Posteaquam in manus nostras, sancte papa Aureli, ecclesiastica
gesta uenerunt, ubi Pelagius ab episcopis quattuordecim
prouinciae Palaestinae catholicus est pronuntiatus, cunctatio
mea terminum accepit, qua disserere aliquid plenius atque
fidentius de ipsa eius defensione dubitabam. hanc enim iam
in quadam chartula, quam mihi ipse miserat, legeram, sed quia
eius cum illa nullas a se datas litteras sumpseram, uerebar,
ne aliquid aliter in meis uerbis inueniretur quam legeretur
episcopalibus gestis atque ita forsitan negante Pelagio quod
ipse mihi illam chartulam miserit, quoniam facile conuinci uno
gratiae dni nri ihu xpi L Incipit Aurelii Augustini de gestis Pelagii
contra adaersarios gre dni nri liber unus U Liber Aurelii Augustini de
gestis Pelagii contra aduersarios dni nri ihesu xpi incipit Ll Incipit
Aurelii Augustini liber de gestis Pelagii contra aduersarios gratie domini
nostri Iesu Christi FFl Liber Aurclii Augustini de gestis Pelagii contra
aduersarios gratiae dni nri iiiu xpi incipit P Diui Aurelii Augustin
Hipponensis episcopi liber de gestis Pelagii contra aduersarios gratio
Domini nostri Iesu Christi (in mg. ad sanctum episcopum Aurelium) V
D. Augustini Hipponensi episcopi liber ad S. Episcopum Aurelium de
gestis Pelagii contra aduersarios gratiae Domini nostri Iesu Christi S
S. Aurelii Augustini Hipponensis episcopi de gestis Pelagii ad Aurelium
episcopum liber unus d 3 Postquam S nostras VxSd et codd. Metractationum:
uestras codd. FiS1 pape LU 5 catholicus gatl.iQljcu§ (m.
rec. del.) Fl 7 iam om. F 8 chartula; ch semper scripsi, codd.
uar. mihi om. Fl ipsemet Fl 9 illa eras. in U ad se FV2
10 aliqui Ll inueniretur m. 2 in mg. Fl 11 in episcopalibus S
forsan VS 12 que (in mg. m. 2 qm) L
suppositae falsitatis aut, ut mitius dicam, temerariae credulitatis
arguerer. nunc ergo cum ea pertracto quae gesta testantur,
iam quantum mihi uidebar utrum pro se ille sic egerit
dubitatione sublata profecto et de ipsius defensione et de hoc
opere nostro sanctitas tua atque omnis qui legerit facilius et
certius iudicabit.
ineffabiles ago gratias, quod me de sanctis fratribus et coepiscopis
nostris, qui in ea causa iudices consederunt, opinio
non fefellit. responsiones enim eius non immerito approbauerunt
non curantes quomodo ea quae obiciebantur in opusculis suis
posuerit, sed quid de his in praesenti examinatione responderit.
alia est enim causa fidei non sanae, alia locutionis incautae.
denique in his, quae de libello, quem dederunt sancti fratres
et coepiscopi nostri Galli Heros et Lazarus, qui propter grauem
— sicut postea probabilius comperimus — unius eorum
aegritudinem praesentes esse minime potuerunt, recitata sunt
obiecta Pelagio, illud est primum, quod in libro suo quodam
scribit <non posse esse sine peccato nisi qui scientiam legis
habuerit\'. quo recitato synodus dixit: \'tu haec edidisti, Pelagi?\'
at ille respondit: lego quidem dixi, sed non sicut illi intellegunt.
non dixi non posse peccare qui scientiam legis habuerit, sed
adiuuari per legis scientiam ad non peccandum, sicut scriptum
bibl. cod. 54 ed. Bekker I pag. 14 LFF1 his ULlP m. 2 facerent FV2 2 nt mitius dicam
om. VS crudelitatis LL1 3 nunc petracto (pertracto F1) V hunc
ergo pertractato B ergo add. m. 2 F cmn ea pertracto om. SV
4 uidetur Vxd 7 Aurelii Augustini episcopi de gestis Pelagii capitulum
primum incipit U capitulum primum cett. 8 nostro LULaFaP: meo
FVSd 11 enim om. Zj1 13 hiis LP m. 1 15 de om. V
patres S 16 Galli Heros] galienus LUL1 gallienus FFIPVSj cf. cap.
XVI 17 sic FlP 19 quodque F 20 scribi F legis scientiam
VSd 21 hoc UFVSd 22 illiJ isti ULIFl 23 nisi qui S
synodus dixit: \'non sunt aliena ab ecclesia, quae dicta sunt
a Pelagio\'. plane aliena non sunt quae respondit; illud uero
quod de libro eius prolatum est aliud sonat. sed hoc episcopi,
Graeci homines et ea uerba per interpretem audientes,
discutere non curarunt, hoc tantum intuentes, quid ille qui
interrogabatur sensisse se diceret, non quibus uerbis eadem
sententia in eius libro scripta diceretur.
Aliud est autem hominem per scientiam legis ad non
peccandum adiuuari et aliud est non posse esse sine peccato,
nisi qui scientiam legis habuerit. cum enim uideamus exempli
gratia et sine tribulis areas triturari, quamuis adiuuent, si
adsint; et sine paedagogis posse pueros pergere in scholam,
quamuis ad hoc non sint inutilia paedagogorum adiumenta;
et multos sine medicis ab aegritudine conualescere, quamuis
manifesta sint adiutoria medicorum; et aliis cibis sine pane
homines uiuere, quamuis panis adiutorium ualere plurimum
non negatur, et alia multa, quae nobis tacentibus cogitanti
facile occurrunt: profecto admonemur adiutoriorum esse genera
duo. alia quippe sunt, sine quibus illud, - ad quod adiuuant,
effici non potest, sicut sine naui nauigat nemo, nemo sine
uoce loquitur, nemo sine pedibus graditur, nemo sine luce
contuetur et multa huius modi — unde est etiam illud, quod
nemo sine dei gratia recte uiuit — alia uero sunt adiutoria,
quibus sic adiuuamur, ut etiam si desint possit alio modo
fieri propter quod ea requirimus, sicut illa sunt quae commemoraui:
tribula ad fruges terendas, paedagogus ad puerum
om. Fl 6 curarer Ll 8 ei U 10 aliud (iu add.
m. rec.) U est] esse Fl 11 enim om. FVS 13 assint Ll
scolam LUL1 15 ab aegritudine sine medicis S 16 cibis sine VIS\'d:
sine cibis LUIJFFlVS §io? cibis sine (sine fin. add. m. 2) P 18 multaque
S 19 genera esse SVd esse om. F 20 ad quod (add. m.
