frequentissimis atque ueracissimis nuntiis quanta esses dei gratia
plenus acceperam, beatissime atque uenerande papa Bonifaci.
sed posteaquam te etiam praesentia corporali frater meus uidit Alypius
acceptusque a te benignissime ac sincerissime mutua miscuit
dictante dilectione conloquia tecumque conuiuens et paruo licet
tempore magno tibi iunctus affectu se simul et me refudit animo
tuo teque mihi reportauit in suo, tanto maior in me tuae sanctitatis
est facta notitia quanto certior amicitia. neque enim dedignaris,
qui non alta sapis, quamuis altius praesideas, esse amicus humilium
et amorem rependere inpensum. quid est enim aliud amicitia,
quae non aliunde quam ex amore nomen accepit et nusquam nisi
in Christo fidelis est, in quo solo esse etiam sempiterna ac felix
potest ? unde accepta per eum fratrem, per quem te familiarius didici,
maiore fiducia ausus sum aliquid ad tuam beatitudinem scribere
de his rebus, quae hoc tempore episcopalem curam, si qua in nobis
est, ad uigilantiam pro grege dominico stimulo recentiore sollicitant.
rome bonefaciii lib. I contra eplas iuliani epi pelagianorum incipit B Incipiunt
beati aug contra eplm pelagianorum libri quattuor ad boiiifatium epsm urbis
rome (liti. mai.) C Explicit retractatio. Incipit liber primus beati augustini
epi contra duas eplas Pelagianorum ad bonefacium papam D Incipit epl sci
aureli augus aduersus epistl iuliani pelagiani ad bonifacium papa urbisG Incipit
eiusdem. cpi. aug adnersus epistulam. iuliani pelagiani. ad bonifaeium papa
urbis (lilt. mai.)L Incipit lib aureli agustiui ad papa bnnifaeium (litt. mai.) V;
deeodd. EF cf. Pracj. 2 eeleberrimum F 4 atque] ac bvncGL bonefatiOa.c.
bonefaci BDGL bonifati C 5 et iam (saepius) EF corporaliaJ corporaliterL
corporari V alipiusOCGLV 6 mutua] tuaGL 7 conniuansGp.c. 8 magno]
add. tamenZ) estiunctusGL effectu C affectus est mule Oml 9 sanct.
tuaeL 10 est] et Ga. c. L quanto L(a in ras.) 11 esso 0 in ras. m2
humilius G a.c.L 12 amare C amoreL est Os.l.mZ 13 more Om1 14 solo]
solet B acOs.l.m2 15 post unde add. et EFbd te] ctGL 16 maiore Ga c.
18 ad uigilantiam] uigilantia B regeLml recentioriGL sollicituntOm2
Noui quippe heretici, inimici gratiae dei, quae datur pusillis
et magnis per Iesum Christum dominum nostrum, etsi iam cauendi
euidentius apertiore inprobatione monstrantur, non tamen quiescunt
scriptis suis minus cautorum uel minus eruditorum corda temptare.
quibus utique respondendum esset, ne se ucl suos in illo nefando
errore firmarent, etiam si non metueremus, ne quemquam catholicorum
uerisimili sermone deciperent. cum uero non desinant
fremere ad dominici gregis caulas atque ad diripiendas tanto pretio
redemptas oues aditus undecumque rimari communisque sit omnibus
nobis qui fungimur episcopatus officio — quamuis ipse in ea praemineas
celsiore fastigio — specula pastoralis, facio quod possum
pro mei particula muneris, quantum mihi dominus adiuuantibus
orationibus tuis donare dignatur, ut pestilentibus et insidiantibus
eorum scriptis medentia et munientia scripta praetendam, quibus
rabies qua furiunt aut etiam ipsa sanetur aut a laedendis aliis
repellatur.
Haec autem quae duabus epistulis eorum respondeo, uni
scilicet, quam dicitur Romam misisse Iulianus — credo, ut per illam
quos posset suos aut inueniret aut faceret -, alteri autem, quam decem
et octo uelut episcopi participes eius erroris non ad quoslibet, sed
ad loci ipsius episcopum sua calliditate temptandum et ad suas
partes, si posset fieri, traducendum ausi sunt Thessalonicam scribere,
haec ergo, quae istis, ut dixi, duabus epistulis illorum ista disputatione
respondeo, ad tuam potissimum dirigere sanctitatem non tam
discenda quam examinanda et, ubi forsitan aliquid displicuerit,
VII 49 (CSEL XXXII p. IV 301, 26) 1 quippe] add. quod E 2 etsi iam ex et suamO 3 eidentiusOml inprobitate
B 4 erud.-temptare C in ras. m2 5 esset resp. DEFbd in om.EF
6nequaquamGL quiquamOjni 7uerissimileGL 8 adominiciOmlC grecisC
atque] nequeGL aq: diripiendasOml adiripiendasC 9 ante oues eras. 0 B
communis sit causa F nobis omnibus GL 10 eo GL praeemineas bd
11 cekiore Ga.c. fastioOwl spec. past. facio Cs.l.m2 pastoraliOEFGL
13 operationibus Va. c. 14 muniet iactantia L (iact in ras. m2), Va. c. prętendant
GL 15 feriunt Om1EF a s. l.B, om.F a lacd.] alendisCL 16 repel-
lantur B propellaturGL 19 alte»riO decimZ, 20 partecepsOml 21 ad
om.GL ipsius] illius D 22 tessalonicam 0 thesalonicam V thessalonicae DGL
23 quae istis om.GL istiC illorum] eorum B i*sta0 24tuaL potentissimum
D diligere C 25 dicenda Lml
illi dare ipse dignatus es, quae in tuas manus nisi uigilantissima
diligentia fratrum nostrorum filiorum tuorum unire non possent.
ago autem gratias sincerissimae in nos beniuolentiae tuae, quod
eas me latere noluisti litteras inimicorum gratiae dei, in quibus
repperisti meum nomen calumniose atque euidenter expressum. sed
spero de domino deo nostro, quod non sine mercede, quae in caelis
est, illi me lacerant dente maledico, quibus me pro paruulis, nc
fallaci laudatori Pelagio perditi relinquantur, scd ucraci saluatori
Christo liberandi offerantur, oppono.
dicunt, inquit,
illi Manichei, quibus modo non communicamus, id est toti isti, cum
quibus dissentimus, quia primi hominis peccato, id est Adae, liberum
arbitrium perierit et nemo iam potestatem habeat bene uiuendi:, sed
omnes in peccatum carnis suae necessitate cogantur. Manicheos
appellat catholicos more illius Iouiniani, qui paucos ante annos
hereticus nouus uirginitatem sanctae Mariae destruebat et uirginitati
sacrae nuptias fidelium coaequabat. nec ob aliud hoc obiciebat
catholicis, nisi quia eos uideri uolebat accusatores uel damnatores
esse nuptiarum.
