 talis N sunt dicti DRKfi 7 quod] ut V sit ex sunt C in
ore eorum inuentum B 9 esse*t L essent b 10 non om. m. 1 C
ore eorum in ras. 0, DBKbd 12 ipsum om. m. 1 D,P 13 eorum]
ipsorum bd 19 potuit b correpto 0 20 adiutoriQ N 22 pposuit B
23 proponendum B 24 probatum LPDRVOCKab: prolatum BNd
26 faciant B
aliud non esse sine peccato, etiamsi homo faciat multa bona.
quapropter ea testimonia quae posuit non sunt contra illud
quod dicitur non esse in hac uita hominem sine peccato. ipse
autem non ostendit quemadmodum dictum sit: non est qui
faciat bonum, non est usque ad unum. ait enim\\ inquit,
sanctus Dauid: spera in domino et fac bonitatem\'. hoc praeceptum
est, non factum. quod praeceptum non utique faciebant,
\'de quibus dictum est: non est qui faciat bonum, non est
usque ad unum. ait etiam dixisse sanctum Tobin: noli
tin.ere, fili; pauperem uitam gessimus, sed multa
bona habemus, si timuerimus deum et recesserimus
ab omni peccato et fecerimus bene. uerissime tunc erunt
homini multa bona, cum recesserit ab omni peccato; tunc enim
ei nulla erunt mala, ut non opus habeat dicere: libera nos
a malo. quamuis et nunc omnis qui proficit recta intentione
proficiens recedit ab omni peccato et tanto inde fit longinquior,
quanto plenitudini iustitiae perfectionique propinquior,
quia et ipsa concupiscentia. quod est peccatum habitans in carne
nostra, etsi manet adhuc in membris mortalibus, minui tamen
non desinit in proficientibus. aliud est ergo recedere ab omni
peccato, quod nunc in opere est, aliud recessisse ab omni
peccato, quod in illa perfectione tunc erit. sed tamen et qui
iam recessit et qui adhuc recedit, non est negandus facere
bonum. quomodo ergo dictum est: non est qui faciat
bonum, non est usque ad unum, quod ille proposuit et
non solutum reliquit, nisi quia populum quendam psalmus
19 cf. Rom. 6, 12 R, om. m. 1 VC 4 ac C 6 inquit om. LPVOCKN&,
m. 1 D dixisse scm B 8 praeceptum ęşţ C 10 Tobiam bd
tobu p 11 gerimus RVKbd 12 habebimus RK, m. 2 PDVO 13 bona
RCKbd, m. 1 V, m. 2 D 17 recedat b fit s. l. P fid m. 1 R,
om. LVOC$, m. 1 D 18 quando V plenitudinis N iustitia N
propin***quior C 20 etsic N membris eius B minuit N 26 quod
-nisi om. B
uolunt remanere filii hominum et non esse filii dei, cuius
gratia homo fit bonus, ut faciat bonum? de illo enim bono
dictum hic debemus accipere, quod ibi ait: deus de caelo
respexit super filios hominum. ut uideat si est intellegens
aut requirens deum. hoc ergo bonum, quod est
requirere deum, non erat qui faceret, non erat usque ad unum,
sed in eo genere hominum, quod praedestinatum est ad
interitum. super hos enim respexit dei praescientia protulitque
sententiam.
me dicis bonum? nemo bonus nisi solus deus\'. hanc
item propositionem omnino non soluit, sed opposuit uelut ex
aduerso alia testimonia, quibus probaret esse et hominem
bonum. dixit enim esse respondendum quod idem dominus alibi
ait: bonus homo de bono thesauro cordis sui profert
bona, et iterum: qui solem suum oriri facit super bonos
et malos. <et alibi scriptum est\', inquit, <bona bonis creata
sunt ab initio, et iterum: qui sunt boni, erunt habitatores
terrae\'. cui sic respondendum est, ut et illud inteliegatur
quomodo dictum sit: nemo bonus nisi unus deus.
