nascitur, utique mundo, non deo nascitur; deo autem nascitur,
cum ex aqua et spiritu renascitur. huius concupiscentiae
reatum regeneratio sola dimittit, quem generatio trahit.
ergo quod generatum est, regeneretur, quia non potest
aliter, ut quod tractum est remittatur. ut enim quod
Iul. Pel. VI 3 22 c. Iul. Pel. VI 6 (huius-remittatur) 25 c. Iul.
Pel. VI 11 (quod dimissum-234, 2 tamen fit) om. CT nostri] sequentia in T post sex folia leguntur
(falso in mg. add. deest) 2 secundum apostolum om. T 3 et nondum
KRPN 5 quid om. R et om. TFN, m. 2 CV 8 carnalis K
9 uxorem m. 1 C 12 quisquis] si quis enim P 13 est om. S eo
TR (in mg. illo P) 15 quae non est a patre] et ubique non est a
patre T 16 est er. K a] ex PN transit N 20 quod] qui N
22 spu sco Nb nascitur C 23 quem] ac per hoc TKRVPd 24 regeneratur
TN post regeneretur add. ut similiter TKRVPNbd aliter
potest E 25 ut pr. om. TKR VPNbd
modis fit, sed tamen fit. haec inuisibilia et infidelibus incredibilia,
sed tamen uera ut haberent aliquod uisibile exemplum,
hoc in quibusdam arbustis diuina prouidentia procurauit.
cur enim non credamus propter hoc esse institutum, ut ex
oliua nascatur oleaster? an credendum non est in aliqua re
quae creata est ad usus hominum creatorem prouidisse et
instituisse, quod ad generis humani ualeret exemplum? mirum
est ergo quemadmodum a peccati uinculo per gratiam liberati
gignant tamen eodem uinculo obstrictos, quos eodem modo
oporteat liberari. fatemur, mirum est. sed quod latent fetus
oleastrorum etiam in seminibus olearum, quando et hoc
crederetur, nisi experientia probaretur? proinde sicut gignitur
ex oleastri semine oleaster et ex oleae semine nonnisi oleaster,
cum inter oleastrum et oleam plurimum distet, ita gignitur
et de carne peccatoris et de carne iusti uterque peccator,
quamuis inter peccatorem et iustum plurimum distet. gignitur
autem peccator actu adhuc nullus et ortu nouus, sed reatu
uetus: homo a creatore, captiuus a deceptore, indigens redemptore.
sed quaeritur quomodo trahi possit captiuitas prolis
etiam de parentibus iam redemptis. et quia non facili ratione
indagatur nec sermone explicatur, ab infidelibus non creditur:
quasi et illud quod de oleastro et de olea diximus, ut generis
dissimilis sit fetus similis, facile aliqua inuenit ratio uel
(et quia-ereditur)
E prolem CRb 4 curauit P 5 credimus
m. 1 R institum K 6 oliba m. 1 T holeaster E 7 quae
om. ItVPN est om. RVPN ad usus] aduersus T usQ A
hominem T 11 mirum-olea om. C latet R lateret d 12 in
seminibus etiam R 13 experientiae C experitia R 14 et ex KVPBAm
ex oleastri-15 gignitur om. m. 1 C et ex—oleaster om. R ex
om. TKN semine oleae T 17 peccatorum WS m. 1 plurimum om.
SW cingitur m 19 redemptorS CT 22 nec] non N 23 illo K
alt. de om. TKN 24 non facile A inueniat Pb ratione E
gratia C
potest. sit ergo in exemplo, unde et illud credatur quod
cerni non potest.
haeretici obpugnare coeperunt, et eos, qui lauacro regenerationis
abluuntur, redimi de diaboli potestate et eos, qui
nondum tali regeneratione redempti sunt, etiam paruulos filios
redemptorum sub eiusdem diaboli esse potestate captiuos,
nisi et ipsi eadem Christi gratia redimantur. ad omnes namque
pertinere non dubitamus aetates illud de quo apostolus loquitur
beneficium dei: qui eruit nos de potestate tenebrarum
et transtulit in regnum filii caritatis suae. ab hac
igitur potestate tenebrarum, quarum est diabolus princeps,
id est a potestate diaboli et angelorum eius, quisquis erui
cum baptizantur negauerit paruulos, ipsorum ecclesiae sacramentorum
ueritate conuincitur, quae nulla haeretica nouitas
in ecclesia Christi auferre uel mutare permittitur regente
atque adiuuante capite totum corpus suum, pusillos cum
magnis. in ueritate itaque, non in falsitate potestas diabolica
exorcizatur in paruulis, eique\' renuntiant, quia per sua non
possunt, per corda et ora gestantium, ut eruti a potestate
tenebrarum in regnum sui domini transferantur. quid ergo in
eis est, per quod in potestate diaboli teneantur, donec eruantur
inde per sacramentum baptismatis Christi? quid est nisi
peccatum? non enim aliud inuenit diabolus, unde posset
(fides-12 suae) 11 Col. 1. 13 Pb hoc om. RP 4 enim s. l. K om. R 5 expugnare
E 6 obluuntur K diabuli (u pro o fere semper) K 8 pote-
state diaboli esse T diaboli potestate esse B potestate esse S potestateip
C 9 eiusdem N 12 caritatis] claritatis FPJJL 13 diabolus
est SW 14 eruiJ serui K 18 iuuante FE adunante Sm 19 in alt.
om. BDiSWAp. 20 exorchizagtur K exorzizatur BMWfJo eiquej ei
qui TfJo et que KBMSWAm 21 gestantium ad hoc renuntiant at sqq.
