Hic iam si quaeratis a nobis, nos unde sciamus
apostolorum esse istas litteras, breuiter uobis respondemus
inde nos scire, unde et uos scitis illas litteras esse Manichaei,
quas miserabiliter huic auctoritati praeponitis. si enim et hinc
uobis aliquis moueat quaestionem et scrupulum contradictionis.
inpingat, dicens libros, quos profertis Manichaei, non esse
Manichaei, quid facturi estis ? nonne potius eiusdem deliramenta
ridebitis, qui contra rem tanta conexionis et successionis
serie confirmatam inpudentiam huius uocis emittat?
sicut ergo certum est illos libros esse Manichaei et omnino
ridendus est, qui ex trauerso ueniens tanto post natus litem
uobis huius contradictionis intenderit: ita certum est
GLSb saporum (um 8. exp. em) 8 iocunditas LSGb
6 naribus Wįş (tuis exp. m. 2) S palpato L'SIPMGb uel similiter
C 9 te ante offend. 8. I. S 10 tutius] totius Ltp. potius M
11 quicquam (c 8. 1. tn. 2 add.) L rephendere L 13 conareris CPSMGb
15 nos 8. l. S 16 istas (in tng. adscr.) S literas S 17 illas (s.
2) G manichei LC 19 questionem C scripulum LISIMIG
20 diCs S manichaei exp. M manichei LC 21 manichei L quideiusdem
(s. I. a m. 1) C 22 ridebais L1 23 seriem SM (uirg. er.)
seriem G huius uocis om. SG 24 libros om. SG manichei LC
25 extra uerso C transuerso (ns 8. I. a m. 2) M 26 manicheum L
qui tam fundatae auctoritati a temporibus apostolorum usque
ad haec tempora certis successionibus custoditae atque perductae
audeant tale aliquid- dicere.
lam ergo auctoritas Manichaei conferenda est auctoritati
apostolorum. nam litteras istorum istas esse tam certum
est quam illas illius. quis autem Manichaeum apostolis conparat,
nisi quisquis se a Christo, qui misit apostolos, separat?
aut duas naturas sibimet et ex propriis principiis aduersas
quis umquam sapuit in uerbis Christi, nisi qui non sapit
uerba Christi ? apostoli ergo tamquam discipuli ueritatis natiuitatem
Christi praedicant passionemque ueracem, Manichaeus
autem iactat se inducere in omnem ueritatem et uult inducere
in talem Christum, in quo ipsius passionis praedicat
falsitatem; isti Christum in carne, quam de Abrahae suscepit
semine, circumcisum, ille deum in ipsa sua natura a tenebrarum
gente concisum; isti pro carne Christi imitante sacrificium,
quod tunc pie fiebat, oblatum, ille non carnis, sed
ipsius diuinae substantiae membrum omnibus daemonibus inmolandum
naturae aduersae gentis inlatum; isti Christum in
exempli praebendi causam baptizatum in Iordane, ille deum
ipsum per se ipsum in tenebrarum contaminatione submersum
nec totum emersurum, sed quod eius mundari non potuerit
aeterna damnatione puniendum; isti carnem Christi a daemonum
duce temptatam, ille partem dei a daemonum gente possessam;
et isti quidem illam temptatam, ut doceret resistere
L 3 custodite MG productae M 5 manichei
LC 6 literas S 7 manicheum L 8 quis quis C 9 et
om. SMG 12 predicant L 13 induceret (in s. I.) S 16 ipsa s. l. M
sua ipsa C 17 imitante scripsi: intantae (in mg. signo r adpos.) L
intante Sxb imitantur 8'1 intantÇ. P3G intasntae M infante C 19 demonibus
C ymmolandum S 20 gentis (e in i corr.) S gentes G
in om. C 21 causa Cb iordane (uirg. er.) L 23 quod s. I. I'3S2,
om. LGM eius] si (sup. exp. eius m. 2 superscr.) M 24 dampnatione C
(et 25) daemontum (i er.) L 25 temptatem corr. m. 1 in temptatam
C
nec uictori; denique Manichaeus ex doctrina daemoniorum
aliud adnuntiat, ut quasi eminentior sit, apostoli uero ei
doctrina Christi commendant, ut quisquis aliud adnuntiauerit.
anathema sit.
