et uitio sauciata redemptorem saluatoremque desiderat, nec
legis scientia, per quam fit concupiscentiae cognitio, non
euictio, liberat a corpore mortis huius, sed gratia domini
per Iesum Christum dominum nostrum.
spiritus uiuificans. iam enim habebat iste naturam cum uoluntatis
arbitrio — nam dicebat: uelle adiacet mihi — sed m
non habebat naturam cum sanitate sine uitio — nam dicebat:
scio quod non habitat in me, hoc est in carne mea
bonum — iam habebat cognitionem legis sanctae - nam dicebat:
peccatum non cognoui nisi per legem — sed non habebat
uires agendae perficiendaeque iustitiae; nam dicebat: non
quod uolo hoc ago, sed quod odi hoc facio, et perficere
bonum non inuenio. ideo nec uoluntatis arbitrium
nec legis praeceptum, unde liberaretur de corpore mortis
huius, quia utrumque iam habebat, aliud in natura, aliud in
doctrina, sed gratiae dei poscebat auxilium per Iesum Christum
dominum nostrum.
7, lb 19 Rom. 7, 7 20 Rom. 7, 15. 18 23 Rom. 7, 24. 25 1 niiiosa L 3 legibus inter se Vd 4 mentisj meritis V 7 ihessfl IJ
8 Cap. Vini LlP Cap. VIII LPFJ U Cap. 8 in mg. S uenundata
UVF 9 ne F 10 sit plPVS 11 euictio] e uitio UPV2S1
12 ihesum Ll 13 Cap. VIIII LFFlU Capitulum X LXP Cap. num. om.
VS ita S non est L1 16 natura F 17 acio-nam dicebat
om. IJ scio om. F quia LlFFl habebat F 18 cognitionis F
cognationem V 19 peccatum-Jicebat m. 2 in mg. Ll 20 non om. m. 1 F
21 hoc pr. d: om. codd. VS 24 huius om. pi 25 gratia II dei om. F
notissimam nouerant episcopi crediderunt Pelagium confiteri,
cum audirent eum dicere \'hominem a peccatis conuersum
proprio labore et dei gratia posse esse sine peccato.\' ego
autem propter illum librum, quem mihi refellendum serui
dei dederunt, qui discipuli eius fuerunt et. cum eundem
Pelagium ualde diligerent, eius esse dixerunt, ubi hac quaestione
sibi proposita, quia hoc in eo iam plurimos offenderat,
quod aduersus dei gratiam loqueretur, apertissime expressit
(hane se dicere dei gratiam, quod possibilitatem non peccandi
natura nostra cum conderetur, accepit, quoniam condita est
cum libero arbitrio\' — propter hunc ergo librum ego, plurimi
autem fratres propter eius disputationes, quas dicunt sibi esse
notissimas, adhuc sumus de istorum uerborum eius ambiguitate
solliciti, ne forte quid in ea lateat atque hoc se dixisse sine
praeiudicio sui dogmatis exponat postea discipulis suis ita
disserens: dixi quidem proprio labore et dei gratia posse
hominem esse sine peccato, sed quam dicam gratiam optime
nostis et legendo recolere potestis, quod ea sit, in qua creati
sumus a deo cum libero arbitrio. atque ita dum eum credunt
episcopi eam dixisse gratiam, non qua homines creati sumus,
sed qua in nouam creaturam adoptati — hanc enim apertissime
gratiam diuina scriptura commendat — ignorantes haereticum
tamquam catholicum absoluerunt. suspectum enim me
facit etiam illud, quod cum in eodem libro, cui respondi, apertissime
dixerit \'Abel iustum numquam omnino peccasse\',
modo ait: \'non autem diximus quod inueniatur aliquis ab
LiP Cap. 10 in mg. S 2 nouerunt F 7 diligenter
LULiFIVz 8 hoc] hec U iam] omnia L1 9 (,)şţęųąjţ expressit
Fl ostendit V2S1 13 autem (s. Z. add. m. rec.) U ergo Ll 15 latent
FV2 se hoc VSd 17 disseretis (m. 1 ex disceretis) F, V2 dixit F
19 quod ea sit] ea quod sit L1 quod sit ea U qui ea sit F sic quod
ea Fl VS quia ea sit V2 quo F 22 qua om. V 23 commcndat
om. F 24 absoluerint LUL*FFlVS 25 etiam om. S cum om. F2
27 inueniat F
quoniam a peccatis conuersus proprio labore et dei gratia
possit esse sine peccato\'. Abel quippe iustum non a peccatis
conuersum in cetera uita dixit factum esse sine peccato, sed
\'quod peccatum nullum Umquam fecerit\'. unde si ille ipsius
liber est, profecto ex ipsa responsione emendandus est. nolo
enim eum dicere modo fuisse mentitum, ne forte quid in
libro illo scripserit se dicat oblitum. proinde cetera uideamus.
ea quippe consequuntur in ecclesiasticis gestis, quibus adiuuante
domino possumus ostendere etiam Pelagio, sicut nonnullis
uidetur, in illa examinatione purgato et certe apud iudices
dumtaxat homines absoluto hanc talem haeresim, quam et
ulterius progredi et in peius proficere nolumus, sine dubio esse
damnatam.
doctrina Caelestii discipuli eius referuntur inuenta. Adam
mortalem factum, qui siue peccaret siue non peccaret, moriturus
esset. quoniam peccatum Adae ipsum solum laeserit et
non genus humanum. quoniam lex sic mittit ad regnum quemadmodum
euangelium. quoniam ante aduentum Christi fuerunt
homines sine peccato. quoniam infantes nuper nati in illo
statu sint, in quo Adam fuit ante praeuaricationem. quoniam
neque per mortem uel praeuaricationem Adae omne genus
hominum moriatur neque per resurrectionem Christi omne
genus hominum resurgat\'. haec ita obiecta sunt, ut etiam
imperf. I 96 (ib. 1112). 3 iustds L a om. codd. V 5 quod om. Fl ulluin FVS
nunquam S ipse FV2S* 6 emendans FV* 7 fuisse om. F
quod VSd 9 consecuntur LFFX ecclesiastis V 10 ostendere et
cetera p. sicut L1 Pelagium V Pelage V2 Pelagio V1 11 purgat L1
12 absolutos FV2 et om. ULaFFaS 13 et in peius] in penis F
profiteri LULiFFilJ m. 2, VS nulimus ULld 14 dampnatum FFl
15 Cap. XI LFU Cap. X Fl Cap. XII LlP Cap. VIII 8 Hic FlVS
secuntur LFF1 16 celestii UFF1 17 sine L j eccaueritpr. LULrF[ F2
peccauerit fin. Ll 18 laeserit] lex erit F 22 sunt V d fecit FS1
dicerentur audita atque damnata. ubi quidem, ut recolis.