MSWAmp gestantium ab illo renuntiant ut sqq. B 22 tenebrarum]
diaboli W sui om. m 23 est om. JJL tenentur N 24 est ergo B
eet**»» C 25 aliud enim non R inuenit aliud B possit CT
auctor instituit. nullum autem peccatum paruuli in sua uita
proprium commiserunt. remanet igitur originale peccatum,
per quod sub diaboli potestate captiui sunt, nisi inde lauacro
regenerationis et Christi sanguine redimantur et transeant in
regnum redemptoris sui frustrata potestate captiuatoris sui
et data potestate, qua fiant ex filiis huius saeculi filii dei.
illa nuptialia, unde ab eis potuerit peccatum in paruulos
propagari, respondebit nobis operatio propagandae prolis: ego
in paradiso magis felix essem, si peccatum non fuisset admissum.
ad me namque pertinet illa benedictio dei: crescite
et multiplicamini. ad ho; opus bonum diuersi sexus diuersa
membra sunt condita, quae quidem ante peccatum iam erant,
sed pudenda non erant. respondebit pudicitiae fides: si peccatum
non fuisset, quid me in paradiso securius esse potuisset, ubi
nec stimularet mea nec alterius me libido temptaret? respondebit
etiam conubii sacramentum: de me ante peccatum dictum
est in paradiso: relinquet homo patrem et matrem et
adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una, quod
magnum sacramentum dicit apostolus in Christo et in
ecclesia. quod ergo est in Christo et in ecclesia magnum,
hoc in singulis quibusque uiris atque uxoribus minimum, sed
tamen coniunctionis inseparabilis sacramentum. quid horum
est in nuptiis, unde peccati uinculum transiret in posteros?
nempe nihil; et certe his tribus bonis perfecte se haberet
bonitas nuptiarum, quibus bonis etiam nunc bonae sunt nuptiae.
K mancipari 8 6 frustata TW m. 1 7 qui A
9 poterit N originale peccatum m 10 opera C 11 fuit E
amissum EK 13 diuersig C sexsus F 14 sunt membra 8
quidem (qui a. 1.) K condita quidem A 15 respondit 8 16 me]
nisi me T esse-alterius om. T 17 simularet m famularetur E
temperaret R respondit S 18 meo N ante om. N peccato N
20 erit T 21 in fin. om. p. 22 est om. P 26 et om. T habere 8
27 sunt bonae N
qua pudenda facta sunt, quae prius pudenda non
fuerant, nonne respondebit se in membris hominis post peccatum
esse coepisse? et ideo legem peccati uerbis apostolicis
nuncupatam, quod hominem sibi subditum fecerit, quia deo
suo subditus esse noluit, seque esse, de qua et primi coniugati
tunc erubuerunt, quando pudenda texerunt, et nunc
omnes erubescunt, quando ad concumbendum secreta conquirunt
neque huius operis testes audent habere uel filios,
quos inde genuerunt? cui uerecundiae naturali Cynicorum
error philosophorum mirabili inpudentia reluctatus est, quandoquidem
hoc, quoniam licitum esset honestumque, cum coniuge
palam faciendum esse censebant. unde merito inmunditia
huius inpudentiae caninum nomen accepit; ex hoc quippe
Cynici nuncupati sunt.
habitans in membris, cui lex iustitiae uetat oboedire dicente
apostolo: non ergo regnet peccatum in uestro mortali
corpore ad oboediendum desideriis eius, neque exhibueritis
membra uestra arma iniquitatis peccato,
haec, inquam, concupiscentia, quae solo sacramento regenerationis
expiatur, profecto peccati uinculum generatione traicit
in posteros, nisi ab illo et ipsi regeneratione soluantur. nam
ipsa quidem concupiscentia iam non est peccatum in regeneratis,
quando illi ad inlicita opera non consentitur, atque
ut ea perpetrent a regina mente membra non dantur, ut si
om. N 2 qua] quare CN 3 fuerunt TVPN non S
se om. S 4 esse om. qJ. 5 esse nuncupatam ja 6 esse subditus T
subditum T 8 concumbendam S 10 cinicorum CJJ. 11 phylosophorum
TFBp. est om. S 12 quoniam] quod N licetum K 13 inmunditia
merito KN inmunditise T 15 clynici T cinici CB
17 oboediri TKPN 19 exhibuistis C exhibeatis b 21 sola R
22 regeneratione Rbd trahit (in mg. traicit) E 24 generatis S
25 illis R 26 perpetret TKBVPN mentg K
quod alibi legitur: post concupiscentias tuas non eas.
sed quia modo quodam loquendi peccatum uocatur, quod et
peccato facta est et peccatum, si uicerit, facit, reatus eius
ualet in generato, quem reatum Christi gratia per remissionem
omnium peccatorum in regenerato, si ad mala opera ei quodam
modo iubenti non oboediat, ualere non sinit. sic autem uocatur
peccatum, quia peccato facta est, cum iam in regeneratis non
sit ipsa peccatum, sicut uocatur lingua locutio, quam facit
lingua, et manus uocatur scriptura, quam facit manus; itemque
sic uocatur peccatum, quia peccatum, si uincit, facit, sicut
uocatur frigus pigrum, non quod a pigris fiat, sed quod
pigros faciat.