siue quia omnia quae creata sunt, quamuis ea deus fecerit
bona ualde, creatori tamen comparata nec bona sunt, cui
comparata nec sunt — altissime quippe et proprio modo quodam
10, 18 16 Matth. 12, 35 17 Matth. 5, 45 18 Eccli. 39, 25
19 Prou. 2, 21 21 Marc. 10, 18; Luc. 18, 19 23 Gen. I, 31 R faciat] hac fiat N bonum m. 1 B 4 hic s. l. D
om. (m mg. respexit) V uideret N 6 aut in ras. 0
et N om. jDCfi, m. 1 PRK 9 super-sententiam in mg. C super
s. 1. m. 2 abhinc; in mg. add. hucusque h habetur in altero) R os
m. 1 L dei euan. in L deus BN presentia B, m. 1 R 10 sententia
P 12 dici**s L dicitjs P dicitis VOCfb, m. 1 D 13 posuit N
14 et om. RN er. N 22 quae om. OC, m. 1 LPDV
23 sunt om. N 24 nec om. N proprio] p N quodain
modo B
bonus nisi unus deus, quemadmodum de Iohanne dictum
est: non erat ille lumen, cum dominus eum dicat esse
lucernam sicut discipulos, quibus dixit: uos estis lumen
mundi; nemo accendit lucernam et ponit eam sub
modio; sed in comparatione luminis illius, quod est lumen
uerum inluminans omnem hominem uenientem in
hunc mundum, non erat ille lumen — siue quia ipsi etiam filii
dei comparati sibi ipsis quales in illa perfectione aeterna futuri
sunt ita boni sunt, ut adhuc et mali sint. quod de illis dicere
non auderem — quis enim audeat dicere malos esse, quorum
pater est deus? — nisi ipse dominus diceret: si ergo uos,
cum sitis mali, nostis bona data dare filiis uestris,
quanto magis pater uester qui in caelis est dabit
bona petentibus se! cum ait utique pater uester, filios
dei iam esse monstrauit, quos tamen adhuc malos esse non
tacuit. ille tamen non soluit, quomodo et isti boni sint et
nemo sit bonus nisi unus deus. unde est ille ammonitus,
qui interrogauerat quid boni faceret, ut illum quaereret, cuius
gratia bonus esset, cui bonum esse hoc est ipsum esse, quia
incommutabiliter bonus non potest omnino malus esse.
se habere co r?\' et ad hoc respondit multis testimoniis uolens
ostendere posse esse in homine castum cor nec tamen dicit
quomodo accipiendum sit, quod proposuit contra se dici: quis
gloriabitur castum se habere cor? ne scriptura diuina
6 Ioh. 1, 9 12 Matth. 7, 11 22. 25 Prou. 20, 9 om. m. 1 V sic.* ZD sicut PVOBCNfi 3 esse dicat Bd
esse om. b 4 discipulis quibusdam N 5 accendet LN$
6 lumine N uerum lumen bd 8 ipse N 9 comparati§ jţ,i sibi C
10 alt. sunt] sint N 14 est in caelis N 15 uester] urT V
16 esse iam b iam om. m. 1 D non esse b 17 sint ex sunt C
et] ut DRKN ut ex et corr. C 18 sit om. N 19 interrogabat N
21 non] et non Vbd et non C 23 ad om. om. N boming
castil N cor om. N 26 nec N3
uideatur. nos autem huic respondentes dicimus ideo
secutum esse: quis gloriabitur castum se habere cor?
quoniam praecessit: cum rex iustus sederit in throno.
quantalibet enim iustitia sit praeditus homo, cogitare debet,
ne aliquid in illo, quod ipse non uidet, inueniatur esse culpandum,
cum rex iustus sederit in throno, cuius cogitationem
fugere delicta non possunt nec illa, de quibus dictum est:
delicta quis intellegit? cum ergo rex iustus sederit in
throno, quis gloriabitur castum se habere cor, aut
quis gloriabitur mundum se esse a peccato, nisi forte
isti, qui uolunt in sua iustitia, non in ipsius iudicis misericordia
gloriari?