2) Ll adiuuat P 23 intuetur VSd modi om. U 25 q\\lę (s.
l. m. 2 etiam) Ll possint Ll et m. 1 F.
salutem et cetera talia. quaerendum est igitur, ex
quo duorum istorum generum sit legis scientia, id est quomodo
adiuuet ad non peccandum. si eo modo, ut sine illa hoc non
possit impleri, non solum Pelagius uerum respondit in iudicio,
sed etiam uerum scripsit in libro; si uero eo modo, ut adiuuet
quidem, si affuerit, possit tamen illud ad quod adiuuat alio
modo fieri, etiamsi ista defuerit, uerum quidem respondit in
iudicio, quod merito episcopis placuit, adiuuari hominem ad
non peccandum legis scientia, sed non uerum scripsit in libro
\'non esse hominem sine peccato, nisi qui scientiam legis
habuerit\', quod indiscussum iudices reliquerunt latini sermonis
ignari et eius qui causam dicebat confessione contenti, praesertim
ubi ex aduerso nullus astabat, qui uerba libri eius
exponendo aperire interpretem cogeret atque unde fratres non
frustra mouerentur ostenderet. paucissimi quippe sunt legis
periti; multitudinem autem membrorum Christi usquequaque
diffusam et legis tam profundae ac multiplicis imperitam
simplicis fidei pietas et spes firmissima in deo et caritas
sincera commendat, quae his donis praedita gratia dei se
confidit a peccatis posse mundari per Iesum Christum
dominum nostrum.
dixisse scientiam legis, sine qua non potest homo liber esse
codd. VS: humana arte VxSxd 2 cetera] cuncta m. 1
FSVt 3 istorum duorum F legis] talis S idê F 4 hec
FlPVS 5 posset F uerum] unde F 6 uerum] unum F
7 quod (d add. m. 2) F aiuuat m. 1 Fl iuuat FPSVd 8 defuerint
codd. uerum quidem ex unde quod F 14 adstabat V adstat S
16 ostenderes U ostendere Vd quippe] quidem LFl 18 ac
legis P imperitum FV2 20 praedicta FV 21 per-nostrutn
om. S ihesum FI 23 Aurelii Augustini de gestis Pelagii contra
aduersarios grae dni nri capitulum primum explicit. Incipit capitulum
incipit feliciter (haec uerba cum similiter in singulis capilulis addita
sint, hic semel notasse satishabui) U capitulum II LDFFI P Cap. 2 S
hoc FVSd 24 sententiam V
paruulis traditur, qua etiam baptizandi catechizantur, ut
symbolum nouerint, non quidem ista intellegi solet, quando
habere quisquam scientiam legis dicitur, sed illa, secundum
quam legis periti appellantur; uerumtamen, si haec uerba, quae
pauca numero, sed magna sunt pondere et more omnium
ecclesiarum baptizandis fideliter intimantur, scientiam- legis
nuncuparet asserens de hac se dixisse \'non esse sine peccato,
nisi qui legis scientiam habuerit\', quae necesse est tradatur
credentibus, antequam ad ipsam remissionem ueniant peccatorum:
etiam sic circumdaret eum non disputantium, sed
uagientium baptizatorum multitudo innumerabilis paruulorum,
qui non uerbis, sed ipsa innocentiae ueritate clamarent: quid
est, quid est quod scripsisti \'non posse esse sine peccato, nisi
qui scientiam legis habuerit?\' ecce nos grex magnus agnorum
sine peccato sumus et legis tamen scientiam non habemus!
nempe isti eum saltim lingua tacente tacere compellerent
aut forte etiam confiteri uel nunc se ab illa peruersitate
correptum uel certe hoc se quidem et ante sensisse quod
nunc in ecclesiastico dixit examine, sed eius sententiae non se
circumspecta uerba posuisse et ideo fidem suam esse approbandam,
librum emendandum. est enim, ut scriptum est,
qui labitur in lingua et non in corde. quod si diceret
uel dicat, quis eisdem uerbis incautius neglegentiusque conscriptis
non facillime ignoscat, cum sententiam, quam uerba
S neophitis codd. V 2 cathetizantur
LL\'FF\' catetizantur U cathechizantur P 3 non quidem] nunquid FV
4 illam P om. L1 5 uerumptamen F1 6 sunt om. m. 1 L\' amore U
7 fideliter baptizandis FVSd legis scientiam P 8 de hac re F
de hac oratione V 9 scientiam legis d scientiam dei VS scientiam
legis dei F habuit VS ut tradatur S 11 si S 13 quid est
(ter legitur) V 17 saltem Fl 19 corruptum S correctum susp. Ben.
haec (m. 2) F, FI VS hic m. 1 F 21 circumspectata S 23 quod] qui
FV2S, (m. 2 in mg.) Fl 24 si dicat (si add. m. 2) L, ULlFFlPSVd
24 ex eisdem (exp. m. 2) P 25 facilime LL\' que (in mg. m. 2 quam) FI
probat? hoc etiam pios iudices cogitasse credendum est, si
tamen hoc quod in libro eius latino est diligenter interpretatum,
satis intellegere potuerunt, sicut eius responsionem graeco
eloquio prolatam et ob hoc facile intellectam alienam non esse ab ecclesia iudicauerunt. sed iam cetera uideamus.
aliud capitulum\\ et lectum est in eodem libro suo posuisse
Pelagium \'omnes uoluntate propria regi\\ quo lecto Pelagius .
respondit: et hoc dixi propter liberum arbitrium, cui deus
adiutor est eligenti bona; homo uero peccans ipse in culpa
est quasi liberi arbitrii\'. quo audito episcopi dixerunt: \'neque
hoc alienum est ab ecclesiastica doctrina\'. quis enim condemnaret
liberum arbitrium uel negaret, cum quo dei adiutorium
praedicatur? quapropter et sententia respondentis merito episcopis
placuit; et tamen illud, quod in libro eius positum est
\'omnes uoluntate propria regi>, fratres, qui nouerant quid
aduersus dei gratiam isti soleant disputare, procul dubio
debuit permouere. sic enim dictum est \'omnes uoluntate
propria regi\', tamquam deus neminem regat et frustra scriptum
sit: saluum fac populum tuum et benedic hereditati
tuae, et rege eos et extolle illos usque in saeculum,
ne remaneant utique, si uoluntate propria sine deo reguntur,
uelut oues non habentes pastorem, quod absit a nobis.
nam procul dubio plus est agi quam regi; qui enim regitur,
Vld- dicat UVd, m. 2 in mg. Fl: discat LLxFFlP
m. 1, SV2 3 diligenter om. F1 4 responsione Fl 5 ob add. m. 2 L
6 cetera] cuncta F uideamus. adiecit continua leguntur in codd.