ipse non fui, sed postea, cum uenissem Carthaginem, eadem
gesta recensui, ex quibus aliqua memini; sed nescio utrum
eis haec omnia teneantur. quid autem interest, utrum aliqua
ibi non sint forte commemorata et ideo nec damnata, cum
constat esse damnanda? deinde obiecta sunt et alia quaedam
capitula commemoratione mei nominis interposita, quae mihi
de Sicilia missa fuerant, cum ibi fratres catholici huiusce modi
quaestionibus turbarentur, quibus per librum ad Hilarium
scriptum, qui ea mihi in epistola sua consulens miserat, satis
sufficienter, ut mihi uidetur, respondi. ista sunt autem: posse
hominem sine peccato, si uelit, esse. infantes, etsi non baptizentur,
habere uitam aeternam. diuites baptizatos, nisi omnibus
abrenuntient, si quid boni uisi fuerint facere, non reputari illis
neque regnum dei posse eos habere.
Ad haec sibi obiecta, sicut gesta testantur, Pelagius ita
respondit: \'posse quidem hominem sine peccato esse dictum
est\\ inquit, (superius; de eo autem, quod fuerint ante aduentum
domini homines sine peccato, dicimus et nos quoniam ante
aduentum Christi uixerunt quidam sancte et iuste secundum
scripturarum sanctarum traditionem. reliqua uero et secundum
ipsorum testimonium a me dicta non sunt, pro quibus ego
satisfacere non debeo; sed tamen ad satisfactionem sanctae
synodi anathematizo illos qui sic tenent aut aliquando
LDPFI 3 cum ipse S non-Carthaginem] non fuissem
cartagini m. 1 F cum fuissem cartagini m. 2 F, V2 fJi, sed] fuissem
LULxFlVS cartaginem LUL1 in Carthaginem V 5 eius FS 6 inibi
FVd cum om. FI V 7 constet FV2 9 huiusmoii LlVSd
10 ylarium L hylarium Lx hylarum F yllarium Fl 12 respondisse
LUIJFFlVS 15 abrenuntietur F uisi] nisi S 17 hoc Ll
18 de posse d 19 inquit om. S 21 quidem m. 1 F 22 tradictionem
LU et om. F 23 proj quod F 24 satisfare U 25 fin,
tenuerant Ftf1 tenuerint S
praedicta capitula sufficienter et lecte satisfecit praesens
Pelagius anathematizans ea quae non erant eius\'. uidemus
igitur et tenemus non solum a Pelagio uerum etiam a sanctis
episcopis, qui illi iudicio praesidebant, mala perniciosissima
huius modi haeresis esse damnata: Adam mortalem factum,
quod ut plenius exponeretur quomodo dictum sit, additum est:
qui siue peccaret siue non peccaret moriturus esset. quod
peccatum eius ipsum solum laeserit et non genus humanum.
quod lex sic mittat ad regnum, quemadmodum et euangelium.
quod infantes nuper nati in illo statu sint, in quo Adam fuit
ante praeuaricationem. quod neque per <mortem uel> praeuaricationem
Adae omne genus hominum moriatur neque per
resurrectionem Christi omne genus hominum resurgat. quod
infantes, etsi non baptizentur. habeant uitam aeternam. quod
diuites baptizati, nisi omnibus abrenuntient, si quid boni uisi
fuerint facere, non illis reputetur neque regnum dei possint
habere. haec certe omnia iudicio illo ecclesiastico anathematizante
Pelagio et episcopis interloquentibus constat esse
damnata.
His autem quaestionibus et istarum sententiarum contentiosissimis
adsertionibus iam usquequaque feruentibus multorum
fratrum perturbabatur infirmitas. unde coacti sumus sollicitudine
caritatis, quam erga ecclesiam Christi per gratiam
Christi habere nos conuenit, etiam ad beatae memoriae Marcellinum,
qui eos cotidie disputatores molestissimos patiebatur
et me per litteras consulebat, de quibusdam istarum quaestionibus
scribere et maxime de baptismo paruulorum, de quo
LUISFF1 hae quae dicta FS 2 satisfacit
FV2 4 etiam et IS 6 huius modi] huius ULXFVS 8 quod]
quoque FV2; sic etiam in uers. 10. 11. 12. 14. 15 12 mortem uel d:
om. codd. F5 15 habent FFlS 16 abrenuerint V uisi] nisi V2S1
19 esset m. 1 Fl 21 contentiosissima LUIJFlP m. 1 contSptiosissima
F et contentiosissima VS1 23 fratrum] factum]) 25 nos habere VSrl
ad] a F
in manibus epistolam gloriosissimi martyris Cypriani et de
hac re uerba eius recitans atque pertractans, ut error iste
nefarius de quorundam cordibus auferretur, quibus persuasa
fuerant quae in his gestis uidemus damnata, adiutus orationibus
tuis, quantum potui, laboraui. haec sunt, quae nonnullis
fratribus quidam talia sentientes ita persuadere conabantur,
ut de orientalibus comminarentur ecclesiis quod, nisi qui haec
tenerent, earum possent iudicio condemnari. ecce quattuordecim
antistites orientalis ecclesiae in ea terra, cui dominus praesentiam
suae incarnationis exhibuit, Pelagium non absoluerent,
nisi ea tamquam fidei catholicae aduersa damnaret. unde si
propterea est iste absolutus, quod anathematizauerit talia, procul
dubio illa damnata sunt, quod multo cumulatius atque clarius
in consequentibus apparebit.
Vnde nunc duo illa uideamus, quae noluit anathematizare
Pelagius, quia etiam sua esse cognouit, sed ut illud
quod in eis offendebat auferret quomodo ea sentiret exposuit.