Liberum autem arbitrium defendendo praecipitant, ut
de illo potius ad faciendam iustitiam quam dc domini adiutorio
confidatur atque ut in se quisque, non in domino glorietur.
quis autem nostrum dicat, quod primi hominis peccato perierit
liberum arbitrium de genere humano ? libertas quidem periit per
peccatum, sed illa, quae in paradiso fuit, habendi plenam cum
23 cf. I Cor. 1,31 24-426,28 quis-dci fieri] d. Aug. Op. imp. 194 (XLV 1110M) L 2 ipse om.D 3 possint CEFld -1 beneuolentiae EF
5 uolnisti L (u init. s. l.), G a. c. 6 nomen meum DEFbd 7 de s. I. m2U
slacerentL ne om.GL 9 fallacia L facili C pelaioO pelagione(7L 10 xpiOm1
11 itaGL illi inquit T7 12 manichaeiO conraunicamusO 13 de∗sentimus O
adae 0(ae t.l.m2) 14 arbitrium s.l.mlG,om.L pcriitGLinras. habetOmf
15 necessitate»0 16 iouiani Vml ante paueos annos EPbd 17 haereticusU
distrucbatL uirginitati∗0 uirginitate Va.c. 18 nuptiaeL hoc ob aliud B
hoc om.0 19 qui La.c. eos om.D nolebatOa.c. 20 esse om. D 22 all. de
om.Om1GL 25 hnmano genere DEFbd generi Uml periit s. I. m2 post
pecc. 0 26 plenam 0 (e s. ras. m2)
indiget gratia dicente domino: si uos filius liberauerit,
tunc uere liberi eritis, utique liberi ad bene iusteque
uiuendum. nam liberum arbitrium usque adeo in peccatore non
periit, ut per ipsum peccent maxime omnes, qui cum delectatione
peccant et amore peccati et hoc eis placet quod eos libet. unde
et apostolus: cum essetis, inquit, serui peccati,
liberi fuistis iustitiae. ecce ostenduntur etiam peccato
minime potuisse nisi alia libertate seruire. liberi ergo a iustitia
non sunt nisi arbitrio uoluntatis; liberi autem a peccato non
fiunt nisi gratia saluatoris. propter quod ammirabilis doctor etiam
uerba ipsa disereuit: cum enim serui essetis, inquit,
peccati, liberi fuistis iustitiae. quem ergo
tunc fructum habuistis in his, in quibus nunc
erubescitis? nam finis illorum mors est. nunc
autem liberati a peccato, serui autem facti
deo habetis fructum uestrum in sanctificationem,
finem uero uitam aeternam. liberos
dixit iustitiae, non \'liberatos\', a peccato autem non liberos, ne
sibi hoc tribuerent, sed uigilantissime maluit dicere \'liberatos\'
referens hoc ad illam domini sententiam: si uos filius
liberauerit, tunc uere liberi eritis. cum itaque
non uiuant bene filii hominum nisi effecti filii dei, quid est
quod iste libero arbitrio uult bene uiuendi tribuere potestatem,
cum haec potestas non detur nisi gratia dei per Iesum Christum
dominum nostrum dicente euangelio: quotquot autem
receperunt eum, dedit eis potestatem filios
deifieri?
26 Ioh. 1,12 2 domino in euangelio GL 3 tunc mn.EF 4usque
0 (us s.l.m2) 5 ipsum] illud CDbd 6 amare C et om. DEFGL eos] eis B
9 aliqua C aliena Gm2 ergo om.OB 10 liberati D 11 amirabilis CDa.c.
et admirabilisGL 12 istaGL disseruit (in mg. m1 ł discreuit) O 12 inquit
om.Oml 13 fiiistiCml iustitiaeL 14 fnict. liab. tunc DEFbd tunc om.V
17 dei V sanctificatione BDVGp.c.L 18 nam liberosOB 21 refer«ensO
filios C 22 liberauit B tunc mn.D estis V 23 filii hom.] homines b
affecti B (e s. a) 24 uiuendo GL potestatatem 0 20 quodquod V 27eis om.B
potestatem fieri filii dei- ut autem hanc accipere mererentur, prius
eum libero arbitrio nulla adiuti gratia receperunt; haec est
quippe intentio, qua gratiam destruere moliuntur, ut eam dari
secundum merita nostra contendant —. ne forte ergo hanc euangelicam
sententiam sic diuidant, ut meritum ponant in eo quod
dictum est: quotquot autem receperunt eum ac
deinde non gratis datam, sed huic merito redditam gratiam in eo
quod sequitur: dedit eis potestatem filios dei
fieri, numquid, si quaeratur ab eis quid sit receperunt
eum\', dicturi sunt aliud nisi \'crediderunt in eum\' ? ut igitur et
hoc sciant ad gratiam pertinere, legant quod ait apostolus: in
nullo expauescatis a b aduersariis, quae quidem
est illis causa perditionis, uestrae
autem salutis, et hoc a deo, quia uobis
donatum est pro Christo non tantum ut
credatis in eum, sed ut etiam patiamini pro
e o — nempe utrumque dixit esse donatum —, item quod ait: pax
fratribus et caritas cum fide a deo patre et
domino Iesu Christo. legant etiam illud, quod ipse
dominus ait: nemo potest uenire ad me, nisi
pater, qui misit me, traxerit eum. ubi ne quisquam
putet aliud dictum esse \'uenire ad me\' quam \'credere in me\',
paulo post, cum de suo corpore et sanguine loqueretur et seandalizati
essent plurimi in sermone eius, ait: uerba, quae
ego locutus sum uobis, spiritus et uita sunt.
