Noe et filiis eius, quod \'similiter benedicti sint ut Adam et
Eua dicente deo: crescite et multiplicamini et replete
terram et dominamini eius\'? quibus dei uerbis addit sua
dicens: \'uoluptas ergo ista, quam tu diabolicam uis uideri,
iam in supradictis coniugibus habebatur, quae ut institutione
bona ita etiam benedictione permansit. non enim dubitatur
de hac ad Noe et filios eius corporum commixtione dictum,
cuius iam usus inoleuerat: crescite et multiplicamini
et replete terram\'. non opus est eadem multis uerbis repetere.
de uitio hic agitur, quo est deprauata natura bona,
cuius uitii auctor est diabolus, non de naturae ipsius bonitate,
cuius auctor est deus, qui neque ab ipsa uitiata deprauataque
K 5 dilexit nos misertus est nostri et cum essemus (misertus—essemus
in ras.) F et om. N 7 naturalis malitia P 8 et
om. SWAmp. captiuitatem et interitum VPNbd 9 nunquid
(m. 2 num in nun semper mut.) F 11 perditionis massa VP liberetur
N 13 est om. m. 1 T 14 sunt P 16 addidit KRN et
sua N 17 uoluntas TC m. 2 18 habebat B institutiong K
19 etiam] et TKRVPN benedictio S 20 ad filios Vbd 22 terram
(te 8. I. m. 2) C non-274, 7 qui non om. m 24 cuius in
mg. T est auctor BMSW.Ap.
uiuacitatem, sanitatem ipsamque substantiam animi
et corporis, sensus atque rationem, alimenta, nutrimenta, incrementa,
qui etiam facit oriri solem suum super bonos
et malos et pluit super iustos et iniustos et quidquid
boni est naturae humanae a deo bono etiam in illis hominibus
qui non liberabuntur a malo.
Voluptatem tamen iste et hic dixit, quia potest uoluptas
et honesta esse, non dixit carnis concupiscentiam uel libidinem,
quae pudenda est. sed in consequentibus aperuit uerecundiam
suam nec dissimulare potuit ab eo, quod uiolenter ipsa natura
praescripsit. 'et illud\', inquit, \'propter hoc relinquet homo
patrem et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt
duo in carne una, et post haec dei uerba sua ipse subiungens,
ut exprimeret', in quit, (fidem operum, propheta prope
periculum pudoris accessit\'.s o aperta prorsus et ui ueritatis
extorta confessio! propheta ergo, ut exprimeret fidem operum,
prope periculum pudoris accessit, quia dixit: erunt duo in
carne una, ubi commixtionem maris et feminae intellegi
uoluit. dicatur causa, cur in exprimendis operibus dei propheta
prope periculum pudoris accesserit. itane uero humana opera
pudenda esse non debent, sed plane glorianda, et diuina pudenda
sunt? itane uero in eloquendis et exprimendis operibus dei
non honoratur prophetae uel amor uel labor, sed periclitatur
pudor? quid enim deus potuit facere, quod eius praedicatorem
(propter-accessit)
16 Op. imp. IV 31 (aperta-confessiú) 18 Gen. 2, 24 20 Op. imp.
IV 81 (dicatur-275, 8 mentis) P abstenuit m. 1 K abstulit YP aufferret W hominum]
ab homine Fd 2 et animi C 4 etiam] et A suum om. S 5 quicquid
BP 6 est boni BMSWAp, bonum P bono cst P 8 uoluntatem
CTE uoluntas CTE 9 onesta K 11 potuit om. T 12 praescribit T
pscripsit P relinquid K 13 patrem suum VP suae om. T 14 deiom. T
15 expromeret A\' fidem inquit operum SW propheta om. C 16 o aperta]
operta V <;ui T 17 exorta TB exrorta (t s. 1. m. 1) S expremeret K
20 cur om. P 21 accessit A 24 pereclitatur K 25 potuit d§\'FP6ci
operis, quod non homo, sed deus fecit in homine, cum omnes
opifices quanto possunt labore et industria id agant, ne de
suis operibus erubescant? sed profecto illud nos pudet, quod
puduit primos illos homines, quando pudenda texerunt. illa
est poena peccati, illa plaga uestigiumque peccati, illa inlecebra
fomesque peccati, illa lex in membris repugnans legi
mentis, illa ex nobis ipsis aduersus nos ipsos inoboedientia
iustissimo reciprocatu inoboedientibus reddita. huius nos pudet
et merito pudet. nam si hoc non esset, quid nobis esset ingratius,
quid inreligiosius, si in membris nostris non de uitio
uel de poena nostra, sed de dei confunderemur operibus?
quomodo ex repromissione acceperint filium, et tandem
est. in concupiscentiae autem nomine aliquando gloriandum
est, quia est et concupiscentia spiritus aduersus carnem, est
et concupiscentia sapientiae. ait ergo: \'certe hanc concupiscentiam,
sine qua nulla fecunditas est, malam naturaliter definisti.
unde ergo per donum caeleste in senibus excitatur? adstrue
iam hoc, si potes, ad opus diaboli pertinere, quod deum uides
conferre pro munere\'. ita hoc dicit, quasi concupiscentia carnis
illis ante defuerit et hanc eis donauerit deus, quae procul
dubio inerat in corpore mortis huius; sed fecunditas defuit,
cuius auctor est deus, et ipsa donata est quando uoluit deus.
(huius-operibus) 17 cf.