. VS 7 post ait pon. cap. III LULlFFlPV cap. II S legitur UFl,
in mg. m. 2 legatur FJ et om. V 8 potuisse S 9 Pelagium
om. S 10 hec U 12 libri F 13 ecclesia m. 1 F condempnaret
LUFF1 19 promouere Fl propria uoluntate S 20 tanquam U
21 benedic hered. tuae om. S hereditatem tuam FP m. 2, V2d
23 sine deo om. m. 1 L1 24 uelud L 25 qui] quod Ll
agere ipse aliquid uix intellegitur. et tamen tantum praestat
uoluntatibus nostris gratia saluatoris, ut non dubitet apostolus
dicere: quotquot spiritu dei aguntur, hi filii sunt dei.
nec aliquid in nobis libera uoluntas melius agere potest, quam
ut illi se agendam commendet, qui male agere non potest,
et hoc cum fecerit, ab illo se ut faceret adiutam esse non
dubitet, cui dicitur in psalmo: deus meus misericordia
eius praeueniet me.
Denique in eo libro, ubi illa capitula Pelagius scripsit,
huic positioni, qua dixit omnes uoluntate propria regi et suo
desiderio unumquemque dimitti\', subiecit aliquid de testimonio
scripturarum. quo satis appareat non se sibi hominem regendum
debere committere. ait enim de hoc ipso in sapientia Salomonis:
sum quidem et ego mortalis homo, similis omnium,
ex genere terreno illius qui prior finctus est et cetera
usque ad eum capituli finem, ubi legitur: unus ergo omnibus
introitus ad uitam et similis exitus. propter hoc
optaui, et datus est mihi sensus, et inuocaui, et uenit
in me spiritus sapientiae. nonne luce clarius apparet,
quemadmodum iste considerata miseria fragilitatis humanae
non est ausus se regendum sibi committere, sed optauit, et
datus est ei sensus, de quo dicit apostolus: nos autem
sensum domini habemus, et inuocauit, et uenit in eum
spiritus sapientiae? hoc enim spiritu, non uiribus propriae
uoluntatis reguntur et aguntur qui filii sunt dei.
23 I Cor. 2, 16 25 Rom. 8, 14 TJ deo LUFlP a deo (a m. 2 add.) F, VSd autem]
enim Fl 2 aliquid ipse VSd 3 apostolusj amplius F 6 agendum
m. 1 F agenda F51 agendo S commendent V 7 adiutum m. 1 F
esse om. VS 8 dubitat S 9 ei U 10 eo] illo FlPSVd 11 positioni]
pro omni U. m. 1 F propositioni LiP 12 aliud U 14 in
om. FPVSd 16 fictus P factus S 18 et propter LULtFIP 20 appareret
F 22 comittere Ll
Nam et illud, quod posuit de psalmo in eodem capitulorum
libro, ut quasi probaret omnes uoluntate propria regi\':
dilexit maledictum et ueniet ei; et noluit benedictionem,
et elongabitur ab eo, quis nesciat hoc uitium
esse non naturae, sicut eam condidit deus, sed uoluntatis
humanae, quae recessit a deo? uerumtamen si non maledictionem
dilexisset et uoluisset benedictionem et in hoc ipso uoluntatem
suam diuina gratia negaret adiutam, ingratus atque inpius
sibi regendus dimitteretur, ut sine rectore deo praecipitatus
non se a se ipso regi potuisse poenis experiretur. sic etiam
in illo testimonio, quod in eodem libro eidem titulo subdidit:
apposuit tibi aquam et ignem; ad quod uis porrige
manum tuam; ante hominem bonum et malum, uita et
mors; quod placuerit ei, dabitur illi, manifestum est,
quod, si ad ignem manum mittit et malum ac mors ei placet,
uoluntas id hominis operatur; si autem bonum et uitam diligit,
non solum uoluntas id agit, sed diuinitus adiuuatur. sufficit
enim sibi oculus ad non uidendum, hoc est ad tenebras; ad
uidendum uero lumine suo non sibi sufficit, nisi illi extrinsecus
adiutorium clari luminis praebeatur. absit autem ut hi qui
secundum propositum uocati sunt, quos praesciuit et
praedestinauit conformes imaginis filii sui, suo, ut pereant,
desiderio dimittantur. hoc enim patiuntur uasa irae, quae
perfecta sunt ad perditionem, in quorum etiam ipsa perditione
notas facit deus diuitias gloriae suae in uasa misericordiae
suae. propter hoc enim, cum dixisset: deus
23 Ilom. 9, 22. 23 26 Ps. 58, 11 om. F non leg. ante uitium in u.4 S 6 uerumptamen F1 om.
m. 1 P dilexisset maledictionem FVSd 7 noluisset P 8 ad
uitam LIFFI Y atque] sine FV inpiu»] ipsius Fl 9 regendum
LtF\'l m. 1 12 quoduis S 14 placuit FVS ei om. S dabunt U
ipdtfiP (m. 2 exp. et in mg. manifestum add.) Fl 16 id uoluntas FSVd
e§t hominis Fl 19 uero 119 L ille m. 1 P 20 hii LFl 21 eunt
(m. 2 add.) Fl sunt sancti V1 23 demittantur V permittantur S
26 deus om. F\'
deus meus demonstrabit mihi in inimicis meis. illis
ergo fit quod scriptum est: tradidit illos deus in desideria
cordis eorum; non autem fit praedestinatis, quos regit
spiritus dei, quoniam non inanis est uox eorum: ne tradas me,
domine, a desiderio meo peccatori, quandoquidem et
contra ipsa desideria sic oratum est, ut diceretur: aufer a
me concupiscentias uentris et desiderium concubitus
ne apprehendat me. praestat hoc deus illis quos subditos
regit, non autem illis qui se idoneos ad se ipsos regendos
putant et praefidenti ceruice propriae uoluntatis illum dedignantur
habere rectorem.
Quae cum ita sint, filii dei qui hoc nouerunt et se dei
spiritu regi et agi gratulantur quomodo moueri potuerunt,
cum audirent uel legerent a Pelagio scriptum omnes uoluntate
propria regi et suo desiderio unumquemque dimitti? et tamen
quia interrogatus ab episcopis quid mali sonarent illa uerba
persensit responditque hoc se dixisse propter liberum arbitrium,
continuo subiciens \'cui deus adiutor est eligenti bona; homo
uero peccans ipse in culpa est quasi liberi arbitrii\', hanc
quoque sententiam pii iudices approbantes quam incaute uel
quo sensu illa in libro eius uerba sint posita considerare uel
quaerere noluerunt, sufficere existimantes ita eum confessum
esse liberum arbitrium, ut eligenti bona deus esset adiutor,
peccans uero ipse esset in culpa ad hoc sibi sufficiente propria
uoluntate. ac per hoc deus regit, quibus adiutor est
om. codd, VS 2 demonstrauit LULIFl VSd mihi om.