FAUSTUS dixit: Scriptum est in euangelio: quia multi
uenient ab oriente et occidente et recumbent cum
Abraham et Isaac et Iacob in regno caelorum. uos
ergo quare non accipitis patriarchas ? absit nos quidem cuiquam
inuidere mortalium, quem deus forte miseratione respiciens
sua de perditione umquam reduxerit ad salutem, sed
hoc sane nos eius esse iam clementiae ponimus, qui misertus
sit, non illius meriti, cuius fuisse negare non possis inprobabilem
uitam: ac per hoc et Iudaeorum patres, Abraham
scilicet et Isaac et Iacob — si est hoc pro certo de eisdem
Christi testimonium, quod adfertis — quamquam fuerunt
ipsi quidem flagitiosissimi — ut fere Moyses indicat eorum
pronepos siue quis alius historiae huius conditor est, quae
dicitur geneseos, qui eorum uitas 'nobis odio omni fastidioque
dignissimas scripsit — sint tamen et ipsi iam in regno caelorum,
sint in loco, quem nec crediderant umquam nec sperauerant,
ut fere ex eorum liquido libris adparet, dummodo
tamen constet uobis etiam confitentibus longo interuallo de
tetra ac poenali inferorum custodia, ubi se uitae merita
cohercebant, a Christo nostro domino liberatos, per eius scilicet
mysticam passionem peruenire ad hoc ipsum potuisse, si
C 2 nec] ut nec SG manicheus LC 3 ut om. L
7 cap. LXIIII LPSMGr 15 iuda eorum (a cum e lin. coni.) C
16 de om. SG hisdem LC, (h s. I.) M 18 flagitiosissimi CP3:
gratiosissimi LSJlplG 19 storiae SGP'M' ystoriae (y add. m. 2) L
que C 20 genes eos (s cum e Un. coni.) C 21 dignissimas (s fin.
m. 2 s. I. add.) L celorum C 23 ferre C 26 domino nostro C
per] p Ll
latronem quendam de cruce liberauit idem noster dominus
et ipso eodem die secum futurum dixit eum in paradiso patris
sui, quisquam inuiderit aut inhumanus adeo esse potest, ut
hoc ei displiceat tantae benignitatis officium. sed tamen non
idcirco dicemus et latronum uitas ac mores nobis probabiles
esse debere, quia Iesus latroni indulgentiam dederit aut quia
publicanis et meretricibus ignorit errata dixeritque, quod etiam
praecederent ipsi ad regnum caelorum eos, qui se superbe
gesserint. in iniustitia namque et in adulterio deprehensam
mulierem quandam Iudaeis accusantibus absoluit ipse praecipiens
ei, ut iam peccare desineret. quapropter si horum tale
quid et circa Abraham egit et Isaac et Iacob, ipsi gratias;
docet eum talia operari circa animas, qui solem suum oriri
facit super bonos et malos et pluit super iustos et iniustos.
sed hoc tamen mihi unum in opinione hac uestra molestum
est, cur id de Iudaeorum tantum patribus sentiatis ac non
de ceteris quoque patriarchis gentium, quod et ipsi senserint
. aliquando nostri liberatoris hanc gratiam, praesertim cum de
ipsorum filiis magis christiana constet ecclesia quam de semine
Abraham, Isaac et Iacob. sed ais utique illos quidem idola
coluisse, hoc uero omnipotentem deum idcircoque solam ipsorum
curam habuisse Iesum. ita dei omnipotentis cultura in
tartara retrudit et filii eget auxilio, qui coluit patrem? sed
uideris; consentiamus, inquam, hactenus in caelum reductos
15 cf. Matth. 5, 55 C 3 ipse SG eum om. L 5 tante S benedictionis
b non tamen CSMG 8 ignora L ignouerit (ue 8. I. add.
m. 3) Pb 9 superbę SG 10 gesserunt M gesserint C (in mg. a m.
rec. gesser) in om. LCSG ininiustitia (sec. in a m. 2 8. I.) PM et
om. C dephensam CL 12 horum (h 8. l.) S 18 quid (o in i corr.
a m. 1) C 1.eum] enl C enim eum b 15 pluet SsJKiG 17 quurXC
iudeorum C 19 presertim S 20 magis (s. 1.) G 21 abrahae CM
et isaac b agis (g exp. m. 2) L 23 curam om. SG 24 detrudit C
filio SG 25 consentiamus ed. Maurina: consentiam ut LCPSMGb
hactenus (h s. t.) LS2 actenus CMG
uim peccatorum.
Uerumtamen utrum et hoc a Christo dictum sit, dubios
etiam nos et incertos scribentium ipsa uarietas facit. namque
cum duo euangelistae Matthaeus et Lucas de centurione
quodam pariter narrent, cuius puer tunc infirmaretur et propter
quem uisus fuerit hoc ipsum dixisse Iesus, quia scilicet
tantam fidem non inuenisset in Israhel, quantam in illo homine
gentili quamuis et pagano, eo quod dixerit idem non
se fuisse tam dignum, ut sub tectum suum intraret Iesus.
sed id rogare tantum, ut iuberet uerbo, et sanaretur puer
suus, solus tamen Matthaeus hoc adicit Iesum prosecutum
esse, ut diceret: amen dico uobis, quia multi uenient
ab oriente et occidente et recumbent cum Abraham
et Isaac et Iacob in regno caelorum; filios autem
regni mittent in tenebras exteriores, multos quidem.