Gal. 5, 17 18 Sap. 6, 21 C 3 quantum CFP agunt Lt . 4 llluclj
aliud N quti N 5 illos primos E pudenda illa A 6 illa-peccati
in mg. K uestiu-mque p. 7 lex] res T 10 non esset hoc B
pro esset] pudet (s. exp. add. esset, sed in mg. m. 2 add. puderet) C
11 inrelegiosius K in om. p. 12 de pr. om. TKPN 14 acceperit
eg repromissione A promissione VP acceperit KRN filium
om. N 15 addidit N 17 et om. P est om. F 18 certe] certe
-inquid T 20 sensibus TA 21 iã si pot hoc S 22 dixit A carnis
om. p. 23 donauerit eis B 24 feconditas K 25 deus est C
- sine concubitus calore generatum.
genere suo, si circumcisus die non esset octauo, quid ipse
peccasset, quid offendisset deum, ut de aliena in se neglegentia
tam seuera sententia puniretur, si nullum esset originale peccatum.
de circumcidendis enim deus sic mandauit infantibus:
masculus qui non circumcidetur carnem praeputii sui
octauo die, disperiet anima eius de genere suo, quia
testamentum meum dissipauit. dicat iste, si potest,
quomodo puer ille testamentum dei dissipauit octo dierum,
quantum ad ipsum proprie adtinet, innocens infans, et tamen
nullo modo deus uel sancta scriptura id mendaciter diceret.
tunc ergo dissipauit testamentum dei, non hoc de imperata
circumcisione, sed illud de ligni prohibitione, quando per
unum hominem peccatum intrauit in mundum et per
peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit,
in quo omnes peccauerunt. et hoc in illo significabatur
expiari circumcisione octaui diei, hoc est sacramento mediatoris
in carne uenturi, quia per eandem fidem uenturi in carne
Christi et morituri pro nobis et tertio die, qui post septimum
sabbati fuerat futurus octauus, resurrecturi etiam iusti saluabantur
antiqui. traditus e st enim propter delicta nostra et
resurrexit propter iustificationem nostram. ex quo enim
instituta est circumcisio in populo dei, quod erat tunc signaculum
m. 1 C dicturus K ysaac EWAp 2 concubitu. K
squalere N 4 non esset die octauo p. octaua C 5 offendisset]
ostendisset S 6 est TKVPBMSWmp 8 circumciditur KRVP
circurncidit N carne R VP 9 eius] illa T 10 meum ex suum C
dicat—dierum om. m 11 ille] iste in ras. E octo dierum testamentum
BMSWA dei om. KRVPBMAp. octo dierum om. N
14 tum N ergo] uero N 15 ligni uetiti N 19 circumcisioni S
octaua die T 21 septimum diem p. 22 erat T futurus]
uen I: futurus m saluantur KRVPN 24 surrexit F 25 iusti tuta W
quę BSW Amp.
paruulis originalis ueterisque peccati, sicut et baptismus ex
illo ualere coepit ad innouationem hominis, ex quo est institutus,
non quod ante circumcisionem iustitia fidei nulla
erat — nam cum adhuc esset in praeputio, ex fide iustificatus
est ipse Abraham, pater gentium, quae fidem ipsius fuerant
sectaturae — sed superioribus temporibus omni modo latuit
sacramentum iustificationis ex fide. eadem tamen fides mediatoris
saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non
uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex
quae non sic est data, quae posset uiuificare, sed gratia
dei per Iesum Christum dominum nostrum, quia sicut
credimus nos Christum in carne uenisse, sic illi uenturum,
sicut nos mortuum, ita illi moriturum, sicut nos resurrexisse,
ita illi resurrecturum, et nos uero et illi ad iudicium mortuorum
uiuorumque uenturum. non ergo iste humanam male
defendendo inpediat a salute naturam, quia omnes sub peccato
nascimur et per unum solum, qui sine peccato natus est,
liberamur.
uoluptate, cum semine a deo facta et pro suo modo laudabilis
adprobatur, quae aliquando etiam amplum efficitur munus
piorum\\ dixit \'cum calore\', dixit \'cum uoluptate\', dixit \'cum
semine\', non tamen dicere ausus est \'cum libidine\'. quare,
nisi quia nominare erubescit, quam laudare non erubescit?
V 6 (Ista-adprobatua) 24 cf. ib. V 7 Fd 2 in paruulis m. 2 F, d ueteris originalisque VP
ueteris BMW Amp. et ueteris S 3 inouationem V inuocationem P
5 erat om. S 6 abraham ipse C qu6 W 10 quae BMSWmp.
quo A 11 data est BSWAmp possit KP 15 uiuorum
mortuorumque T 16 ergo] error T 17 qua P 18 natus om. B
21 uoluntate T facta est m 22 q* (s. q add. a) F 23 uoluntate
T 24 tamen] tantum p. ausus est dicere C dicere om. N
25 quam om. FE; quam-erubescit om. W laudari m. 1 C
commotio pudenda membrorum, quam non haberet in generandis
filiis natura sana, nunc autem habet eam natura uitiata. ac
per hoc et qui inde nascitur indiget renasci, ut sit membrum
Christi, et de quo nascitur, si iam renatus est, indiget liberari
ab ea quae in corpore mortis huius est lege peccati. quae cum
ita sint, quomodo adiungit et dicit: \'confitearis ergo necesse
est originale quod finxeras interisse peccatum?\' non ego finxi
originale peccatum, quod catholica fides credit antiquitus; sed
tu, qui hoc negas, sine dubio es nouus haereticus. sub diabolo
autem sunt iudicio dei omnes cum peccato generati, si non
fuerint in Christo regenerati.
atque ait: \'quodsi dixeris: usus in eis uigebat et fetus
non erat, respondebo: quem conditor promisit, conditor dedit,
non concubitus, sed dei est opus qui nascitur. qui enim
primum hominem fecit ex puluere, omnes fabricatur ex semine,
sicut ergo tunc limus qui adsumptus est materia non auctor
hominis fuit, ita nunc uis illa uoluptatis. confectrix commixtrixque
seminum, non explet operationis uicem, sed de thesauris
naturae offert deo, unde ille hominem dignetur operari' ? .