\'posse quidem\', inquit, \'hominem sine peccato esse dictum est
superius\'. dictum sane et nos meminimus, sed ideo mitigatum
et a iudicibus approbatum, quod addita est dei gratia, quae
in illis capitulis tacebatur. de hoc autem altero quemadmodum
responderit diligentius intuendum est. \'de illo autem\', inquit,
\'quod fuerint ante aduentum domini homines sine peccato
dicimus et nos quoniam ante aduentum Christi uixerunt quidam
om. m. 1 L Maiorini VISI 2 cipriani LI ciprini
m. 1 F 4 nepharius IJF nefandus U auferetur F 5 fuerunt FVS
8 comminatur m. 1 F* quod] quoque m. 1 LF nisi] si qui
LUDFS ni VIS1 hoc FUTJ 9 eorum FlVS posse LULlF
ecce om. S 11 sui F carnis FVSd exibuit LU absoluerentur
FlV2 15 sequentibus FV2 16 uidemus U quem (?) LULX
uoluit Z1 17 qui FVd 18 offendebant F sentire V 19 quidem]
in quid V2 inquit Sl om. F\' inquit om. VS 20 dictum est V
metuimus r 22 illis] nullis lAnSFxV*Sx altera S 25 uixerint F
non est ausus dicere: dicimus et nos quoniam ante aduentum
Christi fuerunt homines sine peccato, cum hoc illi de Caelestii
dictis fuisset obiectum — sensit enim quam esset periculosum
et molestum — sed ait: \'dicimus et nos quoniam ante aduentum
Christi uixerunt quidam sancte et iuste\'. quis hoc negauerit?
sed aliud est hoc et aliud fuisse sine peccato, quia et illi
sancte iusteque uiuebant, qui ueraciter tamen dicebant: si
dixerimus quia peccatum non habemus, ipsi nos seducimus
et ueritas in nobis non est. et hodie multi iuste
sancteque uiuunt nec tamen in oratione mentiuntur, cum
dicunt: dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus
debitoribus nostris. hoc ergo iudicibus placuit,
quemadmodum ipse <se> dicere asseuerauit Pelagius, non
quemadmodum obiciebatur dixisse Caelestius. nunc ea quae
restant pertractemus. ut possumus.
esse sine macula et ruga\'. unde etiam Donatistae diuturnum
nobiscum habuerunt in nostra collatione conflictum; sed illos
de permixtione. malorum hominum tamquam palea cum frumentis
propter areae similitudinem potius urgebamus. qua
similitudine etiam istis respondere possumus, nisi ecclesiam in
solis bonis uellent fo.rtassis intellegi, quos nullum omnino
asserunt habere peccatum, ut possit ecclesia hic esse sine
macula et ruga. quod si ita est, eadem repeto quae paulo
ante memoraui: quomodo sunt membra ecclesiae, de quibus
om. FV 3 celestii LLlF m. 2 celesti m. 1 F 7 qua S
9 dixsmus m. 1 F 10 sancte iusteque m. 1 F 14 ipse se scripsi:
ipse codd, VS se Shl diceret codd. VS adseuerauerit F nnn
quemadmodum corr. m. 2 ex nunquam aliquod Fl 16 ut possumus
om. S 17 Cap. XII LUFF1 Cap. XIII LlP Cap. IX (in mg. 11) S est
(in mg. et) V 18 etiam] et F 20 permisstione S paleae d 21 solitudinem
F po ius—similitudine add. m. 2 in mg. F 22 istos F1
possumus F 23 fortasse FVSd 24 asserere L1
habemus, ipsi nos seducimus et ueritas in nobis non
est? uel quomodo id quod eam dominus docuit orabit ecclesia:
dimitte nobis debita nostra, si in hoc saeculo est ecclesia
sine macula et ruga? postremo ipsi de se ipsis interrogandi
sunt, utrum necne fateantur aliqua se habere peccata. quod
si negabunt, dicendum est eis, quod se ipsos decipiant et
ueritas in eis non sit; si autem peccatum se habere fatebuntur,
quid aliud quam de ruga sua uel macula fatebuntur? non sunt
ergo isti ecclesiae membra, quia illa est sine macula et ruga,
hi autem cum macula et ruga.
Sed ad hoc obiectum uigilanti circumspectione respondit,
quam sine dubio catholici iudices approbauerunt. \'dictum est\',
inquit, \'a nobis, sed ita, quoniam lauacro ab omni macula et
ruga purgatur ecclesia, quam uelit ita dominus permanere\'. ad
quod synodus dixit: \'hoc et nobis placet\'. quis enim nostrum,
negat omnium in baptismo peccata dimitti et omnes fideles
sine macula et ruga de lauacro regenerationis adscendere? aut
cui christiano catholico non placet, quod et domino placet
idque futurum est, ut ecclesia permaneat sine macula et ruga,
quandoquidem id nunc agitur dei misericordia et ueritate, ut
ad illam perfectionem, ubi sine macula et ruga in aeternum
mansura est, sancta ecclesia perducatur? sed inter lauacrum,
ubi omnes praeteritae maculae rugaeque tolluntur, et regnum,
ubi sine macula et ruga perpetuo manebit ecclesia, tempus
hoc medium est orationis, ubi necesse est dicat: dimitte
nobis debita nostra. propter hoc obiectum est eos dicere
LUVS om. Fl 3 eum ULxFFlVS 4 sigut L
sicut m. 1 F, V2 om. Fl huc om. V 6 uerum nec ne S 7 qui
ui. 1 F 8 se om. m. 1 F fatentur S 10 menbra FFl 12 circuminspectione
LU 14 sed] scilicet FS 18 et ruga om. F 21 quando-
\'1uidem-ruga add. m. 2 in mg. L quam quidem V2 dei] de L1
et Dei F1 23 perducetur LULXF, m. 1 P perduceret pI VS 24 ubi]
nisi LL\'li\'\' m. 1 26 orationi FVl 27 est om. S
sententiam auderent prohibere orationem, qua diebus et noctibus
ueniam peccatorum iam baptizata sibi poscit ecclesia.
de quo medio tempore inter remissionem peccatorum quae
fit in lauacro et permansionem sine peccatis quae futura est
in regno cum Pelagio nihil est actum, nihil ab episcopis
pronuntiatum, sed tantum hoc, quod breuiter significandum
putauit, non se ita dixisse, ut uidebatur obiectum. cum enim
hoc ait: \'dictum est a nobis, sed ita\', quid uoluit uideri nisi non ita,
quemadmodum dixisse ab his qui obiecerant credebatur? quid
tamen secuti sint iudices, ut sibi dicerent hoc placere, id est
baptismum, quo abluitur a peccatis, et regnum, ubi permanebit
sine peccatis sancta quae nunc mundatur ecclesia, satis, quantum
existimo, apparet.
unoquoque capitulo contineat, magis secundum sensum quam
secundum uerba. quae quidem ille latius exequitur, sed tunc
subicere omnia qui libellum aduersus Pelagium dederunt se
non potuisse dixerunt. ergo in primo capitulo libri Caelestii
hoc scriptum esse posuerunt: \'quoniam plus facimus quam in
lege et euangelio iussum est\\ ad quod Pelagius respondit:
hoc quasi nostrum posuerunt; dictum est uero a nobis secundum
apostolum de uirginitate, de qua Paulus dicit: praeceptum
domini non habeo\\ synodus dixit: (hoc et ecclesia recipit\'.
legi ego, quo sensu id Caelestius in libro suo posuerit, si
add. m. 2 F 2 audere m. 1F auderent audereyt F1 proibere L
dibus m. 1 F 3 possit tn. 1 F 4 quo] qua LFFLS 7 hoc om. F quod
om. m. 1 L 8 enim om. ULXFL VS 9 hoc om. FSL ait om. S a nobis]
uobis codd. VS noluit LLIF; V2 10 abiecerant L t obiecerunt V
11 transecuti ni. 1 F sunt S dicerent sibi UFlVSd id est om. L t
12 a quo FV2 15 Cap. XIII LUFF! Cap. X (in mg. 13) S Cap. XlIII
TAP 17 exsequetur VS1 18 quae S 19 capitulo libri m. 2 ex in
libri alteri F 21 et euangelitl (s. 1. m. 2) Lx insum F ad quod m.