qui uenturi forent, paganos significans propter centurionem.
quia esset et ipse gentilis, in quo tamen tanta fuisset fides
inuenta, filios autem regni appellans Iudaeos, in quibus nulla
esset inuenta fides. at uero Lucas quamquam et ipse ut necessarium
hoc et memorabile inter Christi mirabilia gesta
inserendum putauerit euangelio suo, de Abraham tamen illic.
de Isaac et Iacob nullam facit mentionem. quodsi quis dicat
idcirco praetermisisse eum, quia enim dictum id iam satis
fuisset a Matthaeo, cur ergo gestum ipsum commemorat erga
centurionem et puerum eius, quod aeque longe satis insinuatum
iam fuisset nobis Matthaei sollertia? sed falsum est.
(sup. exp. ut a m. I) S 5 (et 12) matheus CSG mattheus (t tXp. m.
2) L 7 ipsfl(J (d exp. et N superscr. m. 2) L 8 homine (e s. l.) S
homini G 9 nõ* (s er.) L2 12 p«*secutum £ 6'6r 14 rec0*bent(7 15 filii
Ci ult. sup. exp. os) Mb 16 mittentur Mb 21 memorabilem LG memora-
bilem P3Sz 23 de] et C factitat SMGb 24 pretermisisse C ptermisisse
fsi a. l. a m. 2) 5 quia (a s. l.) C enim Cl om. b 25 fuisset
(t 8. l. a m. 2) L mattheo (t exp. tn. 2) L matheo C quur LM
26 longe satis] longll ipsi b 27 nobis (s. l. a m. 2) L mathei C
solertia CSGb.
quidem dicit, quod enim idem per semet ipsum centurio
uenerit ad eum rogaturus medelam, Lucas autem non, sed
quia maiores natu ad eum miserit Iudaeorum, qui ne forte
sperneretur ab eodem tamquam gentilis — quoniam hi quidem
legum uolunt esse plane ludaeum — persuadere ingressi sunt
ei dicentes dignum esse, cui id praestaret, quoniam quidem
diligeret gentem suam et synagogam ipse aedificasset sibi.
tamquam et hoc ad dei filium pertineret, si aedificationem
synagogae suae Iudaei de centurione pagano meruerint. nec
tamen omnifariam et Lucas hoc uerbum reticuit, puto recogitans,
ne forte fuisset uerum; sed locum tamen mutat ad..
plicatque id alteri cuidam causae longe dissimili, id est ubi
dicit Iesus ad discipulos suos: contendite intrare per
angustum ostium; multi enim uenient quaerentes intrare
et non poterunt. cum autem intrauerit, inquit,
pater familias et clauserit ianuam, incipietis foris
tare et pulsare dicentes: domine, aperi nobis. et
respondens dicet: nescio uos. tunc incipietis dicere:
manducauimus et bibimus coram te et in plateis
nostris et synagogis docuisti. et dicet uobis: nescio
unde estis; discedite a me omnes, operarii iniquitatis.
ibi erit fletus et stridor dentium, cum uideritis Abraham
et Isaac et Iacob et omnes prophetas introeuntes
in regnum dei. uos autem expelli foras . et uenient
ab oriente et occidente et austro et aquilone et
1 obsecrationem LySlMmlG- dinnc f2enimow. M 3 medellam MsG
medelam (1 8. I. er.) L 4 quia (a s. 1.) S 5 quõ inquidem GSlMlPJ
qmb hincquidem (h et c s. I. a m. 2) L hi om. C 6 planeJ plene SG
7 prestaret G 8 sinagogam LG 10 synagogae (go 8. l. a m. 2) L
sinagogae G 11 omni fariam C 13 alterę Cb altere GLISMI
canse L 15 hostium LCG hostium S 16 pot*erunt G 17 (et 19)
inquipietis GP1 19 respondens (n s. I.) C 20 manducabimus LlSMG
21 sinagogis CG 23 stridor C1 24 prophętas C 25 expelli. er.) C
excludentur a regno dei, qui scilicet nomen tantummodo
Christi portauerint, sed non fecerint opera eius, nec Matthaeus
scribere praetermisit, sed de Abraham illic et Isaac et Iacob
nullam facit omnino mentionem. item de centurione et puero
eius etiam Lucas quidem scripsit; sed aeque ipse de Abraham
illic et Isaac et Iacob nihil omnino testatur, ut, quia ubinam
dictum sit certo constare non possit, nihil prohibeat etiam
non credere, quia sit-'dictum.