LFl m. 1 in om. UDFFl VSP tn. 2 meis om. V 3 fit] sit
LULIFI V2 4 sit V2 sic S 5 inanis non S uox] uxor U 6 a
om. FV 7 contra] supra Ll super P 8 desideria S 9 apprehendant
S quos-illis om. S 10 illi\' LL1 11 piosidenti PSV 13 mouerunt
L1 14 moneri LLxFlV2 non moueri coni. S 17 quia om. P
20 ct quasi LL1FF1PVS; cf. pag. 56, 12 21 quoque] ergo U 22 sit U
25 ipse om. FVSd sufficiente sibi P sufficere LULlF1
ipsi reguntur a bono.
Item recitatum est quod in libro suo Pelagius posuit \'in
die iudicii iniquis et peccatoribus non esse parcendum, sed
aeternis eos ignibus exurendos\'. quod ideo fratres mouerat,
ut obiciendum putaretur, quod ita dictum est, tamquam omnes
peccatores aeterno essent supplicio puniendi non eis exceptis
qui fundamentum habent Christum, quamuis superaedificent
ligna, fenum, stipulam, de quibus dicit apostolus: si cuius
opus exustum fuerit, detrimentum patietur; ipse
autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem. sed cum
respondisset Pelagius \'hoc secundum euangelium se dixisse,
ubi dicitur de peccatoribus: isti ibunt in supplicium
aeternum, iusti autem in uitam aeternam>, nullo modo
potuit christianis iudicibus euangelica et dominica displicere
sententia nescientibus quid in uerbis de libro Pelagii prolatis
mouerit fratres, qui disputationes eius uel discipulorum eius
audire consuerunt, quando his absentibus, qui libellum contra
Pelagium sancto episcopo Eulogio dederunt, nullus urgebat,
ut peccatores per ignem saluandos a peccatoribus aeterno
supplicio puniendis aliqua exceptione distingueret et eo modo
intellegentibus iudicibus cur fuerit illud obiectum, si nollet
distinguere, merito culparetur.
Quod autem addidit Pelagius: et si quis aliter credit,
Origenista est\\ hoc acceperunt iudices, quod re uera in Origene
dignissime detestatur ecclesia. id est, quod etiam illi, quos
dominus dicit aeterno supplicio puniendos, et ipse zabulus
(bis) FV2 2 capitulum quartum incipit feliciter U cap.
III LLaS 4 esset FV2 pacendum V 5 que F2 adeo S 8 superhedificant
LU 12 se dixisse om. U 13 isti] illi d 17 uel om.
m. 1 F 18 consueuerunt LIPV hiis L 20 saluandi codd. S
22 nollent Lt 23 distingueret (exp. m. 2) F 24 et] ut LULxFl
26 testatur m. 1 F id cst] idfi Fidem VS quod om. Ll
27 diabolus d
a poenis et sanctis cum deo regnantibus societate
beatitudinis adhaerebunt. hoc ergo synodus dixit \'alienum non
esse ab ecclesia\\ non secundum Pelagium, sed potius secundum
euangelium, quod tales iniqui et peccatores aeternis ignibus
exurentur, quales tali supplicio dignos iudicat euangelium, et
quod detestabiliter cum Origene sentiat quisquis dixerit aliquando
eorum finiri posse supplicium, quod dominus dixit
aeternum. de illis uero peccatoribus, quos dicit apostolus
exusto eorum opere tamquam per ignem saluos futuros, quoniam
nihil Pelagio de his euidenter obiectum est, nihil iudicauerunt.
quapropter qui dicit iniquos et peccatores, quos aeterno
supplicio ueritas damnat, aliquando inde posse liberari, non
inconuenienter eum Pelagius Origenistam uocat; sed rursus
qui nullum peccatorem in dei iudicio misericordia dignum
existimat quod uult ei nomen imponat, dum tamen et hunc
errorem ecclesiastica ueritate non recipi intellegat; iudicium
enim sine misericordia fiet illi qui non fecit misericordiam.
Quomodo autem fiat hoc iudicium, difficile in scripturis
sanctis comprehendi potest; modis enim multis significatur
quod uno modo futurum est. namque aliquando dicit dominus
aduersus eos, quos in suum regnum non recipit, ostium se
clausurum clamantibusque illis et dicentibus: aperi nobis;
in nomine tuo manducauimus et bibimus et cetera quae
illos dicere scriptum est, se responsurum: nescio uos, qui
operamini iniquitatem; aliquando iussurum se
S 5 oxerppjum (s. l, m. 2 euangeliQ) P 7 quisquis]
quod si quis LTJLX qui si quis FFI Y P m. 1 qui S 8 futuri (in mg.
m. 2 finiri) F 11 nichil L U hiis LFl 13 dampnat LUFF
inde] no (in mg. m. 2 inde) L 14 Pelagius eum S 15 quod Fl
16 uult ei om. m. 1 F 17 intelligant Lx 18 enim om. m. 1 Ll
fiet] sed UF m. 1 fiat 8 20 fiet FVSd 21 post potest add. cap. IIII
LlF*PV2 24 clusurum LUVFFI
et interficiantur coram illo; aliquando uenturum se dicit
cum angelis suis in maiestate sua, ut congregentur ante eum
omnes gentes et diuidat eas et alios ponat ad dexteram,
quorum bona opera commemorans reportet in uitam aeternam, alios ad sinistram, quibus bonorum sterilitatem imputans eos
aeterno igne condemnet; aliquando seruum nequam et pigrum,
qui pecuniam eius neglexit impendere, uel etiam hominem
inuentum in conuiuio non habentem uestem nuptialem iubet
ligatis manibus et pedibus mitti in tenebras exteriores; aliquando
susceptis quinque prudentibus ostium contra stultas
alias quinque uirgines claudit. haec et si quid est aliud, quod
in praesentia non occurrit, de iudicio dicuntur futuro, utique
non in uno uel quinque, sed in multis exercendo. nam si unus
esset, qui de conuiuio, quod non habebat uestem nuptialem,
in tenebras iussus est mitti, non continuo sequeretur et
diceret: multi enim sunt uocati, pauci autem electi,
cum potius uno proiecto atque damnato multi in domo remansisse
uideantur. sed de his omnibus nunc quantum satis est
disputare perlongum est. hoc tamen breuiter possum dicere
sine praeiudicio — quod in pecuniariis rationibus dici solet —
melioris discussionis unum aliquem iudicii modum, qui est
inscrutabilis nobis, seruata dumtaxat in praemiis et poenis
diuersitate meritorum multis per scripturas sanctas significari
modis. quod autem huic causae. de qua nunc agitur, satis est:
8 cf. Matth. 22, 11-13 11 cf. Matth. 25, 10-12 17 Matth. 22, 14 1 hii L hi. Ll om. VS uoluerunt Z/1 regnari V 2 se uenturum
P 3 suis om. FV 4 omnes] quam U ponat m. 1 P
5 commemorat LUIJFlPVS et reportat S reportat LULKFlV
7 seruo LULlFlPVS et om. codd. pigro codd. VS
11 hostium LUVP m. 1 13 praesentiam FVS occurrit] ostendit
LUDFIPV2 15 nuptialem in tenebras om. S 16 iussus] uisus F
17 autem] uero LxPVSd 19 hiis F iis S omnibus] hominibus
LLlFlV2 nunc] non VS 22 solet. Mollioris S 23 seruata d: seruat
codd. VS 25 quod ex Qui L qui et U
aeterno supplicio puniendos, quisquis iudicium id approbasset,
in se ipsum primitus sententiam protulisset; quis enim
gloriabitur mundum se esse a peccatis? quia uero nec
omnes dixit nec quosdam, sed indefinite posuit et hoc secundum
euangelium se dixisse respondit, uera quidem sententia episcopali
est confirmata iudicio; sed adhuc ne aliud quid sentiat
Pelagius non apparet et post hoc etiam episcopale iudicium
non impudenter inquiritur.
