<GetPassage xmlns:tei="http://www.tei-c.org/ns/1.0" xmlns="http://chs.harvard.edu/xmlns/cts">
            <request>
                <requestName>GetPassage</requestName>
                <requestUrn>urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa016.opp-lat1:1.1-1.20</requestUrn>
            </request>
            <reply>
                <urn>urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa016.opp-lat1:1.1-1.20</urn>
                <passage>
                    <TEI xmlns="http://www.tei-c.org/ns/1.0"><text><body><div type="edition" xml:lang="lat" n="urn:cts:latinLit:stoa0040.stoa016.opp-lat1"><div n="1" subtype="book" type="textpart"><div n="1" subtype="section" type="textpart"><p rend="script"><milestone n="1" unit="altchapter"/> o utinam, Romaniane, hominem sibi aptum ita uicissim <lb/>
            uirtus fortunae repugnanti posset auferre, ut ab ea sibi auferri nemine <lb n="5"/>
            patitur, iam tibi profecto iniecisset manus suique iuris te esse <lb/>
            proclamans et in bonorum certissimorum possessionem traducens <lb/>
            ne prosperis quidem casibus seruire permitteret. sed quoniam ita <lb/>
            comparatum est siue pro meritis nostris siue pro necessitate naturae, <lb/>
            ut diuinum animum mortalibus inhaerentem nequaquam sapientiae <lb n="10"/>
            portus accipiat, ubi neque aduersante fortunae flatu neque secundante <lb/>
            moueatur, nisi eo illum ipsa uel secunda uel quasi aduersa <lb/>
            perducat, nihil pro te nobis aliud quam uota restant, quibus ab illo <lb/>
            cui haec curae sunt deo, si possumus. impetremus, ut te tibi reddat <lb/>
            — ita enim facile reddet et nobis — sinatque mentem illam tuam, <lb n="15"/>
            quae respirationem iam diu parturit. aliquando in auras uerae libertatis <lb/>
            emergere. etenim fortasse quae uulgo fortuna nominatur <lb/>
            occulto quodam ordine regitur nihilque aliud in rebus casum uocamus, <lb/>
            nisi cuius ratio et causa secreta est, nihilque seu commodi seu <lb/>
            incommodi contingit in parte, quod non conueniat et congruat uniuerso. <lb n="20"/>
            quam sententiam uberrimarum doctrinarum oraculis editam <lb/>
            remotamque longissime ab intellectu profanorum se demonstraturam <lb/>
            ueris amatoribus suis ad quam te inuito philosophia

<note type="footnote">9 cf. Retract. I 1, 3 17 cf. Retract. I 1, 2 </note>

<note rend="script" type="footnote"> 2 AUKELI AUGUSTIXI EPI CATHOLICAE ACHADEMICORUM LIB <lb/>
            PRIMUS INCIPIT <hi rend="italic">P</hi> EXPLICIT RETRACT INCIPIT LIBER I. SCI AU- <lb/>
            GUSTINI EPI CONTRA ACHADEMICOS <hi rend="italic">M</hi> INCIPIT LIB .1. AURELII <lb/>
            AUGUST ... CONTRA ..... <hi rend="italic">T D</hi>. AURELII AUGUSTINI ACHADEMI- <lb/>
            CORUM LIBER PRIMUS <hi rend="italic">suppl. m. rec. H</hi> 4 <hi rend="italic">prima verba resecta lilt, initiali<lb/>
             lacera et manca exhibet T</hi> G manum Tm 8 permitte permitteret <hi rend="italic">(ret in r.) P</hi> <lb/>
            9 necessitate* (m <hi rend="italic">ras.) P</hi> 12 ipsa <hi rend="italic">liMP</hi> ipsa furtuna <hi rend="italic">T edd</hi>. lo redded T <lb/>
            tuam illam T 19 et] uel <hi rend="italic">T</hi> secraeta <hi rend="italic">Pml</hi> 20 et] iam et <hi rend="italic">T</hi> 22 monstra- <lb/>
            <hi rend="italic">turam T</hi> </note>

<note type="footnote">1* </note> <lb/>
             
<pb n="4"/>
            pollicetur. quam ob rem cum tibi tuo animo indigna multa accidunt, ne <lb/>
            te ipse contemnas. nam si diuina prouidentia pertenditur usque ad <lb/>
            nos, quod minime dubitandum est, mihi crede, sic tecum agi oportet, <lb/>
            ut agitur. nam cum tanta quantam semper admiror indole tua ab <lb/>
            ineunte adulescentia adhuc infirmo rationis atque lapsante uestigio<lb n="5"/>
            humanam uitam errorum omnium plenissimam ingredereris, excepit. <lb/>
            te circumfluentia diuitiarum, quae illam aetatem atque animum, <lb/>
            quae pulchra et honesta uidebantur, auide sequentem inlecebrosis <lb/>
            coeperat absorbere gurgitibus, nisi inde te fortunae illi flatus, qui <lb/>
            putantur aduersi, eripuissent paene mergentem. <lb n="10"/>
            
</p></div><div n="2" subtype="section" type="textpart"><p>An uero si edentem te munera ursorum et numquam ibi <lb/>
            antea uisa spectacula ciuibus nostris theatricus plausus semper <lb/>
            prosperrimus accepisset, si stultorum hominum, quorum inmensa <lb/>
            turba est, conflatis et consentientibus uocibus ferreris ad caelum, si <lb/>
            nemo tibi esse auderet inimicus, si municipales tabulae te non solum<lb n="15"/>
            ciuium sed etiam uicinorum patronum aere signarent, conlocarentur <lb/>
            statuae, influerent honores, adderentur etiam potestates, quae <lb/>
            municipalem habitum supercrescerent, conuiuiis cotidianis mensae <lb/>
            opimae struerentur, quod cuique esset necesse, quod cuiusque etiam <lb/>
            deliciae sitirent, indubitanter peteret, indubitanter hauriret, multa<lb n="20"/>
            etiam non petentibus funderentur, resque ipsa familiaris diligenter <lb/>
            a tuis fideliterque administrata idoneam se tantis sumtibus paratamque <lb/>
            praeberet, tu interea uiueres in aedificiorum exquisitissimis <lb/>
            molibus, in nitore balnearum, in tesseris, quas honestas non respuit, <lb/>
            in uenatibus, in conuiuiis, in ore clientium, in ore ciuium,<lb n="25"/>
            in ore denique populorum humanissimus liberalissimus mundissimus <lb/>
            fortunatissimus iactareris, quisquam tibi, Romaniane, beatae

<note type="footnote"><hi rend="italic">3 oportet Pm2 operet Pml</hi> tecum agitur ut agi oportetT <hi rend="italic">4 quanta H</hi> <lb/>
            semper] <hi rend="italic">uel sepe Tm2 in mg, a 5 adulestia Pml rationes</hi> lassescente M <lb/>
            6 ingrederis <hi rend="italic">Mml</hi> excipite <hi rend="italic">(om</hi>. te) <hi rend="italic">P</hi> 7 atque] et <hi rend="italic">M</hi> 8 onesta <hi rend="italic">Pml <lb/>
            illecebrosis T 11 *te T</hi> 12etciuibusP <hi rend="italic">14 conflatu Ma ferreis jHpr</hi>. <lb/>
            15 esse <hi rend="italic">ex</hi> isse <hi rend="italic">Pm2</hi> auderet tibi esse <hi rend="italic">a</hi> tibi auderet esse <hi rend="italic">m</hi> simv*nicipales <lb/>
            <hi rend="italic">(1 ras.) P 16etiamom.T</hi> patronorum-M <hi rend="italic">18 conuiuisTpr</hi>. 19 alias <lb/>
            <hi rend="italic">optimae a in mg. esse P alt. quod om.T</hi> 20 delitiae P <hi rend="italic">alt. inc7u-</hi> <lb/>
            tanter <hi rend="italic">Pml</hi> auriret <hi rend="italic">Pm]</hi> 22 idonea <hi rend="italic">M</hi> 24 sumptibus <hi rend="italic">HMPm2T</hi> balnaearum <lb/>
            <hi rend="italic">Pml</hi> thesseris M 25 uenationibus <hi rend="italic">M</hi> clientum <hi rend="italic">M</hi> 26 mundissimus <lb/>
            fortunatissimusJ mundissimus ut suesti fortan. <hi rend="italic">T</hi> mund. fortunatissimus <lb/>
            ut fuisti <hi rend="italic">m</hi></note> <lb/>
             