Nec inmerito nos ad huiusmodi scripturas, tam inconsonantes
et uarias, numquam sane sine iudicio ac ratione
aures adferimus; sed contemplantes omnia et cum aliis alia
conferentes perpendimus, utrum eorum quidque a Christo dici
potuerit necne. multa enim a maioribus uestris eloquiis domini
nostri inserta uerba sunt, quae nomine signata ipsius
cum eius fide non congruant, praesertim quia, ut iam saepe
probatum a nobis est, nec ab ipso haec sunt nec ab eius
apostolis scripta, sed multo post eorum adsumptionem a
nescio quibus et ipsis inter se non concordantibus Semiiudaeis
per famas opinionesque conperta sunt: qui tamen omnia eadem
in apostolorum domini conferentes nomina uel eorum, qui
secuti apostolos uiderentur, errores ac mendacia sua secundum
eos se scripsisse mentiti sunt. sed uideris; de hoc interim
ut inquam, capitulo tecum non nimium ego contenderim, cum
mihi illud satis ad praesidium sit, quod ante posui et quod
nec ipsis uobis negare licet, ante domini nostri aduentum
1 boc-dei om. SG 3 mattheus JE2 mattheus C 4 de om. b
r< aitem C centurione (m er.) L 6 aequae G *eque (a er.) M
7 quia (a s. l.) S 8 sit] non sit S 10 in merito C 11 inditio C
reatione (e exp. m. 2) L 15 quae C: et quae LSGb aut atq' aut equae
nomine (atq' et equae in raa.) M 16 cd eius (Q et eiu in ras. i 8. I.) L
congruent 0' presertim S 17 a om. CSMGb (s. l. a m. 2) L
19 saemi LSG s*emi (a er.) M iudeis C 20 opiniones que C 21 nomina
Lx 22 mendatia C 23 se s. l. S sed (d s. l. a m. 2) C uideris
(ri in ras.) G uiueris (d in u corr.) M 25 posuit C
iacuisse pro meritis suis: unde si umquam liberati a Christo
. ad lumen reducti sunt, qui hoc ad odium adtinet uitae ipsorum?
odimus enim nos et respuimus, non quod fuerunt, id
est homines, sed quales fuerunt. id est malos, nec quod nunc
sunt, id est purgatos, sed quod fuerunt, id est inpuros aliquando.
ac per hoc nobis interim, utcumque uos id esse
uultis, nihil obstat capitulum hoc, cum, siue est uerum,
Christi hic miseratio commendetur et bonitas, siue falsum,
scriptoribus eius crimen inhaereat; nos utrouis modo in tuto'
sumus ut semper.
AUGUSTINUS respondit: Quomodo in tuto, miser? quomodo
in tuto, qui te patriarchas odisse dicis inpuros et deum
adhuc plangis inpurum? certe illis patriarchis post aduentum
saluatoris praestitam purgationem et datam beatam requiem
concessisti; deus autem uester et post aduentum saluatoris
adhuc iacet in tenebris, adhuc flagitiis omnibus mergitur,
adhuc in inpuris omnibus uolutatur . ita non solum uita
illorum hominum melior erat deo uestro, uerum etiam mors
ipsa felicior. in quibus autem sedibus erant iusti, qui exierant
ex hac uita, priusquam Christus in carne uenisset, et utrum
etiam ipsos ad aliquid melius passio Christi transtulerit, qui
in eum uenturum, passurum, resurrecturum non tantum crediderant,
uerum etiam hoc ipsum, sicut oportebat, prophetico
spiritu praenuntiauerant, in scripturis sanctis indagandum est,
si quo modo ad liquidum indagari potest, non hinc temeritates
opinantium consectandae quorumlibet hominum, nedum
tam execrabilis haeresis peruersitates nimis longe a ueritate
aberrantium. frustra sibi sane per hanc obliquitatem pollicetur
s. l. a m 2) C 3 at tinet C 10 inhereat L 12 cap.
LXV LPSMG Agustinus L 13 dicis om. SG 17 flagituis C
18 in om. LSMG in puris P 24 ipstKj (d exp. et r superscr. m. 2) L
. 25 praenuntiauerat L, (n s. l.) S scripturis (s init. 8. l.) C 26 ad (d
8. l. a m. 2) L temeritate sopinantiuin G temeritates sopinantium S
temeritatis .:l1ł 28 heresis LC peruersitates ed. Maur.: peruersitate
lib. b 29 per] post SG
quod sibi praestandum in hac uita non conparauerit. bonum
est uobis, ut, dum hic uiuitis, istum relinquatis errorem et
ueritatem catholicae fidei cognoscatis atque teneatis. alioquin
longe aberit, quod sibi pollicetur iniustus, cum fieri coeperit,
. quod iniusto minatus est deus.'