Tamen etiam illa uera sunt, quae respondendo subiecit,
quod saluator ait in euangelio: beati mundicordes. quoniam
ipsi deum uidebunt, et quod Dauid dicit: quis
ascendet in montem domini? aut quis stabit in loco
sancto eius? innocens manibus et mundus corde; et
alibi: benefac, domine, bonis et rectis corde; item apud
Salomonem: bona est substantia, cui non est peccatum
in conscientia; item illic: auerte te a delicto et dirige
manus et ab omni delicto munda cor tuum; item in
epistula lohannis: si cor nostrum nos non reprehendat.
fiduciam habemus ad deum et quaecumque petierimus
16 Ps. 23, 3. 4 19 Ps. 124, 4 20 Eccli. 13, 24 21 Eccli. 38. 10
23 I Ioh. 3, 21. 22 1 ipsi 0 aduersari* R 2 uidebatur N hic m. IV 3 sequutum
PN qui P 5 sit om. N praedi»tus LD 6 ne] nec R
7 cognitionem VNd, m. 2 L 9 ergo om. m. 1 R 10 gloriatur N
11 a om. m. 1 R peccato. (o ra u) R 12 in om. p iustitia
sua RK sua om. PON, m. 1 LDVC in om. VBNC, m. 1 D 14 jn
illa R respondendum N respendendo D 15 mundocorde OBN
mundocorde* P mundicorde* K mundocordes (0 pr. corr. in i) R 16 ait iVr
17 qui VC 18 sancto om. N mundo VOBNbd 21 in om. b
aduerte L$, m. 1 D auerte* V et om. 0 23 nos om. Nbd reprehenderit
b 24 habebimus N
sperando, diligendo, corpus castigando, elemosynas faciendo,
iniurias ignoscendo, instanter orando et proficiendi uires
precando ueraciterque dicendo: dimitte nobis, sicut et nos
dimittimus, et: ne inferas nos in temptationem, sed
libera nos a malo, hoc prorsus agitur, ut cor mundetur et
peccatum omne tollatur et quod iudex iustus, cum in throno
sederit, occultum inuenerit minusque mundatum eius misericordia
remittatur, ut deo uidendo totum sanum mundumque
reddatur; iudicium enim sine misericordia, sed illi
qui non facit misericordiam; superexsultat autem
misericordia iudicio. quod si non esset, quae spes esset?
quandoquidem cum rex iustus sederit in throno, quis
gloriabitur castum se habere cor? aut quis gloriabitur
mundum se esse a peccato?
Tunc ergo per eius misericordiam iusti plene perfecteque
mundati fulgebunt in regno patris sui sicut sol,
tunc plene atque perfecte erit ecclesia non habens maculam
aut rugam aut aliquid huius modi. quia tunc
etiam erit uere gloriosa. cum enim non tantum ait, ut exhiberet
sibi ecclesiam non habentem maculam aut rugam,
sed addidit gloriosam, satis significauit, quando erit sine
macula et ruga aut aliquid eius modi: tunc utique, quando
gloriosa. non enim modo in tantis malis, in tantis scandalis,
in tanta permixtione hominum pessimorum, in tantis obprobriis
20, 8. 9 16 Matth. 13, 43 18. 20 Eph. 5, 27 DN *elemosinis m. 1 R helymosinas V aelemosinas CK
3 et-precando om. N 4 praedicando Vb nobis debita N 7 iustus
iudex DBKa rex iustus d 8 *occultum R mandatum m. 1 L, B
9 remittantur P 10 misericordia est b 11 fecit bd Eug. superexsultat
L Eug: superexaltat PDR VOBCh\'NNbd 12 iudiciQ BN 13 cum
s. l. OC 17 fulgebunt post sui b 18 plena Nb plane B perfecta
Nb 19 eiusmodi BN 20 gloriosa eccia N gloriosam V 22 addit
m. 1 VC significat N 23 et] aut in ras. V, Ob aliquid huiusmodi
(hui in ras.) V, flb aliquo huiusmodi d
seruiunt, ubi est periculosior maiorque temptatio, sed tunc
potius gloriosa erit, quando fiet quod idem ait apostolus: cum
Christus apparuerit, uita uestra, tunc et uos cum
ipso apparebitis in gloria. cum enim dominus ipse secundum
formam serui, per quam se mediator coniunxit ecclesiae,
non fuerit glorificatus nisi resurrectionis gloria — unde dictum
est: spiritus autem non erat datus, quia Iesus nondum
fuerat glorificatus — quomodo dicenda est ante resurrectionem
suam ecclesia eius esse gloriosa? mundat ergo eam
nunc lauacro aquae in uerbo abluens peccata.praeterita et
pellens ab ea dominationem malorum angelorum, deinde perficiens
eius sanitates facit eam occurrere in illam gloriosam
sine macula et ruga; quos enim praedestinauit, illos et
uocauit; et quos uocauit, ipsos et iustificauit; quos
autem iustificauit, illos et glorificauit. in hoc mysterio
dictum arbitror: ecce eicio daemonia et sanitates perficio
hodie et cras et tertia consummor, id est perficior:
dixit enim hoc ex persona corporis sui, quod est ecclesia, dies
ponens pro distinctis ordinatisque temporibus, quod et in sua
resurrectione significauit in triduo.