haec omnia, quae dixit, excepto quod ait a uoluptate semina
confici atque misceri, recte diceret, si in eis catholicum sensum
defendere niteretur; quia uero scimus quid ex his moliatur
efficere, profecto dicit etiam recta peruerse. illud itaque, quo
excepto cetera uera esse non abnuo, ideo non est uerum, quia
(rnunus-renasci) 17 cf. Gen. 2, 7 18 Op.
imp. V 11 (sicut-operari) R cOmixtio T 3 autem] aut BMSp. aut.. W cam
habet BMSAmp. eam om. W natur £ m. 1 K hac K 5 de
8. l. F; in mg. m. 2 add. ex 7 conSteris RP 8 interiisse FVbd
non-peccatum om. R 11 omnipotentis dei R 14 atque] et B
16.opus est RVbd quod nascitur BMWAmp. enim om. W 17 hominem
primum W 19 fuit hominis E uoluntatis T commistrixque
P 22 a om. N uoluntate T 23 in om. T 25. etiam
dicit p. 26 esse uera MSWAmy. esse om. P annuo RP
ea quae iam sunt in corporibus a uero deo condita. a quo
ipsa conduntur et corpora, non fiunt uoluptate, sed excitantur
et emittuntur cum uoluptate. utrum autem utriusque sexus
semina in muliebri utero cum uoluptate misceantur, uiderint
feminae quid in secretis uisceribus sentiant; nos non decet
inaniter usque ad ista esse curiosos. libido tamen illa erubescenda
— unde pudenda ipsa appellata sunt membra — non
fuit in corpore uitae illius, quae in paradiso fuit ante peccatum,
inoboedientiae post peccatum. sine qua libidine poterat. opus
fieri coniugum in generatione filiorum, sicut multa opera fiunt
oboedientia ceterorum sine illo ardore membrorum, quae uoluntatis
nutu mouentur, non aestu libidinis concitantur..
Adtende cetera: \'hoc etiam\', inquit, \'apostoli confirmat
auctoritas; cum enim beatus Paulus de mortuorum resurrectione
loqueretur, ait: insipiens, tu quod seminas non
uiuificatur, et infra: deus autem dat illi corpus prout
uult et unicuique seminum proprium corpus. si ergo
deus\', inquit, \'humano semini, quod nemo negat uel prudentium
uel piorum, proprium sicut omnibus rebus corpus adtribuit,
unde quemquam reum natum probabis? tandem oro respicias,
quibus laqueis peccati naturalis suffocetur adsertio. uerum age\',
inquit, \'tecum, precor, mitius. mihi crede, etiam te deus fecit,
profanius dici. quam quod deus hominem aut non fecerit aut,
(uoluptas-cum uoluptate) 17 I Cor. 15, 36
18 ib. 15, 38. T non om. m. 1 T 2 qojx sunt C est P 3 et
ipsa .Vbd ipso C om. N et om. Vbd a uoluptate Vbd uoluntate T
4 et] ut T emittur K mittantur T uoluntate T .5 uoluntate T
7 curiosus m. 1 K erubiscendo K 8 unde] uel VP 10 inoboedientia
om. TKRVPN 11 non poterat B 12 coniugifl S 13 obedientia RP
ullo KRPN 14 incitantur N 16 paulus apostolus P 18 uiuificatur
ųişi priųş ip<?mtur R illi dat TEKPN 20 homano S 21 corpus
om. p. 22 respicies m. 1 C, E 24 inquio C precor] prior R
25 sed] et R grauius EP 26 hominem om. Pp.
hoc est hominem fabricatus, quod non minus stultum dinoscitur
esse quam inpium? ergo tam inops\', inquit, \'tam inuerecundus
deus est, ut non habuerit quod in praemium sanctis hominibus
daret, nisi quod deceptis diabolus infudit in uitio? uis autem
scire, quod etiam in his, qui sancti non sunt, hanc generationum
potentiam deus tribuisse probetur? eo igitur tempore, cum
Abraham metu percussus gentis barbarae Sarram, quae uxor
erat, sororem suam dixit, refertur Abimelech rex illius prouinciae
adduxisse eam in noctis usum. sed deus, cui curae
erat honor sanctae mulieris, in somnis Abimelech ueniens
regiam frenauit audaciam comminatus interitum, si pergeret
uiolare coniugium. tunc Abimelech ait: numquid, domine,
gentem ignorantem et iustam perdes? nonne ipsi
dixerunt se germanitate coniunctos? surrexit ergo mane
Abimelech et accepit mille didragma argenti et oues et uitulos
et pueros et ancillas et dedit Abrahae atque a se mulierem
remisit intactam. orauit uero deum Abraham pro Abimelech;
et sanauit deus Abimelech et uxorem et ancillas eius\'. cur
autem haec tanta prolixitate narrauerit, accipe breuiter. in his enim
quae secutus adiunxit \'deus\', inquit, \'orante Abraham curauit
potentia dispensationis secretae, quae nota est uerecundis
om. T 3 inquio C om. B 4 inquit deus B 5 fudit KRBMAmp.
fuit SW fudisset VP uitio] initio V 7 cum] quo RN quod V
8 percussus] percitus KRN, fll. 1 T percinctus V pcinctus P perculsus
Fbd perterritus m. 2 T barbarae gentis N 9 abymelech SW
prouintiae CK 10 abduxisse KVNF m. 2 usu MSWAmp cura CE
12 conminatus T cominatus P 13 nunquid (sic scmper) P 14 perdes]
interficies p. ipse K 16 didragmas TVP didragmata NCm.2 didrachmas
d 17 et ancillas et pueros N a om. P remisit mulierem F
18 diim CE 19 dns F uxorem eius TKPN 20 breuiter enim in
his KRN his enim] is P his FTVbd 21 abraham om. SW 22 se.
