FAUSTUS dixit: Cur legem non accipitis et prophetas, cum
Christus eos non se uenisse soluere dixerit, sed adinplere?
quis hoc testatur dixisse Iesum? Matthaeus. ubi dixisse? in
monte. quibus praesentibus ? Petro, Andrea, Iacobo et Iohanne.
quattuor his tantum; ceteros enim necdum elegerat nec ipsum
Matthaeum. ex his quattuor unus, id est Iohannes euangelium
scripsit. ita alicubi hoc ipse conmemorat? nusquam. quomodo
ergo, quod Iohannes non testatur. qui fuit in monte, Matthaeus
hoc scripsit, qui longo interuallo, postquam Iesus de monte
descendit, secutus est eum? ac per hoc de hoc ipso primo
ambigitur, utrum Iesus tale aliquid dixerit, quia testis idoneus
tacet, loquitur autem minus idoneus. ut interim permiserimus
nobis iniuriam fecisse Matthaeo, donec et ipsum probemus
haec non scripsisse, sed alium nescio quem sub nomine eius :
quod docet et ipsa lectionis eiusdem Matthaei obliqua narratio.
quid enim dicit? et cum transiret Iesus, uidit hominem
sedentem ad telonium nomine Matthaeum et uocauit
eum; at ille confestim surgens secutus est eum. et
quis ergo de se scribens dicat "uidit hominem et uocauit
eum et secutus est eum," ac non potius dicat: uidit me
et uocauit me et secutus sum eum, nisi quia constat haec
Matthaeum non scripsisse, sed alium nescio quem sub eius
nomine ? cum ergo ne quidem si et Matthaeus hoc scriberet.
uerum foret, qui praesens non erat, cum Iesus haec loquebatur
in monte: quanto magis credendum non erit, quia nec
Cap. xxxmr SLPMG qunr LCM prophatas C 4 ma-
theua C 5 & andrea C 6 cateros C 7 (et 18) matheum C
idg C4 9 monte (m eras.) L 10 postquam (quam in ras.) C
11 hoc ipso] ipso C 12 ambigiiitur (m. 2 exp.) L 14 iniuria (^ add.
m. 3) P mathev (v add. sup. o m. rec.) C rnatthe1 (v sup. o a m
2) L 16 qaod] quodq: Lb docet (s. I. m. 1) C mathei C
matthei LSG 18 teloneum LSM teloneum b 20 se ipso C
23 matheum C 24 nec C si et] ai* (t er.) L et om. Cb 25 quia L
26 monte (m er.) L
et Matthaei!
Quid? quod etiam ex ipso sermone. quo praecepit non
putare, quia uenerit legem soluere, magis intellegi detur,
quia soluerit. neque enim nihil eo tale faciente Iudaei suspicari
hoc possent. sed, nolite, inquit, putare, quia ueni
soluere legem. agedum ergo, si ei et Iudaei dixissent, quid
porro autem tu tale agis, unde hoc suspicari possimus? an
quia circumcisionem derides, sabbatum uiolas, sacrificia respuis,
confundis cibos? hoc est ergo: nolite putare? et quid
hoc amplius quidue manifestius fieri potuit in destructionem
legis ac prophetarum? aut si hoc adinplere est legem, quid
erit soluere? quid? quod etiam lex et prophetae ne adinpletione
quidem gaudent. adeo sibi pleni uidentur et consummati:
quorum auctor ac pater non minus ei adici indignatur
quam detrahi, ut scribens in deuteronomio dicat: haec praecepta,
quae mando tibi hodie, Israhel, obseruabis; et
caue, ne declines ab iisdem neque in sinistram neque
in dextram, nec addas quicquam eis nec minuas, sed .
in iisdem, perseuerabis. ut benedicat te dominus deus
tuus? quapropter siue adinplendi causa Iesus legi aliquid et
prophetis adiecit, in dextram uidetur lapsus, siue dempsit, ut
destrueret, in sinistram; utrumque certe offendit legis auctorem
idcircoque aut aliud aliquid significat istud aut falsum est.