De uita autem patriarcharum iam, quantum satis arbitratus
sum, homini maledico non pauca respondi: quibus non
utique in morte correctis uel post passionem suam iustificatis
testimonium dominus perhibebat, cum Iudaeos admoneret, ut
si Abrahae filii essent, facta Abrahae facerent, et quod idem
Abraham eiusdem diem uidere concupiuerit gauisusque fuerit,
cum uidisset, et quod in eius sinum, id est nescio cuius
quietae felicitatis magnum abditumque secretum abstulerint
angeli pauperem illum aerumnosum a diuite superbiente contemptum.
quid dicam de apostolo Paulo? an forte et ipse
post mortem iustificatum laudat Abraham, quod, priusquam
circumcideretur, credidit deo, et deputatum est illi ad iustitiam
? quod tanti pendit, ut nos non ob aliud dicat filios eius
esse effectos, qui eius carne propagati non sumus, nisi quod
eius fidei uestigia sequamur.
Sed quid uobis faciam, quos contra testimonia scripturarum
ita obsurdefecit iniquitas, ut quicquid aduersum uos
1 aliqui. (d m. 2 del.) L prestari L posse prestandum quod
in hac uita (quod s. 1. a m. 2; quod om. G) SG 2 comparauerit
(i ex a corr.) G 3 dum (8. I. a m. 2) S, om. G 5 auerit MlG
aueritate (s. l. uel aberit; aueritate fact. ex auerit) P a ueritate aberit b
iniustum SG iniustis M in iustus C 6 in iusto C 9 post: post C
10 iudeos C admoneret (ret s. 1.) G 13 id est s. I. S 14 quiete
(4 add. m. 2) L quiete CSMG abditumque (b s. I.) S 15 pauperum
Z1 pauperS (u in e corr.) SM superbientS (m. 2 uenientS
exp. et bient( superser.) S superuenientem G contemtum PG
17 iustificatum n laudat (fi s. I. a m. 2) S priusquam (in ras.) G
18 circumcideretur (ci s. l. a m. 3) P cideretur G 20 affectos S effectos
(0 8. exp. u) P 21 fidei (i fi, in ras.) G, (i in ras. s) M 23 obsurdaefecit
(exp. m. 2) L obsurde fecit Plb surdos fecit C obsurderefecit
(re 8. l. add. m. 2) S quicquid (c sup. d a m. 1) C aduersus C
nescio quo falsario sub eius nomine scriptum esse dicere
audeatis ? usque adeo a christiana doctrina aperte aliena est
quam praedicatis doctrina daemoniorum, ut eam sub christianae'
doctrinae nomine defendere nulla ex parte possitis,
nisi dicatis falsas esse scripturas apostolorum. infelices inimici
animae uestrae! quae umquam litterae ullum habebunt
pondus auctoritatis, si euangelicae, si apostolicae non habebunt?
de quo libro certum erit, cuius sit, si litterae, quas
apostolorum dicit et tenet ecclesia ab ipsis apostolis propagata
et per omnes gentes tanta eminentia declarata, utrum
apostolorum sint incertum est? et hoc erit certum scripsisse
apostolos, quod huic ecclesiae contrarii haeretici proferunt
auctorum suorum nominibus appellati longe post apostolos
existentium ? quasi uero et in litteris saecularibus non fuerunt
certissimi auctores, sub quorum nominibus postea multa prolata
sunt et ideo repudiata, quia uel his, quae ipsorum esse
constaret, minime congruerunt uel eo tempore. quo illi
scripserint, nequaquam innotescere et per ipsos uel familiarissimos
eorum in posteros prodi commendarique meruerunt.
nonne, ut alios omittam, sub Hippocratis medici nobilissimi
nomine quidam libri prolati in auctoritatem a medicis non
recepti sunt ? nec eos adiuuit nonnulla similitudo rerum atque
uerborum, quando conparati eis, quos uere Hippocratis esse
constaret, inpares iudicati sunt, et quod ab eo tempore quo
et cetera scripta eius non innotuerunt, quod uere eius essent.
hos autem libros, quibus illi. qui de trauerso proferuntur,
S 3 a 8. I. G chriRtianę doctrinę C 4 demoniorum
C christiane C 6 falsa GLtpl falsas (s fin. s. I.) L2P'!oSM
7 littere C ullum (u init. s. i a m. 2) LSM 8 euangelice C 10 ecclesia
(m er.) SMP (exp. m. 3) ecclesiam G 11 declarata (decla s. I.) S
13 huic (uic sup. exp. inc) S heretici LC 15 fuerint b 18 quod SIG
quo (d er.) LM illi. C 19 familiarissimis Lx 21 ypocratis
(y et a in ras.) LM* ippocratis C ypocritis SGMI ypocratis (p
m. 3 8. Z. add.; i in a corr. m. 2) P 22 nomin L 24 ypocritis LS'
yppocratis C ypocratis G 27 transuerso (ns s. 1. a m. 2) L ex aduerso
dn ras.; 8. I. a m. 2 : uel de trans) M proferuntur (sup. u o m. 1 e) L
quis hoc neget, nec saltem refellitur, sed ridetur — nisi quia
sic eos ab ipso Hippocratis tempore usque ad hoc tempus et
deinceps successionis series commendauit, ut hinc dubitare
dementis sit? Platonis, Aristotelis, Varronis, Ciceronis aliorumque
eiusmodi auctorum libros unde nouerunt homines.