crete TKVPS quae om. TKRPN nota] mota E, (in texiu; in
mg. nata) F ammota KRVP admota TN uerendis Kd in uerecundis
(in add. m. 2) F :
domo Abimelech. uide ergo\', inquit, \'utrum naturaliter
malum dici debet, quod interdum aufert exasperatus deus
redditque placatus. ipse\', inquit, facit et piorum filios et inpiorum,
quoniam quod fiunt parentes, ad naturam pertinet,
quae deo gaudet auctore, quod autem inpii sunt, ad studiorum
prauitatem, quae unicuique de libera uoluntate contingit*.
nihil diuinis testimoniis, quae interposuit, esse dictum de
pudenda libidine, quam dicimus non fuisse in corpore beatorum,
quando nudi erant et non confundebantur. nam primum illud
apostoli de seminibus dictum est frumentorum, quae prius
moriuntur, ut uiuificentur. quam sententiam scilicet apostolicam
quo consilio nescio noluit iste conplere; nam eam huc usque
commemorauit: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur.
apostolus autem addit: nisi moriatur. sed iste,
quantum existimo, quod de frumentis dictum est, de humano
semine accipi uoluit ab eis, qui haec legunt et scripturas
sanctas uel nesciunt uel non recordantur. denique non solum
uerum etiam sequentia praetermisit, ubi aperuit apostolus de
quibus seminibus loqueretur. ait enim apostolus: et quod
seminas, non corpus quod futurum est seminas, sed
nudum granum fere tritici aut alicuius ceterorum.
his praetermissis iste contexuit quod deinde dicit apostolus:
deus autem illi dat corpus prout uult et unicuique
15, 37 26 cf. Op. imp. V 14 I Cor. 15, 38. VP 2 domum Ebd ergo om. N 3 dicit P
debeat N offert m. 1 C 4 reddiditque A faciet P 5 quod]
qui p. om. m 6 auctorem m. 1 C 7 dilibera m. 1 C 8 respondimus
K 9 dictum om. A 14 copellere (in mg. complere) E 16 addidit
TKRN moriantur T 17 non de humano A 18 eis] his P
leguntur S 19 pro uel om. BlJ-ISTY Ap. 21 apostolus aperuit N
22 ait] addidit V enim om. E 24 fere] uere S farris VP
homine dixerit apostolus: insipiens, tu quod seminas non
uiuificatur, ut intellegeremus non ab homine concubitu filios
seminante, sed a deo uiuificari semen humanum. sic enim
fuerat praelocutus, quia \'uoluptas illa non explet operationis
uicem, sed de thesauris naturae offert deo, unde ille hominem
dignetur operari\', et subiunxit testimonium, quasi hoc dixerit
apostolus: insipiens, tu quod seminas non uiuificatur,
hoc est non a te uiuificatur, sed hominem de tuo semine
deus operatur, tamquam ab apostolo media illa, quae praetermisit
iste, non dicta sint atque ita se habeat eius sententia.
uelut de humano semine loqueretur: insipiens, tu quod
seminas non uiuificatur; deus autem illi dat corpus
prout uult et unicuique seminum proprium corpus.
denique post haec apostoli uerba sic infert sua: \'si ergo deus\',
inquit, \'humano semini, quod nemo negat uel prudentium uel
piorum, proprium sicut omnibus rebus corpus adtribuit\', quasi
apostolus de humano semine in illo testimonio sit locutus.
De qua fraude quid adiuuaretur eius intentio, cum
aliquanto adtentius cogitarem, nihil potui reperire, nisi quia
testem uoluit adhibere apostolum, quo probaret deum, quod
et nos dicimus, de humanis seminibus hominem operari. et
cum ei testimonium nullum occurreret, isto abusus est
fraudulenter. timens utique, ne forte, si adpareret apostolum
non de humanis seminibus, sed de frumentis illa dixisse, hinc
admoneremur, unde refutaretur non religiosae uoluntatis, sed
libidinosae uoluptatis pudens nominator et inpudens praedicator.
(refutaretur-283, 7
libidine) K 3 filio C 4 uiuificari] uiuificare KVP uiuificante
fieri N 5 plocutus fuerat P fuerat om. R erat W operationes K
6 therisauris T offer W dignetur hominem T 7 subiungit
KRPN subiuncxit T 9 a te non C 10 ab om. m. 1 T 17 attribuit
corpus B 22 et om. S hominem om. TKRVPN 23 occuret
P 1-4 apparet P apostolus KRN 26 refateretnr R
potest iste redargui. cur enim non credamus deum potuisse
in paradiso concedere homini beato de suo semine, quod concessum
uidemus agricolis de tritici semine, ut eo modo illud
sereretur sine ulla pudenda libidine ad uoluntatis nutum
membris obsequentibus genitalibus. sicut hoc seritur sine ulla
pudenda libidine ad uoluntatis nutum agricolarum obsequentibus
manibus, honestiore in parentibus gignendorum desiderio filiorum,
quam est inplendorum in arantibus horreorum, ac deinde
potentia de seminibus hominum prout uellet,. quod et
nunc facit, operaretur in femina, sicut de seminibus frumentorum
prout uult operatur in terra, beatis matribus sine
libidinosa uoluptate concipientibus, sine aerumnoso gemitu
parientibus, quandoquidem in illa felicitate et in corpore nondum
mortis huius, sed uitae illius non esset feminis in excipiendis
seminibus quod puderet, sicut non esset in edendis
fetibus quod doleret? quisquis non credit uel credi non uulthominibus
ante omne peccatum in illa paradisi felicitate uersantibus
hoc potuisse dei uoluntate et benignitate concedi, non
optandae fecunditatis laudator, sed pudendae uoluptatis. amator
est.
de Abimelech et deo uolente clausa omni uulua in domo
M eius, ne mulieres eius parerent atque aperta rursus ut parerent.