2 ex quid FV2 Pelagius] postea Ll post m. 1 Fl 23 uerginitate C
qua add. m. 2 7,1 24 dei V dicit V 25 ego] eo F ei r2 si] non S
persuaderet tantam nos habere per naturam liberi arbitrii non
peccandi possibilitatem, ut plus etiam quam praeceptum est
faciamus, quoniam perpetua seruatur a plerisque uirginitas,
quae praecepta non est, cum ad non peccandum praecepta
implere sufficiat. quod autem a Pelagio responsum est, ut
approbarent iudices, non sic acceperunt, tamquam omnia legis
et euangelii praecepta custodiant, qui uirginitatem, quae praecepta
non est, insuper seruant, sed ad hoc tantum, quod
plus est uirginitas quae non est praecepta quam coniugalis
pudicitia quae praecepta est et custodire istam quam illam
utique plus est, cum tamen neutrum eorum habeatur sine
gratia dei, quandoquidem apostolus de hac re loquens ait:
uolo autem omnes homines esse sicut me ipsum; sed
unusquisque proprium donum habet a deo, alius sic,
alius autem sic. et ipsi domino cum dixissent discipuli: si
haec hominis est causa cum uxore, non expedit nubere,
uel, quod latine melius dicitur, non expedit ducere, non,
inquit, omnes capiunt uerbum hoc, sed quibus datum
est. hoc ergo episcopi ecclesiam recipere pronuntiarunt, quod
plus sit uirginitas perseuerans, quae praecepta non est, quam
nuptiarum castitas, quae praecepta est. quo autem sensu
illud Pelagius siue Caelestius dixerit, iudices nescierunt.
om. S 2 tu LFF1 tantum V uos U habere* F 3 est
om. m. 1 F 6 perficiat m. 1 F a om. Ll 8 euangelia U euangelium
m. 1 F 9 insuper-non est om. rn. 1 F hec FFlV 10 uirginitatis
V quam] que LULlFlF m. 1 11 et om. S 12 neutrum
(rum corr. m. 2) F habeatur (atur corr. m. 2) F 13 de hac re
apostolus F 14 homines omnes L1 15 habeo U 16 autem om. Ll
ipso V 17 hoc FV om. S hominis om. LULxFFlV post causa
legitur apud S 20 pronuntiatur Ll 23 Pelagius in spat, uacuo
llddid. m. 2 F dixerunt F\'*?1 24 Car. XlIII LUFF1 Cap. XV LlP
Cap. XI (m mg. 14) S iam] inde U pelagii IJ celesti m. 1 F \'
cum his sine dubio damnaretur. in tertio capitulo scripsisse
Caelestium: \'gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus
dari, sed in libero arbritrio esse uel in lege ac doctrina\', et
iterum: \'dei gratiam secundum merita nostra dari, quia si
peccatoribus illam det, uidetur esse iniquus\', et his uerbis
intulisse: \'propterea et ipsa gratia in mea uoluntate posita est,
siue dignus fuerim siue indignus. si enim per gratiam omnia
facimus, quando uincimur a peccato, non nos uincimur, sed
dei gratia, quae uoluit nos iuuare omni modo et non potuit\'.
et iterum ait: \'si gratia dei est, quando uincimus peccata, ergo
ipse est in culpa, quando a peccato uincimur, quia omnino
custodire nos aut non potuit aut noluit. ad ista Pelagius
respondit: \'haec utrum Caelestii sint, ipsi uiderint qui dicunt
ea Caelestii esse; ego uero numquam sic tenui, sed anathematizo
qui sic tenet\'. synodus dixit: \'recipit te sancta synodus
ita uerba reproba condemnantem\'. de his certe omnibus et
Pelagii eadem anathematizantis manifesta responsio est et
episcoporum ista damnantium absolutissima iudicatio. utrum
ea Pelagius an Caelestius an uterque an neuter illorum an
alii siue cum ipsis siue sub nomine illorum senserint siue \'
adhuc sentiant, sit dubium uel occultum, satis tamen hoc
iudicio declaratum est esse damnata et Pelagium simul fuisse
damnandum, nisi haec etiam ipse damnaret. nunc certe post hoc
iudicium, quando contra huius modi sententias disputamus,
aduersus damnatam haeresim disputamus.
perseuer. 16, 41 (ib. 1018), Contra duas ep. Pelag. I 4, 8. 19. 37 (XLIV
554. 567 M.), Contra Iulianum Pelag. III 21, 48 (ib. 727) et F 5 nostra om. 7 intulisset LUFFXS 8 fierem
FFlSV 10 gratia dei UVFI uoluit ex noluit Fl adiuuare FVSd
oiode L omnimode LlF1 11 uicimus FlV uiuamus m. 1 F 12 ipsa
(a ex e) LlP 13 pr. aut] autem F 14 utrum ex utique F celestii
om. m. 1 L1 20 ea (carr. m. 2 a) F pelagius m. 2 ex apostolus F
21 alii* F senserunt FVS 23 damnatum ZJaF1 F<S damnatils L1 simul|
. similem LUL1 24 hoc U I, tFVS hoc ex hii F 25 contra] cum 1*
Dicam etiam aliquid latius. superius metuebam, cum
diceret Pelagius \'adiuuante gratia dei posse esse hominem
sine peccato\\. ne forte eandem gratiam possibilitatem diceret
esse naturae a deo couditae cum libero arbitrio, sicut in libro
illo est, quem tamquam eius accepi, cui respondi, et eo modo
nescientes iudices falleret. nunc uero cum anathematizat eos
qui gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dicunt
dari, sed in libero arbitrio esse uel in lege atque doctrina,
satis euidenter apparet eam illum dicere gratiam, quae in
Christi ecclesia praedicatur, quae subministratione sancti spiritus
datur, ut ad nostros actus singulos adiuuemur. unde et
oramus semper adiutorium oportunum, ne inferamur in temptationem.
nec illud iam metuo, ne forte ubi dixit: \'non posse
esse sine peccato, nisi qui scientiam legis habuerit\', atque
id ita exposuit, ut ad non peccandum in legis scientia poneret
adiutorium, eandem legis scientiam dei gratiam uelit intellegi.