AUGUSTINUS respondit:s o mirabilem insaniam de Christo
C 3 pcipit C 5 solueret L 7 agendum Llb age*dura
(n er.) C aiendum L2 si] et si C et om. C 8 tu tale] tutela LI
11 quidue (ue a. l. m. 2) C destructione b 13 adimpletione (m
er.) L adimplecione tua C ad impletionem b 15 eie L adicit C
16 de uteronomio C dicat H 18 (et 20) isdem SG hiadem LCM
19 dexteram CSGMb 20 benedicęt (s. § a m 1 a) C 21 iesns (s
fin. s. l. m. 1) L 22 dexteram C his adempsit SG demsit P
dempsis (s. s a m. 1 t) C 23 auctorem (exp. m. 2) L 24 significat
(a ex e a m. 1) C 25 Cap. XXXV LPSMG Agustinus L
mieerabilem C
si Matthaeus non interfuit, cum Christus dixisset: non ueni
soluere legem aut prophetas sed adinplere. et propterea
non est ei credendum. numquid Manichaeus interfuit
aut iam uel natus fuit, cum Christus inter homines adpareret?
secundum hanc ergo fidei uestrae legem nihil ei de Christo
testihcanti credere debuistis. nos autem non propterea dicimus
non credendum esse Manichaeo, quia dictis factisque Christi
non interfuit et longe post natus est. sed quia de Christo
contra Christi discipulos loquitur et contra euangelium. quod
illorum auctoritate firmatum est. habemus enim apostoli
uocem. qui m spiritu sancto tales uenturos esse cernebat.
unde fidelibus dicebat: si quis uobis euangelizauerit
praeterquam quod accepistis, anathema sit. nam si
nemo de Christo uera dicit. nisi qui eum praesens uidit et
audiuit. hodie de illo nemo uera dicit. porro si hodie propterea
de illo fidelibus eius uera dicuntur, quia illi. qui uiderunt et
audierunt. uel praedicando uel scribendo ea disseminauerunt:
. cur ex ore Iohannis condiscipuli sui non posset uera Matthaeus
audire de Christo, ubi ille adfuit et ipse non adfuit. si ex
libro Iohannis possumus uera loqui de Christo non solum nos
tanto post nati, sed etiam post nos alii nascituri? hinc enim
non solum Matthaei uerum etiam Lucae ac Marci euangelium,
qui eosdem discipulos secuti sunt. in non inparem auctoritatem
receptum est. huc accedit. quia et ipse dominus potuit
narrare Matthaeo, quod antequam eum uocasset. cum iis
egerat, quos prius uocauerat. at enim hoc ipse Iohannes in
L matheo C 2 mathens C 4 manichens LC 5 aut (a s
Z. add. m. 1) L 7 testificandi i1 testificanti (r in ras.) M 8 manicheo
LC 11 confirmatum S 16 hodie (i sup. e) S si om. S
17 a fidelibus C; a (s. 1. a m, 2) LS, (8. 1. a m. 1) M 18 predicando
C 19 mattheus C 20 affuit C 23 matthei C 24 eosdem
(dem add. m. rec.) C 25 recepta (s er. et ~ add. m. 2; L accidit
LISMtG 26 mattheo C his CSGMb 27 quos] quod SG
qui cum diceretur. praesens erat. quasi fieri non potuit. ut
cum omnia, quae a domino audierat. scribere non posset. inter
alia, quae praetermisit. et hoc praetermiserit. cum in alia
scribenda esset intentus. nonne euangelium suum ita ipse
conclusit dicens: et alia quidem multa fecit Iesus;
quae si scriberentur singula, nec ipsum existimo
capere mundum qui scribuntur libros? hic utique ostendit
se scientem multa praetermisisse. sed si de lege et
prophetis uos delectat Iohannis auctoritas, Iohanni credite
adtestanti legi et prophetis. ipse scripsit. quod Esaias uiderit
Christi gloriam. in eius habetis euangelio. unde iam paulo
ante tractauimus. si crederetis Moysi. crederetis et
mihi; de me enim ille scripsit. undique tergiuersatio
uestra contunditur. aperte dicite non uos credere Christi euangelio;
nam qui in euangelio. quod uultis. creditis, quod uultis.
non creditis. uobis potius quam euangelio creditis.
