approbassent, recitatum est aliud, quod in suo libello scripsit
\'regnum caelorum etiam in ueteri testamento promissum\'. ad
quod Pelagius: (hoc et per scripturas probare possibile est:
haeretici autem in iniuriam ueteris testamenti hoc negant. ego
uero scripturarum auctoritatem secutus dixi, quoniam in propheta
Daniele scriptum est: et accipient sancti regnum
altissimi\'. qua eius accepta responsione synodus dixit: \'neque
hoc alienum est a fide ecclesiastica\'.
Numquidnam ergo fratres nostros, ut etiam hoc inter
cetera obicerent, sine causa uerba ista mouerunt? non utique.
sed ueteris testamenti nomen modis duobus dici solet: uno
secundum diuinarum scripturarum auctoritatem, alio secundum
loquendi uulgatissimam consuetudinem. Paulus namque apostolus
LULlFl ideo non tam] deo notum codd. VS probe libri
2 etiam om. FlVS 3 mente F 4 probetur F prohibet V2 5 fi\'eri
(eri add. m. 2) F mosum (\'m. 2 in mg. mendosum) F 6 ita in mg.
add. L 7 cogitatione F id est—uenire om. S id est] idem F1
9 cogita m. 1 F 11 confessionem FFl 12 pelagii responsione F
Pelagii responsionem VSd 13 post approbassent add. Cap. V LFFIU
Cap. VI LlP 15 probari Vd possibile est in mg. L 19 neque
hoc] nicbil U neque enim hoc LlP 21 nunquidnam FFl hec ULX
m. 2, om. F1 hoc ex hic P 23 uno] unum F una Fl uno modo VSd
25 loquendi om. m. 1 FlS uulgantissimam F uulgarissimam JP1
esse legem non audistis? scriptum est enim quod
Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, alterum
de libera. quae sunt in allegoria. haec enim sunt duo
testamenta, unum quidem in seruitute generans, quod
est Agar. Sina mons est in Arabia, quae coniuncta est
ei quae nunc est Ierusalem; seruit enim cum filiis
suis. quae autem sursum est Ierusalem libera est,
quae est mater nostra. cum ergo uetus testamentum ad
seruitutem pertineat — unde etiam dictum est: eice ancillam
et filium eius, non enim heres erit filius ancillae
cum filio meo Isaac — regnum autem caelorum ad libertatem,
quomodo etiam regnum caelorum ad uetus pertinet
testamentum? sed quoniam, ut dixi, etiam sic solemus loqui,
ut scripturas omnes legis et prophetarum, quae ante incarnationem
domini ministratae auctoritate canonica continentur,
nomine testamenti ueteris nuncupemus, quis ecclesiasticis
litteris uel mediocriter eruditus ignorat ita scripturis illis
promitti potuisse regnum caelorum sicut etiam illud testamentum
nouum, ad quod pertinet regnum caelorum? certe enim
in illis litteris apertissime scriptum est: ecce dies ueniunt,
dicit dominus, et consummabo domui Israel et domui
Iacob testamentum nouum non secundum testamentum,
quod disposui patribus eorum in die qua apprehendi
manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. hoc
enim factum est in monte Sina. tunc autem Daniel propheta
V galathas LULXFX inquit om. S 2 uidistis S
3 abraam L ancilla] alia F 4 in om. FVS 5 seruitutem FPVSd
generans] qyod e tecitius (in mg. m. 2 generans) L tecitius ULlP m. 1,
generans (in spatio uacuo nt. 2) F generans tecitius Fl 6 sina enim S
•n
7 est] in FI hierusalem L\' seruis enjm (corr. m. 2) F
seruiens F5 10 etiam] et Fl 12 ysaac LULlFFl 16 rninistrante
codd. VS; cf. 68, 4 17 numcupemus Lx 18 ita om. S 19 sicut
-caelorum bis pos. S 22 consumabo LUDFI domini bispro doinui U
23 testamentum nieuip nouum Ll 25 educemur V
his enim uerbis praemium non ueteris, sed noui testamenti
prophetabat, sicut ipsum Christum uenturum idem
prophetae utique pronuntiarunt, cuius sanguine dedicatum est
testamentum nouum, cuius testamenti ministri apostoli facti
sunt dicente beatissimo Paulo: qui et idoneos nos fecit
ministros noui testamenti non littera, sed spiritu;
littera enim occidit, spiritus autem uiuificat. in illo
uero testamento, quod proprie uetus dicitur et datum est in
monte Sina, non inuenitur apertissime promitti nisi terrena
felicitas. unde illa terra, qua est populus introductus per
heremum ductus, terra promissionis uocatur, in qua pax et
regnum et ab inimicis uictoriarum reportatio et abundantia
filiorum ac fructuum terrenorum et si qua huius modi, haec
sunt promissa ueteris testamenti. quibus etsi figurantur ad
nouum testamentum pertinentia spiritalia, tamen qui propter
illa terrena suscipit legem dei, ipse est ueteris heres testamenti.