sed sunt quidam ex uobis, qui non credunt.
deinde subiunxit euangelista : sciebat enim ab initio
Iesus, qui essent credentes et quis
25. 28 Ioh. 6, G4—G6 0m1 2 filii dei fieri B hanc autem C recipere V 3 eum
om.Cml 4 mosliuntur (1 eras.) V 5 euangelica C 6 qaoOml 7 quod quod V
8 datum V 10 nunquid OmlD 11 et ex ei B, om.O 13 expauiscatis V
15 adeo EF 16 donatum] datumGL 18 aut Va.c. 19 patre nostro 0
20 domino nostro GL legat GL illud] aliud OL, om.Dbd dom. ait ipse D
24 cum] quam V 27 ex] iu GL non s.l.ni2Y 28 Iestis ab initio DKFbd
29 esset tradit. GL trad.] creditunis C
uobis, quia nemo potest uenire ad me, nisi
fuerit ei datum a patre meo. sententiam scilicet
iterauit qua dixerat: nemo potest uenire ad me,
nisi pater, qui misit me, traxerit eum. et hoc
propter credentes et non credentes se dixisse manifestauit exponens
quod dixerat: nisi pater, qui misit me,
t r a x e r i t cum, id ipsum aliis uerbis repetendo in eo,
quod ait: nisi fuerit ei datum a patre meo.
ille quippe trahitur ad Christum, cui datur ut credat in Christum.
datur ergo potestas, ut filii dei fiant qui credunt in eum, cum
hoc ipsum datur, ut credant in eum. quae potestas nisi detur a
deo, nulla esse potest ex libero arbitrio, quia nec liberum in bono
erit, quod liberator non liberauerit, sed in malo liberum habet
arbitrium, cui delectationem malitiae uel occultus uel manifestus
deceptor inseuit uel sibi ipse persuasit.
Non itaque, sicut dicunt nos quidam dicere et iste audet
insuper scribere, \'omnes in peccatum\' uelut inuiti \'carnis suae
necessitate coguntur\', sed si iam in ea aetate sunt, ut propriae
mentis utantur arbitrio, et in peccato sua uoluntate retinentur
et a peccato in peccatum sua uoluntate praecipitantur. neque
enim agit in eis etiam qui suadet et decipit, nisi ut peccatum
uoluntate committant uel ignorantia ueritatis uel delectatione
iniquitatis uel utroque malo et caecitatis et infirmitatis. sed haec
uoluntas, quae libera est in malis, quia delectatur malis, ideo
imp. I 94 (XLV 1110 M) 18 Iulianus, cf. p. 425,15 24 sed haec uoluntas—non
potest uelle] cf. Aug. Op. imp. I 94 (XLV 1110 M). ibid. III 118 p. 1297 1 eum esset V 3 sententiam-dixerat in mg. Dml 4 intrauitL quia GL
qua D nomo Oml 5 me misit V 6 et non credo om.GL 8 traxit C
9 fueri Oml ei ex et Vm2 10 ille] ipse GL in xpo GL 11 in om. Op.
imp. ciun s.l.m20 12 datur lin. 0 14 quod] si C liberu Oml
liberauit B liberum V (u ex corr. m2) 16 inseruit uit B (r d.) inseruit
DGLb, (r s.l.) C inseuit in rus.V 18 insuper] et super C et omnes B uel GL
iniutiBa.c. carni sue B 19 ea∗∗∗B propriaGa.c.L 20 suo D retenentur
V(te in ras.) 21 a om.C precipitcnturGL 22 ait OmlC etiani in cisC
suaditV sua detO nisi om GL 23 dilcctioneCL 24 iniquitatis om.D
25 quia-malis om.GL
boni aliquid uelle, nisi adiuuetur ab eo, qui malum non potest
uelle, hoc est gratia dei per Iesum Christum dominum nostrum;
omne enim quod non est ex fide, peccatum est.
ac per hoc bona uoluntas, quae se abstrahit a peccato, fidelis est,
quia iustus ex fide uiuit, ad fidem autem pertinet credere
in Christum et nemo potest credere in eum, hoc est uenire ad
eum, nisi fuerit illi datum. nemo igitur potest habere uoluntatem
iustam, nisi nullis praecedentibus meritis acceperit ueram,
hoc est gratuitam desuper gratiam.
sed extollendo praecipitatores liberi arbitrii, qui non ob
aliud nobis haec dicentibus indignantur. nisi quia gloriari in
domino dedignantur. timuit tamen Pelagius episcopale indicium
Palaestinum et, cum ei fuisset obiectum, quod diceret \'gratiam
dei secundum merita nostra dari\'. negauit se dicere et eos, qui
hoc dicerent. anathemando damnauit. nec tamen defendere
aliud inuenitur in libris, quos postmodum scripsit, fraudem se
putans hominibus iudicantibus fecisse mentiendo aut nescio
quomodo suum sensum uerbis ambiguis obtegendo.
dicunt etiam, inquit,
istas, quae modo aguntur, nuptias a deo institutas non fuisse; quod
in libro Augustini legitur, contra quem ego modo quattuor libellis
respondi. cuius Augustini dicta inimici nostri in ueritatis odium
4 Rom. 14, 23 6 Rom. 1,17. cf. ILib. 2, 4 7 cf. Ioh. 6, 66 13 cf. I Cor.
1,31 14 cf. De gcstis PcL 14, 30 (CSEL XLII 84, 5) 21 Iulianus 23 Dc
nuptiis et conc. II 2 (CSEL XLII 254,14) non Op. imp. 2 uellenis Oml ab eo] EdCV a deoL 5 ab»s-
trahit O abtrahit L a s. ras. m20 est om. V 6 qui Oml ad C (d s. l. m2)
7 xpo GL est] add. enim CEFV 9 nullus C ueram om.GL 11 coluntVn.c.