<pb n="5"/>
            alterius uitae, quae sola beata est, quisquam quaeso mentionem facere <lb/>
            auderet? quisquam tibi persuadere posset non solum te felicem <lb/>
            non esse sed eo maxime miserum, quo tibi minime uidereris ? nunc <lb/>
            uero quam te breuiter admonendum tot et tanta quae pertulisti <lb/>
            aduersa fecerunt. non enim tibi alienis exemplis persuadendum est, <lb n="5"/>
            quam fluxa et fragilia et plena calamitatum sint omnia, quae bona <lb/>
            mortales putant, cum ita expertus sis, ut ex te ceteris persuadere <lb/>
            possimus. 
</p></div><div n="3" subtype="section" type="textpart"><p>Illud ergo, illud tuum, quo semper decora et honesta desiderasti, <lb/>
            quo te liberalem magis quam diuitem esse maluisti, quo numquam <lb n="10"/>
            concupisti esse potentior quam iustior, numquam aduersitatibus <lb/>
            inprobitatibusque cessisti, illud ipsum, inquam, quod in te <lb/>
            diuinum nescio quo uitae huius somno ueternoque sopitum est, uariis <lb/>
            illis durisque iactationibus secreta, prouidentia excitare decreuit. <lb/>
            euigila, euigila, oro te; multum, mihi crede, gratulaberis, quod <lb n="15"/>
            paene nullis prosperitatibus, quibus tenentur incauti, mundi huius <lb/>
            tibi dona blandita sunt, quae me ipsum capere moliebantur cotidie <lb/>
            ista cantantem, nisi me pectoris dolor uentosam professionem abicere <lb/>
            et in philosophiae gremium confugere coegisset. ipsa me nunc <lb/>
            in otio, quod uehementer optauimus, nutrit ac fouet, ipsa me penitus <lb n="20"/>
            ab illa superstitione, in quam te mecum praecipitem dederam, liberauit. <lb/>
            ipsa enim docet et uere docet nihil omnino colendum esse <lb/>
            totumque contemni oportere, quidquid mortalibus oculis cernitur, <lb/>
            quidquid ullus sensus attingit. ipsa uerissimum et secretissimum <lb/>
            deum perspicue se demonstraturam promittit et iam iamque quasi <lb n="25"/>
            per lucidas nubes ostentare dignatur. 
</p></div><div n="4" subtype="section" type="textpart"><p>In hac mecum studiosissime uiuit noster Licentius; ad eam <lb/>
            totus a iuuenalibus inlecebris uoluptatibusque conuersus est ita, ut

<note type="footnote">22 cf. Retract. I 1, 4 </note>

<note type="footnote"> 2 supersuadere P 4 tot*ac tanta (et <hi rend="italic">ras</hi>. ac <hi rend="italic">8.1. rubric. add. a Maurinis) P</hi> <lb/>
            5 est] dest P 7 expertus] ex ali ******** <hi rend="italic">T</hi> ex aliqua parte bene expertus <hi rend="italic">edd</hi>. <lb/>
            9 ergo <hi rend="italic">om.M</hi> 11 concupisti <hi rend="italic">T</hi> concusisti <hi rend="italic">HPml</hi> concussisti <hi rend="italic">MPm2</hi> essecessisti <lb/>
            <hi rend="italic">om.HMP</hi> 12 *illud <hi rend="italic">T</hi> diuinum quod in te <hi rend="italic">a</hi> 13 ueternosoque <lb/>
            <hi rend="italic">HMP</hi> uanis <hi rend="italic">M</hi> 14 illius <hi rend="italic">a</hi> 15 crede <hi rend="italic">om.M</hi> cede <hi rend="italic">Pml</hi> 16 huius mundi <hi rend="italic">M</hi> <lb/>
            17 captare <hi rend="italic">a</hi> 19 compulisset <hi rend="italic">Mml</hi> nunc <hi rend="italic">om.M</hi> 20 p*enitus (a <hi rend="italic">ras.) P</hi> <lb/>
            22 omnino (ni <hi rend="italic">add, m2) P</hi> 23 quicquid <hi rend="italic">Pm2</hi> 24 ullus] illuc <hi rend="italic">HPm2</hi> illic <lb/>
            <hi rend="italic">Pml ipsa se T secretissumTml 25 seom.T 28 iuuenilibus M edd</hi>. </note> <lb/>
             
<pb n="6"/>
            cum non temere patri audeam imitandum proponere. philosophia <lb/>
            est enim, a cuius uberibus se nulla aetas queretur excludi. ad quam <lb/>
            auidius retinendam et hauriendam quo te incitarem, quamuis tuam <lb/>
            sitim bene nouerim, gustum tamen mittere uolui. quod tibi <lb/>
            suauissimum et, ut ita dicam, inductorium fore peto, ne frustra sperauerim.<lb n="5"/>
            nam disputationem, quam inter se Trygetius et Licentius <lb/>
            habuerunt, relatam in litteras tibi misi. illum enim quoque adulescentem <lb/>
            quasi ad detergendum fastidium disciplinarum aliquantum <lb/>
            sibi usurpasset militia, ita nobis magnarum honestarumque artium <lb/>
            ardentissimum edacissimumque restituit. pauculis igitur diebus<lb n="10"/>
            transactis posteaquam in agro uiuere coepimus, cum eos ad studia <lb/>
            hortans atque animans ultra quam optaueram paratos et prorsus <lb/>
            inhiantes uiderem, uolui temtare pro aetate quid possent. praesertim <lb/>
            cum Hortensius liber Ciceronis iam eos ex magna parte conciliasse <lb/>
            philosophiae uideretur. adhibito itaque notario, ne aurae laborem<lb n="15"/>
            nostrum discerperent, nihil perire permisi. sane in hoc libro res et <lb/>
            sententias illorum, mea uero et Alypii etiam uerba lecturus es. 
</p></div><div n="5" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="2" unit="altchapter"/> Cum igitur omnes hortatu meo unum in locum ad hoc <lb/>
            congregati essemus, ubi oportunum uisum est: Numquidnam dubitatis, <lb/>
            inquam, uerum nos scire oportere? —Minimeait Trygetius ceterique <lb n="20"/>
            se uultu ipso approbasse significauerunt. — Quid,si,inquam, <lb/>
            etiam non conprehenso uero beati esse possumus, necessariam ueri <lb/>
            conprehensionem arbitramini?—Hic Alypius: Huius quaestionis, <lb/>
            inquit, iudicem me tutius puto. cum enim iter mihi in urbem sit <lb/>
            constitutum, oportet me onere alicuius suscipiendae partis releuari, <lb n="25"/>
            simul quod facilius iudicis partes quam cuiusquam defensionis cuipiam