(cur-5 libidine) K 2 potest] pestg W ipse bd redarguit W non
potuisse S 3 et in T semini ja 4 uidunus K 6 membris—nutum
om. B ulla om. S 8 onestiori K honestiori P gigendorum T
desiderii ni. 10 9 horreorum1 hebreorum jjl hereticorum S\' hac K
12 femine K frumentorum seminibus N 13 operator K 14 erumpnoso
fj. 15 quoquidem m in illa] illi a E 16 sed uitae illius
OnJ. S ut non W 17 seminibus-edendis in mg. inf. m. 2 add. T
edendendis W 18 quod om. S credit PA 19 peccatum omne E
illo m. 1 C 21 obtande KP 24 amimelech T 25 atque-parerent
om. P _-.
. qua nunc quaestio est? numquid ipsam deus detraxit illis
feminis reddiditque cum uoluit? sed poena fuit, ut parere non
possent, beneficium uero, ut parere possent more huius corruptibilis
carnis. non enim tale beneficium deus conferret corpori
mortis huius, quale non haberet nisi corpus uitae illius in
paradiso ante peccatum, ut et conceptus proueniret sine libidine
pruriente et partus sine dolore cruciante. cur autem non intellegamus,
quoniam quidem dicit scriptura aforis omnem
uuluam fuisse conclusam, aliquo dolore factum esse, ut non
possent feminae concubitum perpeti, qui dolor deo suscitante
fuisset inflictus, miserante detractus? nam si ad inpedimentum
serendae prolis esset libido detrahenda, uiris esset detrahenda,
non feminis. femina enim posset uoluntate concumbere etiam
desistente libidine, qua stimularetur, si uiro non deesset, qua
excitaretur. nisi forte, quia scriptum est, et ipsum Abimelech
fuisse sanatum, uirilem dicturus est ei libidinem redditam.
quam profecto si amiseiat, quid opus fuit eum diuinitus
admoneri, ut Abrahae non misceretur uxori? sed -sanatum
dicit, quia domus eius ab illa peste sanata est.
dixerimus, nihil ait dici posse profanius: quod hominem
deus aut non fecerit aut diabolo fecerit aut certe
diabolus dei sit imaginem, hoc est hominem fabricatus.
horum trium primum et nouissimum non dici a nobis etiam
ipse, si non sit excors aut nimium peruicax, confitetur. de illo
pr. m. 1 C pr. de] in N 2 ipsa P 3 reddeditque K
reddidit S 5 carnis] corporis TKRVPN corporis P corpore A
6 qualg P haberet et T habet N 7 et om. S pueniret P proueniret
et T 8 doto B 9 quandoquidem bd afforis m 10 clausam
B 11 suscitante CTFE irascente KRVPN succensente bd
12 fuisse W 14 alt. femine RN possent NR m. 2 15 dissistente P
stimularentur N 18 ammoneri diuinitus S 19 abrahã T ammisceretur
BMSWmp. admisceretur A 22 nil P prophanius P quod]
qua quod BMWAp qfii quod S 23 diabolus P 25 horum] quorum N
ut a nobis hoc existimet dici, quod diabolo deus hominem
fecerit, tamquam in hominibus quos deus ex hominibus parentibus
creat, hoc intendat, hoc curet, hoc sui operis ratione
prouideat, ut habeat diabolus seruos, quos ipse sibi facere
non potest. absit, ut hoc qualiscumque uel puerilis pietas
suspicetur. bonitate sua deus fecit homines, et primos sine
peccato et ceteros sub peccato, in usus profundarum cogitationum
suarum. sicut enim de ipsius diaboli malitia nouit
ille quid agat et quod agit iustum est et bonum, quamuis
sit de quo agit iniustus et malus, nec eum propterea creare
noluit, quia malum futurum esse praesciuit: ita de uniuerso
genere humano, quamuis nullus hominum sine peccati sorde
nascatur; bonum ille qui summe bonus est operatur, alios
16 faciens tamquam uasa misericordiae, quos gratia discernat ab
eis, qui uasa sunt irae, alios tamquam uasa irae, ut notas
faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae.
eat iste nunc et aduersus apostolum, cuius ista sententia est,
argumentetur, immo aduersus ipsum figulum, cui respondere
prohibet apostolus dicens: o homo, tu quis es, qui respondeas
deo? numquid dicit figmentum ei qui se
finxit: quare me sic fecisti? annon habet potestatem
figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in
honorem, aliud in contumeliam? numquid ergo uasa irae
negat esse iste sub diabolo? aut quia sub diabolo sunt, alius
S 3 quod P 4 curret K rationS m 5 facere sibi E
6 hoc om. T inpietas (in 8. 1. add.) F 7 facit TKRVPd primo R
8 cetero W 10 agit] ait A 12 non noluit CEF in textu, F in
mg. noluit esse om. S praescribit R praesciit K 13 sorde
peccati N 14 sömę W subme K 15 uas E 16 quia R aliosirae
om. RP 17 faciet C 18 et hac iste C eatis te K sentia
m. 1 W 19 responderi TKVPN 22 fixit W sic me TFEKRVNbd
me om. P 24 nunquid W uasa ergo 8 25 iste esse RVMbd
esse om. BSWAmp
et non ex eadem massa facit? hic itaque dicat: ergo deus
uasa diabolo facit, quasi nesciat deus sic eis uti ad opera
sua msta et bona, sicut ipso utitur diabolo.
diabolo pascit et diabolo nutrit et uestit, quia facit solem
suum oriri super bonos et malos et pluit super iustos
et iniustos? sic itaque creat malos, quomodo pascit et nutrit
malos, quia quod eis creando tribuit ad naturae pertinet bonitatem
et quod eis pascendo et nutriendo dat incrementum
non utique malitiae illorum, sed eidem bonae naturae quam
creauit bonus bonum tribuit adiumentum. in quantum enim
homines sunt, bonum est naturae, cuius auctor est deus;
in quantum autem cum peccato nascuntur, perituri, si non
renascuntur, ad semen pertinent male dictum ab initio
illius antiquae inoboedientiae uitio. quo tamen bene utitur
factor etiam uasorum irae, ut notas faciat diuitias gloriae
suae in uasa misericordiae, ne meritis suis tribuat, si ad
eandem massam quisque pertinens gratia liberetur, sed qui
gloriatur, in domino glorietur.