Hoc generi humano inflictum uulnus a diabolo quidquid
per illud nascitur cogit esse sub diabolo, tamquam de suo
frutice fructum iure decerpat, non quod ab illo sit natura
humana, quae non est nisi ex deo, sed uitium, quod non est
ex deo. non enim propter se ipsam, quae laudabilis est,
quia opus dei est, sed propter damnabile uitium, quo uitiata
est, natura humana damnatur. et propter quod damnatur,
propter hoc et damnabili diabolo subiugatur, quia et ipse diabolus
spiritus inmundus est et utique bonum, quod spiritus,
malum, quod inmundus, quoniam spiritus est natura, inmundus
est uitio: quorum duorum illud a deo est, hoc ab
(Hocdecerpat);
Op. imp. I 109 16 cf. Op. imp. c. Iul. III 182, V 30
20 c. Iul. Pel. 1. VI 63 (natura-239, 2 inmundi sunt) W non concupiscas om. C concupisces bd saltim PN
2 alibi scriptum legitur (i 8 quia er. C et om. SAm 4 ex peccato
VPSAm factum N uicerit ex fecerit B facit reum CE
facit uerum F 5 **generato C 6 generato KW m. 1 7 iuberent N
oboedit KRPN 8 facta SW 9 ipse C fecit N 10 et]
et itemque sic K itemque sicut N manus-facit om. B itemque
sic om. KN 11 sicut] sic KRN 14 uulnus] uulgus B quidquid-diabolo
om. C quicquid TPB 16 fructice K 17 ex s. exp.
a m. 2 M 18 propter-sed om. T ipsa KR 24 pr. est om. N
a deo] cadeo P
aetatis, propter quod homines sunt, sed propter quod inmundi
sunt. qui ergo miratur quia creatura dei subditur diabolo,
non miretur; subditur enim creatura dei creaturae dei, minor
maiori, quia homo angelo, nec tamen propter naturam, sed
propter uitium, quia inmundus inmundo. hic est fructus eius
ex antiqua inmunditiae stirpe, quam plantauit in homine,
maiores quidem poenas ultimo iudicio, quanto est inmundior,
ipse passurus; uerumtamen et quibus in illa damnatione
tolerabilius erit, huic sunt subditi uelut principi auctorique
peccati, quia nulla erit damnationis causa nisi peccatum.
sunt nuptiae, sed ex malo concupiscentiae, quo bene quidem
utuntur nuptiae, de quo tamen erubescunt et nuptiae, reos
diabolus paruulos tenet, quia, cum sint ipsae honorabiles in
omnibus ad eas proprie pertinentibus bonis, etiamsi torum
habeant inmaculatum non solum a fornicationibus et adulteriis,
quae sunt flagitia damnabilia, uerum etiam ab illis excessibus
concumbendi, qui non fiunt causa prolis uoluntate dominante,
sed causa uoluptatis uincente libidine, quae sunt in coniugibus
peccata uenialia, tamen, cum uentum fuerit ad opus generandi,
ipse ille licitus honestusque concubitus non potest esse sine
ardore libidinis, ut peragi possit quod rationis est, non libidinis.
qui certe ardor, siue sequatur siue praeueniat uoluntatem,
non tamen nisi ipse quodam quasi suo imperio mouet
membra, quae moueri uoluntate non possunt, atque ita se
indicat non imperantis famulum, sed inoboedientis supplicium
(qui-maiori) 15 cf. Hebr. 13, 4 m. 1 CB, E infantis T infantiles E, m. 1 C 2 aetates
EC m. 1 8 maiorg BMWAma. maiore S maior est K pena
VSW 12 quiapropter K natus G om. T 13 nuptiae sunt B
15 ipsi C ipse KP 16 p proprie KP 19 quia E uoluptate N
damnande S 20 uoluntatis T 21 uentalia K cum] tum K dum N
uentum CTVP: uenturum FERbd om. KN ad om. N 22 ille
om. N 23 posset m. 1 C 24 ardor om. m. 1 M 25 quasi om. N
26 sola uoluntate KMVPN 27 indicant CF
commouendum et ideo pudendum. ex hac carnis concupiscentia,
quae licet in regeneratis iam non deputetur in peccatum,
tamen naturae non accidit nisi de peccato, ex hac, inquam,
concupiscentia carnis tamquam filia peccati et, quando illi ad
turpia consentitur, etiam peccatorum matre multorum quaecumque
nascitur proles originali est obligata peccato, nisi in
illo renascatur, quem sine ista concupiscentia uirgo concepit,
propterea, quando nasci est in carne dignatus, sine peccato
solus est natus.
carnis maneat in regenerato, in quo uniuersorum facta est
remissio peccatorum, quandoquidem per ipsam seminatur et
cum ipsa carnalis gignitur proles parentis etiam baptizati aut
certe, si in parente baptizato potest esse et peccatum non
esse, cur eadem ipsa in prole peccatum sit: ad haec respondetur
dimitti concupiscentiam carnis in baptismo, non ut non
sit, sed ut in peccatum non inputetur. quamuis autem reatu
suo iam soluto manet tamen, donec sanetur omnis infirmitas
nostra proficiente renouatione interioris hominis de die in
diem cum exterior induerit incorruptionem; non enim substantialiter
manet, sicut aliquod corpus aut spiritus, sed
affectio est quaedam malae qualitatis, sicut languor. non ergo
aliquid remanet, quod non remittatur, cum fit, sicut scriptum
(dimitti—mamt tamen) 21 cf. I Cor.