<note type="footnote"> 15 cf. Uerg. Aen. IX 312 sq. </note>

<note type="footnote"> 1 praeponere <hi rend="italic">a</hi> phisophia <hi rend="italic">Pm]</hi> 2 nulla aetas se <hi rend="italic">T</hi> qu*eretur (a <hi rend="italic">ras.) P<lb/>
             queraturT</hi> 3 auriendam H <hi rend="italic">4 quod] quem MT edd. 5 suiauissimum Tml</hi> <lb/>
            fustra P <hi rend="italic">6 trigetius HMT plerumque 7 literas MPml litteris. T</hi> quoque <lb/>
            <hi rend="italic">om. M</hi> 8 quasi] quem quasiT <hi rend="italic">9 millitia P ista T</hi> magnosum hone- <lb/>
            <hi rend="italic">staque P</hi> 10 edacissimum <hi rend="italic">(om</hi>. que) M 11 <hi rend="italic">ceperimus M</hi> ceperamus <hi rend="italic">a</hi> <lb/>
            12 ortans <hi rend="italic">Pml</hi> 13 iniantesZ1 <hi rend="italic">pr</hi>. uidere*(t <hi rend="italic">ras. et</hi> m <hi rend="italic">s.) P</hi> temptare <lb/>
            <hi rend="italic">HMPm2T atatePml 17 eorum T alipii HT alybii P alippii M</hi> <lb/>
            18 adhuc M 19 numquid M 21 approbare M <hi rend="italic">22 etiam om.Mml</hi> non <lb/>
            <hi rend="italic">om. M</hi> conpraehenso P <hi rend="italic">baeati Pml</hi> possimus T <hi rend="italic">23 alybius P</hi> nie <lb/>
            huius quaest. iud. esse <hi rend="italic">(om</hi>. inquit) T* 25 onnre <hi rend="italic">P</hi> 26 quo T iudices <lb/>
            (1! <hi rend="italic">ex</hi> i <hi rend="italic">cort. m2) P defensoris T edd</hi>. ca*piam <hi rend="italic">ex</hi> cuipiam <hi rend="italic">Pm2</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="7"/>
            delegare possum. quare dehinc pro alterutra parte ne a me <lb/>
            quidquam exspectetis. — Quod ei cum concessum esset ab omnibus <lb/>
            et ego rogationem repetissem: Beati certe, inquit Trygetius, esse <lb/>
            uolumus, et si ad hanc rem possumus absque ueritate peruenire, <lb/>
            quaerenda nobis ueritasnon est. — Quid hoc ipsum? inquam; existimatisne <lb n="5"/>
            beatos nos esse posse etiam non inuenta ueritate ? — Tunc <lb/>
            Licentius: Possumus, inquit, si uerum quaeramus. — Hic cum ego <lb/>
            ceterorum sententiam nutu flagitassem: Mouet me, inquit Nauigius, <lb/>
            quod a Licentio dictum est. potest enim fortasse hoc ipsum <lb/>
            esse beate uiuere, in ueritatis inquisitione uiuere. — Defini ergo, ait <lb n="10"/>
            Trygetius, quid sit beata uita, ut ex eo colligam quid respondere <lb/>
            conueniat.— Quid censes, inquam, esse aliud beate uiuere nisi secundum <lb/>
            id quod in homine optimum est uiuere ? — Temere, inquit, uerba <lb/>
            non fundam; nam id ipsum optimum quid sit, definiendum mihi <lb/>
            abs te puto. — Quis, inquam, dubitauerit nihil esse aliud hominis <lb n="15"/>
            optimum quam eam partem animi, cui dominanti optemperare conuenit <lb/>
            cetera quaeque in homine sunt ? haec autem, ne aliam postules <lb/>
            definitionem, mens aut ratio dici potest. quod si tibi non uidetur, <lb/>
            quaere quomodo ipse definias uel beatam uitam uel hominis optimum. <lb/>
            — Adsentior, inquit. <lb n="20"/>
            
</p></div><div n="6" subtype="section" type="textpart"><p>Quid ergo? ut ad propositum, inquam, redeamus, uideturne <lb/>
            tibi non inuento uero beate posse uiui, si tantum quaeratur? — Repeto, <lb/>
            inquit, sententiam illam meam: minime uidetur. — Uos, inquam, <lb/>
            quid opinamini ? — Tum Licentius: Mihi prorsus, inquit, uidetur. <lb/>
            nam maiores nostri, quos sapientes beatosque accepimus, eo <lb n="25"/>
            solo, quod uerum quaerebant, bene beateque uixerunt. — Ago gratias, <lb/>
            inquam, quod cum Alypio me iudicem fecistis, cui, fateor, inuidere

<note type="footnote"> 3 Cic. Hort. frag. 36 Miiller (August. Trin. XIII 4, 7) cf. Tusc. V ae <lb/>
            12.15 cf. Retract. 11,5 </note>

<note type="footnote"> 1 del*egare (a <hi rend="italic">ras.) P</hi> possim <hi rend="italic">edd</hi>. 2 quicquam (c <hi rend="italic">ex</hi> d) <hi rend="italic">P</hi> ex*pectetis <lb/>
            (s <hi rend="italic">ras.) P</hi> 3 ragationem <hi rend="italic">Pml</hi> interrogationem <hi rend="italic">Pm2</hi> rogationem rogati- <lb/>
            <hi rend="italic">onem T 4 abque Pml 5 ipsum om.M 6 tum T 7 hec (i s. e) T</hi> <lb/>
            3 sentiam <hi rend="italic">Pml</hi> flagitauissem M 9 enim <hi rend="italic">om.Jl</hi> 12 cesses <hi rend="italic">PmlTml</hi> <lb/>
            14 quit <hi rend="italic">Pm]</hi> 15 peto <hi rend="italic">Ma</hi> aliud esse <hi rend="italic">edd</hi>. 17 quae <hi rend="italic">M</hi> quaeq; quae <hi rend="italic">a</hi> <lb/>
            19 beata M optimum] ultimum <hi rend="italic">T pr</hi>. 22 non <hi rend="italic">om-M</hi> 23 inquam <hi rend="italic">ex</hi> <lb/>
            inquit <hi rend="italic">corr. Pml</hi> 24 tunc <hi rend="italic">MT</hi> uide*tur (n <hi rend="italic">ras.) P</hi> pr. inquit mihi <lb/>
            uidetur M 2G uixrt***P <hi rend="italic">27 fecestis Tml</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="8"/>
            iam coeperam. quoniam igitur alteri uestrum uidetur beatam uitam <lb/>
            sola inuestigatione ueritatis, alteri non nisi inuentione posse contingere, <lb/>
            Nauigius autem paulo ante ostendit in tuam, Licenti, partem <lb/>
            se uelle transire, magno opere specto, quales sententiarum uestrarum <lb/>
            patroni esse possitis. res enim magna est et diligenti discussione<lb n="5"/>
            dignissima. — Si res magna est, ait Licentius, magnos uiros desiderat. <lb/>
            — Noli quaerere, inquam, praesertim in hac uilla, quod ubiuis <lb/>
            gentium reperire difficile est, et potius explica, cur id quod abs te <lb/>
            non temere, ut opinor, prolatum est et qua tibi ratione uideatur. <lb/>
            nam et maximae res cum a paruis quaeruntur, magnos eos solent<lb n="10"/>
            efficere. 
</p></div><div n="7" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="3" unit="altchapter"/> Quoniam te, inquit, uideo magno opere nos urgere, ut <lb/>
            aduersum inuicem disputemus, quod te utiliter uelle confido, quaero, <lb/>
            cur beatus esse non possit qui uerum quaerit, etiamsi minime inueniat. <lb/>
            — Quia beatum, inquit Trygetius, uolumus esse perfectum<lb n="15"/>
            in omnibus sapientem. qui autem adhuc quaerit, perfectus non est. <lb/>
            hunc igitur quomodo asseras beatum, omnino non uideo. — Et ille: <lb/>
            P test apud te uiuere, inquit, auctoritas maiorum? — Non omnium. <lb/>
            inquit Trygetius. — Quorum tandem? — Ille: Eorum scilicet, qui <lb/>
            sapientes fuerunt. — Tum Licentius: Carneades, inquit, tibi sapiens<lb n="20"/>
            non uidetur? — Ego, ait, Graecus non sum; nescio Carneades iste <lb/>
            qui fuerit. — Quid, inquit Licentius, de illo nostro Cicerone quid <lb/>
            tandem existimas ? — Hic cum diu tacuisset: Sapiens fuit, inquit. <lb/>
            — Et ille: Ergo eius de hac re sententia habet apud te aliquid ponderis? <lb/>
            — Habet, inquit. — Accipe igitur quae sit; nam eam tibi<lb n="25"/>
            excidisse arbitror. placuit enim Ciceroni nostro beatum esse, <lb/>
            qui ueritatem inuestigat, etiamsi ad eius inuentionem non ualeat <lb/>
            peruenire. — Ubi hoc, inquit, Cicero dixit? — Et Licentius: <lb/>
            Quis ignorat eum adfirmasse uehementer nihil ab homine

<note type="footnote"> 26.29 cf- Cic. Hort. frag. 101 Miiller </note>

<note type="footnote"> 1 uestri <hi rend="italic">H</hi> 2 solam P continge*re <hi rend="italic">T</hi> 4 magnopere <hi rend="italic">HJIT edd</hi>. <lb/>
            4 expecto <hi rend="italic">Tin</hi> 5 patroni (ni <hi rend="italic">add. m2) P</hi> positis <hi rend="italic">Pml</hi> 8 re*pe*rire (p <hi rend="italic">et</hi> r <lb/>
            <hi rend="italic">ras.) P repperire T et] sed r edd</hi>. explica cur] <hi rend="italic">explicatur 9 prola*tum P</hi> <lb/>
            12 magnopere <hi rend="italic">HMT edd</hi>. 14 etia*si P 15 qui* (a s. <hi rend="italic">ras. m2) P</hi> 16 autem <lb/>
            <hi rend="italic">orn.M 18 aput Pml uincere inquit T inquit uiuere edd</hi>. maiorum (ma s.l.) P <lb/>
            19 ille (e <hi rend="italic">in</hi> i <hi rend="italic">mut, m. post.) P</hi> 20 carnedes <hi rend="italic">Pml</hi> 22 qui] quis (s <hi rend="italic">s. m2) T</hi> <lb/>
            24 aput <hi rend="italic">Pml</hi> aliquis <hi rend="italic">T pr</hi>. </note> <lb/>
             