etlatiOa.c. defensiores C(crp. m2) 12 liberi snntEF quodOml 13 dicen-
tibus] add. nobis GL 14dnmGdmnL pylagiusC episcopalemL iudiu
Cml 15 palcstinumODVGL 16 sc] add. hocGL et ex aut B 17 anathe-
matizando BCm2DEFbd aliud tamen def. EFbd 19 putans s.l.m20 putant B
iudicantibus s.lm20,om.B aut] an EF nesciendo aut quomodo D 20 sensum
s.l.m20 21 etiam C qd 0 (d ndd. s.l.m2) inquit bis D 23 quatuor DEFbd
libris Oa.c. 24 respondeo GL
susceperunt. his eius calumniosissimis ucrbis breuiter uideo
respondendum, quia repetit ea postea, ubi unlt ipse insinuare
quasi contra nostra ista quid dicant. ubi cum illo, quantum res
postulare uidebitur, domino adiuuante certandum est. nunc
ergo respondeo nuptias a deo esse institutas et tunc, quando
dictum est: propterea relinquet homo patrem
suum et matrem suam et adhaerebit uxori
suae et erunt duo in carne una, et nunc, propter
quod scriptum est: a domino iungitur mulier uiro.
neque enim aliud fit etiam nunc quam illud, ut adhaereat
homo uxori suae et sint duo in carne una. de ipsis quippe
nuptiis, quae nunc fiunt, consultus est dominus a Iudaeis,
utrum liceret quacumque causa dimittere uxorem, et isto commemorato
testimonio legis adiunxit: quod ergo deus
coniunxit, homo non separet. hoc testimonium legis
adhibuit etiam apostolus Paulus, cum uiros moneret, ut ab eis
diligerentur uxores. absit ergo, ut in libro meo contra haec
testimonia diuina iste aliquid legerit; sed uel non intellegendo
uel magis calumniando in alium sensum conatur detorquere
quod legit. librum autem meum, contra quem se quattuor
libellis respondisse commemorat, post damnationem Pelagii
Caelestiique conscripsi. quod ideo dicendum putaui, quoniam
iste dicit \'ab inimicis suis in odium ueritatis dicta mea fuisse
suscepta\', ne ideo quisquam existimet propter hunc librum
meum inimicos gratiae Christi nonos hereticos fuisse damnatos.
in eo autem libro defensio est potius quam reprehensio
nuptiarum.
16 ef. Eph. 5, 25 23 Iulianuscnim D calumpniomssimis R 2 repeti teaOwii
ea. PosteaGL 3 nostra s.l.m20 isti BEFd dicatD ibi BCEFd 5 a deo
nuptias (om. esse) EFbd constitutasGL 9 scriptum ex dictum B ad no*
(uirg. add, m2) 0 uiro mulier DEFbd 11 uxorisF ipsis om.GL quoqueD
12 nunc] add. quoque Db consep.nltus tu; D 13 quecumqueOwi 14 testimio
C dnsZ) 15 separat Oml 17 in s.l.m20 lib»roO 18 iste mn.GL
19 in calumniando D conatus est B 20 quatuor D 21 commcrat Oml
pclagi Gml p«elagi L(a eras.) 22 celestiique D celestique L conscribsi (ri
s.l.m2)0 24 liunc L(n in ras.) 25 inimici GL 26 in eo] IdeoGL post libro
add. s.l.m2 nico G
Dicunt etiam, inquit, motum genitalium et commixtionem
coniugum a diabolo fuisse repertam et propterea eos qui nascuntur
innocentes reos esse et a diabolo fieri, non a deo, quia de hac
diabolica commixtione nascuntur. hoc autem sine aliqua ambiguitate
Manicheum est. immo sicut dicimus a deo nuptias institutas
propter ordinatam generationem filiorum, ita dicimus filiorum
gignendorum seminationem sine motu genitalium et sine commixtione
coniugum nec in paradiso, si filii gignerentur, esse
potuisse. sed utrum talis eorum motus atque commixtio fuisset,
si nemo peccasset, qualis nunc est cum pudenda libidine, hinc
est quaestio, de qua diligentius postea, si deus noluerit. disputabimus.
perducere moliantur, adiuncta istius uerba declarant, ubi ait
nos dicere: propterea eos qui innocentes nascuntur reos esse et a
diabolo fieri, non a deo, quia de hac diabolica commixtione nascuntur
. cum itaque nos nec diabolicam dicamus coniugum commixtionem,
maxime fidelium, quae fit causa generandorum qui
postea regenerandi sunt filiorum, nec homines ullos a diabolo
fieri, sed a deo, in quantum homines sunt, et tamen etiam de
coniugibus fidelibus reos nasci. tamquam ex oliua oleastrum,
propter originale peccatum et propter hoc esse sub diabolo,
nisi renascantur in Christo, quoniam diabolus culpae auctor
est, non naturae, contra illi paruulos dicentes nullum trahere
originale peccatum et ideo non esse sub diabolo, quid efficere
laborant, nisi ut illa dei gratia euacuetur in paruulis, qua eruit
1 inquit om.Binl niotum] totumflL genetaliuinF 2 propteeaOwi
3 innocentor B 4 commistione V 5 manifestuniOa.c. sicGmZL dnoL
constitutasGL 6 filiorum] add. gignendorum B ita om.C 7 seminatione(;L
genetalium V commixtioncm r 8 si s.l.C,om.GL generenturGL 9 potuisse
bisD talis bisD 11 disputamus Om1 disputanimus L 13 intendimt T*
rem perd.] semper ducereOL 14 aut Va.c. 15 proptea C innocenter OB
noscuntur C lGadeoC aeC noscnntur Cml 17 coning∗um L 18 qui]
quaeGmlL 19 regenerandae Gm1L hominem L diaboliL 20 adeo CD
21 oleatrum B 24 e contra EF 25 8 Oml 20 laburent Ctnl gratiae V
pamolisOr quaeniit (a s.l.) r quaeODr.
et transtulit in regnum filii caritatis suae,
quando quidem paruulos negant esse in potestate tenebrarum
etiam ante domini liberatoris auxilium ita in eis laudantes opus creatoris,
ut misericordaim destruant redemptoris? quam nos quoniam
et in maioribus et in paruulis confitemur, \'hoc\' dicit \'sine aliqua
ambiguitate esse Manicheum\', cum sit antiquissimum catholicum,
unde nouum istorum dogma euertatur hereticum.