15, 53 23 cf. c. Iul. Pel. VI 53 P pudendam P 3 deputatur T reputetur BN
4 tamen om. R non accidit naturae B naturae nostrae VP
accedit KR de om. KRN 5 tSquS (qui add. m. 2) C 6 matrg K
7 nascetur KRN prolis KR obligata est B 8 qui P uirgo
CFERbd: quoniam uirgo TKVPN 14 carnis m. 1 C prolis TK
15 esse] et esse TKRN 16 ab S hoc N 17 dimittit R concupiscentia
S 19 omnis om. E 21 cum] et cum TK, m. 1 V et
dum BMWAm\\jl corruptionem <StfL\'ip. non] n5 A 23 langor K
24 non om. W.
sed, donec fiat et quod sequitur: qui sanat omnes languores
tuos, qui redimit de corruptione uitam tuam,
manet in corpore mortis huius carnalis concupiscentia, cuius
uitiosis desideriis ad inlicita perpetranda non oboedire praecipimur,
ne regnet peccatum in nostro mortali corpore. quae
tamen concupiscentia cotidie minuitur in proficientibus . et
continentibus accedente etiam senectute multo maxime. qui
uero ei nequiter seruiunt, tantas in eis uires accipit, ut
plerumque iam aetate deficientibus membris eisdemque partibus
corporis ad illud opus admoueri minus ualentibus turpius
et procacius insanire non desinat.
remissionem accipiunt prorsus omnium peccatorum, utique
necesse est ut reatus etiam huius licet adhuc manentis concupiscentiae
remittatur, ut in peccatum, sicut dixi, non inputetur.
nam sicut eorum peccatorum, quae manere non
possunt, quoniam cum fiunt praetereunt, reatus tamen manet
et, nisi remittatur, in aeternum manebit, sic illius, quando
remittitur, reatus aufertur. hoc est enim non habere peccatum,
, reum non esse peccati. nam si quisquam uerbi gratia fecerit
adulterium, etiamsi numquam deinceps faciat, reus est adulterii,
donec reatus ipsius indulgentia remittatur. habet ergo peccatum,
quamuis illud quod admisit iam non sit, quia cum tempore
quo factum est praeteriit. nam si a peccando desistere hoc
esset non habere peccata, sufficeret, ut hoc nos moneret
N omnibus iniquitatibus nostris dominus BMSWAm
2 et om. PN langores K 3 redimet TE 7 cottidie TBSWmp.
que cotidie P 8 etiam] iam m autem P 9 accipiunt A 10 iam]
tam K aetate om. P 11 admoueri] iam moueri TKVPN moueri
Rbd minime T 12 procatius C pcacius B desinant PN debeat
T 13 his S 15 libet E 19 nisi om. B remittantur
BMSWAmp remitta*tur K sicut BSm illius concupiscentiae
KMVPN 20 reatus om. W 22 nusquam p. 24 amisit K amisit EB
25 desisteret K
sufficit, sed addidit: et de pristinis deprecare, ut tibi
remittantur. manent ergo, nisi remittantur. sed quomodo
manent, si praeterita sunt, nisi quia praeterierunt actu, manent
reatu? sic itaque fieri e contrario potest, ut etiam illud maneat
actu, praetereat reatu.
quando ei non exhibetur uel cordis adsensus, ubi regnet, uel
membra uelut arma quibus inpleatur quod iubet. agit autem
quid nisi ipsa desideria mala et turpia? non enim si bona
et licita essent, eis oboedire prohiberet apostolus dicens:
non regnet peccatum in uestro mortali corpore ad
oboediendum desideriis eius; non enim ait: ad habenda
desideria eius, sed: ad oboediendum desideriis eius, ut,
quoniam sunt in aliis maiora, in aliis minora, prout quisque
in hominis interioris nouitate profecerit, in hoc agonem iustitiae
pudicitiaeque seruemus, ne illis oboediamus. ut tamen nec
ipsa sint desideria, uelle debemus, etiamsi in corpore mortis
huius id obtinere non possumus. hinc enim et alio loco idem
apostolus loquens uelut ex suae personae introductione nos
instruit dicens: non enim quod nolo, hoc ago, sed quod
odi, illud facio, id est concupisco, quia et hoc nollet
facere, ut esset omni ex parte perfectus. si autem quod
(quomodo-praetereat reatu)
12 Rom. 7, 12 16 cf. II Cor. 4, 16 21 Rom. 7, 15 23 Rom. 7, 16 K sed] si non BMSWAm inde I-L addedit K 3 dimittantur
S manent-remittantur om. m 4 praetereunt alt. P 5 sicreatu
om. W e om. T maneant P 6 praetereant P 7 post
concupiscentia sequitur e uersu 5 sic itaque-reatu et iterum: Agit enim
in cod. W 8 uel cordis] uel in alio cordis uel (uel s. I.) corporis C
corporis E 9 iubet. actus manet reatus praeterit P, in mg. V autem]
enim N 12 regnat m. 1 C pectum B uestra B 13 non enimeius
in u. 14 in mg. add. m. 2 CR om. TN 14 ut om. E 15 quoniam]
quo SW 16 proficerit K agone KRVPBMml-L agone W
17 attamen (a init. in ras.) F ne SWAmp. 19 huius om. N 21 instruit
(s s. I.) K introit (supra 0 add. u) T diens E 22 hodi K
quia hoc et illa non uocatur, quod et ego nolo. non uult enim
ut concupiscam, quae dicit: non concupisces, et ego nolo
concupiscere. in hoc itaque consentiunt uoluntas legis et mea.