et fundatissima cum Pelagianis iste discedens non
uult nascentes esse sub diabolo, ne paruuli portentur ad
Christum, ut eruantur a potestate tenebrarum et in regnum
ipsius transferantur. ac sic accusat ecclesiam toto orbe diffusam,
(An-287, 5 tramferantur) 6 Matth.. 5, 45
8 Op. imp. III 142 (sic -287, 2 foras), V 64 (sic-nutrit malos) 15 cf.
Sap. 12, 11. 17 Rom. 9, 23 19 cf. II Cor. 10, 17 24 cf. Col. 1, 13 bd quia R 2 et om. TKRVPN 5 hedos C
sinistri K 6 pascit et diabolo om. VP et pr. om. TKRN qui
BSWp. 7 pr. super om. VA 8 malos et nutrit N 11 eorum TVbd
idem C 13 bonum est s. l. m. 2 T 14 si non] qui si non CEKR
qui nisi BMAp. qui non TSWmb; cf. Op. imp. c. Iul. III142 et V 64
15 renascantur KPN male dictum pertinent p. pertinet EVP
17 faciet m. 1 C .18 uasia F ne om. N suis] sui factoris N
sic E 22 cum pelagianis om. m. 1 E pelagianus NC m. 1
nisi ut ab eis princeps mundi mittatur foras,
a quo necesse est uasa irae possideantur, cum ex Adam nascuntur,
si in Christo non renascantur et in eius regnum per
gratiam facta uasa misericordiae transferantur. contra istam
fundatissimam ueniens ueritatem, ne uniuersam Christi ecclesiam
obpugnare uideatur, quasi me unum alloquitur et uelut
corripiens atque admonens dicit: \'etiam te deus fecit, sed,
quod est fatendum, grauis error infecit\'. sane quod me deus fecerit
agnosco et gratias ago, qui tamen cum irae uasis perissem,
si tantum ex Adam me fecisset et in Christo non refecisset.
quod cum possessus Pelagiana inpietate non credit, si in tanto
malo in finem usque perdurat, non ipse, sed catholici uideant,
qualis et quantus eum error non infecerit, sed plaue interfecerit.
qui ait de inprobis: relicto naturali usu feminae
exarserunt in desideria sua inuicem masculi in masculos
turpitudinem operantes. ostendit ergo\'. inquit, \'usum
feminae et naturalem esse et pro suo modo laudabilem, flagitium
autem ex uoluntate propria exerceri contra institutionis
pudorem. merito itaque\', inquit, \'et in bene utentibus genus
concupiscentiae modusque laudatur et in turpibus excessus
eius punitur. denique eodem tempore deus Abrahae et Sarrae
marcentia aeuo membra uegetauit, quo in Sodomis ipsa igneo
19, 24 - K 3 possedeantur K 4 non om. VPbd et] ut
m. 1 K, FN 7 unum me B 9 et quod R fatendum est TKRPN
grauius P grandis T deus fecerit me C 10 quia T 12 palagiana
S 13 fine T perduret R 14 et qualis T eum
om. S 15 filii inquit T filii om. S 17 \'qui ait] quia id K ait]
id N improbis dicit N 19 in usum W 20 modulo K modulo
JRVPN laudabile K flagitia B 21 autem om. N propria
uoluntate N 22 utentibus] uiuentibus TN 24 ponitur RP eodem]
eo TFEKVPN 25 quod T ipsis T ipse FEKNC m. 1 .
uigorem, quoniam per ipsum Sodomitae flagitiis obliti sunt,
accusabis etiam creaturam panis et uini, quoniam hinc quoque
eos peccasse scriptura diuina significauit; dicit enim dominus
per Ezechiel prophetam: uerumtamen hae iniquitates Sodomae
sororis tuae superbia; in saturitate panum
et abundantia uini fluebant ipsa et filiae eius; et
manum pauperis et egentis non adiuuabant. elige iam\',
inquit, \'utrum mauis: aut reputa diuino operi commixtionem
corporum aut creaturam panis et uini similiter malam esse
defini. quod si feceris, aperte Manicheus esse conuinceris.
concupiscentiae autem naturalis qui modum tenet, bono bene
utitur; qui modum non tenet, bono male utitur. quid dicis
ergo\', inquit, \'ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde
trahitur, non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono
naturali, quod inde nascitur, non potest excusari?\' his sermonibus\',
inquit, \'quod negaueras concessisti, quod concesseras
sustulisti et nihil magis laboras, quam ut parum intellegaris.
ostende sine commixtione nuptias corporales; aut unum aliquod
huic operi nomen inponito et uel bonum uel malum coniugium
nuncupato. spopondisti utique bona te definire coniugia: si coniugium
bonum, si homo fructus coniugii bonus, si hic fructus
opus dei malus esse non potest, qui per bonum ex bono
B aboliti SW Amp. obligati FP, m. 2 R 3 creatura SW
4 signauit m. 1 T 5 ezechielem BMp. ezichielem W iezechielem P
hezechiel K ueruntamen p. uerumptamen P hee E 6 soris C
in superbia S 7 habundantia SWAmp. in abundantia VP fl«ebant T
ipse (s. e add. a) C ipsae T ipse m. 1 E filia N filii Rd 8 manus
T manu F pauperis et egentis (s. utrumque i add. e) F elegi K
9 mauis] maius WA 10 mala A 11 definit P apte m aperte
-conuinceris om. m. 1 T uinceris P 14 bono K origenali K
16 excussari K 18 et om. T nil P magis] aliud P 19 nuptias
et p. aliquid CF om. T 20 et-nuncupato om. T 21 noncupato
P itaque C finire S diffinire E 22 homo] hic P 23 bono]
bona TC m. 1
est?\'
uerum etiam ex adulterio bonum aliquod esse secundum opus
dei quo creati sunt, secundum autem originale peccatum in
damnatione nasci ex Adam primo non solum si de adulterio
uerum etiam si de coniugio generentur, nisi in Adam secundo,
qui est Christus, regenerentur. quod autem ait apostolus de
inprobis: relicto naturali usu feminae exarserunt in
desideria sua in inuicem, masculi in masculos turpitudinem
operantes, non dixit usum coniugalem, sed naturalem,
eum uolens intellegi, qui fit membris ad hoc creatis, ut per
ea possit ad generandum sexus uterque misceri. ac per hoc
cum eisdem membris etiam meretrici quisque miscetur, naturalis
est usus, nec tamen laudabilis, sed culpabilis. ab ea uero
parte corporis, quae non ad generandum est instituta, si et
coniuge quisque utatur, contra naturam est et flagitiosum.