ecce anathematizat qui hoc sentiunt, ecce nec naturam liberi
arbitrii nec legem atque doctrinam uult intellegi gratiam,
qua per actus singulos adiuuamur. quid ergo restat, nisi ut
eam intellegat quam dicit apostolus subministratione
spiritus sancti dari? de qua dicit dominus: nolite cogitare
quomodo aut quid loquamini; dabitur enim uobis
in illa hora quid loquamini; non enim uos estis qui
loquimini, sed spiritus patris uestri qui loquitur
in uobis. nec illud metuendum est, ne forte ubi ait \'omnes
20 Phil. 1, 19 21 Matth. 10, 19. 20 25 cf. pag. 56, 9 (in ras.) L laetius FV2d 3 ne om. F 5 illo om. VS
6 falleretur m. 1 L, LlFlV2 cum om. S anathematizans scribendum
suspicans 7 dicuntj debent L\' 8 sed] si Lx libro m. 1 F
9 ea F 12 optuna L optimum Lx 13 iam om. S ubi] nisi m. 1
1"1, V2 14 habuit V pI VS 15 exposuerit L1 legum LLlF\' T\'2
scientiam VSd 16 eadem FV2 scientia FV2 gratia F 17 hec Fl
19 ut aitd. m. 2 L om. F 20 intelligant F subministrationem L U
21 dari in mg. LF 24 loquamini V loquor U
liberum arbitrium, cui deus adiutor est eligenti bona\\ etiam
hic per naturam liberi arbitrii et per doctrinam legis adiutorem
dixerit. cum enim recte anathematizauerit eos qui
dicunt gratiam dei et adiutorium non ad singulos actus dari,
sed in libero arbitrio esse uel in lege ac doctrina, profecto
dei gratia uel adiutorium ad singulos actus datur excepto
libero arbitrio uel lege atque doctrina, ac per hoc per singulos
actus a deo regimur, quando recte agimus, nec frustra orantes
dicimus: itinera mea dirige secundum uerbum tuum,
ne dominetur mihi omnis iniqitas.
Sed quod ista sequitur, me rursus sollicitat. cum enim
de quinto capitulo libri Caelestii huic fuisset obiectum, quod
affirment unumquemque hominem omnes uirtutes posse habere
et gratias et auferant diuersitatem gratiarum, quam apostolus
docet, Pelagius respondit: \'dictum est a nobis, sed maligne et
imperite reprehenderunt. non enim auferimus gratiarum diuersitatem,
sed dicimus donare deum ei qui fuerit dignus accipere
omnes gratias, sicut Paulo apostolo donauit\'. ad hoc synodus
dixit: \'consequenter et ecclesiastico sensu et ipse sensisti de
dono gratiarum, quae in sancto apostolo continentur\'. hic dicet
aliquis: quid ergo sollicitat? an tu negabis omnes uirtutes et
gratias fuisse in apostolo? ego uero, si illae accipiuntur omnes,
quas uno quodam ipse apostolus commemorauit loco, quas et
episcopos intellexisse arbitror, ut hoc approbarent et pronuntiarent
sensu ecclesiastico dictum, non eas dubito habuisse
apostolus Paulum. ait enim: et quosdam quidem posuit
X1 2 dei L1 3 adiutorium U 4 dixit FFlVS
5 ad om. m. 1 Lx 8 uelj et S ac] ne F 11 ut ne F mihi]
in me S 12 ita LULxFFlVS sequitur] semper U rursum
FFlVSd 13 fuisse V 1:> aplis (s 8. I.) F 17 auferrimus F
gratiam m. 1 F 18 ea S 22 negabus S 23 e.go F accipiantur d
25 hec LxFlS et pronuntiarent om. U 26 eeclesiastico] occulto U
eos LULXFXP m. 1, V2Sl
tertio doctores, deinde uirtutes, deinde donationes
sanitatum, adiutoria, gubernationes, genera linguarum.
quid ergo? dicemus quod haec omnia non habuerit apostolus
Paulus? quis hoc audeat dicere? nam eo ipso quod apostolus
erat habebat utique apostolatum. sed habebat et prophetiam.
an non prophetia eius est: spiritus enim manifeste dicit,
quia in nouissimis temporibus recedent quidam a fide
intendentes spiritibus seductoribus, doctrinis daemoniorum
etcetera?eratet doctor gentium in fide et ueritate
et operabatur uirtutes et sanitates; nam mordentem uiperam
manu excussit illaesa et paralyticus ad uerbum eius restituta
continuo salute surrexit. adiutoria quae dicat obscurum est,
quoniam uis huius uerbi late patet. quis tamen huic et istam
gratiam defuisse dicat, per cuius laborem salutem hominum sic
constat adiutam? quid uero eius gubernatione praeclarius, quando
et per eum dominus tunc tot ecclesias gubernauit et per eius
epistolas nunc gubernat? iam genera linguarum quae illi deesse
potuerunt, cum ipse dicat: gratias deo quod omnium uestrum
lingua loquor? quia ergo istorum omnium nihil
apostolo Paulo defuisse credendum est, propterea responsionem
Pelagii omnes gratias ei donatas esse dicentis iudices approbauerunt.
sed sunt et aliae gratiae, quae hic commemoratae non
sunt. neque enim, quamuis esset apostolus Paulus multum excellens
membrum Christi corporis, nullas plures et ampliores
14, 10 19 I Cor. 14, 18 25 cf. I Cor. 6, 15 S 2 deinde alt. om F dotninationes Lx doiwtiones
(in mg. m. 2 at dominationes) p. 4 habuit VS 5 audet V 6 habebatque
pr. V 7 prophetia (etia in spat. tiac. add. m. 2) F 9 intendentibus
m. 1 F 10 et cetera om. VSd eratj ipse erat d pe (pro ipse)
erat V praeterea erat JST1 11 mortem LlF m. 1 13 obscurum om. m. 1 F]
14 uerbi] ut ibi V latey L huic in spat. uac. m. 2 add. F 16 ad
uitam LXF- ad gubemationem F praeclarius est S 20 lingua? LLX
linguas S 21 Paulo om. S 22 datas m. 1 L dicentes F 25 corporis
xpi VPFIVSd hillas in nullas m. 2 F
anima hominis, quam creaturam suam uerbum dei in unitatem
personae suae, ut nostrum caput esset et corpus eius essemus.
assumpsit. et re uera si esse possent in singulis omnia, frustra
de membris corporis nostri ad hanc rem data similitudo uideretur.
sunt enim quaedam communia omnibus membris, sicut
sanitas, sicut uita; sunt autem alia etiam singulis propria,
unde nec auris sentit colores nec oculus uoces. propter quod
dicitur: si totum corpus oculus, ubi auditus? si totum
auditus, ubi odoratus? quod quidem non ita dicitur, tamquam
. impossibile deo sit et auribus praestare sensum uidendi et
oculis audiendi. quid tamen faciat in Christi corpore, quod
est ecclesia, et quam diuersitatem ecclesiarum uelut per
membra diuersa ut essent dona etiam singulis propria, significauerit
apostolus certum est. quapropter et qua causa hi
qui illud obiecerunt auferri noluerint distantiam gratiarum et
qua causa episcopi propter Paulum apostolum, in quo dona
omnia, quae loco uno commemorauit, agnoscimus, id quod
respondit Pelagius potuerint approbare iam clarum est.