uerum quia concupiscere nolebat et tamen concupiscebat, sed
eidem concupiscentiae nequaquam consentiendo seruiebat, adiunxit
atque ait: nunc autem iam non ego operor illud,
sed id quod in me habitat peccatum.
facere et statuens putat sibi adhuc esse dicendum: non
ego operor illud, etiamsi oderit, quia consentit. simul enim
est utrumque: et ipse odit, quia malum esse nouit, et ipse
facit, quia facere statuit. iam uero si et illud addat, quod
scriptura prohibet dicens: neque exhibueritis membra
uestra arma iniquitatis peccato, ut quod facere statuit
in corde, etiam corpore conpleat, et ideo dicat: non ego
operor illud, sed quod habitat in me peccatum, quia
cum id decernit et facit displicet sibi, tantum errat, ut nec
statuente et corpore inplente, adhuc se ipsum esse non putat.
sed quod habitat in me peccatum, si tantummodo concupiscit,
uerum dicit, non si cordis consensione decernit aut
etiam ministerio corporis perficit.
Deinde adiungit apostolus: scio enim quia non
habitat in me, hoc est in carne mea, bonum; uelle
enim adiacet mihi, perficere autem bonum non
P 2 et hoc N enim uult A 6 neçquaquam T
7 iam om. N 8 ill om. BMWAmp id quod om. S habitat in
me N 16 facere om. N 17 in corpore R 18 illud operor N
19 displicit K 20 agnuscat K 21 !Jtatuen**te K esse om. K
23 in me habitat S 25 corporis ministerio RVbd 27 hoc] id R
28 adiecit K inuenio om. TKVP
quando desideria mala nulla sunt, sicut tunc perficitur malum,
quando malis desideriis oboeditur. quando autem sunt quidem,
sed non eis oboeditur, nec malum perficitur, quia non eis
oboeditur, nec bonum, quia sunt, sed fit ex aliqua parte
bonum, quia concupiscentiae malae non consentitur, et ex
aliqua parte remanet malum, quia uel concupiscitur. ideo ergo
apostolus non ait facere bonum sibi non adiacere, sed perficere.
multum enim boni facit, qui facit quod scriptum est:
post concupiscentias tuas non eas, sed non perficit,
quia non inplet quod scriptum est: non concupiscas. ad
hoc ergo dixit lex: non concupisces, ut nos in hoc morbo
inuenientes iacere medicinam gratiae quaereremus et in eo
praecepto sciremus, et quo debeamus in hac mortalitate proficiendo
conari et quo possit a nobis in illa inmortalitate
beatissima perueniri; nisi enim quandoque perficiendum esset,
nunquam iubendum esset.
sententiam superiorem, non enim quod uolo, inquit, facio
bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod
nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed
quod habitat in me peccatum, et sequitur: inuenio ergo
legem mihi uolenti facere bonum, quoniam mihi
BMSW Ap. 3 desideriis malis A quando—oboeditur
om. N sunt] sunt desideria subaudi C 4 nec—oboeditur
om. T ei N 5 quia non inueniunt quod sunt N 6 consentiunt
BMSJV Ap. oboeditur E 7 manet P 8 apostulus K sibi
bonum FSJV non adiacere sibi B 9 bonum TFBVP facit qui
add. in mg. m. 2 E 11 concupisces FVbd 12 concupiscas S iu
hoc morbo add. m. 2 in mg. E 13 iacere inuenientes C medicinae
gratiam m. 2 R 14 quod m. 1 CV, TKBPm ad quod m. 2 C quid
BMSWA\\i 15 quod m. 1 V, Bm quid BMSWAp in om. R
18 commendaret VP 19 enim om. F inquid (semper d) T 20 ago]
ego T 21 facio] ago BMW Amp. non iam S 23 mihi legem S
malum mihi Rbd
uolenti facere quod lex uult, quoniam non ipsi legi, quae dicit:
non concupisces, sed mihi adiacet malum quod nolo, quia
et nolens concupisco. condelector enim, inquit, legi dei
secundum interiorem hominem, uideo autem aliam
legem in membris meis repugnantem legi mentis meae
et captiuantem me sub lege peccati quae est in
membris meis. ista condelectatio legi dei secundum interiorem
hominem de magna nobis uenit gratia dei. in ea
cum in ea proficit perseueranter. non enim timor est torquens,
sed amor libens. ibi sumus ueraciter liberi, ubi non delectamur
inuiti.