At quam elegantem rem sibi uisus est Faustus dicere,
ubi propterea uoluit non credi haec scripsisse Matthaeum.
quia cum de sua electione diceret, non ait: uidit me et dixit
mihi: sequere me. sed: uidit Matthaeum et dixit ei:
sequere me. quod nescio utrum de errore inperitiae dixerit.
an de more fallaciae. sed non usque adeo inperitum putauerim,
ut nec legerit nec audierit solere scriptores rerum
gestarum, cum in suam personam uenerint, ita se contexere.
tamquam de alio narrent. quod de se narrant. magis ergo
hunc arbitror non ut inperitum. sed ut inperitis nebulam
obtendere uoluisse sperantem se plures esse capturum. qui
ista non nossent. et in historia quidem rerum saecularium
add. m. 2) L audiebat LSGMb 4 pretermiserit C
6 fecisset G' 8 scribentur CL2 9 praeter misisse C 15 christo
(sup. 0 a m. 1 i) L 18 ad LlMl eligantem LlMl 19 matheQ C
20 electiofie (e fin. add. s. 1. m, 2) L 24 neclegerit (c s. I. add. m. 2) L
C
neglegerit G 27 nebulas LPb 28 ostendere LXMSG obtendere CX4
29 inII C, (s. I. m. 2) L historia (ri er, ro fec. m. 1) ('
ex alio genere litterarum uel nostros admoneam uel istum
refellam. ipse certe paulo ante de libris Moysi quaedam testimonia
ita proferebat, ut non ea negaret scripsisse Moysen.
immo et adfirmaret, sed ad Christum non pertinere contenderet.
legant ergo in eisdem libris. quae de se scripsit Moyses,
utrum ita scripserit: dixi. aut: feci hoc uel illud, et non
potius: dixit Moyses et: fecit Moyses. aut: uocauit me
dominus uel: dixit ad me dominus. et non potius: uocauit
dominus Moysen et: dixit dominus ad Moysen et omnia
cetera in eundem modum. ita ergo et Matthaeus de se tamquam
de alio scripsit: quod et Iohannes fecit. nam circa
finem libri sui etiam ipse sic loquitur: conuersus Petrus
uidit discipulum. quem diligebat Iesus. qui et recumbebat
in cena super pectus eius et dixerat domino:
quis est. qui te tradet? numquid et hic dixit: conuersus
Petrus uidit me? an forte propterea nec istum putant hoc
euangelium scripsisse? sed paulo post dicit: hic est discipulus.
qui testificatur de Iesu et qui haec scripsit;
et scimus. quia uerum est testimonium eius. numquid
ait: ego sum discipulus. qui testificor de Iesu et qui haec
scripsi et: scimus. quia uerum est testimonium meum ? certe
manifestum est morem fuisse scriptorum, cum gesta narrarent.
quam multa et ipse dominus eadem locutione de se dicit,
quis enumerare sufficiat? cum uenerit. inquit. filius hominis,
13 Ioh. 21, 20 et 24 25 Luc. 18, 8 HUp. e) L repperiuntur GM repperiuutur S 2 ammoneam
LSMG 3 quedam S 6 legagt (n evp. m. 2) L, (n er.) M
eisdem (e pr. s. I.) S scribsit M 11 mattheus CL (tt et e zdbique) L
14 ut uidit PL' recubuit S 16 quisj qui LIP es S te
(s. I. a m. 1) L; er. M te tradet te S tradet te Ml 18 eangelium Cl
19 quia haec (exp. n. 2) L 21 quia haec SMGL1 22 scribei P
23 morem hanc S, (hunc s. I.) G scriptorę (sup ecp. ę a m. 1 v) C
narrarent (ra 8. 1. add. m. rec ) C 25 ueneris b inquit post hominis
habetur in S
putas, inueniam? et: uenit filius hominis manducans
et bibens, non dixit: ueni. et: ueniet hora, et nunc est
cum mortui audient uocem filii dei; et qui audierint
uiuent. non dixit: uocem meam et multa huiusmodi. unde
iam puto sufficere. quae dicta sunt, et ad studiosos conmonendos
et ad calumniosos conuincendos.
