VIII. Nisi forte hinc rursus quispiam moueatur: cum
Mattheus dixerit ideo timuisse Ioseph cum puero redientem
ire in Iudaeam, quia pro patre suo Herode Archelaus filius
eius ibi regnabat, quomodo potuit ire in Galilaeam, ubi alius
filius eius Herodes tetrarches erat. sicut Lucas testatur? quasi
uero ipsa sint tempora, quibus tunc puero timebatur, quae
nunc Lucas commemorauit, quae usque adeo mutata erant, ut
in ipsa Iudaea non iam rex esset Archelaus. sed Pontius Pilatus
non rex Iudaeorum, sed praeses erat, cuius temporibus agentes
sub Tiberio Caesare filii maioris Herodis non regnum habebant,
sed tetrarchiam. quod utique nondum factum erat, quando
Ioseph timens Archelaum in Iudaea regnantem se in Galilaeam
cum puero contulit, ubi et ciuitas eius erat Nazareth.
VIIII. An forte et hoc mouet, quomodo dicat Mattheus
propterea cum puero Iesu parentes eius isse in Galilaeam, quia
metu Archelai ire in Iudaeam noluerunt, cum propterea magis
om. W tetrarca HAE, te thar archa W grecum BRTD2V
N AEL, gregum D1 CP 2 a] ut R indictam CPl resonat]
sonat Q, finit fragm. alt. W 4 redientem BBT, rediente H.A.E\'LSU,
redeuntem V ONM E* ax, redeunte D CPF edd. 5 iudaeura
Bl, iudeam B CPF herode om. PY, herodem B 6 ibi] ubi Bl L
potuerit l m 7 herodis HAEL tetrarces HI, tetrarchae (-cae E)
AELU1, tetrarcha U2 iy.w edd. quiasi B, quia p 8 ipsa sint]
ipsa in (in exp. m. 1) B, ipsas in M\\ ipsa sin* EL 9 muta A1E1L
10 iudeam Cx archilaua ClP pilatus BRTD ONM, pilatus qui
cet., edd. 11 non] non iam BRT rei] ex Bl agentis BT
MQ, agendis HAELU r g, gentes CP 12 fili Bl habebant om.
M, habeant Bl 13 tetrarchian CPF, tetrarc*iam E, tetrarciam L
erat] fuerat p 14 archilaum C\'P in pr. om. AlEL iudeam
CP ElL se] sed Bl 15 intulit AELU orr 16 et om. HAELU T
mobet Bl 17 eiussisse in B quia metu] quaetu Bl 18 archilai
CI P ire in iudeam B, i in iudaeam B, in iud. ire cet., edd. propteream
Bl
Galilaeae, sicut Lucas non tacuit. sed intellegendum est, ubi
angelus in somnis in Aegypto dixit ad Ioseph: surge et
accipe puerum et matrem eius et uade in terram
Israhel, sic intellectum esse primo a Ioseph, ut putaret
iussum se esse pergere in Iudaeam — ipsa enim primitus intellegi
potuit terra Israhel — porro autem posteaquam conperit
illic regnare filium Herodis Archelaum, noluit obicere se illi
periculo, cum posset terra Israhel etiam sic intellegi, ut et
Galilaea illic deputaretur, quia et ipsam populus Israhel
incolebat. quamquam et alio modo solui possit haec quaestio.
quia potuit uideri parentibus Christi cum puero, de quo talia
per angelica responsa cognouerant, non esse habitandum nisi
in Hierusalem, ubi erat templum domini, et propterea redeuntes
ex Aegypto illuc eos ituros fuisse et illic habitaturos, nisi
Archelai praesentia terrerentur. neque enim diuinitus iubebantur
ibi habitare, ut de Archelao quod timebant deberent contemnere.
narrat, ibant parentes eius per omnes annos pueritiae Christi
in Hierusalem, si Archelai timore illuc prohibebantur accedere?
hoc mihi dissoluere non esset difficile, nec si aliquis euangelistarum
expressisset, quamdiu ibi regnaret Archelaus. fieri
enim poterat, ut per diem festum inter tam ingentem turbam
Bl nazaret B 2 galilea B 5 a] ad Bl 8 herodes Bl
M om. D se obicere T 9 possit D C2 et] a BlBT, del. B3, om.
B Al 10 ipsa B 11 quaestio om. B 12 parientibus L 13 cognouenmt
HAELU, didicerant prael 14 in om. r proptera Bl
redeunt ElL 15 et om. B illic] add. eos p habituros B
16 archilai CP, abarchelai B inbebantur] habebantur (ur exp.) M
17 ibi] ubi M archil- CP (et sic saepius infra 21, p. 120, 4 et 7)
19 aliquis hoc HAELSU TK 20 pueritia CP 21 illic IP 22 dissaluere
Bl, soluere g express. enang. r expreaisset AELS, add.
et M ELU T 23 quandiu B, quando RT regnarit Bl Q
habitare metuerent, ut nec sollemnitate praetermissa essent
inreligiosi nec continua mansione conspicui. cum uero etiam
de regno Archelai, quam fuerit diuturnum, omnes tacuerint,
iste quoque intellectus patet, ut quod Lucas dicit per omnes
annos eos ascendere solitos in Hierusalem tunc accipiamus
factitatum, cum iam non timeretur Archelaus. quod si Archelai
regnum aliquanto diuturnius ulla praeter euangelium prodit
historia, cui fides habenda uideatur, illud quod superius dixi
suffecerit, quod ita timebant parentes pueri habitationem in
Hierusalem, ut tamen propter dei timorem festiuitatem
sollemnem non praetermitterent, in qua latere facillime possent.
neque enim incredibile est captatis temporibus oportunis uel
dierum uel horarum accedere homines ad ea loca, in quibus
esse formidant.