Vemm illud quod ait: uideo autem aliam legem
in membris meis repugnantem legi mentis meae, ipsa
est ista de qua loquimur concupiscentia, lex peccati in carne
peccati. quod autem dixit: et captiuantem me sub lege
peccati, hoc est: sub se ipsa, quae est in membris meis,
aut captiuantem dixit captiuare conantem, id est ad consentiendum
inplendumque cogentem, aut potius — quod non
habet controuersiam — captiuantem secundum carnem, quam
nisi teneret carnalis concupiscentia, quam legem peccati uocat,.
non utique in ea ullum inlicitum desiderium, cui mens oboedire
non debeat, commoueret. quod autem non ait: captiuantem
carnem meam, sed: captiuantem me, hinc factum est, ut
sensus hic alius quaereretur et acciperemus captiuantem,
uelut dixisset: captiuare conantem. sed cur non diceret: captiuantem
me, ubi uellet intellegi carnem suam? an non dictum
est de Iesu, cum in monumento non fuisset caro eius inuenta:
1 mihi legem B esse om. P 2 dixit F 3 quia et nolo et concupisco
F 4 inquit om. W 5 legem aliam E 8 condelectatio] e
delectatio W legis TF 11 est timor P 12 delectemur m. 1 C
11 autem om. KRN 15 repugnante W 16 iste W om. S 19 captiuanae
(supra te add. rè) B 22 nisi ut K 26 alius hic W 28 uelet W
29 non fuisset in monumento jju
num ideo non recte dictum est, quia non dictum est 'carnem\'
uel \'corpus domini mei,\' sed: dominum meum?
quomodo recte potuerit de carne sua dicere: captiuantem
me, satis euidenter aperuit. cum enim dixisset: scio enim
quia non habitat in me, id ipsum exponens adiunxit et
ait: hoc est in carne mea, bonum. haec ergo captiuatur
sub lege peccati, in qua non habitat bonum, hoc est caro.
carnem autem nunc appellauit, ubi est morbidus quidam
carnis adfectus, non ipsam corporis conformationem, cuius
membra non adhibenda sunt arma peccato, id est eidem
ipsi concupiscentiae, quae hoc carnale nostrum captiuum
tenet. nam quantum adtinet ad ipsam corporalem substantiam
atque naturam, in uiris fidelibus, siue coniugatis siue continentibus,
iam templum dei est. attamen, si omnino nihil
carnis nostrae captiuum teneretur non quidem sub diabolo,
quia et ibi facta est peccati remissio, ut peccatum non inputetur,
quod proprie lex peccati uocatur, tamen sub ipsa lege
peccati, hoc est sub concupiscentia sua, nisi aliquantum teneretur
caro nostra captiua, quomodo esset uerum, quod ait
idem apostolus: adoptionem expectantes, redemptionem
corporis nostri? in tantum igitur adhuc expectatur redemptio
corporis nostri, in quantum adhuc ex aliqua parte captiuum
est sub lege peccati. unde et hic exclamans ait: infelix ego
homo, quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia
dei per Iesum Christum dominum nostrum. ubi quid
intellecturi sumus, nisi quia corpus quod corrumpitur,
adgrauat animam? cum ergo id ipsum corpus iam
25 Rom. 7, 24. 25 28 Sap. 9, 15 ER alt. est om. P 6 enim fin. om. A 8 hoc est om. T
9 ca#*ro K 12 nienbra P 13 ipse m. 1 C 18 ut] quod C ut-
uocatur om. N imputatur m. 1 C 19 lege ipsa p? 20 est om. S
23 in-nostri om. F igitur om. S expectatur adhuc BMSWAp
26 liberauit TK, m. 1 CFJV 27 nostrum om. E quid om. R
a quo non liberantur, qui sunt ad poenam resurrecturi. ad
corpus ergo mortis huius intellegitur pertinere, ut alia lex
in membris repugnet quidem legi mentis, dum caro concupiscit
aduersus spiritum, etsi mentem non subiuget,
quia et spiritus concupiscit aduersus carnem. atque ita
quamuis lex ipsa peccati captiuum teneat aliquid carnis,
unde resistat legi mentis, non tamen regnat in nostro licet
mortali corpore, si non oboeditur desideriis eius. solent enim
et hostes, aduersus quos dimicatur, et inferiores esse in certamine
et uicti aliquid tenere captiuum. quod in carne nostra
quamuis sub peccati lege teneatur, tamen in spe redemptionis
est, quia ipsa uitiosa concupiscentia nulla omnino remanebit,
caro autem nostra ab ea peste morboque sanata et tota inmortalitate
uestita in aeterna beatitudine permanebit.
Subiungit autem apostolus et dicit: igitur ego ipse
mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. quod
sic intellegendum est: mente seruio legi dei non consentiendo
legi peccati; carne autem seruio legi peccati
habendo desideria peccati, quibus etsi non consentio, nondum
tamen penitus careo. denique quid post haec intulerit adtendamus.
nulla ergo, inquit, condemnatio est nunc his
qui sunt in Christo Iesu. etiam nunc, inquit, quando lex
in membris repugnat legi mentis et captiuum aliquid tenet
in corpore mortis huius, nulla condemnatio est his qui sunt
in Christo Iesu. audi, quare. lex enim spiritus uitae,
er.) C 5 subiunget SW adiunget B
6 concupescit K 7 ista TKRVPBSW Amp. 8 licet om. P 10 dimica»tur
C 11 nostra carne Rbd certamine nostro VP 12 in om. T
13 et ipsa T 14 et tota om. C 15 beatitune p. permanebit
om. B 16 ipse ego T ergo K 17 legi dei seruio S carnedei
om. m. 1 E lege C 20 peccati om. p. 21 poenitus P
careo] tollo P intullerit K 22 inquid K condempnatio KW
in his W 23 etiam-Iesu om. B nunc om. R 24 aliquid] inquit
C 25 nunc his T 26 inquid K om. CF
mortis. liberauit, quomodo? nisi quia eius reatum peccatorum
omnium remissione dissoluit, ut quamuis adhuc maneat et de
die in diem magis magisque minuatur, in peccatum tamen
non inputetur.