ea quippe secundum uetus testamentum promittuntur
atque tribuuntur, quae secundum hominem ueterem concupiscuntur;
quae autem illic ad nouum testamentum pertinentia
figurantur, nouos homines quaerunt. neque nesciebat enim quid
loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et
libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri
filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui
filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis
deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam
Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis
F1 accipias F2 3 iidem VSd 4 utique om. VSd
praenuntiarunt Vid 5 mlstari Fl 6 et om. VS 9 quod propriej
qui quippe PV quod quippc SVI uetusj uerus Fl 10 prornitti apertissime
FVSd 11 quo d quae V in quam VISI per] et per (et m. 2
add.) LF, LlUFlPVSd 13 habundantia LUTJFF1 14 ac] aut S
fructum LUISFF1 hac V1 om. S 17 heres ueteris VSd 21 figuratur F
quod m. 1 F 22 apostoli m. 1 F 25 inquit om. S ii m. 1 1\'
27 hierusalem Lx filiis autem S
in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui
pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam
illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis
effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio
deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem
diuinitus datum populo ueteri congruenter ministrauerunt.
Quomodo ergo non merito commouerentur filii promissionis,
filii liberae Ierusalem aeternae in caelis, cum ista
discretio apostolica atque catholica Pelagii uerbis uideretur
auferri et Agar quodam modo Sarrae crederetur aequari? ille
igitur haeretica impietate scripturae ueteris testamenti facit
iniuriam, qui eam ex deo bono, summo et uero fronte sacrilegae
impietatis negat, sicut Marcion, sicut Manicheus et si
quae alia pestis hoc sentit. quapropter ut de hac re quod
sentio qua possum breuitate complectar: sicut ueteri testamento,
si esse ex deo. bono et summo negetur, ita et nouo
fit iniuria, si ueteri aequetur. sed cum Pelagius respondisset,
cur dixerit etiam in ueteri testamento promitti regnum caelorum,
Danielis prophetae commemorans testimonium, qui sanctos
accepturos regnum altissimi apertissime prophetauit, non esse
hoc alienum a fide catholica merito iudicatum est: non
secundum illam distinctionem, qua in monte Sina promissa
in mg. L in caelis aeternam FSVd 2 qui fin.
in tng. add. L 3 dictionem mut. m. rec. in distinctionem U 4 pro
dei gratia S 6 deputati] dampnati U pro temp. distributione S
7 congruentur Ll 9 prom. filii liberae om. S 10 in caelis
aeternae VSd 12 auferre F quo U sarae LULlVSd et
crederetur (et er. m. 2) L, U 13 faciat S 14 fonte S 15 mation
U martion F si quae alia] si quae aliqua LUL1 si qua aliqua FFlP
m. 1 si qua alia (m. 2) P, V si qua alias S 16 sentis m. 1 JF1 18 negaretur
S 20 etiam dixerit d dixerunt F etiam om. FVS
uetere PVd it) regnum L 21 prophetae om. P 23 alienum
hoc S hoc om. F catholica] ecclesiastica F indicatum Fl
24 quam Fl
nec tamen improbe secundum hanc loquendi consuetudinem,
qua uniuersae scripturae canonicae ante incarnationem domini
ministratae ueteris testamenti appellatione censentur. non enim
aliud est regnum altissimi quam dei regnum. aut quisquam
contendere audebit aliud esse dei regnum, aliud regnum
caelorum?