XI. Hinc etiam illa soluitur quaestio, si aliquem monet,
cum iam sollicitus esset ille maior Herodes perculsus magorum
nuntio, quod rex Iudaeorum natus fuisset, quomodo potuerint
conpletis diebus purgationis matris eius tuto cum illo ascendere
in templum, ut fierent circa eum secundum legem domini
quae Lucas commemorat. quis enim non uideat etiam illum
unum diem regem multis occupatum latere potuisse? si autem
illud ueri simile non uidetur, quod Herodes, qui ualde sollicitus
expectabat, quid sibi magi de puero renuntiarent, post
2, 22 23 cf. Matth. 2, 8 M sollemnitatem Olp 8 inregioai
Bts1, inrelegiosi L etiam] iam g 4 omnes tacuerint quam fuerat
diuturnum p omnis ClPF1 tacuerunt CP r 6 eos om. B
accipiatur r 7 factitantum B1 si om. B 8 aliquantum g nulla g
bistoria prodit r a el 9 adhibenda g 10 safficerit B3 PFl ON HL,
suffeceret Cs, sufficeret B TD V M r, sufficiat r 13 incrediuile Bl
cap I tis Bl, eaptiaitatis g opportunis B ON elm 16 hinc] ineipit
tertium excerptum in W 17 herodis RT percussus V Q p magnorum
Bl 18 potuerunt p, potuerant r 20 fieret BT 28 aerissimile
Bl herodis RT balde Bx 24 nnntiarent RT p
matris eius et peracta circa infantem sollemnitate
primogenitorum in templo Hierusalem, post etiam profectionem
eorum in Aegyptum in mentem illi uenerit quaerere animam
pueri et necare tot paruulos, si hoc ergo mouet, omitto dicere,
quot et quantis occupationibus regia cura distendi potuerit et
per plurimos dies ab illa intentione uel auerti omnino uel
inpediri. neque enim enumerari possunt causae, quibus hoc
potuerit accidere, quas tamen multas et magnas esse potuisse
nemo ita rerum humanarum inexpertus est, ut aut neget aut
dubitet. cuius enim cogitationi non occurrat, quam multa alia
terribiliora regi nuntiari potuerint seu uera seu falsa, ut qui
regem infantem post aliquot annos sibi uel filiis suis aduersaturum
timuerat aliquorum magis propinquantium periculorum
terroribus agitatus ab illa cura mentem abreptam in aliis
proxime cauendis potius occuparet? ut ergo haec omittam,
illud dico, posteaquam nihil Herodi magi renuntiauerunt, eum
credere potuisse illos fallacis stellae uisione deceptos, posteaquam
non inuenerunt quem natum putauerant, erubuisse ad
se redire adque ita eum timore depulso ab inquirendo ac persequendo
puero quieuisse. cum ergo post purgationem matris
eius in Hierusalem cum illo uenissent et ea gesta essent in
om. BR MQ sentit EL 7 3 in t. in hieruBalem CPV
4 aegyptom Bl Hl 5 necare (ca 8. l.) B, necaret RT paruolos H
si* P 6 quot] quod CP N1 W distentii Bl et om. Bl 7 auertiret
C1, auerti... F, auerteret C2, anerterit P 8 impedirit C1 enumerari
B, enumerare CP 9 potueritj potuit p accidere om. Ã,
accedere P N H 10 expertus (tu exp. Bs) B M x, inexperitus L
11 cogitationi] dubitationi x 12 regi nuntiari] renuntiari B ut]
aut A&LSU qui a. I. L, quod r 13 regi r aliquod HElL
sini Bl 14 timuerit H 15 adreptam CP in aliis] malis g 16 occupare
W 17 nihil om. CV magi om. W renantiauerunt Bl, non
renuntiauerunt V 18 fallacis BRT MElLI, fallaci cet., tdd. stellae
om. r, tellae ElLl 19 inbenernnt Bx putauerunt M 20 timere CP
22 eius] sue p, add. quae CP, add. quia p e ) uenissent (e ad initium
lineae praem. m. 2) N et ea gesta essent om. P1
de illo prophetantium, cum coepissent ab eis qui audierant
praedicari, ad pristinam intentionem reuocatura erant animum
regis, admonitus per somnium Ioseph cum infante et matre
eius fugit in Aegyptum. deinde diuulgatis rebus, quae in
templo factae dictaeque fuerant, Herodes se a magis sensit
inlusum ac deinde ad Christi mortem cupiens peruenire multos
infantes, sicut Mattheus narrat, occidit.
XII. Mattheus ergo de Iohanne ita contexit:
autem illis uenit Iohannes baptista praedicans in deserto
Iudaeae
enim regnum caelorum.
est per Esaiam prophetam dicentem: uox clamantis
in deserto: parate uiam domini, rectas facite semitas
eius. Marcus quoque et Lucas consentiunt hoc Esaiae testimonium
esse de Iohanne. nam plura uerba etiam consequentia
ex eodem propheta Lucas comrnemorauit, cum de baptista
Iohanne narraret. Iohannes autem euangelista ipsum Iohannem
baptistam de se ipso idem testimonium Esaiae protulisse
commemorat, sicut nunc Mattheus dixit quaedam Iohannis
uerba, quae alii non dixerunt. praedicans, inquit, in deserto
15 cf. Marc. 1, 3; Luc. 3, 4 18 cf. Ioh. 1, 23 om. CP 3 praedicare F ad] aa (a alt. exp. m. 1) B
ittentionem Bx reuocaturi (i add. m. 2) erant W, reuocauerant r
animam Q 4 somnum P1 N pg 5 aegypto C deinde om. N
diuulgatis BRT, deuulgatis N1, dinulgatis autem N2, uulgatis cd., edd.
6 templum BRTD factaeq- dicte Bl, facta dictaeque C\' fuerunt
M, erant p a om. AEU Y 7 multos 8. I. add. T 8 occidit]
finiunt excerpta W 9 ergo] uero CPVF ON pgelm, om. (spatio
uacuo rel.) M iohann.e (eraa. a) B complexit g 10 iohannis B
C\'P HL 11 adpropinquabit (appr. F, apr. p) R2D1 C1 Y HElL
pgra 13 seiam Bl, isaiam N EL clamantes Cl Hl 14 pa.
ratem B 15 hoc] ita. B 16 consequentiam B 18 narrarent CP
iohannis CP 19 baptista B se om. B eseiae B 20 matheus
nunc gr
enim regnum caelorum. haec uerba Iohannis alii praetermiserunt.
iam uero quod sequitur Mattheus et adiungit:
hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam
dicentem: uox clamantis in deserto: parate uiam
domini, rectas facite semitas eius, ambigue positum
est, nec elucet, utrum ex persona sua idem Mattheus hoc
commemorauerit, an adhuc uerba eiusdem Iohannis secutus
adiunxerit, ut totum hoc Iohannes dixisse intellegatur: paenitentiam
agite, adpropinquauit enim regnum caelorum.