quod ipsorum sint, nisi eadem temporum sibimet succedentium
contestatione continua? multi multa de litteris ecclesiasticis
conscripserunt, non quidem auctoritate canonica, sed
aliquo adiuuandi studio siue discendi. unde constat, quid
cuius sit, nisi quia his temporibus, quibus ea quisque scripsit.
quibus potuit insinuauit atque edidit et inde in alios atque
alios continuata notitia latiusque firmata ad posteros etiam
usque ad nostra tempora peruenerunt. ita ut interrogati, cuius
quisque liber sit, non haesitemus, quid respondere debeamus ?
sed quid pergam in longe praeterita? ecce istas litteras, quas
habemus in manibus, si post aliquantum tempus uitae huius
nostrae uel illas quisquam Fausti esse uel has neget meas,
unde conuincitur, nisi quia illi, qui nunc ista nouerunt,
notitiam suam ad longe etiam post futuros continuatis posterorum
successionibus traiciunt? quae cum ita sint, quis tandem
tanto furore caecatur, nisi daemoniorum mendaciloquorum
malitiae atque fallaciae consentiendo subuersus sit, qui dicat
hoc mereri non potuisse apostolorum ecclesiam. tam fidam,
tam numerosam fratrum concordiam, ut eorum scripta fideliter
ad posteros traicerent, cum eorum cathedras usque ad praesentes
episcopos certissima successione seruarent, cum hoc
LC ypocratis (a ex i) S Unde (U init. lin. add. m. 2) L
inde 6, om. M 2 no* salutg (nd ex nec corr. et u exp. m. 2) L
sal∗tem (u er.) SM, (m. 3 exp. u) P salutem G nisi sic eos q/ai. a 8
i
3 hypocratis LC ó aristotęlis (corr. a m. 2) L ciceronis uarronis
CSMGb 9 conscripserint 01 canonico SG 10 aliquo (0 s. exp.
a) G 18 formata Ll 18 illas (a ex 0) S 20 futu*roa C
22 tantom 8, (m. 2 0 s. exp. um add.) P tantum CLM demoniorum C
mendaci locorura C 23 malitie atque fallaciae C: malitia atque fallacia
LSMGb 24 fidam (a supra exp. e) G 27 seruarint LQb
in ipsa ecclesia tanta facilitate proueniat?
Sed contraria, inquit, inter se scripta eorum reperiuntur.
maligni malo studio legitis. stulti non intellegitis, caeci non
uidetis. quid enim magnum erat ista diligenter inspicere et
eorundem scriptorum magnam et salubrem inuenire congruentiam.
si uos contentio non peruerteret et si pietas adiuuaret?
quis enim umquam duos historicos legens de una re scribentes
utrumque uel utrumlibet eorum aut fallere aut falli
arbitratus est, si unus eorum dixit. quod alius praetermisit;
aut si alter aliquid breuius conplexus est eandem tantum
sententiam saluam integramque custediens, alter autem tamquam
membratim cuncta digessit, ut non solum, quid factum
sit, uerum etiam. quemadmodum factum sit, intimaret? sicut
Faustus hinc euangeliorum ueritati uoluit calumniari, quia
Matthaeus aliquid dixit, quod Lucas, cum idem narraret, di.
cere praetermisit, quasi negauerit Lucas dixisse Christum,
quod eum scripsit dixisse Matthaeus. hinc omnino nulla umquam
quaestio fuit neque hoc obici nisi ab omnino inprudentibus
et nihil harum rerum considerare uolentibus seu
ualentibus potest. illud sane et requiri inter fideles et obici
ab infidelibus solet. sed etiam ipsis uel parum eruditis uel
nimis contentiosis, nisi admoniti resipuerint, quod Matthaeus
dixit: accessit ad eum centurio rogans eum et dicens,
Lucas autem, quod miserit ad eum seniores Iudaeorum hoc
ipsum rogantes de puero eius, qui aegrotabat, ut eum sanaret.