Dicunt, inquit, sanctos in uetere testamento non caruisse
peccatis, id est nec per emendationem a criminibus fuisse liberos,
sed in reatu a morte fuisse deprehensos. immo dicimus uel ante
legem uel tempore ueteris testamenti a peccatis fuisse liberatos non
uirtute propria, quia maledictus omnis qui spem
suam ponit in homine — et in hoc sine dubio maledicto sunt,
quos etiam psalmus diuinus notat: qui confidunt in uirtute
sua —, nec uetere testamento, quod in seruitutem generat,
quamuis certae dispensationis gratia diuinitus datum sit, nec ipsa
lege sancta et iusta et bona, ubi scriptum est: non concupisces,
quoniam non est data, quae posset uiuificare, sed praeuaricationis
gratia posita est, donec ueniret semen cui promissum est,
sed liberatos esse per sanguinem ipsius redemptoris, qui est unus
mediator dei et hominum homo Christus? Iesus. isti autem inimici
gratiae dei, quae data est pusillis et magnis per legum Christum
dominum nostrum, ideo dicunt antiquos homines dei perfectae fuisse
16 cf. Gal. 4, 24 18 cf. Rom. 7, 12 Ex. 20,17. Rom. 7, 7 19 cf. Gal. 3,
21. 19 21 cf. I Tim. 2, 5 23 cf. Rom. 7, 25 2 regno DG a. c. post filii eras. suae 0 claritatisGL
suae s.l.m20 4 etiam om.Oml di Oml 5 reitemptoris Om1 redemtoris V
nos om.GL quoniam om. B quoniam et] etiam s.l.m20 etiam et EF
6 minoribus B a.c. hec B dici OmlGL *sine*0 7 esse] add. sensurn OB
8 docmaO digma La.c. dogme uertatur V eucrtitur Lb hereticorum B
ereticumGmi 9 ueteri OCm2GLb 10 emundationemGi suis se B libera-
tosL,b in mg. 11 reprehensosGL uel om.L 12 nouirtute Oml 13 homo
(inras. L) omnisGL 14 hominem L maledicti C (i jin. ex e),Lb 15pr. quodD
16 ueteri OGm2 ue»teri L uc«tcre V in om.EF seruitute CV genera*tL
17 certe OmlVGL grada V 18 lege.0 et pr. om.OB concupiseis V
19 praeuaricationiOml 22 homo s.l.m20
salui facti sunt, credantur eguisse.
Apostolum etiam Paulum, inquit, uel omnes
apostolos dicunt semper inmoderata libidine fuisse pollutos.
quis hoc uel profanus? audeat dicere? sed nimirum iste
propterea sic calumniatur, quia contendunt id, quod dixit
apostolus: scio quia non habitat in me, hoc est
in carne mea, bonum; uelle enim adiacet
mihi, perficere autem bonum non inuenio,
et cetera talia non eum dixisse de se ipso, sed nescio cuius
alterius, qui illa pateretur, induxisse personam. propter quod loeus
ipsc* in eius epistula diligenter considerandus est et scrutandus, ne
in eius aliqua obscuritate delitiscat error istorum. quamuis ergo
latius hinc apostolus disputet magno diuturnoque conflictu gratiam
defendens aduersus eos, qui gloriabantur in lege, tamen ad rem
pertinentia pauca contingimus. unde ait: quia non iustificabitur
ex lege omnis caro coram ipso; per
legem enim cognitio peccati. nunc autem sine
lege iustitia dei manifestata est, testificata
per legem et prophetas, iustitia autem dei
per fidem Iesu Christi in omnes qui credunt.
non enim est distinctio; omnes enim peccauerunt
et egent gloriam dei iustificati gratis
per gratiam ipsius, per redemptionem, quae
est in Christo Iesu. et iterum: ubi est gloriatio?
exclusa est. per quam legem? factorum? non,
156 sq.) 7 Rom. 7,18 15 cf. Rom. 2,23 16 Rom. 3, 20-24 25 Rom. 3,2 7. 28 G 3 inquit om.EF uel ex uelo Om2 4 apo-
stolus V fuisse libidineGL 5 istae Om1C isti DGp.c.b 6 sic proptereaGL
si Oml calumpniantur B calumniantur DOLb qui 0m1 id] de hoc Db
10eum] cum V se ipso ex soniso Om2 11 partereturT* 12 epistoLwG
epistulaL 13 eis b delitescat BDGm2bd ipaorum GL quauis B 14 hinc
latius V hic GL etmagno Gbd conflicto GmlL 15 eos om.0 17 ex lege IeftOom.GL ipso] illo Dbd 19 lego C 20 per-436, 8 peccatum om.0 22 est
enim EFbd distinctio] iustitia GL 23 gloria∗B gloria CDEFYbd 24 redemtionem
r 25 gloriatio tua BD 26 fatorum C
hominem per fidem sine operibus legis.
et iterum: non enim per legem promissio Abrahae
aut semini eius, ut heres esset mundi, sed per
iustitiam fidei. si enim qui per legem heredes
sunt, exinanita est fides et euacuata est promissio.
lex enim iram operatur; ubi enim non
est lex, nec praeuaricatio. et alio loco: lex autem
subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem
abundauit delictum, superabundauit
gratia. item alio loco: peccatum enim uobis non
dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub
gratia. itemque alio loco: an ignoratis, fratres scientibus
enim legem loquor -, quia lex dominatur
homini in quantum tempus uiuit? mulier
enim sub uiro uiuo marito iuncta est legi;
s i autem mortuus fuerit uir eius, euacuata
est a lege uiri. et paulo post: itaque, fratres mei,
et uos mortui estis legi per corpus Christi, ut
sitis alterius, qui ex mortuis resurrexit, ut
fructificemus deo. cum enim essemus in
carne, passiones peccatorum, quae per legem
sunt, operabantur in membris nostris, ut
fructum ferrent morti; nunc uero euacuati
sumus a lege mortis, in qua detinebamur, ita
ut seruiamus in nouitate spiritus et non in
uetustate litterae. his atque huiusmodi contestationibus
doctor ille gentium satis euidenter ostendit legem non potuisse
auferre, sed potius auxisse peccatum, quod auferat gratia, quoniam
18 Rom. 7, 4-6 28 cf. I Tim. 2, 7 def.OL hom. iustif. B 2 hominum V post per exp. legem per D
4 seminini D eills] add. facta est Db 5 enim] add. eis EF 6 alt. est om.Db
7iraC»iraL enim] autem B sinalioD autem]enimD 11 loco om.C
13 loco om.EF 14 dominabiturGL 15 in om.GL 16 uiro] add. est V uiuo V
(u alt. s. eras. r) uincta Lml 17 si-uiri in mg.L tteuacuata L 20 resur-.