Puto autem interesse inter rectum corde et mundum
corde. nam et rectus corde in ea quae ante sunt extenditur.
ea quae retro sunt obliuiscens, ut recto cursu, id est
14 Rom. 8, 30 17 Luc. 13, 32 23 Phil. 3, 14
1 gloriosa N 2 temtatio P tentatio BKNd 3 it6 N 4 apparebitis
cum ipso Obd cum ipso om. m. 1 D, N 5 gloriam Eug.
7 post resurrectionis gloriam Eug. 8 autemj enim (in mg. autem)
V, C om. bd 9 quomodo] quando N 10 ecclesiam P, m. 1 DO
ecclesia* R gloriosam PB, m. 1 DO 11 ex (in ras. m. 1; in mg.
m. 2 i et) R 13 sanitatis m. 1 D gloriam BN 14 praedistinauit
m. 1 V 16 mysterium m. 1 -L,P 17 demonis m. 1 V
18 tertia die PRCKNbd, m. 2 D tertia di? V- consumor BNb
19 corpori C dies BNd: dei, <dies> Eug. dei cett. 21 resurrectione.
L 22 et-corde in mg. V mundo B 23 et rax. 1.
om. B 24 sunt om. N rectu m. 1 R
corde. sicut illa singula reddenda sunt singulis, ubi dictum
est: quis ascendet in montem domini? aut quis stabit
in loco sancto eius? innocens manibus et mundus corde
— innocens manibus ascendet et mundus corde stabit: illud in
opere est, illud in fine — et illic magis intellegendum quod
dictum est: bona est substantia, cui non est peccatum
in conscientia. tunc enim erit uere bona substantia, id est
uerae diuitiae, cum transierit tota paupertas, id est consummata
fuerit omnis infirmitas. nunc uero auertat se homo a
delicto, cum proficiendo inde discedit et renouatur de die
in diem, et dirigat manus in opere misericordiae et ab
omni delicto mundet cor suum, misereatur, ut quod
restat per ueniam dimittatur. hoc enim salubriter et sine uana
inanique iactantia bene intellegitur in eo quod dixit sanctus
Iohannes: si cor nostrum nos non reprehendat, fiduciam
habemus ad deum et quaecumque petierimus accipiemus
ab eo. hoc enim uidetur isto loco ammonuisse, ne cor
nostrum nos in ipsa oratione et petitione reprehendat, hoc est
ne forte cum coeperimus dicere: dimitte nobis; sicut et
nos dimittimus, compungamur non facere quod dicimus aut
etiam non audeamus dicere quod non facimus et fiduciam
petendi amittamus.