Iam illud quam sit infirmum, quis non uidet. quod ait
non eum dicere potuisse: nolite putare. quia ueni soluere
legem aut prophetas; non ueni soluere. sed adinplere,
nisi aliquid tale iam fecisset, ut in hanc suspicionem posset
uenire? quasi nos negamus Iudaeis non intellegentibus uideri
potuisse Christum destructorem legis et prophetarum: sed
hoc ipsum est, cur ille uerax et ueritas non potuerit de alia
lege et de aliis prophetis dicere, quod eos non solueret nisi
de iis, quos illi eum soluere suspicabantur. quod hinc etiam
satis confirmatur, quia ibi sequitur et dicit: amen. amen
dico uobis, donec transeat caelum et terra, iota unum
aut unus apex n on transiet de lege, donec omnia
fiant. quicumque ergo soluerit unum ex mandatis
istis minimis et docuerit sic homines, minimus uocabitur
in regno caelorum; quicumque autem fecerit et
sic docuerit, magnus uocabitur in regno caelorum.
pharisaeos enim cogitabat. cum ista diceret, qui soluebant
legem factis et docebant uerbis. de quibus alio loco dicit:
quae dicunt. facite; quae autem faciunt, facere nolite;
dicunt enim, et non faciunt. propterea et hic ita sequitur:
dico enim uobis, nisi abundauerit iustitia uestra plus
L IMl 6 unde] inde Sb 8 uidit M
uideat SG-2 11 suspitionem SG 12 negemus LlSMG 14 quor L
16 bis LCSGb 17 amen ę.I!1 CLJ 19 unum apex SILMG 21 minimus
(ni add. 8. I. m. rec.) C 23 magnus] sic magnus SG 24 pharieeos
C ista] de ista SIG 25 alio in ras. C 26 faciunt (ex di fa
,tł. X) C
regnum caelorum. id est nisi uos feceritis et ita docueritis.
quod illi non faciunt et sic docent; non intrabitis in regnum
caelorum. quam ergo legem docebant pharisaei et non faciebant,
ipsam dicit Christus non se uenisse soluere. sed adinplere,
quia ipsa pertinet ad cathedram Moysi, in qua sedentes
pharisaei et dicentes nec facientes audiendi sunt, non imitandi.
Nec intellegit Faustus aut forte se fingit non intellegere,
quid sit inplere legem, cum hoc de uerborum adiectione putat
accipiendum, quia scriptum est, ne quid addatur scripturae
dei uel detrahatur: unde dicit non debuisse adinpleri, quod
ita perfectum commendatur, ut nihil addendum minuendumque
sit. nesciunt ergo isti, quomodo adinpleat legem, qui sic
uiuit, ut lex praecepit. plenitudo enim legis caritas, sicut
dicit apostolus. istam caritatem dominus et exhibere et donare
dignatus est mittendo fidelibus suis sanctum spiritum. unde
item dicit idem a.postolus: caritas dei diffusa est in cordibus
nostris per spiritum sanctum. qui datus est
nobis. et ipse dominus: in hoc scient omnes, quia discipuli
mei estis. si uos inuicem diligatis. inpletur ergo
lex. uel cum fiunt, quae ibi praecepta sunt. uel cum exhibentur,
quae ibi prophetata sunt. lex enim per Moysen data est,
gratia autem et ueritas per Iesum Christum facta est. ipsa lex
cum inpleta est, gratia et ueritas facta est. gratia pertinet ad
caritatis plenitudinem, ueritas ad prophetiarum inpletionem.