hic est enim qui dictus est per Esaiam prophetam, et
cetera. neque enim hoc mouere debet, quia non ait (ego sum
enim qui dictus sum per Esaiam prophetam\', sed ait hic est
enim qui dictus est. solet quippe esse talis locutio et
ipsorum euangelistarum Matthei et Iohannis. nam et Mattheus
dixit: inuenit hominem sedentem in teloneo, nec dixit
\'inuenit me\', et Iohannes: hic est, inquit, discipulus, qui
testimonium perhibet de his et scripsit haec et scimus
quia uerum est testimonium eius, non dixit \'ego
sum\' aut \'uerum est testimonium meum\'. dominus autem ipse
saepissime dicit filius hominis aut filius dei, et non dicit
\'ego\', et: oportebat, inquit, Christum pati et resurgere
Marc. 8, 31; 38 Ioh. 5, 25 22 *Luc. 24, 46 B, iudeae RTD P adpropinquabit (appr. V, apr. p) R2Dt
CSF ElL pgr a 4 qui dictus est] qui dictus B (&
B (ueron.) prophetam isaiam r a elm 5 clamantes C HI 6 anbiguae
B, ambiguae R 7 sua] esaiae B2 8 commemorat A1, -ret g, -rauit r
sequBtus Bl P 0, sequuturus B2 9 adiunxit p r 10 adpropinquabit
D CPV AE1L rael 11 est pr. om. E1 enim om. CPVF \'f p
esaeiam B prophetam] add. dicentem V 12 mobere Bl enim
sum r 13 eseiam B eat enim om. p 14 esse om. Q, esset Hl
tales C\'P\', aliis H.AIE\'L, quasi de aliis ael talis esse locutio y,
talis locntio esse X r et om. R X r ^ iohannes AE1L nam in
ras. N 16 teloneo] caeloneo JB1, theloneo AlU r, teloginio (gi in
ras.) H, theolonio p g, telonio m v 17 iohannis ClP H 19 eius]
est Bl 20 suum B 22 resurgere] add. a mortuis V l m v
Iohannes baptista, cum dixisset: agite paenitentiam, adpropinquauit
enim regnum caelorum, de se ipso adiungere
quae sequuntur hic est enim qui dictus est per
Esaiam prophetam, et cetera, ut post uerba eius Mattheus
ita narrationem contexat: ipse autem Iohannes habebat
uestimentum de pilis camelorum, et cetera. quod si ita
est, non mirum si et interrogatus, quid diceret de se ipso,
sicut narrat Iohannes euangelista: ego, ait, uox clamantis in
deserto, sicut iam dixerat praecipiens, ut agerent paenitentiam.
de uestitu uero eius et uictu ita Mattheus sequitur dicens:
ipse autem Iohannes habebat uestimentum de pilis
camelorum et zonam pelliciam circa lumbos suos.
esca autem eius erat lucustae et mel siluestre. hoc
et Marcus dicit paene totidem uerbis, ceteri autem duo tacent.
Sequitur ergo Mattheus et dicit:
Hierosolyma et omnis Iudaea et omnis regio circa
Iordanen
peccata sua.
1, 6 a 16 *Matth. 3, 5—12 RTD F2 HAELU yrc v tertio die om. Y ait] dixit l
2 iohannis CXP adpropinquabit D V L pge 3 se om. RT 4 enim
bis Bl 5 eseiam B 9 ait om. B clamans B 10 dixi erat AE
11 uestimentu CxFl, aestimento C2PYF2 cfi prael uero BRTD ael,
om. M, autemp, ergo cet. ita] etiam B 12 haueuat Bl uestimentum]
bestitum B\', uestitum B2R (ueron.) 13 zona pellicia (-tia NM) ONMQ
pelliceam n gelm lurouoa B suos BRTD rael (corb.), eius cet.
14 lacustae BR, locnstae TD OlMQ rlm, lucusta F H, locusta CPV
02N ALU pgae siluaestrae B, siluestrae EL. silu. edebat IP-ALU t
K a e (Marc. 1, 6) 15 autem] auditem Bl 16 XIII Sequitur (capitum
numeri deinceps uno pl. usque ad XXXII) M exibat 22 CPF Q E* r v,
exiuat B, exibant V, exiebat (exsi,bat 0) TD ON2M1 HAWLU g. exbibat
N1 hiernB- C H-AEL, -lima RT VF N L 18 iordanen RTD F
M, iordannem B EL, iordanne C1, iordane P, iordanem cet. et
baptizabantur in iordane om. CP AEL in iordanem Bl ab eo in
iordane D Q v 19 fariseorum B, phariseorum PF N
eis: progenies uiperarum, quis demonstrauit uobis
fugere ab ira futura?
paenitentiae
habemus Abraham; dico enim uobis, quia potest deus
de lapidibus istis suscitare filios Abrahae.
securis ad radicem arborum posita est; omnis ergo
arbor, quae non facit fructum bonum, exciditur et in
ignem mittitur.
paenitentiam; qui autem post me uenturus est fortior
me est, cuius non sum dignus calciamenta portare;
ipse uos baptizabit in spiritu sancto et igni,
uentilabrum in manu sua et permundabit aream suam
et congregabit triticum suum in horreum, paleas
autem conburet igni inextinguibili. haec omnia dicit et
Lucas eadem paene uerba Iohannis expromens. et ubi aliquid
uarium est in uerbis, ab eadem tamen sententia non receditur,
uelut cum dicit Mattheus Iohannem dixisse et ne uelitis
dicere intra uos: patrem habemus Abraham, ille autem
BTD F Q, sadducheorum 22, saducaeorum H, saduceorum
VAEL, saduchcorum N 2 quis-horreum om. T, add. et
cetera usq. ad illud nbi ait T demonstraoit] ostendit V (cf. Luc.
3, 7) 3 fugire CtP El ab ira futura BR HAELU (ueron. sgm. Eg.