rex**it B 23 ut] et C 24 ferent V 25 mortui C peccati GL detenebamur L
27 huiuscemodi C 29 auferre om.GL quoniam] quia GL
caritas. nc quis enim propter haec testimonia uituperet legem
et malam esse contendat, uidit apostolus male intellegentibus quid
posset occurrere et eandem sibi ipse proposuit quaestionem: quid d
ergo dicemus? inquit. lex peccatum est? absit.
sed peccatum non cognoui nisi per legem. hoc
iam superius dixerat: per legem cognitio peccati; non
ergo ablatio, sed cognitio.
Hinc autem iam incipit, propter quod ista consideranda
suscepimus, introducere personam suam et tamquam de se ipso
loqui. ubi nolunt Pelagiani ipsum apostolum intellegi, sed quod
in se alium transfigurauerit, id est hominem sub lege adhuc positum,
nondum per gratiam liberatum. ubi quidem iam debent concedere,
quod in lege nemo iustificatur, sicut alibi idem
apostolus dicit, sed ad cognitionem peccati et ad ipsius legis praeuaricationem
ualere legem, ut cognito auctoque peccato per fidem
gratia requiratur. non autem timent ista de apostolo intellegi,
quae posset et de praeteritis suis dicere, sed ca quae sequuntur
timent. hic enim: concupiscentiam, inquit, nesciebam,
nisi lex diceret: non concupisces. occasione
autem accepta peccatum per mandatum operatum
est in me omnem concupiscentiam; sine
lege enim peccatum mortuum est. ego autem
uiuebam aliquando sine lege; adueniente autem
mandato peccatum reuixit, ego autem
mortuus sum. et inuentum est mihi mandat
u m, quod erat in uitam, hoc esse i n mortem.
7,7-13 def.O2 lianc L 3 malum EFGa.c.L contenilant Ga.c.L uidit] add.
enim EF quis V 4 pro possunt F (s pr. 8.J.) 5 dicimus ZJTr lex inqlliWL
es V G cognouit C 7 post legem add. enim Dld 8 ergo] enim V abolitioGb
abolicioL oblatio C 9 autem otn.D coepitGL 12 aliud V id est om. D
13 gratia L conccdoGa.c.L 14 idem] ipseB 15 legis om.F.F 17 poU
tinient eras. de in mg. m2 add.Y 19 timeantGL hincGL 20 occansione V
occa.sioneG occasionem—acccptam L 23 enim] autem D est mortuum D
24 aueniente C 25 ante mandato exp. peccato B 27 in] adGL uita CDEFV
morte CEF
fefellit me per illud occidit. itaque
lex quidem sancta et mandatum sanctum et
iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi
factum est mors? absit! sed peccatum, ut appareat
peccatum, per bonum mihi operatum
est mortem, ut fiat super modum peccator
aut peccatum per mandatum. haec omnia, sicut dixi,
potest uideri apostolus de sua uita commemorasse praeterita, ut
illud, quod ait: ego autem uiuebam aliquando sine
lege, aetatem suam primam ab infantia ante rationales annos uoluerit
intellegi, quod autem adiunxit: adueniente autem
mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus
sum, iam se praecepti capacem, sed non efficacem et ideo
praeuaricatorem legis ostenderet.
iustitiam, quae in lege est, quod fuerit sine querella. potuit enim
esse intus in affectionibus prauis praeuaricator legis et tamen conspicua
opera legis inplere uel timore hominum uel ipsius dei, sed
poenae formidine, non dilectione et delectatione iustitiae. aliud
est enim uoluntate benefaciendi benefacere, aliud autem ad malefaciendum
sic uoluntate inclinari, ut etiam faceret, si hoc posset
inpune permitti. nam sic profecto in ipsa intus uoluntate peccat,
qui non uoluntate, sed timore non peccat. in quibus interioribus
suis talem se fuisse sciens apostolus ante gratiam dei, quae data
est per legum Christum dominum nostrum, alibi hoc apertissime
confitetur. scribens quippe ad Ephesios: et uos, inquit, cum
essetis mortui delictis et peccatis uestris,
DEFbd 2 illum L 7 supra Cbd peccator aut]
peccans DGL 8 au V per mandatum om.GL uoce per inc. 0 sicut.B
9 suauitate L uita sua B ut] dum GL 11 primuinGL uolens B noluerit C
12 fin. autem om.GL 14 ut iam B capace V 16 philipenses OBDL
17 que Om] post quae eras. d B qui fuerim Cbd quod fuerim EF 18 prauis
om. OB paruis EF 20 dilectatione Cml et delectatione om.EF 21 enim
est D 22 uoluntati V uolunte Cml haecGL 23 siO 25 data est] est,
quod post Christum pon. CDGL, post nostrumEFVbd 26 alibi] alio locoGL
27 quippe om.BGL cuin] dum D 28 uestris ex nostris B
sacculum mundi huius, secundum principem
potestatis aeris, spiritus eius, qui nunc operatur
in filiis diffidentiae, in quibus et nos
omnes aliquando conuersati sumus in desideriis
carnis nostrae facientes uoluntatem
carnis et affectionum, et eramus
naturaliter filii irae sicut et ceteri; deus
autem, qui diues est in misericordia,
propter multam dilectionem, qua dilexit
nos, et cum essemus mortui peccatis conuiuificauit
nos Christo, cuius gratia sumus
salui facti. rursus ad Titum: fuimus enim et
11 o s, inquit, stulti aliquando et increduli, errantes,
seruientes desideriis et uoluptatibus
uariis, in malitia et inuidia agentes, abominabiles,
inuicem odio habentes. talis Saulus fuit,
quando secundum iustitiam, quae in lege est, sine querella fuisse
se dicit. nam quia non post hanc abominabilem uitam, ut esset
sine querella, in lege profecerat moresque mutauerat, euidenter in his
quae sequuntur ostendit, quando quidem mutatum se non dicit
ab his malis nisi per gratiam saluatoris; adiungens enim hoc ipsum
etiam hic sicut ad Ephesios ait: cum autem benignitas
et humanitas inluxit saluatoris dei nostri,
non ex operibus iustitiae, quae nos fecimus,
spm D 4 filisOml filiosGL G a uocibus nis nostrae iltc.