LISIG quialiumcumque (c e-r: e corr.) PM (i er cura
in ras. c ex e) hominem LISIM'G 2 felicitate LMGb felicitate (fel. exp.
m. 3 et facilitate superscr.) & 3 inquid G se om. SG repperi-
untur SLl 6 eornmdem G 7 uos adiuuaret b 9utrumq: (q: 8. l.) G
11 aliquit M completus G eandem (a ex u a tn. 2) L tamen b
12 alter] aliter SG tamquam (u in ras.) L 13 menbratim SG 14 quemammodum
L 16 (18 et 23) mattheus L mathens C 17 pręter misit C
dixisse (z in ras.) C 18 nulla (,...... er.) S nullam G 19 obici (o s. erp. a) S
obici (a in o corr.) G inprudentibus om. SG 21 Potest illud h 23 nimis]
minus S nimis (n ex m corr.) M resi puerint C 26 iudeorum C
26 ipsa (,...... add. Mt. 2) L ipstKj G quia GL quiaegrotabat CS
non se esse dignum, in cuius domum intraret Iesus, nec se
ipsum dignum, ut ueniret ad Iesum. quomodo ergo secundum
Matthaeum "accessit ad eum rogans et dicens: puer
meus iacet in domo paralyticus et male torquetur?"
hoc ergo intellegitur Matthaeum breuiter sententiam ipsam
ueram integramque conplexum dicentem, quod centurio accesserit
ad Iesum, et non dicentem, utrum per se ipsum
accesserit, an per alios, et quod ei de puero suo illud dixerit,
non exprimentem, utrum per se ipsum dixerit, an per alios.
quid enim ? nonne talibus locutionibus humana plena est
consuetudo, cum dicimus aliquem ad aliquid multum accessisse,
etiam quem nondum dicimus peruenisse ? nonne et ipsam
peruentionem, cui quasi uidetur non esse quod addi iam
possit, etiam per alios fieri usitatissime loquimur saepe dicendo:
egit. ille causam suam, peruenit ad iudicem, aut:
peruenit ad illum uel illud potentem, cum plerumque id
faciat per amicos non uiso eo prorsus, ad quem quisque dicitur
peruenisse? unde etiam tales homines, quicumque ad
potentium quodam modo inaccessibiles animos siue per se
ipsos siue per alios ambitionis arte pertingunt, iam etiam
uulgo "peruentores" uocantur. quid ergo? cum legimus, obliuiscimur,
quemadmodum loqui soleamus ? an scriptura dei
aliter nobiscum fuerat quam nostro more locutura? et hoc
quidem de communi loquendi consuetudine peruicacibus turbulentisque
responderim.
SMG dignum om. SG 4 (et 6) mattheum L mathaeum C
5 paralitycus C paraliticus LSM 6 hos Sx matheum SG 9 accesserit
— ipsum in mg. infer a m. 2 L 10 exp*rimentem C dixerit om. SG
dixerit (dixe in ras. ex accesse corr.) P 12 ad om. GPSb (s. t. a m. 2) L
ad aliquid aliquem C 13 nondum (non in ras.) L ipsam (am in ras.) L,
(a 8. e a m 3) P ipse SMG 14 addi iam] additam SG 15 loquitur 61
sepe C 16 egit L peruenit G 20 quod ammodo C 21 ipsis CG3 ipsi b
ambitiones C contingunt SG 23 quem admodum C quemammodum L
24 merito (mer. exp. et s. I. more) S mero G hec b 25 peruicacibus
(in mg. i. 8. Ctentiosis) M
Ceterum qui haec non litigiose, sed placide ac fideliter
quaerunt, accedant ad Christum non carne sed corde, non
corporis praesentia, sed fidei potentia, sicut ille centurio,
tunc melius, quid Matthaeus dixerit, sentient. talibus enim
dicitur in psalmo: accedite ad eum et inluminamini et
uultus uestri non erubescent. unde centurio. ille ad
Christum magis accesserat, cuius fidem ita laudauit, quam
illi ipsi, per quos uerba sua misit. huic rei simile est etiam
illud, quod dominus ait: tetigit me aliquis, quando mulier,
quae fluxum sanguinis patiebatur, tangens fimbriam uestimenti
eius salua facta est. hoc enim mirabiliter discipulis suis
dicere uidebatur: quis me tetigit? et: tetigit me aliquis,
cum eum turba conprimeret. denique hoc ei responderunt:
turbae te conprimunt, et dicis: quis me tetigit? quemadmodum
ergo illi premebant, sed illa tetigit, sic illi missi
erant ad Christum, sed centurio magis accessit. ita Matthaeus
et morem non usque adeo inusitatae locutionis seruauit et
mystice aliquid intimauit; Lucas autem hoc ipsum quemadmodum
gestum esset. ostendit, ut hinc aduertere cogeremur,
illud Matthaeus quemadmodum dixerit. uellem sane, ut aliquis
istorum uanorum, qui huiusmodi quaestiunculas quasi
magnas calumniose obiciunt euangelio, narraret aliquid idem
ipse bis numero, non falsum nec fallaciter, sed omnino id
uolens intimare et exponere, et stilo exciperentur uerba eius
eique recitarentur, utrum non aliquid plus minusue diceret
C litigiosae SG placidae L'l 2 accedant (a corr.