libro suo dixerit \'posse hominem, si uelit, esse sine peccato\'
et quod scribens ad uiduam adulatorie dixerit: \'inueniat apud
te pietas, quae nusquam inuenit, locum, inueniat ubique peregrina
in te sedem iustitia; ueritas, quam iam nemo cognoscit,
domestica tibi et amica fiat et lex dei, quae ab omnibus
prope hominibus contemnitur, a te sola honoretur\'. et iterum
ad ipsam: \'o te felicem et beatam, si iustitia, quae in caelo
tantum esse credenda est, apud te solam inueniatur in terris P
et in alio ad ipsam libro post orationem domini et saluatoris
nostri docens quemadmodum debeant sancti orare ait: \'ille ad
deum digne eleuat manus, ille orationem bona conscientia
effundit, qui potest dicere: tu nosti, domine, quam sanctae et
innocentes et mundae sunt ab omni molestia et iniquitate et
rapina quas ad te extendo manus, quemadmodum iusta et
munda labia et ab omni mendacio libera, quibus offero tibi
deprecationem, ut mihi miserearis\'. ad hoc autem Pelagius
respondens ait: \'posse quidem hominem esse sine peccato et
FV ministrate V2 §ycenseatnr F censeatur V2
8 Cap. VI LFFlUV Capitulum VII L\'PS 9 libro scripserit suo d
esse om. L 10 adulatione F 11 inueniet ubique S peregrina
in te d: peregrinate LU peregrinante LlFFlPVS peregrinans te VISI
12 sedem] sed me S iam in mg. add. L 13 domistica F 14 contempnitur
LFF1 solo P 16 esse in mg. add. L 18 ille-effundit
om. U 20 sancti F 21 innocentes (te add. m. rec.) U sint F.VS
molestia] malitia VISI 23 ab omnij a boni F 24 misereris V
25 sine peccato esse FVSd
deus illi dedit. non autem diximus quod inueniatur
aliquis ab infantia usque ad senectam qui numquam peccauerit,
sed quoniam a peccatis conuersus proprio labore et
dei gratia possit esse sine peccato, nec per hoc tamen in
posterum inconuersibilis. reliqua uero quae subiecerunt neque
in libris nostris sunt neque talia umquam diximus\'. illis auditis
synodus dixit: quoniam te negas talia scripsisse, anathematizas
illos qui sic tenent\'? Pelagius respondit: \'anathematizo quasi
stultos, non quasi haereticos, siquidem non est dogma\'. deinde
iudicauerunt episcopi dicentes: nunc quoniam propria uoce
anathematizauit Pelagius insertum stultiloquium recte respondens
hominem cum adiutorio dei et gratia posse esse sine peccato,
respondeat et ad alia capitula\'.
Numquid hic poterant iudices uel debebant incognita
et incerta damnare, quando nemo contra aderat, qui ea quae
ad uiduam reprehensibilia scripta dicebantur Pelagium scripsisse
conuinceret? ubi profecto parum esset codicem ferre et
de scriptis eius haec legere, nisi et testes adhiberentur, si
illa scripta sua esse etiam cum recitarentur negaret. uerumtamen
in his quoque fecerunt iudices. quod facere potuerunt,
interrogantes Pelagium, utrum anathematizaret illos qui talia
sentiunt, qualia se negauit scripsisse siue dixisse. quos ubi
se tamquam stultos anathematizare respondit, quid amplius de
hac re iudices aduersariis absentibus quaerere debuerunt?