RIO.), a futura ira CPVF ONQ pgaelm (corb.), a (ab D) uentura ira
D M rx (V 4 uellitis H,
uelletis ClPFl 5 quia BRD, quoniam cet., edd., v potens Ml, potens
est D V Q HA2U pgrv (86varat, potest opt. Vulg. codd.) dl Bl
6 de BRD v, ex CPVF ONMQ HAELU edd. (uerc. veron. corb. brix.)
habrahe Q, arborae B 7 arboris HLU prae omnes Cl 8 exciditur
ClF ONlMlQ ElLl ... mittitur Bl ONlMlQ ElL, excidetur... mittetur
cetedd., v (exxoKtetat... Bl baptizo uos V y v
in pr. om. V 10 me s. Z. M 11 cui ElL calceam. Z m 12 uobis P
baptizauit B ClPF M L 13 pennandauit Bl 14 congregauit B Q
horreom] add. suum M 16 iohannis] subanni (exp. m. 2) B eipromens
B OF1 O BlEIL g, eiprimens cet. 17 sententiam Bl 18 iohannen
CP, iohanne B nellitis CP H ille autem--abraham om. A lL
ego quidem uos baptizo in aqua in paenitentiam, ille
interponit interrogationem turbarum, quid facerent, et eis
respondentem Iohannem de bonis operibus tamquam de fructibus
paenitentiae, quod Mattheus omisit, deinde in cordibus
suis cogitantibus de illo, utrum ipse esset Christus, eum dicit
respondisse ego quidem aqua baptizo uos, non dixit (in
paenitentiam\'. deinde Mattheus: qui autem, inquit, post me
uenturus est fortior me est, ille uero: uenit autem,
inquit, fortior me. item Mattheus: cuius non sum, inquit,
dignus calciamenta portare, ille autem: cuius non sum
dignus soluere corrigiam calciamentorum eius. quod
et Marcus dicit, cum cetera taceat. nam post commemoratum
habitum et uictum eius secutus ait:
procumbens soluere corrigiam calciamentorum eius.
spiritu sancto. de calciamentis ergo hoc a Luca distat, quod
addidit procumbens, de baptismo autem hoc ab utroque,
quia non dixit et igni, sed tantum spiritu sancto. sicut
enim Mattheus, ita et Lucas dixit et eodem ordine: ipse uos
baptizabit in spiritu et igni, nisi quod Lucas non
3, 11 b; Luc. 3, 16 b 10 Matth. 3, 11 c; Luc. 3, 16 c 14 Marc. 1,
6b-8 om. F1 iste] ille B, om. RTD 2 qui.
dem] inquid CP, inquit V paenitentia AELU ille om. B,
ille scilicet lucas r 4 iohannen CP 5 in om. BBT 8 paenitentia
B AEL inquit om. TD, inquid CPFI 9 uenturus est post me CPV
uenturum Bx illi &PF1 ueniet Q v autem om. V$r 12 eine
om. CPF ON AEU Tlt pg 18 post commemoratum om. A*EL
15 sum om. EtL 16 eius om. ONQ 17 baptizoni uos B1, baptizo
uiuos A, baptizo uos V N g baptizauit BItlT1 18 a luca distat]
aliud iste HAELU, aliud distat g 20 et igni-lncas dixit om. B
tantum HAELU e, add. in cet. 21 uos] uero aeI 22 baptizauit
BRl ClPF M H L in spiritu] add. sancto BBTD M nisi quod
-in spiritu sancto om. CPF g
his tribus adtestatur Iohannes euangelista, cum dicit: Iohannes
testimonium perhibet de ipso et clamat dicens:
hic erat quem dixi: qui post me uenit ante me factus
est, quia prior me erat. sic enim ostendit tunc eum hoc
dixisse, quando eum illi dixisse commemorant, repetisse autem
et commemorasse quod iam dixisset, cum ait: hic erat quem
dixi: qui post me uenit.
Si ergo quaeritur, quae uerba potius Iohannes baptista
dixerit, utrum quae Mattheus an quae Lucas eum dixisse
commemorat an quae Marcus in ipsis paucis quae illum
dixisse posuit tacens cetera, nullo modo hinc laborandum esse
iudicat qui prudenter intellegit ipsas sententias esse necessarias
cognoscendae ueritati, quibuslibet uerbis fuerint explicatae.
quod enim alius alium uerborum ordinem tenet, non est utique
contrarium. neque illud contrarium est, si alius dicit quod
alius praetermittit. ut enim quisque meminerat et ut cuique
cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare
sententiam, ita eos explicasse manifestum est.
Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet,
quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem
creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam
temporalibus signis et linguis hominum dispensato
summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari
mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel
1, 15 15 cf. c. Faust. 3, 15 RT et igni om. BRTD 2 iohannia H dixit D
3 ipso] his M, se ipso AU clamabat M JEP 5 hoc om. HAELU r g
8 qui] quia Bl 11 commemorat-dixisse om. B eum r 12 hic B
AJELU T esse s. I. H 14 ueritate H1, ueritatis H1 AELU a
15 alium om. R tenet] ae Bl 16 aliud dicit AE1LU1 17 queq; H
at alt. om. AlEL af 22 per creaturas Q 23 homini g dispens.
snmmum om. Q dispento B, dispensatum M2 AU 25 si pl. r.
quam om. B, ei quod 8. L suppl. B2
eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum,
siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba
proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit
uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur,
siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut
congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum
explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue
ad inluminandam declarandamque sententiam nihil quidem
rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi
concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis
id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum
enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus
sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum
nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit,
quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis
per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium
securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo
modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab
altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo
praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum
aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit
nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit,
quale illis accidisse monstratur. et quanto magis ad mores
optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti
g, explicata praeI aut] ut CPVF HAU
a ael eine m. o. uerborum om. Q 4 prophetantur B, proferant r
recondanti EL occurrerit B, occurrit cet., edd. 5 aliisj illis r
6 istatuit B ut om. OPF1, s. l. add. F2 7 modus ut temporis (ut
8. l. C, eras. F) OPFt, modus tempori Y, m. temporis p sufGcit
HAFPLU sibi] siue B, si BT 11 re 2?1 CP quaeuis HAeaLU
12 id] hic BlBT, hoc B2 13 nuntiare CP 14 potentia CP gerere
Et L 17 formandam HA2 r 18 pluribus] add. hominibus r 19 mendatio
CP ElL 20 ita om. e 21 cum] quam B 23 tali CP
accideret CPF1 accedisse Q H 24 quantum CP 25 mendatium
CP eminenti BB T M gELU gel, euidenti Y, eminente cet.
sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter
euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam
fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum
quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem,
quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus
sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse
adprobamus.
Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum
conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius
dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii
uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis
aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam
re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam
calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes
dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an
corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit,
ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit,
qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud
pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab
euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur,
sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet
aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta
portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam
B redigi (di del.) H debeamus e l mendatia
CP, mendacium r cum] si r 3 uarietate B P Nl 5 amplectandam
Bl r 6 ea.dem (eras. n) CPF 7 discrepent r ueritatem B
MI constituisse ilf1 r 10 est om. BBT . esse om. Y an om.
CPF1 pg 11 alius Fp 12 calciamenti om. p 14 uideatur g
15 quod B 17 dixerit p 18 uidetur uerum CPVF pg 20 falsitem
BI ab om. V M 21 angeliatis B dicet B P ElL ea CP
AEL p promittitur (itt eras. P) CP, dicuntur p 22 eam om.
CPVF p, ea a obliuiscendo] add. tacentur p 23 calciamenta—
dictum est om. L 24 et om. e l aliud om. BT ex eo-quid
alilld om. B quod dictum est om. Nl, quod est suppl. 8. I. Ns
existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio
tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non
sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta
portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud,
omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil intendit
Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam
eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de
soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis,
eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis
per calciamentorum commemorationem eandem significationem
humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit.
utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum
de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium,
cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non
dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat,
quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim
salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid
uelit qui loquitur.
XIII. Sequitur ergo Mattheus et dicit:
a Galilaea in Iordanen ad Iohannem, ut baptizaretur
ab eo.
ego a te debeo baptizari et tu uenis ad me? B, iohannen C 3 cui B 5 euangelistasum Bl 6 narrauerunt
B 8 quidlibet r siue diasoluendam (-da F) corrigiam
(-gia F) CPF 10 eundem Bl tinuit ClP qaisquis] si quis
BMTD r, quibus (bus in ras.) E* 11 eadem significatione humilitatem
r 12 nolumtatem (m fin. del. m. 2) B, uoluntatem CiP errauit
AELS T 14 dicemus 01, discimus B V ON HAELU T 15 cum]
quam B aliud om. R1 16 tamen om. R M, tantum p eius]
etiam HAELJJ 18 dicimus R querendum B quam] qua Bl
19 uellit CPl 20 ergo] autem AELJJ afw 21 a] in RT, om. N
iordanen (-nnen C) CPF ON HAELSU, iordane RT, iordannem B,
-anem cet. ad iohannem om. B ut* A, ubi S 22 ab eo] add. et
reliqua CPF1 iohannis ClP prohibebat autem Q eum] illum p
decet nos implere omnem iustitiam. tunc dimisit
eum. adtestantur et ceteri uenisse Iesum ad Iohannem. baptizatum
autem tres commemorant, sed tacent quod Mattheus ait
dixisse domino Iohannem uel Iohanni dominum respondisse.
confestim ascendit de aqua. et ecce aperti sunt ei
caeli et uidit spiritum dei descendentem sicut
columbam uenientem super se.
caelis dicens: hic est filius meus dilectus, in quo
mihi conplacui. hoc et alii duo, Marcus et Lucas, similiter
narrant; sed de uerbis uocis, quae de caelo facta est, uariant
locutionem salua tamen sententia. quod enim Mattheus ait
dictum hic est filius meus dilectus et alii duo dicunt
tu es filius meus dilectus, ad eandem sententiam
explicandam ualet, sicut superius tractatum est. uox enim
caelestis unum horum dixit, sed euangelista ostendere uoluit
ad id ualere quod dictum est hic est filius meus, ut illis
potius qui audiebant indicaretur, quod ipse esset filius dei,
adque ita dictum referre uoluit tu es filius meus, ac si
illis diceretur hic est filius meus. non enim Christo
indicabatur quod sciebat, sed audiebant qui aderant, propter
quos etiam ipsa uox facta est. iam uero quod alius dicit in
quo mihi conplacui, alius in te conplacui, alius in te
12 cf. Marc. 1, 10 et 11; Lnc. 3, 22 15 Marc. 1, 11; Luc. 3, 22
2 demisit Cl 4 tacet Bt 5 dnmino] dfim Hl dominum] dfio
CP, om. Fl 7 aqua] add. et reliqua CPF1 ecce om. ONMQ
sunt ei om. ÂtEtL, sunt (om. ei) R E2 aq rae (Tol.) 8 discendentem
E1 9 uenientem] et nenientem T edd., v 10 meus bis AE1
11 conplacni om. ElL, conplacni. A, conplacuit R (Foroiul.) et pr.
om. B 12 uariam B A-ElL 13 salba Bl 14 meus B. I. C 15 ad
eadem CPF1 sententia &PF 16 ualet et B transacturn R
17 ostendire C 18 hic est om. B 19 esse Cx, est AELSU g dei]
dauid HdEtLU 21 diceretur illis D r aelm meus] dei D r
24 conpiacui alius i. t. c. a. in te om. B alius in te conplacui om.
BT r compl. CP
sonuerit, quod libet accipiendum, modo intellegas eos qui non
eandem locutionem rettulerunt eandem rettulisse sententiam.
quae diuersitas locutionum ad hoc etiam utilis est, ne uno
modo dictum minus intellegatur et aliter, quam se res habet,
interpretetur. quod enim dictum est in quo mihi conplacui,
si uelit quis ita intellegere, ut deus in filio sibi conplacuisse
uideatur, admonetur ex eo quod dictum est in te
conplacui. si rursus ex hoc uno intellegat quisque in filio
patrem placuisse hominibus, admonetur ex eo quod dictum
est in te conplacuit mihi. ex quo satis apparet, quilibet
euangelistarum caelestis uocis etiam uerba tenuerit, alios ad
eandem sententiam familiarius explicandam uerba uariasse, ut
intellegatur hoc dictum esse ab omnibus, tamquam diceretur
(in te placitum meum constitui\', hoc est (per te gerere quod
mihi placet\'. illud uero quod nonnulli codices habent secundum
Lucam hoc illa uoce sonuisse quod in psalmo scriptum
est: filius meus es tu, ego hodie genui te, quamquam
in antiquioribus codicibus Graecis non inueniri perhibeatur,
tamen si aliquibus fide dignis exemplaribus confirmari possit,
quid aliud quam utrumque intellegendum est quolibet uerborum
ordine de caelo sonuisse?