ex u m. 1) CS1 xpm] ihm Pb 3 ////praesentia (ras. quatt. litt.) L
4 mattheus LC 8 etiam (8. 1. sup. exp. enim) S 10 quae] quę (e ex i
corr. et , m. 2 add.) LPS qui G que M 11 est facta SG 14 conpremunt
M quem admodum C 15 pmebat LS pramebat G 16 mattheus
LC 17 inusitate MG lccutioni SG locutionis (s 8. l.) L'lp3.J.}C'l
seruabit L I]}[IG seruabat (i in a corr.) S 18 mistice LC mystic§ SIG
(yitimauit aliquid C hoc] ad hoc LC et hoc Mb 21 hniijs' I huiusmodi
C 22 calumniosae GS* ei euangelio (ex s. l. a m. 2) L
23 bis] bis (b ex u corr. m. 2) LSMP3 uis G 24 eius (s. l. a m. 1) L
rerum, aut utrum non aliquid ex sua sententia adiceret.
tamquam alius dixerit, quod eum dixisse non audierit, sed
uoluisse atque sensisse plane cognouerit; aut utrum non
alicuius breuiter conplecteretur sententiae ueritatem, cuius
rei antea quasi expressius articulos explicasset, et si quid est
aliud, quod fortasse possit certis regulis conprehendi, quomodo
fiat, ut uel in duorum singulis eiusdem rei narrationibus
uel in duabus unius ex una eademque re multa diuersa
inueniantur, nulla tamen aduersa, et multa uaria, nulla contraria.
sic «oluuntur omnia, de quibus sibi isti miseri collum
ligant, ut spiritus sui erroris intus teneant et nullum extrinsecus
salutis admittant.
Quapropter post omnes Fausti calumnias refutatas dumtaxat
horum eius capitulorum, quibus hoc opere, quantum
dominus adiuuare dignatus est, sufficienter, ut arbitror, prolixeque
respondi, breuiter uos admoneo, qui illo tam nefando
et execrabili errore tenemini, ut si auctoritatem scripturarum
omnibus praeferendam sequi uultis. eam sequamini, quae ab
ipsius praesentiae Christi temporibus per dispensationes apostolorum
et certas ab eorum sedibus successiones episcoporum
usque ad haec tempora toto orbe terrarum custodita, commendata,
clarificata peruenit. ibi enim uidebitis etiam ueteris
testamenti et obscura reuelari et praedicta conpleri. si autem
quasi ratione mouemini, primum cogitetis, quinam sitis, quam
minus idonei ad conprehendendam naturam, non dicam dei.
sed animae uestrae, conprehendendam sane, quemadmodum
uelle aut uoluisse uos dicitis, certissima ratione, non
1 prę postero C 2 adiceretj diceret LCPMb 7 aliqgid S conphendi
LG 8 ut om. GS, (s. I.) P 9 in om. LSMGb 13 ammittant
LMSlG habitfl s. 1. M 16 arbitro*r (pr. r s. I.) C 17 ammoneo
LSG 21 certas ed Maurina: ceteras LCPSGMb 25 ratione
(m er.) LS rationfi G, (~ er.) M 26 (et 27) conphendendam LG comprehendendam
(den s. 1, a m. 2) P 27 conpraehendam G compbendam
S, om. b 28 uelle] uel ille PGb uelit ille (it a m. 3 s. l.) S
uel*#le (il er.) M
enim quamdiu tales estis, nullo modo poteritis — illud
saltem, quod omni humanae menti est naturaliter insitum, si
modo id peruersae opinionis prauitate non turbetur, dei naturam
atque substantiam incommutabilem omnino, omnino incorruptibilem
cogitate uel credite, et Manichaei continuo non
eritis, ut aliquando et catholici esse possitis amen.
in ras.) S 3 sahtem (u er.) PS salutem G saltim LM
4 turbet LPSMGb 6 manichei LC 7 amen om. C Expfc d5 Gratias
utere felix salus amen LMG EXpL LIB AVRL AVG EPI CONTRA
EAVSTVM MANICHEVM SCD VOLVMEN DE VITA PATRIARCHARVM
ueL FIGVRIS PROPHETARVM. ITEM DO GRATIAS fol. 154 b L
fol. 151 M EXPLICIT LIBER AVRELIAVGVSTINI EPISCOPI CONTRA
FAVSTVM MANICHEVM SECVNDV VOLVM DE VITA PATRIAR-
CHARVM VEL FIGVRIS PROPHETARVM DO GRATIAS AMEN fol.
134 C p. 399 S p. 274 G
Typis expressit Rudolphus M. Rohrer, Brunae.