et quia utrumque uer Christum, ideo non uenit soluere legem
20 Ioh. 18, 35 24 cf. Ioh. 1, 17 (sup. o a m. 1 v) L Idęo C 4 pharisei C 7 pharisei
C 9 intellegit (le in li corr. m. 1) C 14 nesciunt (n sec. s. I.) C
15 praecipit C est caritas b 16 et ante exhibere om. Lb 17 spiritum
sanctum GSMb 18 caritas (s a m. 1 s. 1.) L 23 mosen S] 24 autem
(s. I.) G, om. Pb flex C 26 plen. carit. Sb pphetarum P
adimpletionem SGMb 27 non uenit] conuenit SIG
deerant. sed ut fierent. quae scripta erant: quod ipsa eius
uerba testantur. non enim ait. iota unum aut unus apex
non transiet a lege. donec addantur, quae desunt, sed,
donec omnia fiant.
FAUSTUS dixit: Non ueni legem soluere sed adinplere.
sed enim hoc, nisi aliud forte significat, a Christo
dictum credere non minus tibi contrarium scias esse quam
mihi. uterque enim nostrum sub hac opinione christianus est,
quia Christum in destructionem legis ac prophetarum uenisse
putauimus. quod si tu uerbo interim fateri non uis, attamen
id operibus indicas. inde enim est. quod legis ac prophetarum
praecepta et ipse contemnis, inde quod nouum testamentum
Iesum condidisse utrique fatemur: quo quid aliud quam destructionem
fatemur ueteris testamenti ? quae cum ita sint,
quomodo Christum illud dixisse credemus, nisi ante nosmet
ipsos damnemus stultae in praeteritum opinionis et ad paenitudinem
recurramus obsequamurque legi de integro ac prophetis
atque eorum curemus. qualiacumque sunt, obseruare
mandata? quod cum fecerimus. tunc denique uere crediderimus
dixisse Iesum. quia non uenerit legem soluere, sed adinplere.
nunc autem falsum est. quia nec tu id credis, de quo
me solum incusas.
S 7 Cap. XXXVI LPSGM adimplere (di s. I.) C 9 sciasj suas SlG
12 putauimus (erp. m. 2) L interim uerbo C interim (s. I. m. 2) 8
18 legis (e in i mut. m. 1) C 14 contempnis Lt, (p s. 1. m. 1) C
15 iesus b 5di**disse (ex credidisse) M ntrique-testamenti ita
ras. S quo] quod llJLSGb 17 credimus SMG 18 dampnemua C
stnlte L Stulte in praeteritum sqq. b 19 obsequamurq; (q; s. I. a
m. 1) C . pphetas (sup. a m. 1 scr. i) L 20 curemus] recumus SlGrecurramus
Sl sint C 21 crediderimus (ri s. 1.) S 24 incę.usaS 82
ncavsas (v s. I.) G
Sed esto. licuerit in praeteritum errasse. quid nunc
tandem? placetne ire sub legem, si eam Christus non tam
soluit sed adinpleuit? placet circumcidi. id est pudendis insignire
pudenda et deum credere sacramentis talibus delectari?
placet suscipere sabbatorum otium et Saturniacis manus insertare
catenis? placet in ingluuiem Iudaeorum daemonis — neque
enim dei — nunc tauros. nunc arietes, nunc etiam hircos.
ut non et homines dicam, cultris sternere, ac propter quod
idola simus exosi. id nunc exercere crudelius sub prophetis
ac lege ? placet denique feralium ciborum quaedam existimare
munda. quaedam in inmundis et contaminatis habere. ex quibus
inquinatiorem porcinam lex adserunt et prophetae ? negabis
profecto horum quicquam faciendum nobis uolentibus perseuerare
esse. quod sumus. quoniam quidem Christum dicentem
audias dupliciter filium gehennae fieri eum, qui fuerit circumcisus.