II Cor. 4, 16 16 I Ioh. 3, 21. 22 20 Matth. 6, 12
1 perueniet m. 1 K ubi ubi B 2 illaş in regula (s. l, m. 2 sin-
gula) B 3 ascendit PN tabit V 4 eius otn. m. 1 V mundo
OCN, m. 1 V 6 fide m. 1 PD, b 9 id est cura RKbd, m. 2 D
consumata m. 1 L consumipata V consdta m. 1 D consumpta PBOd
11 discedat b renouet R renouetur Cb, V (in mg. renouatur) 12 opera
Nbd, m. 2 B 13 mundat 0 suum da p opera miserationis meretur
BN 14 sine] si non C 15 in eo om. m. 1 C 17 ab eo accipiemus b
18 ab eo] habeo N 20 ne] cum m. 1 VC cum om. m. 1 VC 21 conpungamur
m. 1 K 22 faciamus LD 23 ammittamus L ammittamus C
24 apposuit m. 1 B
faciat bonum et non peccet, et quasi respondit aliis testimoniis,
quia dominus de sancto Iob ait: numquid considerasti
seruum meum Iob? non enim est ei similis
quisquam in terris, homo sine querella, uerus, dei
cultor, abstinens se ab omni malo. unde iam superius
disseruimus. nec tamen iste ostendit nobis quomodo et Iob,
si haec uerba ita intellegenda sunt, sine ullo peccato fuerit in
terra et uerum sit quod scriptum esse dixit: non est homo
iustus in terra, qui faciat bonum et non peccet.
in conspectu tuo omnis uiuens\', et huic testimonio quasi
respondit ad nihil aliud, nisi ut scripturae sanctae se litigare
uideantur, quarum concordiam nos debemus ostendere. ait
enim: \'quibus respondendum est, quod de sancto Zacharia
euangelista testatur dicens: erant autem Zacharias et
Elisabeth uxor eius iusti ambo in conspectu domini
et incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus
domini sine querella\'. qui iusti ambo utique legerant inter
ipsa mandata, quemadmodum sua peccata mundarent. nam
Zacharias, quod de omni sacerdote ex hominibus accepto in
epistula ad Hebraeos dicitur, etiam pro suis peccatis utique
hostias offerebat. quomodo autem intellegendum sit quod
dicitur sine querella, iam supra satis, quantum opinor,
ostendimus. \'et beatus\', inquit, \'apostolus ait: ut simus sancti
16 Lnc. 1, 6 21 cf. Hebr. 5, 1. 3 24 cf. XI, 23 sqq. p. 24 sqq.
25 Eph. 1, 4 N 2 respondet 110 4 ei om. N similis illi N 6 opere
malo b supera B 7 desseruimus V ipse BCbd, m. 2 R 10 in
terra om. N 15 cui OBNbd 16 dicens
om. N erat PFOP, m. 1 D autemJ enim C enim (in mg. autem) V
zacharia N 18 incedentes post mandatis b 19 legerent p 21 ominibus
m. 1 R hominibus ex omnibus PN acceptum 0 22 epistola
DRVOBCN 23 offerebant N autem] ergo C, (in mg. autem) V
24 opinjor R 25 ait om. 0
si inmaculati intellegendi sunt qui omnino sine peccato sunt;
si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac
uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo
sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam
criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos,
non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset —
sed ait: si quis sine crimine, quod utique posset. nec
tamen iste ostendit, quemadmodum secundum suam causam
debeamus accipere quod scriptum est: quoniam non iustificabitur
in conspectu tuo omnis uiuens. aperta quippe
sententia est de superiore uersu inlustrius declarata. ne
intres, inquit, in iudicium cum seruo tuo, quoniam non
iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. iudicium
timet, quia misericordiam desiderat, quae superexsultat
iudicio. hoc est enim ne intres in iudicium cum seruo
tuo: \'noli me iudicare secundum te, qui es sine peccato\',
quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis
uiuens, quod de hac uita dictum sine difficili quaestione
intellegitur. et quod ait: non iustificabitur, ad illam perfectionem
iustitiae retulit, quae in hac uita non est.