<pb n="9"/>
            percipi posse nihilque remanere sapienti nisi diligentissimam <lb/>
            inquisitionem ueritatis, propterea quia, si incertis rebus esset <lb/>
            assensus, etiamsi fortasse uerae forent. liberari errore non <lb/>
            posset, quae maxima est culpa sapientis? quam ob rem si et <lb/>
            sapientem necessario beatum esse credendum est et ueritatis <lb/>
            sola inquisitio perfectum sapientiae munus est, quid dubitamus <lb/>
            existimare beatam uitam etiam per se ipsa inuestigatione <lb/>
            ueritatis posse contingere? 
</p></div><div n="8" subtype="section" type="textpart"><p>Tum ille: Licetne tandem ad ea. quae temere concessa sunt, <lb/>
            rursum redire ? — Hie ego: Illi hoc non solent concedere, inquam. <lb n="10"/>
            quos ad disputandum non inueniendi ueri cupiditas sed ingenii <lb/>
            iactantia puerilis inpellit. itaque apud Ille, praesertim cum adhuc <lb/>
            nutriendi educandique sitis, non solum conceditur sed etiam in praeceptis <lb/>
            habeatis uolo ad ea uos discutienda redire oportere, quae <lb/>
            concesseritis incautius. — Et Licentius: Non paruum in philosophia <lb n="15"/>
            profectum puto, inquit, cum in conparatione recti uerique inueniendi <lb/>
            contemnitur a disputante uictoria. itaque libenter obsequor praeceptis <lb/>
            et sententiae tuae et Trygetium ad id, quod temere se concessisse <lb/>
            arbitratur — res enim mei iuris est — redire permitto. — Tum <lb/>
            Alypius: Suscepti a Ille officii nondum partes esse uosmet ipsi mecum <lb n="20"/>
            recognoscitis. sed quoniam iam dudum disposita profectio interrumpere <lb/>
            me conpellit, pro meo quoque munere geminatam sibi <lb/>
            potestatem particeps mecum iudicii non rennuet usque in reditum <lb/>
            meum; uideo enim hoc uestrum certamen longius progressurum. — <lb/>
            Et cum discessit: Quid,inquit Licentius,temere concesseras? profer. <lb/>
            — Et ille: Temere dedi, inquit, Ciceronem fuisse sapientem. — Ergone <lb n="25"/>
            Cicero sapiens non fuit, a quo in latina lingua philosophia et <lb/>
            incoata est et perfecta? — Etsi concedam, inquit, esse sapientem, <lb/>
            non omnia tamen eius probo. — Atqui oportet multa eius alia

<note type="footnote"><hi rend="italic">1 percipi posse (pi et all. s m2 ) P</hi> sapienti <hi rend="italic">(sa add. m2) P</hi> 2 proterea <lb/>
            <hi rend="italic">Pml 3 ascensus P ab errore m</hi> 4 sepientis <hi rend="italic">(corr. m2) P</hi> **si <hi rend="italic">(et ras.) /\' <lb/>
            10 redire rnrsum edd</hi>. 11 inueui*endi <hi rend="italic">(r ras.) P</hi> 12 puerilis iactantia m <lb/>
            impellit (m <hi rend="italic">ex</hi> n <hi rend="italic">m2) P</hi> aput <hi rend="italic">Pml</hi> 15 harum <hi rend="italic">HMP</hi> 16 com <hi rend="italic">PHil <lb/>
            cumparatione Tml 18 se teniere edd. 21 quoniamj quoniam id T edd</hi>. <lb/>
            23 renuet <hi rend="italic">HPm2T</hi> renuit <hi rend="italic">JI</hi> 24 discessisset <hi rend="italic">Mm2Ta</hi> quod <hi rend="italic">Hm2Ma</hi> <lb/>
            profer] <hi rend="italic">promeT 25 inquit dedi T 26 pliisofia Pml</hi> 27 inclioata <lb/>
            <hi rend="italic">HMPm2Tm2</hi> sapientem esse <hi rend="italic">M</hi> 29 probo∗∗∗∗∗ (probo <hi rend="italic">ras.) T</hi> oportet sr <lb/>
            <hi rend="italic">operet corr. Pm2</hi> alia* <hi rend="italic">(s ras.) T</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="10"/>
            refellas, ut non inpudenter hoc, de quo agitur, inprobare uidearis. — <lb/>
            Quid, si hoc solum non recte illum sensisse adfirmare paratus sum? <lb/>
            uestra, ut opinor, nihil interest, nisi cuius ponderis ad id quod uolo <lb/>
            adserendum rationes adferam. — Perge, inquit ille. — Quid enim, <lb/>
            inquit, audeam contra eum, qui se Ciceronis aduersarium profitetur? <lb n="5"/>
            
</p></div><div n="9" subtype="section" type="textpart"><p>Hic Trygetius: Uolo attendas, ait, tu iudex noster, quem ad <lb/>
            modum superius beatam uitam definieris; dixisti namque eum <lb/>
            beatum esse, qui secundum eam partem animi uiuit, quam ceteris <lb/>
            conuenit imperare. tu autem, Licenti, uolo uel nunc mihi concedas <lb/>
            — iam enim libertate, in quam maxime nos uindicaturam se philosophia<lb n="10"/>
            pollicetur, iugum illud auctoritatis excussi - perfectum non esse, <lb/>
            qui adhuc ueritatem requirat. — Tum ille post diuturnum silentium: <lb/>
            Non concedo, inquit. - Trygetius: Cur quaeso? explica. istic <lb/>
            sum enim et aueo audire, quo pacto possit et perfectus homo esse <lb/>
            et adhuc quaerere ueritatem. — Hic ille: Qui ad finem, inquit, non<lb n="15"/>
            peruenit, fateor, quod perfectus non sit. ueritatem autem illam solum <lb/>
            deum nosse arbitror aut forte hominis animam, cum hoc corpus, <lb/>
            hoc est tenebrosum carcerem, dereliquerit. hominis autem finis est <lb/>
            perfecte quaerere ueritatem; perfectum enim quaerimus, sed tamen <lb/>
            hominem. — Et Trygetius: Non igitur potest beatus esse homo. <lb n="20"/>
            quomodo enim, cum id quod magno opere concupiscit adsequi <lb/>
            nequeat? potest autem homo beate uiuere, si quidem potest <lb/>
            secundum eam partem animi uiuere, quam dominari in <lb/>
            homine fas est. potest igitur uerum inuenire. aut colligat se et <lb/>
            non concupiscat uerum, ne, cum id adsequi non potuerit,<lb n="25"/>
            necessario miser sit. — At hoc ipsum est beatum hominis, <lb/>
            ait ille, perfecte quaerere ueritatem; hoc enim est peruenire ad <lb/>
            finem, ultra quem non potest progredi. quisquis ergo minus instanter <lb/>
            quam oportet ueritatem quaerit, is ad finem hominis non peruenit; <lb/>
            quisquis autem tantum, quantum homo potest ac debet, dat operam

<note type="footnote">1 n** (on <hi rend="italic">ras.) P</hi> inpudenter (e <hi rend="italic">alt. ex</hi> u <hi rend="italic">m2) P</hi> probare <hi rend="italic">HmlPml <lb/>
            2 quid] quia T sensisse illuni edd. sim T ex corr</hi>. 4 adadserendum P <lb/>
            inquid <hi rend="italic">Pml</hi> quit <hi rend="italic">Pml</hi> 5 inquit <hi rend="italic">om. T</hi> 6 trygenus <hi rend="italic">Pml</hi> 11 illud iugumM <lb/>
            <hi rend="italic">12 requirit a 13 et trygetius T 14 habeo HMPa adeo T</hi> 15 ueritatem <lb/>
            quaerere M <hi rend="italic">17 auforte Pml aut si forte HMa 18 alt. est] et M</hi> 21 magno*pere <lb/>
            (0 ras.) <hi rend="italic">P</hi> magnopere <hi rend="italic">HMT</hi> 26 ad P 27 est enim <hi rend="italic">edd</hi>. 28 quę P 29 quaerit <lb/>
            ueritatem <hi rend="italic">T</hi> nominis-autem <hi rend="italic">add. Pm2 in ntg. 30</hi> quatum <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            *ac (h <hi rend="italic">ras.) P</hi> </note> <lb n="30"/>
             