libro scripserit \'malum nec in cogitationem uenire\'. respondit
autem: <hoc non ita posuimus, sed diximus debere studere
christianum, ne male cogitet\'. quod, sicut decuit, episcopi
approbauerunt. quis enim dubitat malum cogitari non oportere?
et re uera in libro suo ad \'malum\' <cautius> ita legitur:
\'nec cogitandum\'. quod in hoc intellegi solet: malum ne
cogitari quidem debere. hoc autem qui negat, quid aliud dicit
quam debere cogitari malum? quod si uerum esset, non diceretur
in laude caritatis: non cogitat malum. uenire tamen in
ULl 2 quibus S id iudicium Vd 3 protulisse B
4 se mundum FxSVd uero] UHO F 5 indefinite d: nec indeffinite
codd. VS 6 snia F sua m. 1 F1 7 adhuc ne aliud quid scripsimus:
adhuc ne aliquid codd. VS adhuc quid d 9 imp*udenter P
imprudenter F1 10 Capitulum quartum incipit feliciter U Capitulum
Quartum LF, m. 2 Fl, VS Capitulum V LlP et om. F 12 hoc—
cogitet add. m. 2 in mg. Fl posnimus ex possumus m. 2 F sed
om. LXP 14 approbarunt VSd om. m. 1 Fl 15 et re uera in
libro suo ad malum cuius ita legitur nec cogitandum quod in (om.
U) hac intelligi solet malum nec (ne UFFlPS) cogitari quidem debere
codd, VS; V1: libro suo ad Melaniam ita legitur nec cogitandum quod
in hoc intelligi solet sqq., Sl: libro suo ita legitur malum nec cogitandum
quod in hoc sensu intelligi solet sqq., d: libro suo quod ait \'malum
nec cogitari\', si ita legitur \'nec cogitandum quidem\', hoc intelligi solet
sqq.; ct\'. Hieronymi dial. contra Pel. I 32 (XXIII 549 M): Ne leuiter
quidem esse peccandum, et quid sit hoc \'leuiter\', ne forte in opere te aliquis
dixisse aestimaret, annectis: Malum nec cogitandum 17 debere quidem
FVSd 18 uerum] na F 19 non uenire d tamen ex tantum m. 2 P
asseritur, quia cogitatio uocari solet etiam cum aliquid in
mentem uenit, etsi consensio non sequatur. cogitatio uero,
quae culpam contrahit et merito prohibetur, consensione non
caret. potuit ergo fieri, ut mendosum codicem legerent qui
hoc ita obiciendum arbitrati sunt, tamquam Pelagius dixerit
\'malum nec in cogitationem uenire\', id est iustis et sanctis in
mentem non uenire quod malum est. quae sententia profecto
absurdissima est; cum enim mala reprehendimus, nisi cogitata
uerbis enuntiare non possumus. sed illa, ut diximus, culpabilis
appellatur cogitatio mali, quae consensionem trahit.
approbassent, recitatum est aliud, quod in suo libello scripsit
\'regnum caelorum etiam in ueteri testamento promissum\'. ad
quod Pelagius: (hoc et per scripturas probare possibile est:
haeretici autem in iniuriam ueteris testamenti hoc negant. ego
uero scripturarum auctoritatem secutus dixi, quoniam in propheta
Daniele scriptum est: et accipient sancti regnum
altissimi\'. qua eius accepta responsione synodus dixit: \'neque
hoc alienum est a fide ecclesiastica\'.
Numquidnam ergo fratres nostros, ut etiam hoc inter
cetera obicerent, sine causa uerba ista mouerunt? non utique.
sed ueteris testamenti nomen modis duobus dici solet: uno
secundum diuinarum scripturarum auctoritatem, alio secundum
loquendi uulgatissimam consuetudinem. Paulus namque apostolus
LULlFl ideo non tam] deo notum codd. VS probe libri
2 etiam om. FlVS 3 mente F 4 probetur F prohibet V2 5 fi\'eri
(eri add. m. 2) F mosum (\'m. 2 in mg. mendosum) F 6 ita in mg.