jragm. Aurel. fol. 32 = II nostrae-carnis om. r 7 affectionem BL
8 natura V 9 diues V (e s. eras. i m2) 11 nos] add. misertus est nostrWL
essetisGmlLa.c. conuiuificabit Om1 12 in xpoGL cuius ex quuius Ilml
13 rursum B enim om. GL 14 inquit om. DGL aliquando stulti (!L
15 seruientes om. II et seruientes LG in noluptatibus 0 (in s. 1. m2), B
16 malitię L in inuidia GL gentes B abhominabilesOBLa.c. 18 iiLstitia V
querella (sic semperO),GH 19 non om.OmlB potest OHm1L abhomi-
nationebilem B 20 proficeratL mutaberat Oml 21 secuntur OCD
se (s. I) mutatum B 22 enim om.B 23 hic om.H sic D Ephesios]
titum OBDGLH,b (in mg.), quod fort. per ipsius Augustini errorem expiicaiidum
cum ex quum II 24 humilitasO bonitas<7L inluxit s. I. Om2 domini
nostri GL nostri dei bd
nos fecit per lauacrum regenerationis et renouationis
spiritus sancti, quem ditissime
effudit super nos per Iesum Christum saluatorem
nostrum, ut iustificati ipsius gratia
heredes efficiamur secundum spem uitae
aeternae.
Quod autem ait in hoc epistulae loco ad Romanos: p e peccatum,
ut appareat peccatum, per bonum mihi
operatum est mortem, congruit superioribus ubi dixit:
sed peccatum non eognoui nisi per legem;
nam concupiscentiam nesciebam, nisi lex
diceret : non concupisces, et superius: per legem
cognitio peccati; hoc enim et hic dixit: ut appareat
peccatum, ut illud, quod dixerat: sine lege enim peccatum
mortuum est, non intellegamus nisi, tamquam non
sit, \'latet, non apparet, penitus ignoratur\', tamquam in nescio quibus
ignorantiae tenebris sit sepultum. et quod ait: ego autem
uiuebam aliquando sine lege, quid ait nisi \'uiuere
mihi uidebar\'? et quod adiunxit: ad ueniente autem
mandato peccatum reuixit, quid est aliud quam
\'eminuit et apparuit\' ? nec tamen ait \'uixit\', sed \'reuixit\'. uixerat
enim aliquando in paradiso, quando contra datum praeceptum
satis apparebat admissum; cum autem a nascentibus trahitur,
tamquam mortuum sit, latet, donec repugnans iustitiae malum
eius prohibitione sentiatur, cum aliud iubetur atque adprobatur,
aliud delectat atque dominatur; tunc peccatum quodammodo in
EF 5 gratia ipsiusODEFGLbd 6 eredes Om1 10 conguit D (11 s. g)
dixit om.F 14 cognitia Ga.c.La.c. hic ex mihi Om2 15 ut—peccatum om. V
16 mortuū * (s eras.) 0 17 in. om.Oml 1squod om.D 19 quid] quod L nisi]
quin F mihi uiuere D uiuere 0 (e fin. m2 add.) uiuere»L 20 uidebatur
(in mg. uidebar)EF autem orn.GL 21 rcuixit peccatum GL alind om.B
ut quamGL 22 emicuitCEF ait om.GL 24 amissum EF quum Hm1
a s.l.Om2,om.GL 25 sit latet om.Oml iustitia G 26 prohibitione∗DG prohibiti-
onemL probaturGL 27 quodadmodo L
hominis aliquando iam uixerat.
Paulo possit intellegi. scimus enim, inquit, quia lex spiritalis
est; ego autem carnalis sum. non ait \'fui\', sed
\'sum\'. numquid ergo apostolus, cum haec scriberet, carnalis fuit?
an secundum corpus hoc dicit? adhuc enim erat in corpore mortis
huius nondum facto, quod alibi dicit: seminatur corpus
animale, surgit corpus spiritale. tune enim extoto se,
id est ex utraque parte, qua constat, spiritalis homo erit, quando
spiritale etiam corpus erit. neque enim absurdum est, ut sit in illa
uita etiam caro spiritalis, si potuit esse in hac uita in his, qui adhuc
carnalia sapiunt, etiam spiritus ipse carnalis. sic ergo ideo dixit:
ego autem carnalis sum, quia nondum spiritale corpus
habebat apostolus, sicut posset dicere: \'ego autem mortalis sum\';
quod utique non nisi secundum corpus intellegeretur dixisse, quod
nondum fuerat inmortalitateuestitum. item quod adiunxit: uenundatus
sub peccato, ne quisquam eum nondum redemptum
Christi sanguine existimet, etiam hoc secundum illud potest intellegi,
quod ait: et nos primitias habentes spiritus et
ipsi in nobismet ipsis ingemescimus adoptionem
expectantes, redemptionem corporis
nostri. si enim secundum hoc se dicit uenundatum sub peccato,
quod adhuc non est redemptum a corruptione corpus eius, uel uenundatum
aliquando in prima transgressione praecepti, ut haberet
corpus corruptibile quod adgrauat animam, quid prohibet hic
apostolum intellegi de se ipso dicere, quod ita dicit, ut etiam in ipso
14. 17 Rom.7, 14 20 Rom. 8, 23 2G cf. Sap. 9, 15 bis GL primiGL6 3 uoce de lin. fragrn. Aurel. 4 possct GL
quoniamGZ. 5 non-sum om. V fuit C 6 nunquid O 7 lioc dicit om.EF
9 surget CDGM se om.OB 10 utro La.c. 11 etiam spiritale V etiam
om.D in otn.Oml 12 si om.Oml esseexp.D 13 ipse] ee ̅ D 14 posl autem
exp. sum sum D 15 posse discere C 18 euin] enim C, in mg. al cum EF
19 hoc om. EF 20 et om. Om1 spiritus habentes D 21 metipsis s. I. L
adobtionem Oml 2H nri s. ras. Om2 enim] antem V dicitseZJ 24 redemtumO
26 proibet 0 27 apostolus V intcllegi om GL die∗it B
uelit, qui se nouerunt spiritali dilectione cum carnis affectione sine
consensione confligere?