denique prius idem apostolus de feminis dixit: nam feminae
eorum inmutauerunt naturalem usum in eum usum
qui est contra naturam, dein de masculis in masculos
turpitudinem operantibus relicto usu femineo naturali. non
ergo isto nomine, id est usu naturali coniugalis est laudata
commixtio, sed inmundiora et sceleratiora flagitia denotata
sunt, quam si inlicite et feminis, sed tamen naturaliter uterentur.
(non-culpabilis) 18 Rom.
1, 26 21 Op. imp. V 17 (non-uterentur) N malum peccatum E interemtum T 3 in
coniugio T 6 damnationem TKRPNbd si de] sine R si—generentur
om. B 8 qui] quod T 10 in pr. om. EWAm 12 in
membris E huc B 14 quisquis SjY 15 sed culpabilis om. N
16 et] ctl m om. BlI-ISW Ap. 17 et om. W 19 inmutauerint T
usum qui K 20 qui s. l. K dein] deinde TJRVPbd masculo
m. 1 R 21 feminae KBPN 22 isto om. SW naturali usu N
23 inmundi ora S inmundatiora TBW et om. T celeratiora S
24 si om. SW et illicite VP et om. TKRVPN
luxuriosos et ebriosos quomodo nec aurum propter cupidos et
auaros. quocirca commixtionem quoque honestam coniugum
non reprehendimus propter pudendam libidinem corporum. illa
enim posset esse nulla praecedente perpetratione peccati, de
qua non erubescerent coniugati; haec autem exorta est post
peccatum, quam coacti sunt uelare confusi. unde remansit
posterioribus coniugatis quamuis hoc malo bene et licite utentibus
in eius modi opere humanum uitare conspectum atque
ita confiteri quod pudendum est, cum debeat neminem pudere
quod bonum est. sic insinuantur haec duo, et bonum laudandae
coniunctionis, unde filii generentur, et malum pudendae libidinis,
unde qui generantur regenerandi sunt, ne damnentur.
proinde pudenda libidine qui licite concumbit. malo bene
utitur, qui autem inlicite, malo male utitur. rectius enim
accipit nomen mali quam boni, quod erubescunt et mali et
boni, meliusque credimus ei qui dicit: scio quia non habitat
in me, hoc est in carne mea bonum, quam huic qui hoc
dicit bonum, unde si confunditur, confitetur malum; si autem
non confunditur, addit inpudentiam, peius malum. recte igitur diximus:
\'ita nuptiarum bonum malo originali, quod inde trahitur,
non potest accusari, sicut adulteriorum malum bono naturali,
quod inde nascitur, non potest excusari\', quoniam natura humana,
quae nascitur uel de coniugio uel de adulterio, dei
opus est. quae si malum esset, non esset generanda; si malum
(quocirca-ll bonum est) 6 ib. III 169 (exorta-confusi)
7 cf. Gen. 3, 7 11 Op. imp. III 142 (sic-damnenfur)
14 Op. imp. III 142, III 170, cf. III 185 15 ib. III 143 17 Rom.
7, 18 18 Op. imp. III 143 21 cf. p. 212, 6 23 ib. III 144, cf. III 188 K et om. m ebriosus K ebrioso (0 fin. in ras.) A,
om. m auaros et cupidos B 4 reprehedimus K corporum libidinem
Rbd 5 perpetrationg K qua de m. 1 K 6 exhorta TE
8 bene om. R licit eutentibus K 9 eiuadSmodi P 15 malii m. 1 C
16 accepit CTEb nomen aliquod KVPN quo F unde TKBVPNbd
17 ei] et T 18 mea om. A quam] quia S ob dicit m. 1 C
dicit hoc RVbd 19 autem om. P 20 inprudentiam T
utrumque concludam: natura humana si malum esset, saluanda
non esset; si ei mali nihil inesset, saluanda non esset. qui
ergo dicit eam bonum non esse, bonum negat conditae creatorem;
qui uero negat ei malum inesse, misericordem uitiatae
inuidet saluatorem. quapropter in hominibus nascentibus neque
excusanda sunt adulteria per bonum, quod inde a conditore
bono creatum est, nec accusanda coniugia per malum, quod
ibi a misericorde saluatore sanandum est.
non ostendo ego nuptias corporales sine commixtione,
sed nec ipse ostendit eandem commixtionem sine confusione.
in paradiso autem si peccatum non praecessisset, non esset
quidem sine utriusque sexus commixtione generatio, sed esset
sine confusione commixtio; esset quippe in coeundo tranquilla
membrorum oboedientia, non pudenda carnis concupiscentia.
proinde coniugium bonum est, unde ordinate seminatus nascitur
homo, et fructus coniugii bonus, quod est ipse qui ita nascitur
homo; sed peccatum malum est, cum quo nascitur omnis
homo. deus quippe fecit et facit hominem, sed per unum
hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum
mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo
omnes peccauerunt.
profiteris et Manicheo patrocinaris, dicendo nuptias et magnum
bonum et magnum malum\'. prorsus quid loquatur, ignorat
(natura-3 saluanda non esset) 3 ib.