add. L 7 cogitatione F id est—uenire om. S id est] idem F1
9 cogita m. 1 F 11 confessionem FFl 12 pelagii responsione F
Pelagii responsionem VSd 13 post approbassent add. Cap. V LFFIU
Cap. VI LlP 15 probari Vd possibile est in mg. L 19 neque
hoc] nicbil U neque enim hoc LlP 21 nunquidnam FFl hec ULX
m. 2, om. F1 hoc ex hic P 23 uno] unum F una Fl uno modo VSd
25 loquendi om. m. 1 FlS uulgantissimam F uulgarissimam JP1
esse legem non audistis? scriptum est enim quod
Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, alterum
de libera. quae sunt in allegoria. haec enim sunt duo
testamenta, unum quidem in seruitute generans, quod
est Agar. Sina mons est in Arabia, quae coniuncta est
ei quae nunc est Ierusalem; seruit enim cum filiis
suis. quae autem sursum est Ierusalem libera est,
quae est mater nostra. cum ergo uetus testamentum ad
seruitutem pertineat — unde etiam dictum est: eice ancillam
et filium eius, non enim heres erit filius ancillae
cum filio meo Isaac — regnum autem caelorum ad libertatem,
quomodo etiam regnum caelorum ad uetus pertinet
testamentum? sed quoniam, ut dixi, etiam sic solemus loqui,
ut scripturas omnes legis et prophetarum, quae ante incarnationem
domini ministratae auctoritate canonica continentur,
nomine testamenti ueteris nuncupemus, quis ecclesiasticis
litteris uel mediocriter eruditus ignorat ita scripturis illis
promitti potuisse regnum caelorum sicut etiam illud testamentum
nouum, ad quod pertinet regnum caelorum? certe enim
in illis litteris apertissime scriptum est: ecce dies ueniunt,
dicit dominus, et consummabo domui Israel et domui
Iacob testamentum nouum non secundum testamentum,
quod disposui patribus eorum in die qua apprehendi
manum eorum, ut educerem eos de terra Aegypti. hoc
enim factum est in monte Sina. tunc autem Daniel propheta
V galathas LULXFX inquit om. S 2 uidistis S
3 abraam L ancilla] alia F 4 in om. FVS 5 seruitutem FPVSd
generans] qyod e tecitius (in mg. m. 2 generans) L tecitius ULlP m. 1,
generans (in spatio uacuo nt. 2) F generans tecitius Fl 6 sina enim S
•n
7 est] in FI hierusalem L\' seruis enjm (corr. m. 2) F
seruiens F5 10 etiam] et Fl 12 ysaac LULlFFl 16 rninistrante
codd. VS; cf. 68, 4 17 numcupemus Lx 18 ita om. S 19 sicut
-caelorum bis pos. S 22 consumabo LUDFI domini bispro doinui U
23 testamentum nieuip nouum Ll 25 educemur V
his enim uerbis praemium non ueteris, sed noui testamenti
prophetabat, sicut ipsum Christum uenturum idem
prophetae utique pronuntiarunt, cuius sanguine dedicatum est
testamentum nouum, cuius testamenti ministri apostoli facti
sunt dicente beatissimo Paulo: qui et idoneos nos fecit
ministros noui testamenti non littera, sed spiritu;
littera enim occidit, spiritus autem uiuificat. in illo
uero testamento, quod proprie uetus dicitur et datum est in
monte Sina, non inuenitur apertissime promitti nisi terrena
felicitas. unde illa terra, qua est populus introductus per
heremum ductus, terra promissionis uocatur, in qua pax et
regnum et ab inimicis uictoriarum reportatio et abundantia
filiorum ac fructuum terrenorum et si qua huius modi, haec
sunt promissa ueteris testamenti. quibus etsi figurantur ad
nouum testamentum pertinentia spiritalia, tamen qui propter
illa terrena suscipit legem dei, ipse est ueteris heres testamenti.
ea quippe secundum uetus testamentum promittuntur
atque tribuuntur, quae secundum hominem ueterem concupiscuntur;
quae autem illic ad nouum testamentum pertinentia
figurantur, nouos homines quaerunt. neque nesciebat enim quid
loqueretur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et
libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri
filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui
filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis
deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam
Ierusalem, quae seruit cum filiis suis, filii autem promissionis
F1 accipias F2 3 iidem VSd 4 utique om. VSd
praenuntiarunt Vid 5 mlstari Fl 6 et om. VS 9 quod propriej
qui quippe PV quod quippc SVI uetusj uerus Fl 10 prornitti apertissime
FVSd 11 quo d quae V in quam VISI per] et per (et m. 2
add.) LF, LlUFlPVSd 13 habundantia LUTJFF1 14 ac] aut S
fructum LUISFF1 hac V1 om. S 17 heres ueteris VSd 21 figuratur F
quod m. 1 F 22 apostoli m. 1 F 25 inquit om. S ii m. 1 1\'
27 hierusalem Lx filiis autem S
in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui
pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam
illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis
effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio
deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem
diuinitus datum populo ueteri congruenter ministrauerunt.
Quomodo ergo non merito commouerentur filii promissionis,
filii liberae Ierusalem aeternae in caelis, cum ista
discretio apostolica atque catholica Pelagii uerbis uideretur
auferri et Agar quodam modo Sarrae crederetur aequari? ille
igitur haeretica impietate scripturae ueteris testamenti facit
iniuriam, qui eam ex deo bono, summo et uero fronte sacrilegae
impietatis negat, sicut Marcion, sicut Manicheus et si
quae alia pestis hoc sentit. quapropter ut de hac re quod
sentio qua possum breuitate complectar: sicut ueteri testamento,
si esse ex deo. bono et summo negetur, ita et nouo
fit iniuria, si ueteri aequetur. sed cum Pelagius respondisset,
cur dixerit etiam in ueteri testamento promitti regnum caelorum,
Danielis prophetae commemorans testimonium, qui sanctos
accepturos regnum altissimi apertissime prophetauit, non esse
hoc alienum a fide catholica merito iudicatum est: non
secundum illam distinctionem, qua in monte Sina promissa
in mg. L in caelis aeternam FSVd 2 qui fin.
in tng. add. L 3 dictionem mut. m. rec. in distinctionem U 4 pro
dei gratia S 6 deputati] dampnati U pro temp. distributione S
7 congruentur Ll 9 prom. filii liberae om. S 10 in caelis
aeternae VSd 12 auferre F quo U sarae LULlVSd et
crederetur (et er. m. 2) L, U 13 faciat S 14 fonte S 15 mation
U martion F si quae alia] si quae aliqua LUL1 si qua aliqua FFlP
m. 1 si qua alia (m. 2) P, V si qua alias S 16 sentis m. 1 JF1 18 negaretur
S 20 etiam dixerit d dixerunt F etiam om. FVS
uetere PVd it) regnum L 21 prophetae om. P 23 alienum
hoc S hoc om. F catholica] ecclesiastica F indicatum Fl
24 quam Fl
nec tamen improbe secundum hanc loquendi consuetudinem,
qua uniuersae scripturae canonicae ante incarnationem domini
ministratae ueteris testamenti appellatione censentur. non enim
aliud est regnum altissimi quam dei regnum. aut quisquam
contendere audebit aliud esse dei regnum, aliud regnum
caelorum?