An forte metuimus ea quae sequuntur: quod enim
operor, ignoro; non enim quoduolo, hocago, sed
quod odi, illud facio, ne forte ex his uerbis quispiam consentire
carnis concupiscentiae ad opera mala sanctum apostolum
suspicetur? sed considerandum est quod adiungit: si autem
quod nolo hoc facio, consentio legi quoniam bona.
magis enim se dicit legi consentire quam carnis concupiscentiae —
hanc enim peccati nomine appellat —; facere ergo se dixit et operari
non affectu consentiendi et inplendi, sed ipso motu concupiscendi.
\'hinc ergo\', inquit,\'consentio legi quoniam bona est:
consentio, quia nolo quod non uult\'. deinde dicit: nunc
autem iam non ego operor illud, sed id quod
habitat in me peccatum. quid est \'nunc autem\' nisi
\'iam nunc sub gratia, quae liberauit delectationem uoluntatis a consensione
cupiditatis\'? non enim melius intellegitur: non ego
operor, nisi quia non consentit exhibere membra sua arma iniquitatis
peccato. nam si et concupiscit et consentit et agit, quomodo
non ipse illud operatur, etiamsi se operari doleat et uinci grauiter
ingemescat?
Iam illud quod sequitur nonne unde loquatur apertissime
ostendit ? scio enim quia non habitatinme, hocest
in carne mea, bonum. si enim non exponeret adiungendo:
hoc estin carne mea, aliter fortasse acciperetur quod dixit:
in me. ac per hoc uersat hoc idem repetens et inculans: u e 11 e
24. 27 Rom. 7,18 1 possint GLp.e. posset 6 possunt La.c. etiamsi L (si s.l.) 2 nellit (sic
semper) V delectatione CEFbd 3 confligeret V 4 secuntur D 6 odii G quisquam
GL 7 scm suspicetur apostolum D suspicetur apostolum bd 8 est
om. EF 9 quoniam] quia OBV bona est BDEFbd 10 enim om.C
12 affecto V affectum L mutuOml 16 in me habitatOBCGL 17 uoluptatisG
consensionem L 19 non om.Om] consentit et agit B 20 si et] etsi Db
aitC 21 se om.C sese EF opera**ri 0 uincitC 23 quo C opertissime
Ga.c.La.c. 24 habitct Oml 25 exponerem a.c.GeiL 27 ac] hac CV
hoc est enim perficere bonum, ut nec concupiscat homo; inperfectum
est autem bonum, quando concupiscit, etiam si concupiscentiae
non consentit ad malum. non enim quod uolo
facio bonum, inquit, sed quod nolo malum, hoc ago.
si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego
operor illud, sed quod habitat in me peccatu 111.
id repetiuit inculcans et tamquam tardissimos de somno excitans:
inuenio ergo legem, inquit, mihi uolenti facere
bonum, quoniam mihi malum adiacet. illa ergo
bonum est uolenti facere, adiacet autem malum ex concupiscentia,
cui non consentit qui dicit: iam non ego operor illud.
Apertius autem quod sequitur utrumque declarat: c o ndelector
enim legi dei secundum interiorem
hominem, uideo autem aliam legem in membris
meis repugnantem legi mentis meae et eaptiuantem
me in lege peccati, quae est in membris
meis. sed quod dixit \'captiuantem me\', potest mouere, si nulla
consensio est. unde propter ista tria, duo scilicet, de quibus iam
disputauimus, quod ait: ego au tem carnal is su m, et: u enundatus
sub peccato, et hoc tertium: captiuantem
in lege peccati, quaeest in membris meis,
potest uideri apostolus tum describere, qui sub lege adhuc uiuit,
nondum sub gratia. sed sicut illa duo exposuimus propter carnem
adhuc corruptibilem dicta, sic et hoc potest intellegi, ut \'captiuantem
me\' dixerit \'carne\', non mente, \'motione\', non
25 Roni. 7, 23 add. inuenio GL 2 no OGL n It 4 amalum C (I ex r)
6 nolo ego ex loln Oml 7 lioc operor illud EF. hatetOmJ 8 repetiit B
tardissimus V dp] a B excitantLa.c. 9 uolentem mWnGa.c.L 10 ilioGa.e.L
llestom.O uolentisL 16 captiuantinantem C 17 in om.CEF peccatisV
menbrisO 18 dixi Ga.c.L me om. OB monere b 19 est consensio B
consessio D (sen s.l.ml) tria ista DEFbd post ista exp. ista D duo*G duos L
et post scilicet exp. B de]etC 22inom.OBC legiO quodGL 23 scri-
berc OmJ 24 sicut om.Otnl duo s. ras. Om2 25 corruptiuilem Oml si La.c.
in hoc CEF ut] quod s.l.OmlG,om.L captiuanteOml 26 me mnXCEFGL
carnem VGL mentisOOL motione in mg. B motione*G motionem L
aliena natura, sed nostra. sicut ergo exposuit ipse quid dixerit:
scio enim quianon habitat in me, hocestin carne
mea, bonum, sic etiam ex illius expositione hunc locum debemus
accipere, tamquam dixerit: captiuantem me — hoc est \'carnem
meam\' — lege peccati. quae est in membris meis.