Cantabr., cf. Fanst. ap. Aug. c. Faust. 23, 2; cf. luuenc. 1, 363 CP qui N1 2 sonauerit B quidlibet B accipiendum
modo BRT HElL, accipiendum dummodo AE2U f, accipe dummodo
cet., edd. 3 rettulerint r 5 se ree] series ClP. rea se praelm
6 mihi] add. bene g 7 uellit C1 itta Hl, ista H2A2U1 intellegere
om. H filio] add. suo 0 conplacuisse B CPV, placuisse
cet., edd. 9 conplacuit B si om. BTD hoc om. AlEL 11 apparet]
add. quod rael 12 uoces ClPl 13 eundem (a s. u) B
familiariua om. RTD explic. fomil. g 14 hominibus BR g
15 placitu B, conplacitum (compl. TD) BTD r constitui h. e. p. t. g.
q. m. placet om. B 16 habent (n 8. I.) B 17 lucan CP senuisae
BI ElL 18 genue C1, genuit H 19 inuenire CP periebatnr Bl,
peribeatur B2 20 aliquibus f. d. e. c p. quid om. B 21 quam] ei
HA2U2 quodlibet BPM AE\'LUI
non quando factum est narratur, sed uerba Iohannis baptistae
referuntur commemorantis, quid uiderit. in quo quaeritur,
quemadmodum dictum sit: et ego non noueram eum, sed
qui misit me baptizare in aqua, ille mihi dixit:
super quem uideris spiritum descendentem et
manentem super eum, hic est qui baptizat in
spiritu sancto. si enim tunc eum cognouit, cum columbam
uidit descendentem super eum, quaerendum est, quomodo
dixerit uenienti, ut baptizaretur: ego magis abs te debeo
baptizari; hoc enim ei dixit, antequam columba descenderet..
ex quo apparet, quamuis eum iam nosset — nam etiam
in utero matris exultauit, cum ad Elisabeth Maria uenisset —,
aliquid tamen in eo, quod nondum nouerat, columbae descensione
didicisse, quod ipse scilicet baptizaret in spiritu sancto
propria quadam et diuina potestate, ut nullus homo, qui
accepisset a deo baptismum, etiamsi aliquem baptizaret,
posset dicere suum esse quod traderet uel a se dari spiritum
sanctum.
est in desertum ab spiritu, ut temtaretur a diabolo.
quadraginta noctibus, postea esuriuit.
4, 1-5; cf. ib. 1—11 CP 4 ait] eat B ego om. C1 non noueram]
nesciebam v 5 me misit g 6 uides B\' discendentem CXP
8 ai] sic E1 cum] quando V 10 ..uenienti C aba BRTD F OQ
r, ad ClP, a cet. (cf. supra 130, 23). v debeo baptisari a te g 11 eij
et Bl P, om. M dixit ei RT descenderit CXPF 12 apparit Clp
etiam] add. et ELTJ y 13 belisabeth Bl, helisabeth QH, belisabet e l
15 dedicisse C1 baptizare RTD1 H, lauaret V in sancto spiritu Q
17 baptimum A1E1 18 tradiderit r 20 s. quod niatheus dicit p
21 deserto CPF1 (uere. brix. Eg. Hub. ForoiuZ.) ab] ad BI, a edd.
diabulo T CP HL 22 XLta bis C, XL bis L 23 esuriuit B* OM
Et, eauribit B1, Munit cet., edd., v
lapides isti panes fiant.
scriptum est: non in pane solo uiuit homo, sed in
omni uerbo, quod procedit de ore dei, et cetera usque
ad id quod dictum est:
et ecce angeli accesserunt et ministrabant ei.
totum hoc similiter Lucas narrat, etsi non eodem ordine. unde
incertum est, quid prius factum sit, utrum regna terrae prius
demonstrata sint ei et postea in pinnam templi leuatus sit,
an hoc prius et illud postea. nihil tamen ad rem, dum omnia
facta fuisse manifestum sit; et quod aliis uerbis easdem sententias
Lucas explicat, non semper commendandum est, quam
nihil depereat ueritati? Marcus autem adtestatur quidem eum
in deserto a diabolo esse temtatum quadraginta diebus et
noctibus; sed tacet, quid ei dictum sit quidue responderit.
item quod Lucas praetermisit, iste non tacuit, quod angeli
ministrabant illi. Iohannes uero totum istum locum praetermisit.
XVII. Sequitur narrans Mattheus:
quod Iohannes traditus esset, secessit in Galilaeam.
hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de
Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista,
priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et
Marc. 1, 12 et 13 18 Mutth. 4, 12 20 cf. Marc. 1, 14; Luc. 4, 14
21 cf. Ioh. 1, 39-2, 11 ras. N ea] est B1 2 isti lapides flant panel Q
3 scriptum est om. Tl in solo pane V prv niuet ON1 sx r
(ueron. corb. brix. Big. Lchf.), B, reliquid F OK1
Ael, reliquit cet., edd., v (Cl 8 sit] est B p 9 ei
om. Q pinam Bl, pinna AU, pennam C2, pinnaculum p eleuatus
RTD ait] est B 11 fuisse BBTD, esse cet., edd. 12 quam] cum
HAELU ay gael 13 testatur g cum C1P 14 diabnlo CXP g,
diablo V XLta CP etJ et XL r 15 quidue] uel quid V 16 lucas
quod RTD pretermittit L non om. Bl 17 illi] ei pg iohannis
ClP istud BzU locum om. B AU 18 mattheus narrane RTD r
autem om. BTD audisset] add. ihesus p g 19 iohannis ClP H,
iohanis L 20 hoc alt. om. CPVF p r m
cum antea Simon uocaretur. sequenti item die iam
uolentem exire in Galilaeam inuenisse Philippum et ei dixisse.
ut sequeretur eum. inde uentum est, ut etiam de Nathanahele
narraret. die autem tertio in Galilaea constitutum fecisse illud in
Cana de aquae in uinum conuersione miraculum. quae omnia
ceteri euangelistae praetermiserunt id contexentes narrationibus
suis, quod Iesus reuersus sit in Galilaeam. unde intellegitur fuisse
interpositos aliquot dies, quibus illa de discipulis gesta sunt,
quae interponuntur a Iohanne. non est autem contrarium ei
loco, ubi Mattheu narrat dominum dixisse Petro: tu es Petrus
et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam.
neque enim hoc nomen tunc accepisse intellegendus est, sed
tunc potius, quando ei Iohannes dictum esse commemorat:
tu uocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus, ut
eum hoc nomine appellaret postea dominus dicens tu es
Petrus. non enim ait \'tu uocaberis Petrus), sed tu es
Petrus, quod ei iam dictum erat antea tu uocaberis.