libro suo dixerit \'posse hominem, si uelit, esse sine peccato\'
et quod scribens ad uiduam adulatorie dixerit: \'inueniat apud
te pietas, quae nusquam inuenit, locum, inueniat ubique peregrina
in te sedem iustitia; ueritas, quam iam nemo cognoscit,
domestica tibi et amica fiat et lex dei, quae ab omnibus
prope hominibus contemnitur, a te sola honoretur\'. et iterum
ad ipsam: \'o te felicem et beatam, si iustitia, quae in caelo
tantum esse credenda est, apud te solam inueniatur in terris P
et in alio ad ipsam libro post orationem domini et saluatoris
nostri docens quemadmodum debeant sancti orare ait: \'ille ad
deum digne eleuat manus, ille orationem bona conscientia
effundit, qui potest dicere: tu nosti, domine, quam sanctae et
innocentes et mundae sunt ab omni molestia et iniquitate et
rapina quas ad te extendo manus, quemadmodum iusta et
munda labia et ab omni mendacio libera, quibus offero tibi
deprecationem, ut mihi miserearis\'. ad hoc autem Pelagius
respondens ait: \'posse quidem hominem esse sine peccato et
FV ministrate V2 §ycenseatnr F censeatur V2
8 Cap. VI LFFlUV Capitulum VII L\'PS 9 libro scripserit suo d
esse om. L 10 adulatione F 11 inueniet ubique S peregrina
in te d: peregrinate LU peregrinante LlFFlPVS peregrinans te VISI
12 sedem] sed me S iam in mg. add. L 13 domistica F 14 contempnitur
LFF1 solo P 16 esse in mg. add. L 18 ille-effundit
om. U 20 sancti F 21 innocentes (te add. m. rec.) U sint F.VS
molestia] malitia VISI 23 ab omnij a boni F 24 misereris V
25 sine peccato esse FVSd
deus illi dedit. non autem diximus quod inueniatur
aliquis ab infantia usque ad senectam qui numquam peccauerit,
sed quoniam a peccatis conuersus proprio labore et
dei gratia possit esse sine peccato, nec per hoc tamen in
posterum inconuersibilis. reliqua uero quae subiecerunt neque
in libris nostris sunt neque talia umquam diximus\'. illis auditis
synodus dixit: quoniam te negas talia scripsisse, anathematizas
illos qui sic tenent\'? Pelagius respondit: \'anathematizo quasi
stultos, non quasi haereticos, siquidem non est dogma\'. deinde
iudicauerunt episcopi dicentes: nunc quoniam propria uoce
anathematizauit Pelagius insertum stultiloquium recte respondens
hominem cum adiutorio dei et gratia posse esse sine peccato,
respondeat et ad alia capitula\'.
Numquid hic poterant iudices uel debebant incognita
et incerta damnare, quando nemo contra aderat, qui ea quae
ad uiduam reprehensibilia scripta dicebantur Pelagium scripsisse
conuinceret? ubi profecto parum esset codicem ferre et
de scriptis eius haec legere, nisi et testes adhiberentur, si
illa scripta sua esse etiam cum recitarentur negaret. uerumtamen
in his quoque fecerunt iudices. quod facere potuerunt,
interrogantes Pelagium, utrum anathematizaret illos qui talia
sentiunt, qualia se negauit scripsisse siue dixisse. quos ubi
se tamquam stultos anathematizare respondit, quid amplius de
hac re iudices aduersariis absentibus quaerere debuerunt?
An et illud fortasse tractandum est utrum recte dictum
sit non tamquam haereticos, sed tamquam stultos anathematizandos
qui ita sentirent, quoniam dogma non esset? sed
U 2 qui F 6 inconuersi U inconuertibilis Ll 8 negas
te FVSd 9 sic] sicut F quas stultos U 11 propria uoce onto FVS
12 incertum d 13 esse posse UFlP 15 nunquid FFX 16 ad
herat L adhereat L1 adherat U 17 reprehpnsibilis Fl p. = Pelagius
(itu et in cas. obl.) LULaFF1 19 scripturis F hoc Ll Y2S1 nisi
et] quia 1\'281 20 uerumptamen Fl 21 hiis FFl quoque] quodque F
22 anathemaret F 23 ibi FlVSl ille 8 27 est V
haereticus, recte se in praesentia iudices abstinuerunt.
non enim, si quisquam uerbi gratia dixerit aquilarum pullos
paterno ungue suspensos et radiis solis oblatos, si oculis
palpitauerint, tamquam adulterinos in terram luce quodam
modo conuincente dimitti, si forte hoc falsum est, haereticus
iudicandus est. et hoc quidem, quia in hominum doctorum litteris
inuenitur famaque uulgatum est, nec stulte dici putandum est,
etiam si uerum non est, nec fidem nostram, propter quam
fideles uocamur, ant creditum laedit aut creditum iuuat. porro
si ex hoc <sensu quis> (?) contenderit animas rationales
inesse uolucribus ex eo quod in eas reuoluantur humanae, tum
uero tamquam haeretica pestis ab auribus animoque pellenda
est agendumque et demonstrandum, etiam si hoc de aquilis
uerum est, sicut multa mira ante oculos nostros de apibus
uera sunt, longe tamen ab huius modi irrationabilium animantium
quamuis mirabili sensu distare rationem, quae non
hominibus et pecoribus, sed hominibus angelisque communis
est. multa uero etiam stulta dicuntur ab imperitis et uanis
nec tamen haereticis, qualia sunt eorum qui de alienis artibus,
quas non didicerunt, temere iudicant aut immoderato et caeco
affectu uel laudant quos diligunt uel uituperant quos oderunt
et quicquid aliud in consuetudine sermonis humani non statuto
dogmate, sed passim, ut ad tempus occurrerit, per stultitiae
add. e) L diffiniendus LULlFlP 2 abstinuerunt
VISld: abstulerunt codd. VS 5 aduersarios U adulterimos V
6 hoc forte UL]FFlP 7 est om. F quidem om. FVSd 9 uerum
corr. m. 2 ex unum F 11 ex hoc sensu quia Vld: ex hoc seuis (an
senis in L dubium) q (quod P) LLXP hoc senis que F ex hoc souis
quod UFl hoc senis quod V ex hoc uenit quod S rationabiles FVSd
12 humanae om. S tamen l;lęrQ L tamen Ll UpI tunc uero S 14 aquilis
ue add. m. 2 F 16 uera suntj una forte F una sorte F2 ab
huius modi] ad hoc UF ab hoc X1 ab his P innarationabilium U
17 mirali (li s. 1, m. 2) L mirabilis FV2 similis Sl 19 uere 8 etiamj
que L1 que P stulta etiam P 20 de om. U 21 tenere U 22 uel
alt.] et Ll 24 dogmatorum U sed-leuitatem oin. F occurrit S
multos denique de his paululum admonitos talia dixisse
mox paenitet. ita ea non placito quodam fixa retinebant, sed
quasi undecumque rapta et non considerata profuderant. uix
est autem carere istis malis, et quis est qui non labitur
lingua et offendit in uerbo? sed interest quanto, interest
unde, interest postremo utrum admonitus corrigat an pertinaciter
defendendo etiam dogma faciat, quod leuitate, non dogmate
dixerat. cum igitur omnis haereticus consequenter et
stultus sit, non autem omnis stultus continuo sit appellandus
haereticus, recte iudices insertum stultiloquium propria uoce
Pelagium anathematizasse dixerunt, quia et si haeresis esset,
procul dubio stultiloquium est. proinde quicquid illud sit,
generalis uitii nomine appellauerunt. utrum autem ex aliquo
dogmate ista sint dicta an uero non fixa placitaque sententia,
sed facile emendabili uanitate, quoniam ille qui audiebatur
quoquo modo dicta essent sua esse negauerat. discutiendum in
praesentia non putarunt.