III 190 cf. 206 (si-saluatorem) 20 Rom. 5, 12 F ut om. m. 1 CT, FR 2 mala P 3 & er. S siesset
om. P nihil mali N 5 miam fJ. 6 inuide.t T qui propterea
R quipropter K nec TFEKPBMSWAm non fJ. 7 accusanda S
9 a] p S misericordi KN 11 non—commixtione om. F ego
ostendo KRVPN sine commixtione nuptias corporales KRVP nuptias
corporales om. N 12 eadem KfJ. commixtione fJ. 15 commixtioiie
C quippe] quidè E quoeundo T 18 bonus] bonus est
TFEKRPN est] et T 19 cum] quli K om. N *om*nis K
25 profiteris te b 26 qui* 8 loquitur P
intellegi quid dicamus. sed si non intellegit, praeoccupatione
inpeditur erroris; si autem non uult quid dicamus intellegi,
peruicaciae uitium est, quo suum defendit errorem. etlouinianus,
qui paucos ante annos nouellam conatus est haeresim condere,
Manicheis patrocinari dicebat catholicos, quod aduersus eum
sanctam uirginitatem nuptiis praeferebant. sed responsurus
est iste non se quod Iouinianus de indifferentia nuptiarum
uirginumque sentire. nec ego id dico, quod isti hoc sentiant;
uerumtamen per Iouinianum catholicis Manicheos obicientem
non esse hoc nouum noui haeretici recognoscant. nos itaque
nuptias bonum dicimus esse, non malum. sed sicuti Arriani
Sabellianos nos esse criminantur, quamuis non dicamus unum
eundemque esse patrem et filium et spiritum sanctum, quod
Sabelliani dicunt, sed dicamus unam eandemque esse naturam
patris et filii et spiritus sancti, quod catholici dicunt: ita
Pelagiani nobis Manicheos obiciunt, quamuis non dicamus
esse malum nuptias, quod dicunt Manichei, sed dicamus
malum primum hominum primis coniugibus accidisse et inde
in omnes homines pertransisse, quod dicunt catholici. sed
sicut Arriani, dum Sabellianos fugiunt, in peius aliquid
inciderunt, quia trinitatis ausi sunt non personas discernere,
sed naturas, ita Pelagiani dum Manicheorum pestem in
(sicut-293, 3 egere) pr. P 3 intellegere P 4 pernicatione m. 1 C quod KR
iouianus BT m. 1 iouinianos A 5 ante paucos E haeresem T
heresem m. 1 CF heresim KPBSWp. 7 praeferebat m. 2 T 8 non
sicut iouinianus de inferentia R indefferentia K differentia BSWAmp.
9 ergo A id dico] dico id KN dico FRbd 10 abicientem K 11 hoc
om. T nobis haereticis T 12 esse dicimus N esse om. E
sicut BSWAm ariani 12F 13 dicimus KBSWp. 15 si
sabelliani P dicimus Tp. 17 obitiunt m. 1 C subiciunt R
18 malum esse TKPN sed dicamus om. B 19 primum hominum
CTEb, m. 2 K m. 1 R primorum hominum in ras. F primum hominibus
N primum hominem m. 1 K, m. 2 R primis hominibus id est VPd
accedisse KR m. 1 et-pertransisse om. P
conuincuntur perniciosiora sentire credendo paruulos
Christo medico non egere.
nascatur, reum non esse, si de coniugio, innocentem non esse.
huc enim peruenit quod dixisti bonum naturale de adulteriis
posse subsistere, malum originale etiam de coniugio trahi\\
frustra omnino conatur apud intellegentem lectorem quae
sunt recta peruertere. absit enim, ut dicamus hominem, si de
fornicatione nascatur, reum non esse, sed dicimus hominem,
siue de coniugio siue de fornicatione nascatur, bonum aliquid
esse propter auctorem naturae deum, malum aliquid trahere
propter originale peccatum. quod ergo dicimus bonum naturale
etiam de adulteriis posse subsistere, malum autem originale
etiam de coniugio trahi non huc peruenit, quo ille conatur
adducere, non nasci reum de adulteriis nec innocentem de
nuptiis, sed ex utroque reum generatione factum propter
originale delictum et utrumque regeneratione absoluendum
propter naturae bonum.
huic eadem breuitate respondeo: immo utrumque uerum est,
neutrum falsum. \'uerum est\', inquit, \'quod adulteriorum culpam
homo, qui inde nascitur, non potest excusare, quia quod
adulteri fecerunt, ad uitium pertinet uoluntatis, quod autem
genuerunt, ad laudem spectat fecunditatis, quia, si quis furtiuum
triticum serat, non nascitur messis obnoxia. uitupero itaque\',
S 4 fornicationem K 6 enim usque B adnlteris
CTKR 8 conatur omnino E intelligentiam W 10 fornicationerp
K di-cimus K 11 aliquod P 12 dni WS m. 1
aliquod P 14 adulteris TR 15 huc usque B quod (d in ras.) K, E
16 abducere T adulteris T neque BWAmp 17 utraque KVPN
18 delictum] peccatum KRVPN regenerationes S ad soluendum
S soluendum A 19 naturale E 21 hinc Bp., m. 1 S 22 falsum
est W de adulteriorum T culpa T 23 qui] quod F 24 pertinet
ad uitium B 25 expectat m. 1 C exspectat (s s. 1. add.) F
si quis] sicut R 26 itaque om. A
nascitur ex generositate seminum dicente apostolo: deus illi
dat corpus prout uult et unicuique seminum proprium
corpus, condemno uero flagitiosum, qui ex propositi peruersitate
peccauit\'.