fit in prole, sic ibi est lex ista peccati, ut etiam in peccatum
inputetur, id est, ut etiam reatus eius cum illa sit, quae
teneat aeterni supplicii debitorem. hoc enim traicit parens in
prolem carnalem, quod et ipse carnaliter natus, non quod
spiritaliter est renatus, quia id ipsum, quod carnaliter natus
est, quamuis reatu soluto non inpediat fructum eius, tamen
tamquam in semine oliuae latet, etiamsi propter remissionem
peccatorum nihil oleo nocet, ei scilicet uitae, qua secundum
Christum, qui est appellatus ab oleo, id est a chrismate, iustus
ex fide uiuit. hoc autem quod in parente regenerato tamquam
in oleae semine sine ullo reatu, quia remissum est,
tegitur, profecto in prole nondum regenerata uelut in oleastro
cum reatu habetur, donec etiam illic eadem gratia remittatur.
ex quo enim Adam ex olea tali, in qua nec semen erat eius
modi, unde amaritudo nasceretur oleastri, in oleastrum peccando
conuersus est, quia tam magnum peccatum fuit, ubi magna
fieret in deterius mutatio naturae, totum genus humanum
fecit oleastrum, ita ut — quemadmodum nunc in ipsis uidemus
KS 4 magis s. l. m. 2 T impeccatum W 7 ista
lex A in peccato F 8 reatus reatus B ille m. 1 C qui
m. 2 C, bd 9 eil teneat (ell s. t. m. 2) Cb debitori K trahit (in
mg. traicit) E trahicit T 10 prole* C et] est FRVPMbd 11 est
om. S 14 oleo nihil N quae EKRPN qua? CV in qua F
15 ęoleo B crismate TP 16 regeneratio (i exp. m. 2) E 17 oleae
-uelut in om. T ullo om. N 18 in om. N nondum] non N
uelud K 19 & cum T illic etiam A 20 erat om. p. huiusmodi
bd 21 amaritudo om. p. in peccando S 22 ubi] unde P ut
ibi F ut ybi P 23 et totum RN ęţ totum K 24 quemammodum K
uidemus in ipsis m uidimus K
ibi uitium primae natiuitatis, quod erat originale peccatum de
carnali concupiscentia traductum et adtractum, remittatur,
tegatur, non inputetur, unde tamen oleaster nascatur, nisi et
ipse in oleam eadem gratia renascatur.
iniquitates et cuius tecta sunt peccata, beata, cui non
inputauit dominus peccatum. sed illud quod remissum
est et tectum est et non inputatur, donec fiat in aeternam
inmortalitatem plena mutatio, habet uim quandam occultam,
unde seminetur amarus oleaster, nisi et illic eadem dei agricultura
remittatur, tegatur, non inputetur. non erit autem
omnino aliquid uel in carnali semine uitiosum, cum eadem
regeneratione, quae nunc fit per sacrum lauacrum, usque in
finem cuncta mala hominis purgante atque sanante eadem
caro, per quam facta est anima carnalis, fiet etiam spiritalis
ipsa, nullam legi mentis resistentem concupiscentiam carnis
habitura, nihil carnalis seminis emissura. sic enim accipiendum
est, quod ait idem apostolus: Christus dilexit ecclesiam et
se ipsum tradidit pro ea, ut eam sanctificaret mundans
eam lauacro aquae in uerbo, ut exhiberet sibi ipse
gloriosam ecclesiam, non habentem maculam aut
rugam aut aliquid eius modi, sic, inquam, hoc accipiendum
om. K oleum CF conuerti K uertit F 2 originali peccato N
de om. KBN 3 concupiscentiae KN tractum T 4 nee PV In. 2 unde
tamen] insit tamen unde Fbd inde tamen VP 5 olea C gra W
7 peata T 8 imputabit KRP quod om. 8 9 pr. ?§t C om. FBbd
aeterna m. 2 K aeternunl T 10 inmortalitate TK m. 2 plena
m. 2 K occulta K 11 et amarus m. 12 nec P imputatur 8
13 uitium KN 14 regeneratio m. 1 K generatione C sanctum
KN lauacrum om. P 15 purgante] inpugnante1 C 16 quS m. 1 C
fiat (fiet VP) etiam ipsa spiritalis TKBVPN fiat etiam spiritalis ipsa
m. 1 C, E fiet spiritalis etiam ipsa bd 17 carni T 18 habitura TSp.