<pb n="11"/>
            inueniendae ueritati, etiamsi eam non inueniat, beatus est; totum <lb/>
            enim facit, quod ut faciat, ita natus est. inuentio autem si defuerit, id <lb/>
            deerit quod natura non dedit. postremo cum hominem necesse sit <lb/>
            aut beatum esse aut miserum, nonne dementis est eum, qui dies noctesque <lb/>
            quantum potest instat inuestigandae ueritati, miserum <lb n="5"/>
            dicere? beatus igitur erit. deinde illa definitio mihi, ut arbitror, <lb/>
            uberius suffragatur; nam si beatus est, sicuti est, qui secundum <lb/>
            eam partem animi uiuit, quam regnare ceteris conuenit, et haec <lb/>
            pars ratio dicitur, quaero, utrum non secundum rationem uiuat qui <lb/>
            quaerit perfecte ueritatem. quod si absurdum est, quid dubitamus <lb n="10"/>
            beatum hominem dicere sola ipsa inquisitione ueritatis? 
</p></div><div n="10" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="4" unit="altchapter"/> Mihi, ait ille, nec secundum rationem uiuere nec beatus <lb/>
            omnino quisquis errat uidetur. errat autem omnis, qui semper quaerit <lb/>
            nec inuenit. unde tibi unum e duobus monstrandum est, aut <lb/>
            errantem beatum esse posse aut eum, qui quod quaerit numquam <lb n="15"/>
            inuenit, non errare. — Hic ille: Beatus errare non potest. et cum <lb/>
            diu siluisset: Non autem errat, inquit. cum quaerit, quia ut non erret <lb/>
            quaerit. — Et Trygetius: Ut non erret quidem, inquit, quaerit, sed <lb/>
            errat, cum minime inuenit. ita autem tibi profuturum putasti, quod <lb/>
            errare non uult, quasi nemo erret inuitus aut quisquam omnino <lb n="20"/>
            erret nisi inuitus. — Tum ego, cum ille diu cunctaretur quid responderet: <lb/>
            Definiendum uobis est, inquam, quid sit error; facilius enim <lb/>
            eius fines potestis uidere, in quem iam penitus ingressi estis. — Ego, <lb/>
            inquit Licentius, definire aliquid idoneus non sum, quamuis errorem <lb/>
            definire sit facilius quam finire. — Ego, ait ille, definiam, quod mihi <lb n="25"/>
            facillimum est non ingenio, sed causa optima. nam errare est utique <lb/>
            semper quaerere, numquam inuenire. — Ego, inquit Licentius, si <lb/>
            uel istam definitionem facile possem refellere, iam dudum causae <lb/>
            meae non defuissem. sed quoniam aut res ipsa per se ardua est aut <lb/>
            ita mihi apparet, peto a uobis, ut usque in crastinam lucem quaestio

<note type="footnote"><hi rend="italic">1 ueritatis HMm1P etiamsi] is etiamsi Tm eam om-M 2 pr. fecit T</hi><lb/>
            ita <hi rend="italic">om. Test om.M</hi> 5 ut ritatis <hi rend="italic">HP</hi> 7 sicut <hi rend="italic">a</hi> 9 pars ratio (a <hi rend="italic">pr. et</hi> o <hi rend="italic">s. m2) P</hi> <lb/>
            10 quae**rit (qe <hi rend="italic">ras.) P</hi> ueritataem P 11 ipsa sola 31 inuestigatione <hi rend="italic">M <lb/>
            13 qui] quisquis T</hi> 14 unum] <hi rend="italic">unum iam Tm e] de T monstratum P</hi> <lb/>
            15 es*se P nonquam <hi rend="italic">T</hi> 18 pr. quaerit] perfecte quaerit <hi rend="italic">Tm</hi> quaerit inquit <hi rend="italic">T</hi> <lb/>
            20 non milt] ille non unIt <hi rend="italic">T edd</hi>. 21 errat M 23 fines eius <hi rend="italic">T</hi> 25 falius <hi rend="italic">Pm]</hi> <lb/>
            27 quere∗T inuenire] reperire M 28 pos**sem P </note> <lb n="30"/>
             
<pb n="12"/>
            differatur, si nihil hodie quod respondeam reperire potuero, cum id <lb/>
            sedulo mecum ipse uoluam. — Quod cum concedendum putarem <lb/>
            non rennuentibus ceteris, deambulatum ire surreximus nobisque <lb/>
            inter nos multa uariaque sermocinantibus ille in cogitatione defixus <lb/>
            fuit. quod cum frustra esse sensisset, relaxare animum maluit et<lb n="5"/>
            nostro se miscere sermoni. postea cum aduesperasceret, in eundem <lb/>
            conflictum redierant; sed modum inposui persuasique, ut in alium <lb/>
            diem differri paterentur. inde ad balneas. 
</p></div><div n="11" subtype="section" type="textpart"><p>Postridie autem cum consedissemus: Proferte, inquam. <lb/>
            quod heri coeperatis. — Tum Licentiu : Distuleramus, inquit, disputationem,<lb n="10"/>
            nisi fallor, rogatu meo, cum erroris definitio difficillima <lb/>
            mihi esset. — Hic plane, inquam, non erras, quod ut tibi omen sit ad <lb/>
            reliqua, libenter optauerim. — Audi ergo, inquit, quod heri etiam, nisi <lb/>
            intercessisses, protulissem. error mihi uidetur esse falsi pro uero approbatio. <lb/>
            in quem nullo pacto incidit, qui ueritatem quaerendam<lb n="15"/>
            semper existimat; falsum enim probare non potest, qui probat nihil; <lb/>
            non igitur potest errare. beatus autem esse facillime potest; nam ne <lb/>
            longius abeam, si nobis ipsis, ut heri licuit, cotidie uiuere liceret, nihil <lb/>
            mihi occurrit, cur nos beatos appellare dubitaremus. uiximus enim <lb/>
            magna mentis tranquillitate ab omni corporis labe animum uindicantes<lb n="20"/>
            et a cupiditatium facibus longissime remoti, dantes, quantum <lb/>
            homini licet, operam rationi, hoc est secundum diuinam illam partem <lb/>
            animi uiuentes, quam beatam esse uitam hesterna inter nos definitione <lb/>
            conuenit; atqui, ut opinor, nihil inuenimus, sed tantummodo <lb/>
            quaesiuimus ueritatem. potest igitur sola inquisitione ueritatis,<lb n="25"/>
            etiamsi eam inuenire minime possit, homini beata uita contingere.