sabbatum uero nec ipsum seruasse uideas nec usquam
mandasse seruandum. de cibis item ipsum adseuerantem audias
nullo eorum inquinari hominem. quae in os ingrediuntur, sed
ea potius. quae de ore procedunt. polluere. de sacrificiis item
frequentem ipsius esse sermonem deum misericordiam uelle.
non sacrificium. haec igitur si ita sunt. ubi illud erit non
eum uenisse soluere legem et prophetas, sed adinplere ? quod
si dixit. aut aliud significans dixit aut. quod absit. mentiens
dixit aut omnino nec dixit. sed Iesum quidem mentitum esse
nullus dicat dumtaxat christianus; ac per hoc aut aliter dictum
est aut omnino nec dictum.
Et tamen me quidem iam aduersus capituli huius
L'P'SIMtG 6 in ingluuiem scripsi: ingluuiem
LS inglubiem MxGl ad ingluuiem (ad s. 1. a m. 2) C daemoniis
L2b 7 deo L2 hyrcos LC 9 sumus L2 12 inquinatiogg
(Sltp. y a m. 1 r) C negabis (b ec u) M 14 esse (8. l.) S
quidarm S 15 gehenne (h s. l. m. 1) C 17 seruandum de cibis
Item SG 18 que S in*os (h er.) M 19 pvlluere (v aup. p tn. 1) 8
20 frequentfr (' dum G 23 alt. dixit (in marg. ut uidetur tli.
1 add.) C
mihi non cunctis. quae ex saluatoris nomine scripta leguntur.
passim credere persuasit, sed probare, si sint eadem uera, si
sana. si incorrupta; esse enim permulta zizania. quae in contagium
boni seminis scripturis paene omnibus noctiuagus
quidam seminator insperserit. idcircoque me ne hic quidem
terruerit sermo. quamuis reuerendi nominis prae se ferat inscriptionem.
quia probare mihi adhuc ex proposito licet.
utrumne et hic interdiani satoris et boni sit. an nocturni *
illius et pessimi. tu uero, qui temere omnia credis. qui naturae
beneficium rationem ex hominibus damnas, cui inter
uerum falsumque iudicare religio est cuique bonum a contrario
separare non minus formidini est quam infantibus
maniae, quid facturus eris, cum te in capituli huius angustiam
necessitas coget ? dico autem. cum te Iudaeus seu quia alter
sermonis istius non inscius interpellabit, quid ita legis et prophetarum
praecepta non serues, cum Christus eadem non se
uenisse soluere dicat sed adinplere ? nempe cogeris aut uanae
superstitioni succumbere aut capitulum profiteri falsum aut te
Christi negare discipulum.
AUGUSTINUS respondit: Iam totiens explosa atque conuicta
quia repetis. nos quoque, quibus ea conuicimus, repetere
non pigebit. ea christiani ex lege et prophetis non faciunt.
quibus significata sunt ista, quae faciunt. illae quippe erant
figurae futurorum. quas rebus ipsis per Christum reuelatis et
praesentatis auferri oportebat. ut eo quoque ipso, quod haec
manicheaiC totum Lx q: Z1 5 poene C nocteuagus St
7 reuerendi (i ex e corr.) C se (er. m. 2) L ferat (a s. e) C
9 interzizani L t interzizanii Sb an] ac b 11 beneficium St
12 religio est b iudicare (fI a m. 2) S 14 manicę G28 maniae M
15 cogit L1SGMb 16 interpellauit L'ptMGS1 18 uanae]
bonae LM* benę Cr1 21 Cap. XXXVII LSPMG Agustinus L 22 conuincimus
LCSGMb repetire L'Mt 23 pigeuit JM1 24 quibusfaciunt
(infra text add. fit. 1) C 25 istis b 26 oportebit (sup. i m.