Nos sane cum hanc Pelagii defensionem in illa quam
prius accepimus chartula legeremus, aderant quidam sancti
fratres, qui se Pelagii libros exhortatorios uel consolatorios
ad quandam uiduam conscriptos, cuius nomen non esset
expressum, se habere dixerunt et admonuerunt requirendum,
utrum illic ista quae sua negauit essent forte conscripta,
quoniam hoc et ipsi se ignorare asserebant. tum uero cum
super nomine Caelestii IV 3 Liuaniam nominat (cf. XLVIII 102 M.) autem m. 1 F 2 multo m. 1 L de iis S amonitos
LLlFFl 3 eaj etiam PV281 eo FVS quondam FV2Sl quodnam S
fixi FV2S1 4 desiderata PV281 consiJerant 8 6 ostenditur (in mg.
m. 2 offendit) F in om. F quantum UL11?I?IPVsd 7 amonitus L
9 et consequenter stultus S consequenter-haereticus om. m. 1 Fl
11 incertum Ud 13 stultiloquium esset ULld 15 non om. m 1 F
pacitaque m. 1 F 16 facili m. 1 F 17 quo modo ULaFFlVSP m. 1
negauerant Fl in om. Fl 19 cum om. m. 1 Ll illo m. 1 Fl
22 est FPVSd 24 utrum] unum L* 25 sc om. V
affirmabant autem illi qui protulerant codicem ante quattuor
ferme annos se istos tamquam Pelagii libros habei;e coepisse
nec umquam utrum eius essent ab aliquo se audisse dubitari.
considerantes itaque optime nobis seruorum dei cognitam
fidem de hac re non posse mentiri, restare uidebatur, ut
Pelagium potius in episcopali iudicio crederemus fuisse
mentitum, nisi fieri potuisse cogitaremus etiam ante annos
tam multos aliquid sub eius nomine, non tamen ab illo fuisse
conscriptum; neque enim isti eosdem libros ab ipso se accepisse
uel quod ipsius essent ab eodem audisse dicebant. nam
et mihi quidam fratres nostri nonnulla opuscula sub meo
nomine - in Hispaniam uenisse dixerunt, quae quidem ab eis
qui alia nostra legissent non agnoscerentur, ab aliis tamen
nostra esse crederentur.
Illud sane quod Pelagius suum esse confessus est,
adhuc latebrosum est; sed puto quod in istorum gestorum\'
consequentibus partibus elucebit. ait enim: \'posse quidem
hominem esse sine peccato et dei mandata custodire, si uelit.
diximus; hanc enim possibilitatem deus illi dedit. non autem diximus quod inueniatur aliquis ab infantia usque ad senectam
qui numquam peccauerit, sed quoniam a peccatis conuersus
proprio labore et dei gratia possit esse sine peccato, nec
tamen per hoc in posterum inconuertibilis\'. in his uerbis quam
dicat dei gratiam prorsus latet; et iudices quidem catholici
nullam aliam intellegere potuerunt, nisi quam nobis plurimum
apostolica doctrina commendat. haec est enim, qua nos liberari
VSd 2 protulerunt V 5 congnitam U 6 re om. Fx
7 pelagius L1 potius om. Ll 9 tam] tamen IJF1 ab] sub FV-
10 se om. S 11 audiuisse 8 12 meo] modo L\'PI m. 1 13 yspaniam
L hyspaniam FFl iis VSd 14 agnoscentur m. 1 F 16 Cap.
VII S 18 eluebit m. 1 F 19 hominem om. S 20 diximus enim
hanc LULWPVW enim om. FVS 24 tamen post hoc FVSd
haec V inconuersibilis VSd 26 potuerant V plurimum add. in
mg. m. 2 F[ 27 commendet F hoc F
Christum dominum nostrum et pro qua impetranda oramus,
ne intremus in temptationem. haec gratia non est natura,
sed qua subuenitur fragili uitiataeque naturae; haec gratia non
est legis scientia, sed ea est, de qua dicit apostolus: non
irritam facio gratiam dei; nam si per legem iustitia,
ergo Christus gratis mortuus est, et ideo non est littera
occidens, sed spiritus uiuificans. scientia quippe legis sine
gratia spiritus operatur in homine omnem concupiscentiam.
peccatum enim, inquit, non cognoui nisi per legem; nam
concupiscentiam nesciebam. nisi lex diceret: non
concupisces. occasione autem accepta peccatum per
mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam.
neque ista dicendo legem uituperat, immo etiam laudat, cum
dicit: lexquidem sancta et mandatum sanctum etiustum
et bonum. quod ergo bonum est, inquit, mihi factum
est mors? absit, sed peccatum, ut appareat peccatum,
per bonum mihi operatum est mortem. et iterum legem
laudat dicendo: scimus enim quia lex spiritalis est; ego
autem carnalis sum, uenumdatus sub peccato. quod
enim operor ignoro; non enim quod uolo hoc ago, sed
quod odi illud facio. si autem quod nolo hoc facio,
consentio legi, quoniam bona est. ecce iam legem nouit
et laudat eique consentit, hoc est eam bonam esse consentit,
quoniam quod illa iubet hoc et ipse uult et quod illa uetat
et damnat hoc et ipse odit, et tamen quod odit hoc facit.
II Cor. 3, 6 10 Rom. 7, 7. 8 15 Rom. 7, 12. 13 19 Rom. 7, 14-16 LLIP Cap. VJI FFlUV Cap. 7 in mg. S etJ sed
ULI VS set L 3 natura-non est om. S 6 faciam Vd si om. S
10 inquit om. S nam] inquam LULX nam (in ras. m. 2) F 11 diceretur
U 12 peccatum cm. S 14 nec Lxd ita VS. 16 quid
LUFFlP mihi om. FV2 17 apparet FS1 18 iterum legem] utrum F
19 dicendo legem F quod VSd 20 uenundatus ULXF 23 nouit
UYISld: monuit LVFFlPVS 24 et om. VSd
concupiscentia, inest uoluntas bona et ualet operatio mala.
hinc est quod duabus inter se legibus colluctantibus, dum
legi mentis lex repugnat in membris et captiuat sub lege
pecc.ati, a confitente exclamatur et dicitur: infelix ego homo,
quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei
per Iesum Christum dominum nostrum.