Deinde contexit narrationem Mattheus et dicit:
ciuitate Nazareth uenit et habitauit in
1, 42 19 *Matth. 4, 13 TD OPVF N H sequente (-tem P) CtPV item]
autem FPU tqK 8 nolente RlT, -ti RJ phylippum CP
4 inde] a. I. add. ad hoc N1 natanahelet B, natanahele F,
nathanahel D IDA U, nathanael M g e, nathanaele cet. 5 enarraret
AU, narreret CP in cana om. BRT 6 canan 2P AE1LU1,
chanan CP O, chana* NQ, chana. M, chana V EPU1 pr ae, canaan g
aqua CP in om. Bv 8 in Galilaeam sit elm 9 aliquoe
T Q 10 ei] eo RTD 12 aedificabo] fundabo p 13 enim] eum r
accipisse ClP intelligendum r 15 uocaneria Bl Mx HElL cefas
BTCP ut] et B 16 tu ee petrus postea dominus dicens CP 17 uocaneris
B et sic infra 18 sed tu es petrus om. L quo CP, quia r
19 derelicta Q 20 nazaret B A uenit et om. r anitanit Bt
cafernaum Cl, cafarnaum C2F OM, cafarnahum Q
cetera, quo usque sermo terminetur, quem habuit in monte.
in quo contextu narrationis adtestatur ei Marcus de discipulorum
uocatione Petri et Andreae et paulo post Iacobi et
Iohannis. sed cum Mattheus continuo coniungeret narrationem
prolixi illius sermonis, quem in monte habuit, posteaquam
multos curauit et eum multae turbae secutae sunt, Marcus
interposuit alia, quia docebat eos in synagoga et stupebant
super doctrinam eius. tunc ipse dixit quod et Mattheus post
illum prolixum sermonem, quia erat docens eos quasi
potestatem habens et non sicut scribae. narrauit
etiam de homine, a quo expulsus est spiritus inmundus, deinde
de socru Petri — in his autem Lucas ei consentit —, Mattheus
uero de isto demonio nihil narrauit; de socru autem Petri non
tacuit, sed postea.
In hoc autem loco, quem nunc consideramus, idem Mattheus
post uocationem discipulorum, quibus piscantibus iussit, ut
eum sequerentur, narrat eum circumisse Galilaeam docentem
Matth. 5, 1-48; 6, 1-34; 7, 1-29 7 cf. Marc. 1, 16-20; 29
8 cf. ib. 1, 21-22 10 Matth. 7, 29; Marc. 1, 22 12 cf. Marc.
1, 23-28 13 cf. ib. 30-31; cf. Luc. 4, 81-39 14 cf. Mattb.
8, 14-15 18 cf. Matth. 4, 23-25; 5, 1 BTD ONlM HElL, nammaritima Bl, maritima cet.,
edd., v (ctc Kao. BT g, neptalim D
CPVF NM HAJELU prael, nepthali B, nepthalim OQ, nephtaiim m,
nephthalim v (sed u. 15 vtffraXstv CantaJw.) 2 terminaretnr
r montem BT 3 contexto Q ei] et CPV pg 4 andraeae B10
5 eum B 6 montem B habuit in monte Q 7 curabit B turbam
secuti Bl 8 synagnga Cl 9 doctrinam BBT CP OQ HAELU1,
doctrina cet., edd. 10 qui BIRI 11 habens wi ras. B 12 spiritus
inmundus (imm. B CV) BRD CPV pg, inmundus (imm. ON) spiritus
cet. 13 de om. RT O. WL socrum BT, slIcro CPF1 Q
ei om. H1 ei lucae V consentio Bl 14 demonioeo V narrabit
HlEIL socro 221 CPF, socrus Q 16 idem] id eat B 18 circuisse
HAEL edd. praeter a galilea B
languorem et collectis ad illum turbis ascendisse in montem
et usum fuisse illo sermone prolixo. dat ergo locum intellegendi
tunc facta esse quae Marcus post electionem eorundem
discipulorum narrat, cum circumiret Galilaeam et doceret in
synagogis eorum, tunc etiam de socru Petri, sed eum postea
commemorasse quod praetermiserat, quamuis non omnia praetermissa
in narrationem reuocauerit.
Sane potest monere, quomodo Iohannes dicat non in Galilaea,
sed iuxta Iordanen primo Andream secutum fuisse
dominum cum alio, cuius nomen tacetur, deinde Petrum ab
illo nomen accepisse, tertio Philippum uocatum, ut eum sequeretur.
ceteri autem tres euangelistae de piscatione uocatos eos
dicunt satis inter se conuenienter, maxime Mattheus et Marcus.
nam Lucas Andream non nominat, qui tamen intellegitur in
ea naui fuisse secundum Matthei et Marci narrationem, qui
breuiter hoc perstringunt, quemadmodum gestum sit, quod
Lucas apertius explicauit commemorans ibi etiam miraculum
super captura piscium et quod ex ipsa naui dominus prius
fuerit locutus ad turbas. hoc etiam uidetur distare quod tantum
Petro a domino dictum commemorat ex hoc iam
homines eris capiens, quod illi ambobus fratribus dictum
esse narrarunt. sed potuit utique prius hoc Petro dici, cum
cf. Marc. 1, 16 15 cf. Luc. o, 1-11 21 Luc. 5, 10 T1, langorem \'PC 2 illam BRTD CP ONMQ pgr, eum
cet. 4 quae] quam AEILU 5 circairet B F HAEL, iret 0 6 socro
CP, aocrus Q 8 uocaaeret (ue s. I.) C, uocauerit P 9 iohannis ClP
galileam CP 10 iordanen VF ONQ H, iordannen CP, iordannem B,
iordanem cet. primum CPV sequitum Bl, sequutum B1 ON
foisse BRT, esse cet., edd. 18 de piscationem Bl nocatos (om.