non habemus, ipsi nos seducimus. et ueritas in nobis
non est\\ et huic euidentissimo testimonio quasi contrariis
22 I Ioh. 1, 8 0 2 omnino sunt sine crimine in hac uita b sine *H sunt (ex
sunt fact. m. 2 possunt et s. 1. add. peccato ee) L 3 inmaculati intellegendi
sunt BKN qui ŞŲl)ţ R om. m. 1 VC 5 quia (in mg. qum) V
macula B 6 elegeret LDB, m. 1 V elegerit N 7 inueniri 0 9 ipse
<7, (in mg. iste) V 11 aperte m. 1 B 12 superiori D uersu ęşt C
non Bbd 13 iudicio PRK, m. 1 0 quia B, (in mg. qum) V
ioperexaltat DROBCKNabd, m. 2 PV 16 iudicia N in om. C
cio RC,m. 1 V, m. 2 D 17 te om. m. 1 N 18 quia (in mg. qum) V,
in conspectu tuo non iustificabitur V 19 difficile m. 1 V
itPD, nt. 2 K 24 non om. m. 1 V testimonia N qujasi C
in eadem epistula dicat: hoc autem dico, fratres, ut non
peccetis. omnis qui natus est ex deo peccatum non
facit, quia semen ipsius in eo manet, et non potest
peccare; item illic: qui natus est ex deo, non peccat.
quia generatio dei conseruat eum, et malignus non
tangit eum. \'item illic\', inquit, \'ubi de saluatore ait: quoniam
ille apparuit, ut peccata tolleret. omnis qui in eo
manet non peccat; omnis qui peccat non uidit eum
nec cognouit eum. item illic: carissimi, nunc filii dei
sumus, et nondum apparuit quid erimus. scimus quoniam
cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam
uidebimus eum sicuti est. et omnis qui habet spem
hanc in eum sanctificat se, sicuti et ipse sanctus est.5
et tamen cum haec omnia testimonia uera sint, uerum est et
illud quod proposuit et non soluit quod si dixerimus quia
peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et
ueritas in nobis non est. ac per hoc secundum id, quod
ex deo nati sumus, in eo qui apparuit, ut peccata tolleret, id
est in Christo manemus et non peccamus — hoc est autem,
quod interior renouatur de die in diem — secundum
autem quod de homine illo nati sumus, per quem peccatum
intrauit in mundum et per peccatum mors, et ita in
omnes homines pertransiit, sine peccato non sumus, quia
sine illius infirmitate nondum sumus, donec illa renouatione,
quae fit de die in diem, quoniam secundum ipsam ex deo
nati sumus, infirmitas tota sanetur, in qua ex primo homine
nati sumus et in qua sine peccato non sumus. cuius reliquiis
3, 2. 3 21 II Cor. 4, 16 22 Rom. 5, 12 1 itè N 2 dieit O 7 tanget b 9 uidet ΒΝβ, m 1 P 10 krmi
LDRVKfi 14 sicut DOBCNbd, tn, 1 R 18 ac] hac 3 secundum
ex scin m. 2 K 19 qui corr. m. 2 D utj et m. 1 VC 21 interior
homo N, m. 2 P homo interior d 22 illa N 24 pertransiuit R pertransit
N 26 ipsa N
minuantur in proficientibus, si dixerimus quia peccatum
non habemus, nos ipsos seducimus, et ueritas in nobis
non est. quomodo enim uerum est: omnis qui peccat non
uidit eum neque cognouit eum, cum secundum uisionem
et cognitionem quae erit in specie nemo eum in hac uita uideat
atque cognoscat? secundum uisionem autem et cognitionem
quae est in fide multi sunt, qui peccent, certe ipsi apostatae,
qui tamen in eum aliquando crediderunt, ut de nullo eorum
dici possit: secundum uisionem et cognitionem, quae adhuc
in fide est, non uidit eum neque cognouit eum. sed
intellegendum arbitror, quia renouatio perficienda uidet et
cognoscit, infirmitas uero absumenda nec uidet nec cognoscit
eum, in cuius quantiscumque reliquiis interius constitutis si
dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos
seducimus, et ueritas in nobis non est. cum ergo per
gratiam renouationis filii dei simus, tamen propter reliquias
infirmitatis nondum apparuit quod erimus. scimus quoniam
cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam uidebimus
eum sicuti est. tunc peccatum nullum erit, quia
infirmitas nec interior nec exterior ulla remanebit. et omnis
qui habet hanc spem in eum, sanctificat se, sicut et
ipse sanctus est; sanctificat enim se non per se ipsum, sed
credendo in illum et inuocando illum qui sanctificat sanctos
suos. cuius sanctificationis perfectio, quae nunc proficit et
crescit de die in diem, omnes infirmitatis reliquias ablatura
est.