Quid est ergo, unde me de hoc capitulo sollicitum
factum esse praedixi? hoc uidelicet, quod ait Pelagius \'donare
deum ei, qui fuerit dignus accipere, omnes gratias, sicut
Paulo apostolo donauit\'. nihil essem de hac eius responsione
sollicitus, nisi quod attinet ad hanc causam, cuius maxime
cura gerenda est, ne scilicet gratia dei nobis tacentibus et
tantum malum dissimulantibus obpugnetur. cum ergo non ait
donare deum cui uoluerit, sed ait \'donare deum ei, qui fuerit
dignus accipere, omnes gratias\', non potui, cum legerem.
1 quam ipsum susj). S 2 unitate 3 ut] et S 4 si om. S
7 etiam] et FlV2 8 oculos m. 1 F 9 pr. si* F 11 Jpole (le s. 1.
m. 2) L et fin. om. S 15 apostolus in mg. L incertum S
quae LI.lFFl 16 noluerunt codd. YS 19 potuerunt FFLVS 22 ei
qui] eq F ei q4 Fl 23 ratioe V 24 nisi in mg. L om. F 25 ge-
rendi F scilicet] s. (s. I.) L om. UF 28 at potuit /S1 legere F
nominis intellectus aufertur, si non gratis datur sed eam qui
dignus est accipit. an forte quis dicet apostolo me facere
iniuriam, quia eum gratia dignum fuisse non dico? immo
tunc facio et illi iniuriam et mihi poenam, si quod dicit ipse
non credo. an ille gratiam non ita definiuit, ut eam sic gratis
appellatam quod daretur ostenderet? nempe ipse dixit: si
autem gratia. iam non ex operibus, alioquin gratia
iam non est gratia. unde item dicit: ei autem qui operatur
merces non imputatur secundum gratiam, sed
secundum debitum. quisquis ergo dignus est, debitum est
ei. si autem debitum est, gratia non est; gratia quippe
donatur, debitum redditur. gratia ergo donatur indignis, ut
reddatur debitum dignis; ipse autem facit, ut habeant quaecumque
redditurus est dignis qui ea quae non habebant donauit
indignis.
Hic forte dicet: ego non ex operibus, sed ex fide dixi
apostolum dignum fuisse, cui tantae illae gratiae donarentur;
non enim opera, quae bona ante non habuit, sed tamen fides
eius hoc meruit. quid enim? putamus quod fides non operetur?
immo ipsa ueraciter operatur, quae per dilectionem operatur.
quantumlibet autem opera infidelium praedicentur,
eiusdem apostoli sententiam ueram nouimus et inuictam:
omne quod non est ex fide, peccatum est. ideo uero
saepe dicit non ex operibus, sed ex fide nobis iustitiam deputari
cum potius fides per dilectionem operetur, ne quisquam
14,23 (in mg. m. 2 suspiciosus) L suspectus (s. 1..i. suspiciosus)
L1 suspectus UFFlVS 2 eum Ll 3 accipere U dicit Ll 4 quiainiuriam
om. F gratiam U inmo L 5 qui F ipse dicit VSd
6 an] ante FV2 diffiniuit LULlFl ut eam sic quod daretur gratis
appellatam ostenderet d 7 quo ULlFFlVS ostenderetur FV2
8 autem] ante Ll 9 ita S dixit VSd 15 qui] qua F 17 Hie L
hinc ULX hoc FFlVSd 19 no alt. add. 111 2 Ll 20 operaretur S
25 saepe] ipse S
sit initium, unde bona opera incipiant, quoniam, ut dictum
est, quod ex ipsa non est, peccatum est. hinc et ecclesiae
dicitur in Cantico canticorum: uenies et transies ab initio
fidei. quapropter quamuis bene operandi gratiam fides impetret,
ipsam certe fidem ut haberemus, nulla fide meruimus, sed in
ea nobis danda, in qua dominum sequeremur, misericordia
eius praeuenit nos. an ipsam nobis nos dedimus et ipsi
nos ipsos fideles fecimus? prorsus etiam hic clamabo: ipse
fecit nos et non ipsi nos, nisi uero aliud apostolica doctrina
commendat, ubi ait: dico autem per gratiam dei,
quae data est mihi, omnibus qui sunt in nobis, non
plus sapere, quam oportet sapere, sed sapere ad temperantiam,
sicut unicuique deus partitus est mensuram
fidei. hinc est quippe et illud: quid enim habes quod
non accepisti? quando et hoc accepimus, unde et incipit quicquid
in nostris actibus habemus boni.
Quid est ergo quod idem dicit apostolus: bonum
certamen certaui, cursum consummaui, fidem seruaui;
de cetero superest mihi corona iustitiae, quam reddet
mihi dominus in illo die, iustus iudex, si haec non redduntur
dignis, sed donantur indignis? hoc qui dicit, parum
considerat coronam reddi non potuisse digno, nisi gratia donata
esset indigno. ait enim: bonum certamen certaui; sed idem
ipse ait: gratias deo, qui dedit nobis uictoriam per
15 I Cor. 4, 7 18 II Tim. I, 7. 8 25 I Cor. 15, 57\' Vd 3 quod-non est om. S huic FlV2 hoc F 4 ueniens
FV2S1 transiens L transiens FV2SX 5 init. fides F fide V2 6 habemus
ULlFFlSxV 7 sequemur V 8 praeueniet FFlP prouenit V 10 nisi]
nihil FFX m. 1, VSd apostoli ea IJFFlV apostoli illa S 12 qui]
que F 14 pertitus F 15 huic L1 quid] quod m. 1 Fl 16 hic
UFV id. VI alt. et om. FlVSd 19 consumaui LU£1Fi 20 quem L1
21 si] an S 23 reddere (in mg. i) L, UFlVS reddij-e (i e.e e) JJ
data FlVSd 25 ipse om. F
sed ipse idem ait: non uolentis neque currentis,
sed miserentis est dei. ait: fidem seruaui; sed idem ipse
ait: scio enim cui credidi et certus sum quia potens
est depositum meum seruare in illum diem, id est
commendatum meum; nam codices nonnulli non habent \'depositum\',
sed quod est planius commendatum\'. quid autem
commendamus deo, nisi quae oramus ut seruet. in quibus et
ipsa est fides nostra? nam quid aliud apostolo Petro dominus
commendauit orando, unde illi ait: ego rogaui pro te,
Petre, ne deficiat fides tua, nisi ut eius deus seruet
fidem, ne temptationi cedendo deficeret? quocirca, o beate
Paule, magne gratiae praedicator, dicam nec timeam — quis
enim mihi minime succensebit ista dicenti quam tu, qui ea
dicenda dixisti et docenda docuisti? — dicam, inquam, nec
timeam: redditur quidem meritis tuis corona sua, sed dei dona
sunt merita tua.