1 add. a) C
scriptum est daturum deum testamentum nouum, non quale
dedi, inquit. patribus eorum. populus enim ille pro suo
corde lapideo multa praecepta magis sibi congrua quam bona
acceperat, quibus tamen figurarentur et prophetarentur futura;
sed a non intellegentibus celebrabantur. cum autem uenerunt
et patefacta sunt. quae illis significabantur, non iam illa
iubentur facienda. sed leguntur intellegenda. unde ibi de hac
etiam re futura dicitur: auferam eis cor lapideum et
dabo eis cor carneum, id est non cor sine sensu, sed cor
cum sensu. unde traxit apostolus cum ait: non in tabulis
lapideis. sed in tabulis cordis carnalibus. quid enim
aliud dixit quam cor carneum? quia ergo et hoc praedictum
erat, magis si ista de nostra celebratione non auferrentur.
non inplerentur lex et prophetae, quia non fieret, quod praedixerant;
cum uero et hoc fit, inde potius intelleguntur adinpleri.
unde uobis uidentur non adinpleri.
Nec nos terret insultatio tua, quod sabbatorum otium
catenas Saturniacas appellas. uana est enim et inepta; nec
tibi hoc dicere uenisset in mentem, nisi quia uos in die,
quem dicunt Solis, solem colitis. sicut autem nos eundem
diem dominicum dicimus. in eoque non istum solem, sed
resurrectionem domini ueneramur. sic otium sabbatorum sine
Saturni ueneratione a patribus obseruatum est, cum sic illud
obseruari oportebat; erat enim umbra futurorum, sicut apostolus
testis est. diebus quippe istis, quorum septenarius
numerus in orbem redit. deorum suorum nomina gentes
S 3 inquid M1 4 praecepta om. b
5 acciperat LI 6 a] ea C calebrabantur C celebrabrantur G
bn
celebrantur S 8 iuuentur L*Ml 11 cum] quod (corr. ex cum m. 2) L
12 lapideis-tabnlis om. S 18 predictum C 14 auferenter LICIGI auferrentur
(sec. r s. Z. a m. 1) M afferrentur S 16 et (in ras. m. 2 add.) 0
adimplere S2, (re in ri m. 1) C 21 si S* G 22 eoque] eo quod LSMG
28 ocium S 25 oportebit (sup. i a m. 1 a) C enim (s. Z. m. 1) C
creaturae potius quam creatori. quos in hac
parte etiam uos imitamini, nisi quod cum eis lucidiora duo
lumina, cetera uero sidera non cum eis adoratis. sed et mensibus
inposuerunt nomina deorum suorum. propter honorem
quippe Romuli, quia eum Martis filium crediderunt, primum
mensem Marti dicantes Martium uocauerunt. et inde Aprilem
nullo dei sui nomine, sed a re ipsa quasi aperilem, quod
tunc plurimum germinis aperiatur in florem. inde tertium
mensem Maium. quod Maiam, Mercurii matrem, deam colant.
inde quartum Iunium a Iunone, inde ceteros usque ad Decembrem
a numeris nominarunt. sed ex eis Quintilis atque
Sextilis nominibus hominum, quibus diuinos honores decreuerant,
appellati sunt Iulius et Augustus. nam septimus September
et ceteri, ut dixi, usque ad Decembrem numerorum
ex ordine nominibus enuntiantur. porro Ianuarius a Iano
appellatus est, Februarius a februis, sacris lupercorum. uultis'
ergo, ut et uos dicamini in mense Martio Martem colere?
illo enim mense bema uestrum cum magna festiuitate celebratis.
si autem uobis in mense Martio licere arbitramini
aliud considerare, non Martem, cur ex die septimo, quod sabbatum
a requie nominatum est, diuinis scripturis Saturnum
inportare conamini, quia eum diem Saturni gentes appellauerunt?
nempe iam uidetis, cum quanta inpietate deliretis.