<note type="footnote"> 12 cf. Retract. I 1, G </note>

<note type="footnote"> 1 odiae <hi rend="italic">Pml</hi> re*perrire (p <hi rend="italic">ras.) P</hi> 2 seduo*Pml 3 renuentibus <lb/>
            <hi rend="italic">HMPm2T</hi> sureximus <hi rend="italic">Pml</hi> 4 uariaqu#o (a <hi rend="italic">ras.) P</hi> 5 sensiset <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            6 sermoni miscere <hi rend="italic">edd</hi>. cum] cum iam <hi rend="italic">Tm</hi> 7 sed] se <hi rend="italic">Pml</hi> persuaiq; <hi rend="italic">Tml</hi> <lb/>
            8 patarentur <hi rend="italic">Pml</hi> a balneas <hi rend="italic">Pml</hi> 9 post tridie P post cum die <hi rend="italic">Tml</hi> consedisemus <lb/>
            <hi rend="italic">Pm]</hi> proferre <hi rend="italic">Pml</hi> 10 ceperatis <hi rend="italic">Pml</hi> 13 obtauerim <hi rend="italic">T</hi> nisi <lb/>
            <hi rend="italic">om-Mm1</hi> 14 intercessises <hi rend="italic">Pml</hi> intercessisset <hi rend="italic">M</hi> 17 igitur] enim <hi rend="italic">Tml</hi> <lb/>
            xacillime esse <hi rend="italic">edd</hi>. 18 liceret uiuere M 19 occurreret <hi rend="italic">M</hi> 21 cubiditatium <lb/>
            (b <hi rend="italic">in</hi> p <hi rend="italic">corr.2) P</hi> cupiditatum <hi rend="italic">MT edd</hi>. faucibus <hi rend="italic">M</hi> 22 illam diuinam <hi rend="italic">edd</hi>. <lb/>
            23 uitam esse <hi rend="italic">edd</hi>. 24 atqui] <hi rend="italic">atque Hedd</hi>. ut <hi rend="italic">om.M</hi> tatummodo <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            25 uiritatis <hi rend="italic">Tml</hi> 26 minime inuenira <hi rend="italic">M</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="13"/>
            nam definitio tua uide quanta facilitate excludatur notione communi. <lb/>
            etenim errare esse dixisti semper quaerere et numquam inuenire. <lb/>
            quid, si quisquam nihil quaerat et interrogatus uerbi gratia, utrumnam <lb/>
            modo dies sit, temere statimque noctem esse opinetur atque <lb/>
            respondeat, nonne tibi uidetur errare? hoc igitur erroris genus uelimmanissimum <lb n="5"/>
            non conplexa est definitio tua. quid, si etiam non errantes <lb/>
            conplexa est, potest definitio ulla: esse uitiosior? nam quis Alexandriam <lb/>
            quaerat et ad eam recto pergat itinere, non opinor potes <lb/>
            eum errantem uocare. quid, si eandem uiam uariis impedimentis <lb/>
            causis longo agat tempore et in ea morte praeueniatur, nonne et semper <lb n="10"/>
            quaesiuit et numquam inuenit nec errauit tamen? — Non, inquit <lb/>
            ille, semper quaesiuit. 
</p></div><div n="12" subtype="section" type="textpart"><p>Recte dicis, ait Licentius, et bene admones. inde enim prorsus <lb/>
            nihil ad rem pertinet definitio tua; non enim ego beatum esse dixi, <lb/>
            qui semper quaerat ueritatem. quod ne fieri quidem potest, primo <lb n="15"/>
            quia non semper homo est, deinde quia non ex quo tempore incipit <lb/>
            esse homo, eo iam potest aetate impediente uerum quaerere. aut si <lb/>
            semper id putas dicendum, si nihil temporis, quo iam quaerere <lb/>
            potest, perire patitur, rursus tibi Alexandriam redeundum est. <lb/>
            fac enim quemquam, ex quo tempore iter agere uel aetate uel negotio <lb n="20"/>
            sinitur, pergere occipere illam uiam atque, ut supra dixi, cum <lb/>
            deuiet nusquam, antequam perueniat, tamen uita excedere, multum <lb/>
            profecto errabis, si tibi errasse iste uidebitur, quamuis omni quo <lb/>
            potuit tempore nec quaerere desierit nec inuenire potuerit quo pergebat. <lb/>
            quam ob rem si et mea descriptio uera et secundum eam non <lb n="25"/>
            errat ille, qui perfecte quaerit, quamuis non inueniat ueritatem, <lb/>
            beatusque est ob eam rem, quod secundum rationem uiuit, tua <lb/>
            uero definitio et frustrata est et, si non esset, nihil eam curare

<note type="footnote"> 1 uide quaeso <hi rend="italic">a</hi> 2 dixisti esse <hi rend="italic">edd</hi>. 3 quaerit M intergatus <hi rend="italic">Pml <lb/>
            4 sit dies M</hi> sittemere <hi rend="italic">(te s. m2) P adque Pml 6 quod Tml</hi> 7 conplexa P <lb/>
            potestne <hi rend="italic">HMPm2 edd</hi>. uitio*sior (r <hi rend="italic">ras.) P</hi> 8 querat P 9 impedimentis <hi rend="italic">HP</hi> <lb/>
            impedimenti M impeditus <hi rend="italic">T edd</hi>. 10 nonne &amp; <hi rend="italic">(pr</hi>. n <hi rend="italic">et</hi> &amp; <hi rend="italic">m2) P</hi> 13 ammones <lb/>
            <hi rend="italic">MPml 17 eo] ex eo HMm2Ta 19patiatur T 21 accipere HMPmZT</hi> <lb/>
            uiam] u. ut cęperat nequissime pergere <hi rend="italic">a</hi> 22 numquam M 23 uidetur a <lb/>
            omni <hi rend="italic">om.JI</hi> 24 desierit (erit <hi rend="italic">s.l.m2) P</hi> potuit <hi rend="italic">Tml</hi> 25 si] sic <hi rend="italic">Ta</hi> <lb/>
            uera] uera <hi rend="italic">estHMT edd</hi>. 26 ueniat P 27 beatus <hi rend="italic">M</hi> rationem (e <hi rend="italic">ex <lb/>
            u corr.) P 28 fustrata Pml frustra T pr</hi>. est** <hi rend="italic">(&amp; ras. ei ei s. m2) P</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="14"/>
            deberem, si ex eo solum, quod ego definiui. satis causa firmata <lb/>
            est, cur quaeso nondum est ista inter nos quaestio dissoluta? 
</p></div><div n="13" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="5" unit="altchapter"/> Hic Trygetius: Dasne, inquit, sapientiam rectam uiam <lb/>
            esse uitae? — Do, inquit, sine dubio; sedtamenuolo mihi sapientiam <lb/>
            definias, ut sciam, utrum quae mihi eadem tibi esse uideatur. — Et<lb n="5"/>
            ille: Parum tibi, ait. uidetur definita hoc ipso, quod nunc interrogatus <lb/>
            es? etiam quod uolui concessisti. si enim non fallor, recta uia <lb/>
            uitae sapientia nominatur. — Tum Licentius: Nihil mihi tam ridiculum <lb/>
            quam ista definitio uidetur, inquit. — Fortasse, ait ille; <lb/>
            pedetemtim tamen quaeso, ut ratio praeueniat risum tuum; nihil enim<lb n="10"/>
            est foedius risu inrisione dignissimo. — Quid enim, ait ille, nonne <lb/>
            fateris uitae mortem esse contrariam ? — Fateor, ait. — Mihi igitur. <lb/>
            inquit ille, uia uitaenullamagis uidetur quam ea, qua quisque pergit. <lb/>
            ne in mortem incidat. — Adsentiebatur Trygetius. — Ergo si uiator <lb/>
            quispiam deuerticulum uitans, quod a latronibus obsideri audierit,<lb n="15"/>
            recta ire pergat atque ita euadat interitum, nonne et uiam uitae et <lb/>
            rectam secutus est? et eam sapientiam nominat nemo? quomodo <lb/>
            igitur omnis recta uitae uia sapientia est ? — Concessi enim esse, sed <lb/>
            non solam. — Definitio autem nihil conplecti debuit, quod esset alienum. <lb/>
            itaque rursus defini, siplacet: quid tibi uidetur esse sapientia? <lb n="20"/>
            
</p></div><div n="14" subtype="section" type="textpart"><p>Diu ille tacuit; deinde: En, inquit, iterum definio, si hoc tu <lb/>
            numquam finire statuisti. sapientia est uia recta, quae ad ueritatem <lb/>
            ducat. — Similiter et hoc, inquit ille, refellitur; nam cum apud Uergilium <lb/>
            Aeneae dictum est a matre: <lb/>
            perge modo et, qua te ducit uia, dirige gressum,<lb n="25"/>
            sequens hancuiam ad id, quod dictumerat, id est ad uerum, peruenit. <lb/>
            contende, si placet, ubi pedem ille incedens posuit. sapientiam