20 semet KRVPN 23 huiusmodi KRVPN inquam] in aqua (jl
hoc om. C hoc-lauacro om. N
omnia prorsus mala hominum regeneratorum mundentur atque
sanentur, non solum peccata quae omnia nunc remittuntur in
baptismo, sed etiam quae posterius humana ignorantia uel
infirmitate contrahuntur, non ut baptisma quotiens peccatur,
totiens repetatur, sed quia ipso quod semel datur fit, ut non
solum antea, uerum etiam postea quorumlibet peccatorum
uenia fidelibus impetretur. quid enim prodesset uel ante
baptismum paenitentia, nisi baptismus sequeretur, uel postea,
nisi praecederet? in ipsa quoque oratione dominica, quae
cotidiana est nostra mundatio, quo fructu, quo effectu diceretur:
dimitte nobis debita nostra, nisi ab eis, qui baptizati
sunt, diceretur? itemque elemosynarum largitas et beneficientia
quantalibet cui tandem ad dimittenda sua peccata prodesset,
si baptizatus non esset? postremo regni caelorum ipsa felicitas,
ubi non habebit ecclesia maculam aut rugam aut aliquid eius
modi, ubi nihil reprehensionis, nihil simulationis erit, ubi non
solum reatus, sed nec concupiscentia erit ulla peccati, quorum
erit nisi baptizatorum?
omnia prorsus hominum mala christiani lauacri sanctitate
tolluntur, quo mundat ecclesiam suam Christus, ut exhibeat
eam sibi non in isto saeculo, sed in futuro non habentem
maculam aut rugam aut aliquid eius modi. nam qui modo
eam talem esse dicunt et tamen in illa sunt, quoniam et ipsi
fatentur se habere peccata, si uerum dicunt, profecto, quoniam
mundi non sunt a peccatis, habet in eis ecclesia maculam;
S 9 poenitentia K sequeretur
baptismus B 11 cottidiana TBSWAp. quotidiana P mundatio
nostra C affectu EMSWp. 12 dimitte-nostra in mg. m. 2 C
nisi-diceretur om. C 13 elimosinarum CA elemosinarum FPN
beneficentia EMVPbd 15 non esset] non prodessit F 16 maculam
om. N huiusmodi KRP 20 Hac K 23 in pr. om. R 24 huiusmodi
S quo BMSW Am eam modo P
in eis ecclesia rugam. si autem se dicunt habere ista, non
ipsam, ergo se non esse membra eius nec se ad corpus eius
pertinere fateantur, ut etiam sua confessione damnentur.
curauimus a nuptialibus bonis prolixa disputatione distinguere
propter nouos haereticos, qui cum haec reprehenditur calumniantur,
quasi nuptiae reprehendantur, ut scilicet eam
tamquam bonum naturale laudando suum pestiferum dogma
confirment, quo adserunt prolem, quae per illam nascitur,
nullum trahere originale peccatum: de hac ergo carnis concupiscentia
beatus Ambrosius Mediolanensis episcopus, cuius
sacerdotali ministerio lauacrum regenerationis accepi, sic breuiter
est locutus, cum exponens Esaiam prophetam carnalem
Christi natiuitatem insinuaret: <ideo>, inquit, \'et quasi homo per
uniuersa temptatus est et in similitudine hominum cuncta
sustinuit, sed quasi de spiritu natus abstinuit a peccato;
omnis enim homo mendax et nemo sine peccato nisi unus
deus. seruatum est igitur, ut ex uiro et muliere, id est per
illam corporum commixtionem nemo uideatur expers esse
delicti. qui autem expers delicti, expers etiam huius modi
conceptionis\'. numquidnam et sanctus Ambrosius nuptiarum
bonitatem ac non potius istorum haereticorum quamuis tunc
nondum adparentium uanitatem huius suae sententiae ueritate
(ideo—
conceptionis) 18 Ps. 115, 2 19 c. duas ep. Pel. IV 29 (seruatumconceptionis)
20 cf. Op. imp. IV 55. 88 R locuntur CN 2 ecclesia* T 3 ipsa R non ergo se
esse TKRPN 5 deac K 6 curabimus T tam prolixa TKRVPNbd
7 hoc TR m. 2 calumniantur concupiscentia scilicet quasi E 8 quasi]
scilicet quasi in ras. F 9 naturalg C 10 quoJ quod E quod F 14 locutus
est N loqutus E cesaiam K esayam BSJVmp. isaiam P ysaiam E
15 et om. T 16 uniuersa A similituding T 17 sed-peccato
add. m. 2 T quasi] quia TW spiritu sancto T natus om. R
20 conmixtionem T esse om. p. 21 expers est (est s. I.) F, VPbd
alt. expers est FPiV 22 nunquidnam W numquid C numquid et nam S
23 hac K 24 suae huius TKVPN scientiae V
sic laudat Ambrosium, ut dicat: \'beatus Ambrosius episcopus,
in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum
inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et
purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus
est reprehendere\'. paeniteat ergo eum quod sensit aduersus
Ambrosium, ne paeniteat eum quod sic laudauit Ambrosium.
habes librum et molestia longitudinis et difficultate quaestionis
quam mihi fuit ad dictandum, tam tibi ad legendum negotiosum,
quibus particulis temporum te inuenire potuit aut potuerit
otiosum. quem profecto, quantum me dominus adiuuare dignatus
est, elaboratum inter ecclesiasticas curas meas non tibi ingererem
inter publicas tuas, nisi ab homine dei, qui te familiarius
nouit, audissem, quod tam libenter legas, ut etiam
nocturnas aliquas horas lectioni uigilanter inpendas.
lucet tios T 6 esset B peneteat m. 1 K ergo om. T
quod-eum om. T 7 ne-Ambrosium om. B peneteat m. 1 K
9 fuit om. P dictandum laboriosus (laborio.-us s. I) F 10 aut]
ac E 12 iungerem B 13 nouit familiarius P 15 Subscr. codd. uide
in pag. sequ.