Redditur ergo debitum praemium apostolo digno, sed
ipsum apostolatum indebitum gratia donauit indigno. an hoc
me dixisse paenitebit? absit; eius enim testimonio ab hac
inuidia defensabor nec me quisquam uocabit audacem, nisi
qui fuerit ausus ipsum uocare mendacem. ipse clamat, ipse
testatur, ipse, ut in se dei dona commendet nec in se ipso,
sed in domino glorietur, non solum nulla se habuisse dicit
Cor. 1, 31 1 consumaui ULlF 2 idem ipse F \'3 ipse idem VSd 5 in eum
LULlFi 6 non om. V 7 sedj si U ■ quod] qui F 8 qui LULIFFl
quod VlS 9 ipsi F ipsis YlS1 11 seruaret d 12 temtationi X1
deficeretur m. 1 Fl o beate] obS »t. 1 L obete (te s. I. m. 2) L
obendiente L1 13 magnae VS om. Ll , ne U neque S 14 minus
Vld succensebitn F qui ex que Fl ea Om. S 15 unquam •
U, m. 1 Fl, om. F neque S 19 apl\'m L apostolum UIJVSP m. 1
apliii 1<\'F1; meritis uel apostolo susp. S in debitum V gratiae V
2t defensabor m. 2 ex responsabor F neque S 23 neque S non V1
24 gloriatur codd, VS
dicit, ut dei gratiam manifestet et praedicet. non sum, inquit,
idoneus uocari apostolus. quod quid est aliud quam: non
sum dignus? nam hoc plerique latini codices habent. hoc est
nempe quod quaerimus, nempe isto munere apostolatus illae
omnes gratiae continentur. non enim decebat aut oportebat
apostolum non habere prophetiam aut non esse doctorem aut
non clarescere uirtutibus donationibusque sanitatum aut adiutoria
non praebere aut ecclesias non gubernare aut linguarum
generibus non excellere: omnia haec unum nomen apostolatus
amplectitur. ipsum igitur consulamus, ipsum potius audiamus;
dicamus ei: sancte Paule apostole, Pelagius monachus dignum
te dicit fuisse, «[ui acciperes omnes gratias apostolatus tui;
tu ipse quid dicis? non sum, inquit, dignus uocari apostolus.
itane, ut honorem deferam Paulo, Pelagio magis de
Paulo credere audebo quam Paulo? non faciam; me namque
potius onerabo quam illum honorabo, si fecero. audiamus
etiam, cur non sit dignus uocari apostolus: quia persecutus
sum, inquit, ecclesiam dei. si sensum sequeremur, quis
non istum a Christo damnandum censeret potius quam uocandum?
quis ita diligat praedicatorem, ut non detestetur persecutorem?
optime ergo ipse atque ueraciter, non sum, inquit, dignus
uocari apostolus, quia persecutus sum ecclesiam dei.
faciens igitur tantum mali unde meruisti tantum boni? audiant
(in mg. fieret) L 3 quid] quidem U quam] quod FV-
4 plurimique L1 codices latini VS 6 dicebat m. 1 F, V2S1 8 claresceret
F ad uictoriam F 9 ecclesias] oculos F 10 hic U hoc L1
apostolatus (oato in ras.) Fl appellatus F 12 sancte in ras. m. 2 F
paule s. l. m. 2 F apostole om. U te dignum F\' 13 fuisse
dicit F 15 deferam honorem FVSd 17 honerabo LFl m. 1 illud
m. 1 F 18 cur] cui V 19 sequeremus m. 1 F quis-quis ita
add. m. 2 F 20 istam LUFLP m. 1, VS dãpnatll (tS ?) L dampnandum
Fl damnandam m. 1 PV censeretur FlPV om. Ll sed
potius L1 quam om. LULxFFlVP m. 1 21 non om. U 23 sfl
add. m. 2 Ll 24 bonum F
sum. numquid aliter est gratia commendata, nisi quia est
indigno data? et gratia eius, inquit, in me uacua non
fuit. hoc et aliis praecipit, ut etiam arbitrium uoluntatis
ostendat, ubi ait: praecipientes autem et rogamus, ne
in uacuum gratiam dei suscipiatis. unde autem probat
quod gratia eius in eo uacua non fuit nisi ex eo quod sequitur:
sed plus omnibus illis laboraui? proinde gratiam non
laborauit ut acciperet, sed accepit, ut laboraret; atque ita
unde ad accipienda debita praemia fieret dignus, gratiam gratis
accepit indignus. nec ipsum sane laborem sibi ausus est arrogare.
cum enim dixisset: plus omnibus illis laboraui,
continuo subiecit: non ego, sed gratia dei mecum. o
magnum gratiae praeceptorem, confessorem, praedicatorem!
quid est hoc: plus laboraui. non ego? ubi sese extulit
aliquantum uoluntas, ibi continuo uigilauit pietas et tremuit
humilitas, quia se agnouit infirmitas.