<note type="footnote">25 Uerg. Aen. I 401 </note>

<note type="footnote"><hi rend="italic">1 solo MT 4 uitae esse edd. 5 et eadeni a esse tibi M</hi> 6 intergatus <lb/>
            <hi rend="italic">Pml</hi> 7 si enim non] nisi enim <hi rend="italic">T</hi> recta] non falso recta <hi rend="italic">Tm</hi> 8 li** <lb/>
            centius <hi rend="italic">P</hi> 10 peiletemptim <hi rend="italic">Pm2</hi> pedetentim <hi rend="italic">HIll</hi> perneniat <hi rend="italic">Pml</hi> 11 est <lb/>
            om.M risu] irrisu M <hi rend="italic">13 ille om.M</hi> ea] <hi rend="italic">eo HP 15 quisspiam qui P</hi> <lb/>
            quispiam qui <hi rend="italic">HM</hi> diuerticulum <hi rend="italic">M Pm\'? edd</hi>. 16 ire] uia <hi rend="italic">HmlJI</hi> ita <hi rend="italic">om,M</hi> <lb/>
            17 eam] eam uiam <hi rend="italic">Mm2</hi> nemo nominat <hi rend="italic">T</hi> 18 concessisti <hi rend="italic">Mm2 in mg</hi>. <lb/>
            20 rursiis <hi rend="italic">otn.T</hi> uideatur <hi rend="italic">T</hi> esse <hi rend="italic">om..M</hi> 23 ducit M dum m aput <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            uirgilium <hi rend="italic">MPm2Tedd</hi>. 24 aenaeae P 25 dirigessum <hi rend="italic">Pml</hi> 26 anc <hi rend="italic">Pml <lb/>
            27 contende modo ci</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="15"/>
            posse dici; quamquam stulte prorsus istam descriptionem tuam conor <lb/>
            effringere; nam causam meam nulla plus adiuuat. etenim sapientiam <lb/>
            non ipsam ueritatem, sed uiam, quae ad eam ducat, esse dixisti. <lb/>
            quisquis ergo hac utitur uia, sapientia profecto utitur, et qui sapientia <lb/>
            utitur, sapiens sit necesse est; sapiens igitur erit ille, qui perfecte <lb n="5"/>
            quaesierit ueritatem, etiamsi ad eam nondum peruenerit. nam <lb/>
            uia, quae ducit ad ueritatem, nulla, uti opinor, intellegitur melius <lb/>
            quam diligens inquisitio ueritatis. hac igitur sola uia utens iam iste <lb/>
            sapiens erit. et nemo sapiens miser; omnis autem homo aut miser <lb/>
            aut beatus: beatum igitur faciet non tantum inuentio, sed ipsa per <lb n="10"/>
            se inuestigatio ueritatis. 
</p></div><div n="15" subtype="section" type="textpart"><p>Tum ille arridens: Merito mihi, inquit, ista contingunt, dum <lb/>
            aduersario in re non necessaria fidenter assentior; quasi uero ego <lb/>
            sum magnus definitor aut quidquam in disputando magis superuacaneum <lb/>
            puto. quis enim modus erit, si ego rursus uelim definiri <lb n="15"/>
            abs te aliquid et rursus eiusdem definitionis uerba et consequentium <lb/>
            item singillatim omnia fingens, quod nihil intellegam, definiri <lb/>
            flagitem? nam quid planissimum non meo iure definiri cogam. si <lb/>
            iure a me sapientiae definitio postulatur? cuius enim uerbi in animis <lb/>
            nostris apertiorem notionem natura esse uoluit quam sapientiae ? sed <lb n="20"/>
            nescio quo modo, cum mentis nostrae ueluti portum notio ipsa reliquerit <lb/>
            et uerborum sibi quasi uela tetenderit, occurrent statim <lb/>
            calumniarum mille naufragia. quam ob rem aut definitio sapientiae <lb/>
            ne requiratur aut iudex noster in eius patrocinium dignetur descendere. <lb/>
            — Tum ego, cum iam stilum nox impediret et quasi de integro <lb n="25"/>
            magnum quiddam disserendum uiderem oboriri, in alium diem distuli. <lb/>
            nam disputare coeperamus sole iam in occasum declinante diesque <lb/>
            paene totus cum in rebus rusticis ordinandis tum in recensione <lb/>
            primi libri Uergilii peractus fuit.

<note type="footnote"> 1 <hi rend="italic">quanquam Pm2Tm2</hi> descritionem <hi rend="italic">Pml effringere eonor edd</hi>. <lb/>
            2nulla plus] nullatenus <hi rend="italic">a</hi> 3 [ueri] tatem sed-ducat <hi rend="italic">om.Pml; add.m\'2 in mg</hi>. <lb/>
            ducitJI 4 uia utitur.l/ <hi rend="italic">5 erat Pml 7 uia<foreign xml:lang="grc">̄</foreign> Tm1 ducat T ad] a Pml <lb/>
            melius intelligitur Tml 9 et] at Tm 12 inquid Pml 14 sum P sim HMT</hi> <lb/>
            15 putem <hi rend="italic">edd</hi>. 16 consequentiam <hi rend="italic">M</hi> singulatim <hi rend="italic">Mm2T</hi> 17 definire <hi rend="italic">Pa</hi> <lb/>
            18 <hi rend="italic">definireHPa</hi> uere <hi rend="italic">ex</hi> iure <hi rend="italic">Pm2</hi> 20 aptiorem <hi rend="italic">Pml</hi> 21 reliquaerit <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            22 tetenderint <hi rend="italic">T</hi> occurrant (rant <hi rend="italic">et quattuor uerla, quae sequmatur, in ras.)II <lb/>
            occurrerint T</hi> 24 ne] <hi rend="italic">noii a</hi> discendere P 28 cam] tum M <hi rend="italic">20 uirgilii MT</hi> <lb/>
            per*actus <hi rend="italic">(h ras.) P</hi> </note> 
<pb n="16"/>
            
</p></div><div n="16" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="6" unit="altchapter"/> Deinde mox ut inluxit — ita enim res erant pridie <lb/>
            constitutae, ut largum esset otium — statim peragendum negotium <lb/>
            susceptum est. tum ego: Heri postulastis, inquam, Trygeti, ut a iudicis <lb/>
            munere ad sapientiae patrocinium descenderem, quasi uero <lb/>
            quemquam in sermone uestro aduersarium sapientia pateretur aut<lb n="5"/>
            ullo defendente ita laboraret, ut maius implorare deberet auxilium. <lb/>
            nam neque inter uos aliud quaerendum natum est quam quid sit <lb/>
            sapientia — in quo eam uestrum neuter oppugnat, quia uterque <lb/>
            desiderat — neque si tu in definienda sapientia defecisse te putas, <lb/>
            propterea reliqua defensio sententiae tuae tibi deserenda est. itaque<lb n="10"/>
            a me nihil aliud habebis quam definitionem sapientiae, quae nec mea <lb/>
            nec noua est, sed et priscorum hominum et quam uos miror non recordari. <lb/>
            non enim nunc primo auditis sapientiam esse <lb/>
            rerum humanarum diuinarumque scientiam. 
</p></div><div n="17" subtype="section" type="textpart"><p>Hic Licentius, quem post istam definitionem diu putabam<lb n="15"/>
            quaesiturum esse quod diceret, subiecit statim: Cur ergo non quaeso <lb/>
            sapientem uocamus flagitiosissimum illum hominem, quem ipsi bene <lb/>
            nouimus per innumera scorta solere dissolui, Albicerium dico illum, <lb/>
            qui apud Karthaginem multos annos consulentibus mira quaedam <lb/>
            et certa respondit ? innumerabilia commemorare possem, nisi et apud<lb n="20"/>
            eos loquerer, qui experti sunt, et paucis nunc satis sit ad id quod uolo. <lb/>
            nonne cochlearium — mihi autem dicebat — cum domi non inueniretur, <lb/>
            tuo iussu percontatus non solum quid quaereretur uerum etiam <lb/>
            nominatim, cuius res esset et ubi lateret, citissime uerissimeque respondit? <lb/>
            item me praesente - omitto illud, quod in eo quod rogabatur<lb n="25"/>
            nihil omnino falsus est, sed cum puer, qui nummos ferebat, certam <lb/>
            eorum partem, cum ad eum pergeremus, furatus esset, omnes <lb/>
            sibi numerari iussit coegitque illum ante oculos nostros quos