De sacrificiis autem animalium quis nostrum nesciat
magis ea peruerso populo congruenter inposita quam deo
desideranti oblata? sed tamen etiam in his figurae nostrae
quos X4 3 imitaminini. si (m. 2 sic) L I 4 luminarigi C eis]
a
ea b adoratis (a in ras.) S adorais G 8 aperilem (e s. I. a
m. 1) LCGM2 aprilem PM' 9 plurimum C Eug. (ed. Knoll p. 289):
primum LSGMPb 11 decembrium S 12 nominaųęrunt C 14 augustnsl
augt' Ll 15 cęteri C 18 et C Eug. ed. Knöll p. 290):
om. LSGM 23 quia (a s. ras.) S quiam G eum] cfl P eum (corr. ex
cum) M 25 -sacrifitiis (fi s. I.) C 27 figure S
sanguine nulla est; sed illarum figurarum ueritas Christus
est, cuius sanguine redempti et mundati sumus. nam in figuris
eloquiorum diuinorum et tauras dictus est propter uirtutem
crucis, cuius cornibus inpios uentilauit, et aries propter innocentiae
principatum et hircus propter similitudinem carnis
peccati, ut de peccato damnaret peccatum; et si quod aliud
sacrificii genus expressius commemoraueris. in eo quoque tibi
Christum prophetatum esse monstrabo. quocirca siue circumcisio
siue sabbatum siue differentia ciborum siue inmolatio
sacrificiorum: omnia haec figurae nostrae fuerunt et prophetiae,
quas Christus non soluere, sed adinplere uenit, cum ea, quae
his praenuntiabantur, inpleuit. adtende cui contradicas: cum
apostolo, ex apostolo dico: omnia haec figurae nostrae
fuerunt.
Nam sicut te Manichaeus inpiam docuit peruersitatem,
ut ex euangelio, quod haeresim tuam non inpedit, hoc accipias,
iquod autem inpedit, non accipias: sic nos apostolus docuit
piam prouisionem, ut quisquis nobis adnuntiauerit praeter id.
quod accepimus, anathema sit. unde christiani catholici et
uos inter zizania numerant. quia dominus exposuit quid sit
zizania non aliqua falsa ueris scripturis inmissa. sicut tu
nterpretaris, sed homines filios maligni, id est imitatores
diabolicae falsitatis. nec omnia temere credunt; et ideo Manichaeo
ceterisque haereticis non utique credunt. nec rationem
ex hominibus damnant; sed quam uos dicitis esse rationem.
errorem esse conuincunt. nec uerum falsumque iudicare inpium
putant; ideo uestram sectam falsissimam, fidem autem
24 cf. Matth. 13, 30 C 4 eloquiorum (i s. I. m. 1) C 6 hyrcus C
7 dampnaret C 11 sacrihtiorum C 16 manicheus LC 17 euangelio 01
heresim LCS non inpeditj impedit Z1 expedit ZJ 19 pia prouisione
S pia prouisionem G preter C 20 accipimua PSGM1
21 sint C 24 diabolice C 25 hereticis LCS 26 hominibus (h s. I.) S
28 chatholicam C
formidant, sed malum non esse naturam, quia contra naturam
est, intellegunt; non gentem nescio quam tenebrarum aduersum
diuina regna a suo principio nascentem et rebellantem,
quae uere ampliorem formidinem intulit deo uestro quam infantibus
maniae; quippe quem dicitis, ne sua membra illius
inpetu capta et uastata conspiciat, uelum contra se posuisse.
proinde nullas ex hoc capitulo patiuntur angustias, quod quasi
legis et prophetarum praecepta non seruent, quia et ex gratia
Christi habent legitimam caritatem dei et proximi, in quibus
duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae et quaecumque
ibi uel rebus gestis uel sacramentorum celebrationibus
uel locutionum modis figurate prophetata sunt, in Christo et
ecclesia inpleri cognoscunt. unde nec uanae superstitioni suc
cumbimus nec illud euangelii capitulum falsum esse dicimus
nec Christi discipulos nos negamus, quia ea ratione ueritatis,
quam pro meis uiribus totiens exposui, non aliam legem nec
alios prophetas quam eos, quos catholica tenet auctoritas,
non uenit soluere, sed adinplere.