An et illud fortasse tractandum est utrum recte dictum
sit non tamquam haereticos, sed tamquam stultos anathematizandos
qui ita sentirent, quoniam dogma non esset? sed
U 2 qui F 6 inconuersi U inconuertibilis Ll 8 negas
te FVSd 9 sic] sicut F quas stultos U 11 propria uoce onto FVS
12 incertum d 13 esse posse UFlP 15 nunquid FFX 16 ad
herat L adhereat L1 adherat U 17 reprehpnsibilis Fl p. = Pelagius
(itu et in cas. obl.) LULaFF1 19 scripturis F hoc Ll Y2S1 nisi
et] quia 1\'281 20 uerumptamen Fl 21 hiis FFl quoque] quodque F
22 anathemaret F 23 ibi FlVSl ille 8 27 est V
haereticus, recte se in praesentia iudices abstinuerunt.
non enim, si quisquam uerbi gratia dixerit aquilarum pullos
paterno ungue suspensos et radiis solis oblatos, si oculis
palpitauerint, tamquam adulterinos in terram luce quodam
modo conuincente dimitti, si forte hoc falsum est, haereticus
iudicandus est. et hoc quidem, quia in hominum doctorum litteris
inuenitur famaque uulgatum est, nec stulte dici putandum est,
etiam si uerum non est, nec fidem nostram, propter quam
fideles uocamur, ant creditum laedit aut creditum iuuat. porro
si ex hoc <sensu quis> (?) contenderit animas rationales
inesse uolucribus ex eo quod in eas reuoluantur humanae, tum
uero tamquam haeretica pestis ab auribus animoque pellenda
est agendumque et demonstrandum, etiam si hoc de aquilis
uerum est, sicut multa mira ante oculos nostros de apibus
uera sunt, longe tamen ab huius modi irrationabilium animantium
quamuis mirabili sensu distare rationem, quae non
hominibus et pecoribus, sed hominibus angelisque communis
est. multa uero etiam stulta dicuntur ab imperitis et uanis
nec tamen haereticis, qualia sunt eorum qui de alienis artibus,
quas non didicerunt, temere iudicant aut immoderato et caeco
affectu uel laudant quos diligunt uel uituperant quos oderunt
et quicquid aliud in consuetudine sermonis humani non statuto
dogmate, sed passim, ut ad tempus occurrerit, per stultitiae
add. e) L diffiniendus LULlFlP 2 abstinuerunt
VISld: abstulerunt codd. VS 5 aduersarios U adulterimos V
6 hoc forte UL]FFlP 7 est om. F quidem om. FVSd 9 uerum
corr. m. 2 ex unum F 11 ex hoc sensu quia Vld: ex hoc seuis (an
senis in L dubium) q (quod P) LLXP hoc senis que F ex hoc souis
quod UFl hoc senis quod V ex hoc uenit quod S rationabiles FVSd
12 humanae om. S tamen l;lęrQ L tamen Ll UpI tunc uero S 14 aquilis
ue add. m. 2 F 16 uera suntj una forte F una sorte F2 ab
huius modi] ad hoc UF ab hoc X1 ab his P innarationabilium U
17 mirali (li s. 1, m. 2) L mirabilis FV2 similis Sl 19 uere 8 etiamj
que L1 que P stulta etiam P 20 de om. U 21 tenere U 22 uel
alt.] et Ll 24 dogmatorum U sed-leuitatem oin. F occurrit S
multos denique de his paululum admonitos talia dixisse
mox paenitet. ita ea non placito quodam fixa retinebant, sed
quasi undecumque rapta et non considerata profuderant. uix
est autem carere istis malis, et quis est qui non labitur
lingua et offendit in uerbo? sed interest quanto, interest
unde, interest postremo utrum admonitus corrigat an pertinaciter
defendendo etiam dogma faciat, quod leuitate, non dogmate
dixerat. cum igitur omnis haereticus consequenter et
stultus sit, non autem omnis stultus continuo sit appellandus
haereticus, recte iudices insertum stultiloquium propria uoce
Pelagium anathematizasse dixerunt, quia et si haeresis esset,
procul dubio stultiloquium est. proinde quicquid illud sit,
generalis uitii nomine appellauerunt. utrum autem ex aliquo
dogmate ista sint dicta an uero non fixa placitaque sententia,
sed facile emendabili uanitate, quoniam ille qui audiebatur
quoquo modo dicta essent sua esse negauerat. discutiendum in
praesentia non putarunt.