eos) HÃELSU, eos uocatoa CPY 14 dicant E2 Yn M - conuenientes
EPU1 T 16 narrationibus CP 17 quemammodum B ON
ait] sic Bl 18 explicuit BT commemorant sibi AelLU 19 capturam
BT ClP ex om. B, de 8. l. B3 22 heminis EL illi]
add. scilicet matth. et marcus rael 23 narrauerunt CP, narrant p
dici] dictum esse r
insinuauit, et ambobus postea, quod illi duo commemorauerunt.
illud ergo quod de Iohanne diximus diligenter considerandum
est; non enim parua repugnantia putari potest, cum et locorum
plurimum intersit et temporis et ipsius uocationis. nam
si iuxta Iordanen, antequam Iesus isset in Galilaeam, ad
testimonium Iohannis baptistae secuti sunt eum duo, quorum
erat unus Andreas, qui fratrem suum Simonem continuo ad-
. duxit ad legum, quando et nomen ut Petrus uocaretur accepit,
quomodo ab aliis euangelistis dicitur, quod eos in Galilaea
piscantes inuenerit adque ad discipulatum uocauerit, nisi quia
intellegendum est non sic eos uidisse tunc dominum iuxta
Iordanen, ut ei iam inseparabiliter cohaererent, sed tantum
cognouisse quis esset eumque miratos ad propria remeasse?
Nam et in Cana Galilaeae cum fecisset de aqua uinum,
dicit idem Iohannes, quod crediderint in eum discipuli eius.
quod ita narrat:
in Cana Galilaeae et erat mater Iesu ibi.
est autem et Iesus et discipuli eius ad nuptias.
qui utique si tunc in eum crediderunt, sicut paulo post dicit,
nondum erant discipuli, cum ad nuptias uocati sunt. sed illo
more locutionis hoc dictum est, quo loquimur, cum dicimus
r 5 et ante ippius om. JRD r
6 iordanen YF ON, iordannen CP, iordannem B, -8*nem Et -anem cet.
issit C1P, esset B p galilea L p 8 symonem T CPV N AES p
9 iesum] dum N 11 ad] nt Bl 12 uidiBset B tunc otn. Q
13 iordanen PYF ONQ AEU, iordannen C, iordannem B, iordanem cet.
ei iam] etiam HAELSU r inhererent Q 14 cognouissesi B
miratus CP, mirato sed L propriam B 15 et om. E1 p cana
Hl m, channes Bl, chana B2TD V M2Q U yx edd. praet. m, chanaan
R M\'; canan H2.A2, cana. F, om. AXELS galilea. (eras. e) E, galilea
S 16 crediderunt p r 17 tertia T L gv 18 cana JlIA m,
canan F R2Al, chana TD Y М2Q x edd. praet. m, chanan (n fiR. eras.
BE) B CP ONM1 ELS, chanaan B 19 est om. BlBD nunptias B
20 qui] quia CP, quod H 22 quo] quod B ClP HA2E\'L, qui Ml
loquitur Bl
iam erat apostolus. ita discipulos Christi inuitatos ad nuptias
cum audimus, non iam discipulos, sed qui futuri erant discipuli
intellegere debemus. iam enim utique discipuli Christi
erant, quando ista narrata adque conscripta sunt, et ideo sic
de illis locutus est temporum praeteritorum narrator.
Quod autem dicit idem Iohannes: post hoc descendit
Capharnaum ipse et mater eius et fratres eius et
discipuli eius et ibi manserunt non multis diebus,
incertum est, utrum iam illi adhaeserant etiam Petrus et
Andreas et filii Zebedaei. Mattheus enim primo narrat, quod
uenerit et habitauerit in Capharnaum, et postea, quod eos de
nauibus piscantes uocauerit, iste autem, quod cum illo Capharnaum
uenerint discipuli eius. an forte Mattheus quod praetermiserat
recapitulauit, quia non ait ipse (post hoc ambulans
iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres\', sed sine ulla consequentis
temporis differentia: ambulans autem, inquit,
iuxta mare Galilaeae uidit duos fratres, et cetera?
proinde fieri potest, ut postea narrauerit non quod postea
factum erat, sed quod prius praetermiserat, ut cum illo intellegantur
uenisse Capharnaum, quo Iohannes dicit et ipsum
et matrem et discipulos eius uenisse. an potius alii discipuli
fuerunt, sicut eum iam Philippus sequebatur, quem sic
17 *Matth. 4, 18 RTD CPF ONQ H p g cilicia (-tia N) R CPF ONtQ
AESU v g, litia L 2 nunptias B 3 audi**mus (eras. ui) N, audinimus
g 5 narrat ElL utque Bl 6 narratur ClP, narratione r
7 iohannis CP hęc a 8 cafarnaum F 0 AL fratres (om. eius)
Jtl 9 mansit r 10 adeserant B H1, adhaeeerunt 01 etiam om.
AlU y, iam A2E2L. *** Et 12 cafamaum CPF 0 L 13 cafamaum
F ON, in cafamaum CP 16 sed sine-fratres om. B 18 iuxta] iesus
iuxta V v uidit] et uidit RT 20 factum fuerat Q 21 cafarnaum
CPF N quo] quod BRTD P1V OMl HAelL iohannis CP 22 et
ante matrem] e B, et 8. I. A matrem] add. eius AELU oq an]
aut N1 potins] post p 23 fuerint B.
sint omnes duodecim apostoli, in euangelistarum narrationibus
non apparet, quando quidem non tantum ordo uocationis, sed
nec ipsa uocatio commemorata est omnium, sed tantum Philippi
et Petri et Andreae et filiorum Zebedaei et Matthei publicani,
qui etiam Leui uocabatur. singillatim tamen ab eo nomen et
primus et solus Petrus accepit. nam filios Zebedaei non singillatim,
sed simul ambos appellauit filios tonitrui.
Sane animaduertendum est, quod scriptura euangelica et
apostolica non solos illos duodecim appellat discipulos eius,
sed omnes qui in eum credentes magisterio eius ad regnum
caelorum erudiebantur. ex quorum multitudine elegit duodecim,
quos et apostolos nominauit, sicut Lucas commemorat. ipse
quippe paulo post ait: et descendens cum illis stetit
in loco campestri et turba discipulorum eius et
multitudo copiosa plebis. non utique diceret turbam
discipulorum homines duodecim. aliis quoque scripturarum
locis hoc euidenter apparet discipulos eius omnes appellatos
qui ab eo discerent quod ad aeternam uitam pertineret.