Merito, quod gesta indicant, etiam hoc usus est testimonio
sanctus Iohannes Ierosolymitanae antistes ecclesiae,
sicut interrogatus quae apud illum ante iudicium gesta fuerint
coepiscopis nostris, qui simul in illo iudicio praesidebant,
ipse narrauit. ait enim tunc quibusdam susurrantibus et dicentibus,
quod \'sine dei gratia\' diceret Pelagius \'posse hoc perfici\',
il est, quod superius dixerat, \'esse posse hominem sine
19 cf. Orosii Apolog. 3, 6. 4, 1 sqq. (CSEL V 607 sqq.) Fl 4 et] etiam FlSV efc ut L
5 rogauius F 7 fuerit Ll 8 illi S proinde grstiam (exp. m. 2)
non laborauit ut gratiam (gratiam m. 2 add.) acciperet F proinde non
grattem laborauit ut acciperet gratiam Ll proinde non gratiam laborauit
ut acciperet U proinde non laborauit ut gratiam acciperet 1"1 VSd 12 laboraui
illis UF 15 ubi] nisi LlFl 16 aliquando X1 uigilauerit F
18 Cap. XII S 19 iherosolomitane F hierosolimitane 1J ierosulimitaue
LU ierosolitane Fl 20 quae om. S fiunt F 23 gratia dei S
diceretur LUFI dicetur F hoc] hominem d 24 id estj idem FS1
supra F
Paulus multum laborans, sed non secundum suam uirtutem,
sed secundum gratiam dei dixit: amplius omnibus illis
laboraui. non ego autem, sed gratia dei mecum, et
iterum: non est uolentis neque currentis sed miserentis
dei, et illud: nisi dominus aedificauerit domum, in
uanum laborauerunt qui aedificant eam et alia multa
similia diximus\', inquit, \'de scripturis sanctis\'. illis autem non
suscipientibus quae dicebantur a nobis de sanctis scripturis,
sed adhuc susurrantibus dixit Pelagius: (et ego sic credo:
anathema sit qui dicit absque adiutorio dei posse hominem ad
profectum omnium uenire uirtutum\'.
qui utique posset honorifice dicere: fallitur sanctitas tua, non
bene meministi, non dixi ad ista testimonia, quae de scripturis
commemorasti \'ego sic credo\', quoniam non ea sic intellego,
quod gratia dei sic laboret cum homine, ut quod non peccat,
non uolentis neque currentis, sed miserentis sit dei.
quae scribitur ad Romanos, quae ipsius Pelagii esse dicuntur,
ubi hoc, quod scriptum est: non uolentis neque currentis.
sed miserentis est dei, non ex persona Pauli asserit (dictum,
sed eum uoce interrogantis et redarguentis usum fuisse, cum
hoc diceret, tamquam hoc dici utique non deberet\'. non ergo,
cum episcopus Iohannes plane istam sententiam esse apostoli
agnouit eamque ideo commemorauit, ne Pelagius sine dei
Mercatoris Common. adu. haer. Pel. et Cael. 2 (XLVJII 111 M.) ULxFFl VS hoc in spat. uac. add. m. 2 F et] etiam
FXF m. 2, VSd 2 suam add. m. 2 Lx 3 illius omnibus S 5 nolentis
Fl 6 hedificauerit U 10 si F 11 abque U 12 perfectum U
13 Cap. XVI L1P Cap. 15 in mg. S Haec] Et F 14 utique om. VS
senitas m. 1 F serenitas m. 2 F 18 neque] non Lx sit om.
LUL,1FFlY 19 Cap. XVII LXP Cap. 16 in mg. S quedam (e ex
i) Lx 20 scribit V 24 diceret] dret LU 25 esse om. FVS
26 cognouit VS
Pelagium: (et ego sic credo\', neque cum hoc praesens audiret,
respondit: non sic credo. oportet ut illam expositionem peruersam,
ubi hoc non sensisse apostolum, sed potius redarguisse
intellegi uoluit. aut suam neget aut corrigere atque
emendare non dubitet. nam quicquid dixit episcopus Iohannes
de absentibus fratribus nostris siue coepiscopis Herote scilicet
ac Lazaro siue de presbytero Orosio siue de aliis, quorum ibi
non sunt nomina expressa, credo quod intellegat ad eorum
praeiudicium non ualere. si enim praesentes essent, possent
eum fortasse, absit ut dicam, conuincere de mendacio, sed
forte commemorare, quid forte fuisset oblitus aut in quo eum
fefellerit latinus interpres, etsi non studio mentiendi, certe
alienae linguae minus intellectae nonnulla difficultate, praesertim
quia non [in] gestis agebatur, quae improbi ne mentiantur,
boni autem ne aliquid obliuiscantur utiliter instituta
sunt. si quis autem memoratis fratribus nostris ex hoc aliquid
quaestionis intulerit eosque ad iudicium episcopale uocauerit.
sibi, ut poterunt, aderunt: nobis hic laborare quid opus est,
quando ne ipsi quidem iudices post coepiscopi nostri narrationem
aliquid inde pronuntiare uoluerunt?
scripturarum dixisse se ita credere tacitus agnouerit, quomodo
illud apostoli testimonium paulo superius recolens
et inueniens eum dixisse: non sum dignus uocari apostolus,
quia persecutus sum ecclesiam dei, sed gratia
Fl 2 ego sicj eius sicut U neque-credo in mg.
m. 2 F 4 sensissej fuisse JFT2<S- 5 aut] ut FS negat FV2
7 herote sak F Herotesal V scilicet om. VSd 9 sint Fl 10 posset
F1 12 obitus m. 1 F aut] atque U eum in quo F 13 etsi
non] et sine LUUFFV 15 in suailent. Ben. inclusi; cf. 55 gestis agens
agitatur V; S coni: haec in gestis agebantur 18 nouerit F reuocauerit S
19 potuerunt FV adder LFl adderunt U addere Lx hoc F om. V
quid laborare F 22 Cap. XVIII LIP Capitulum F1 Cap. num. om. S
ergo om. V 23 dixisset V tactus F quomodo] quo minus VB
cum ageretur de abundantia gratiarum, quas idem accepit
apostolus, dignum fuisse qui acciperet, cum ipse se non solum
dixerit, sed et aliam causam reddens probarit indignum et eo
ipso gratiam uere gratiam commendauerit? sed si forte illud
iam dudum a sancto Iohanne narratum cogitare uel meminisse
non potuit, recentissimam suam responsionem respiceret et
quae paulo ante de Caelestio sibi obiecta anathematizauerit
aduerteret. nempe enim inter illa est, quod obiectum est dixisse
Caelestium (dei gratiam secundum merita nostra dari\'. si
ergo ueraciter hoc Pelagius anathematizauit, quid est quod
dicit gratias omnes apostolo secundum meritum datas? an
aliud est dignum esse accipere, aliud secundum meritum
accipere? et potest aliqua subtilitate disputationis ostendere
dignum esse aliquem, sed non mereri? uerumtamen Caelestius
uel quis alius, cuius omnes superiores anathematizauit sententias,
nec de hoc uerbo eum nebulas obtendere atque in eis
latere permittit. urget enim et dicit: (et ipsa gratia in mea
uoluntate est posita, siue dignus fuerim siue indignus\'. si
ergo recte hoc a Pelagio ueraciterque damnatum est, ubi
dicitur \'dei gratiam secundum merita et dignis dari\', quo
corde cogitauit quoue ore protulit quod ait: \'dicimus donare
deum ei qui fuerit dignus accipere omnes gratias\'? quis non
ista si diligenter aduerterit, fiat de illius responsione uel
defensione sollicitus?