b diem om. m. 1 V 2 in om. N 4 quomo
m. 1 K 5 nec Cbd 6 speei*e R ac C 7 autem uisionem bd
et] atque bd 8 sint Nbd 12 uidet eum Cb et euip V et om. N
13 non Cbd uidit N 14 quibus B reliquis m. 1 D conatitutis
interius b constituti BN constitutos (s. fin, o add. i) D 15 nosmet
R 17 sumus N 18 quid OBCNbd cf. p. 40, 11 22 se ipsum b
23 enim om. VBbd 24 inuocandft N 25 effectio Vb, m. 1 C perfectio
(in mg. m. 1 i ef) R 26 omnis BN infirmitates N
currentis, sed miserentis est dei\'. quibus respondendum
esse dicit, quod idem apostolus alibi de quodam ait: quod
uult faciat. \'item\', inquit, \'ad Philemonem de Onesimo: quem
ego uolueram apud me detinere, ut pro te mihi ministraret;
sed sine consilio tuo nihil uolui facere, ut
non quasi ex necessitate bonum tuum esset, sed
uoluntarium. item in Deuteronomio: uitam et mortem
dedit ante faciem tuam, bonum et malum. elige uitam,
ut uiuas. item apud Salomonem: deus ab initio constituit
hominem et reliquit eum in manu consilii sui. adiecit
ei mandata et praecepta: si uoles praecepta, seruabunt
te et in posterum fidem placitam facere. apposuit
tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige manum
tuam. ante hominem bonum et malum, uita et mors.
paupertas et honestas a domino deo sunt. item apud
Esaiam: et si uolueritis et audieritis me, quae bona
sunt terrae manducabitis; si autem nolueritis nec
obaudieritis me, gladius uos comedet; os enim domini
locutum est haec\'. hic uero, quantumlibet isti obtegant,
aperiuntur. declarant enim se contra dei gratiam uel misericordiam
disputare, quam uolumus impetrare cum dicimus:
fiat uoluntas tua sicut in caelo ita et in terra. uel:
ne nos inferas in temptationem, sed libera nos a malo.
15. 19 10 Eccli. 15, 14-17 17 Es. 1, 19. 20 23. 24 Matth. 6, 10. 13
2 miserantis BN 3 est FOCp dicit] et dicendum p, eras. in OC
ite N quid m. 1 V 4 filemonem LDPBOCKfi filimonem VN
de] p C honesimo N 5 detineri L, m. 1 D ministrasset m. 1 D
6 ut om. N 9 dedi PB3, m. 1 D tuam om. m. 1 K et
malum om. m. 1 R eligi m. 1 B 10 aput P salamonem 0
11 abiecit 2 ex eum R praecepta et mandata b et
praecepta om. N seruabit BN 13 in placitum B 14 quos £
16 onestas m. lB, 17 isaiam Obd, m. IV 19 hos p domini om. m. 1 D
20 loquutum P, m. 1 D hic] hi L uere K se isti BN isti se
BKbd,m.2DV 21 declarat m.1 D 22uolu*musD 23 ita om.VBCNbd
uelJ et in rus. V, b 24 ne om. N teptatione N omlmalo m. 1 N
hominis et currentis, non miserentis est dei? non quia
hoc sine uoluntate nostra agitur, sed quia uoluntas non implet
quod agit, nisi diuinitus adiuuetur. haec est fidei sanitas, quae
nos facit orare: quaerere, ut inueniamus, petere, ut accipiamus,
pulsare, ut aperiatur nobis. contra istam qui disputat, contra
se ipsum claudit ostium misericordiae dei. nolo plura dicere
de re tanta, quia melius eam committo fidelium gemitibus quam
sermonibus meis.