<note type="footnote">13 Cic. de off. II 5. Tusc. IV 57 </note>

<note type="footnote"> 1 mox ut <hi rend="italic">T (c/. de ord. II 9,26)</hi> mox <hi rend="italic">HMP (c/. Ronsch, It. u. Vulg. 2 p.400)</hi> <lb/>
            pridi*e (a <hi rend="italic">ras.) P</hi> 2 ocium esset <hi rend="italic">Tml</hi> 3 postulasti <hi rend="italic">Tedd</hi>. tygeti <hi rend="italic">Tml</hi> <lb/>
            5 ***sermone <hi rend="italic">T</hi> 6 ullo] te eam <hi rend="italic">Ta</hi> 9 nequę sit <hi rend="italic">(om</hi>. tu) <hi rend="italic">P</hi> neque sit <hi rend="italic">H</hi> <lb/>
            neque sic <hi rend="italic">M</hi> 10 <hi rend="italic">sapientiae M</hi> 11 ame (e <hi rend="italic">s. m2) P</hi> 12 mirer <hi rend="italic">HPm2m</hi> <lb/>
            13 nunc primum <hi rend="italic">m</hi> tunc primo <hi rend="italic">a</hi> 16 quid <hi rend="italic">MTa</hi> 19 kartaginem <hi rend="italic">MT</hi> <lb/>
            21 et] at <hi rend="italic">edd</hi>. ad id] uti ad*id (h <hi rend="italic">ras.) T</hi> 22 cochlearius <hi rend="italic">P</hi> autem <hi rend="italic">om.M</hi> <lb/>
            24 uerissime (que <hi rend="italic">add. m2) M</hi> 25 pręşsente <hi rend="italic">P</hi> 27 omnis <hi rend="italic">M</hi> 28 occulos T <lb/>
            quod <hi rend="italic">MT</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="17"/>
            abstulerat reddere, priusquam omnino ipse aut eosdem nummos uidisset <lb/>
            aut quantum sibi allatum fuerit audisset e nobis. 
</p></div><div n="18" subtype="section" type="textpart"><p>Quid, quod doctissimum et clarissimum uirum Flaccianum <lb/>
            mirari solitum esse abs te accepimus, qui cum de fundo emendo esset <lb/>
            locutus, ad illum diuinum rem ita detulit, ut quid egisset, si potis <lb n="5"/>
            esset, ediceret ? atque ille statim non modo negotii genus sed etiam, <lb/>
            in quo ille uehementer clamabat admirans, ipsum fundi nomen pronuntiauit, <lb/>
            cum ita esset absurdum, ut uix eius Flaccianus ipse meminisset. <lb/>
            iam illud sine stupore animi non queo dicere, quod amico <lb/>
            nostro, discipulo tuo, sese uolenti exagitare flagitantique insolenter, <lb n="10"/>
            ut diceret, quid secum ipse tacitus uolueret, Uergilii uersum eum <lb/>
            cogitare respondit. cum ille obstupefactus negare non posset, perrexit <lb/>
            quaerere, quisnam uersus esset; nec Albicerius, qui grammatici <lb/>
            scholam uix transiens uidisset aliquando, uersum ipsum securus <lb/>
            et garrulus canere dubitauit. num igitur aut res humanae non erant, <lb n="15"/>
            de quibus ille consulebatur, aut sine rerum diuinarum scientia tam <lb/>
            certa consulentibus et uera respondit? at utrumque absurdum est. <lb/>
            nam et humanae res nihil sunt aliud quam reshominum, ut argentum <lb/>
            nummi fundus postremo ipsa etiam cogitatio, et res diuinas quis non <lb/>
            recte arbitretur esse, per quas homini diuinatio ipsa contingit? sapiens <lb n="20"/>
            ergo fuit Albicerius, si sapientiam rerum humanarum diuinarumque <lb/>
            scientiam illa definitione concedimus. 
</p></div><div n="19" subtype="section" type="textpart"><p><milestone n="7" unit="altchapter"/> Hic ille: Primo, inquit, ego scientiam non appello, in <lb/>
            qua ille, qui eam profitetur, aliquando fallitur. scientia enim non <lb/>
            solum conprehensis sed ita conprehensis rebus constat, ut neque in <lb n="25"/>
            ea quisquam errare nec quibuslibet aduersantibus inpulsus nutare <lb/>
            debeat. unde uerissime a quibusdam philosophis dicitur in nullo <lb/>
            eam posse nisi in sapiente inueniri, qui non modo perfectum habere <lb/>
            debet id, quod tuetur ac sequitur, uerum etiam inconcussum tenere.

<note type="footnote"> 2 ablatum <hi rend="italic">Ma</hi> e] a <hi rend="italic">Hm2 s. I</hi>. 3 flactionuin <hi rend="italic">Tml</hi> 5 diuinam M <lb/>
            potis esset ediceret <hi rend="italic">HP</hi> potis esse te diceret <hi rend="italic">M</hi> potuisset ediceret <hi rend="italic">T</hi> 7 quo] <lb/>
            <hi rend="italic">co P uehementius T 8 flactianus PT 11 tatitus Pml uirgiliiitfT</hi> <lb/>
            12 cogita*re (t <hi rend="italic">ras.)P</hi> 13 quinam <hi rend="italic">T</hi> 14 scolam <hi rend="italic">codd</hi>. 15 non dubitauit <lb/>
            <hi rend="italic">HMPa</hi> 17 atj aut <hi rend="italic">H (in ras.) MTa</hi> a*bsurdum <hi rend="italic">P</hi> 19 fundi <hi rend="italic">T</hi> <lb/>
            22 definitione tua (e tua <hi rend="italic">add. m2) P</hi> 23 ille] ego <hi rend="italic">T</hi> inquam <hi rend="italic">T</hi> 24 ea <hi rend="italic">H</hi> <lb/>
            25 co*prehensis (n <hi rend="italic">ras., i ex</hi> o <hi rend="italic">corr.) P</hi> 26 quisquam] quis unquam <hi rend="italic">Tm</hi> <lb/>
            aduersitatibus <hi rend="italic">M</hi> impulsis <hi rend="italic">a</hi> 28 sapiente*(e <hi rend="italic">alt. a m2) P</hi> perceptum <hi rend="italic">Tm</hi> </note>

<note type="footnote"> LXIII. August. I pars III. ed. Knoell. </note>

<note type="footnote"> 2 </note> <lb/>
             
<pb n="18"/>
            scimus autem illum, quem commemorasti, multa saepe falsa dixisse, <lb/>
            quod non solum aliis mihi referentibus comperi sed praesens aliquando <lb/>
            ipse percepi. eumne igitur scientem uocem, cum saepe falsa <lb/>
            dixerit, quem non uocarem, si cunctanter uera dixisset ? hoc me de <lb/>
            aruspicibus et de auguribus et de his omnibus, qui sidera consulunt,<lb n="5"/>
            et de coniectoribus dixisse putatote aut aliquem ex hoc genere hominum <lb/>
            proferte, si potestis, qui consultus numquam de responsis <lb/>
            suis dubitauerit, numquam postremo falsa responderit. nam de <lb/>
            uatibus nihil mihi puto esse laborandum, qui mente loquuntur aliena. 
</p></div><div n="20" subtype="section" type="textpart"><p>Deinde res humanas esse ut concedam res hominum, quidquam<lb n="10"/>
            tu existimas nostrum esse, quod no\'ns uel dare uel eripere casus <lb/>
            potest ? aut cum rerum humanarum scientia dicitur, ea dicitur, qua <lb/>
            quisque nouit uel quot uel quales fundos habeamus, quid auri, quid <lb/>
            argenti, quid denique alienorum carminum cogitemus? illa est humanarum <lb/>
            rerum scientia, quae nouit lumen prudentiae, temperantiae<lb n="15"/>
            decus, fortitudinis robur, iustitiae sanctitatem. haec enim sunt, <lb/>
            quae nullam fortunam metuentes uere nostra dicere audemus; <lb/>
            quae si Albicerius ille didicisset, numquam, mihi crede, tam luxuriose <lb/>
            deformiterque uixisset. quod autem dixit, quem uersum uolueret <lb/>
            animo ille, quo consulebatur, neque hoc puto inter res nostras esse<lb n="20"/>
            numerandum, non quo negem honestissimas disciplinas ad possessionem <lb/>
            quandam nostri animi pertinere, sed quia uersum alienum <lb/>
            etiam inperitissimis canere ac pronuntiare concessum est. ideo <lb/>
            talia cum in memoriam nostram incurrerint, non mirum, si sentiri <lb/>
            possunt ab huius aeris animalibus quibusdam uilissimis, quos daemonas<lb n="25"/>
            uocant, a quibus nos superari acumine ac subtilitate sensuum <lb/>
            posse concedo, ratione autem nego, atque id fieri nescio quo modo <lb/>
            secretissimo atque a nostris sensibus remotissimo. non enim, si <lb/>
            miramur apiculam melle posito nescio qua sagacitate, qua hominem

<note type="footnote"> 1 dixi*sse <hi rend="italic">T</hi> 2 ipse aliquando <hi rend="italic">T</hi> aliquando (om. ipse) <hi rend="italic">M</hi> 3 percipi <hi rend="italic">Pm]</hi> <lb/>
            4 constaiter <hi rend="italic">a</hi> 6 coniectoribus] coniectoribus somniorum <hi rend="italic">Tm</hi> aut] ut <hi rend="italic">Pml</hi> <lb/>
            7 respons*is <hi rend="italic">P</hi> 9 auibus <hi rend="italic">ex</hi> uatibus <hi rend="italic">Pm2</hi> quae <hi rend="italic">ex</hi> qui <hi rend="italic">Pm2</hi> locuntur M <lb/>
            10 quicquam <hi rend="italic">Pm2</hi> 13 quisquam <hi rend="italic">edd. pr</hi>. uel <hi rend="italic">om.T</hi> quod <hi rend="italic">HmlPmlTml</hi> <lb/>
            14 qui denique <hi rend="italic">Pml</hi> quidque denique <hi rend="italic">edd</hi>. 15 rerum <hi rend="italic">om. a</hi> prudentiae <hi rend="italic">Tm2 <lb/>
            in ras</hi>. 16 s*anctitatem (c ras., ti <hi rend="italic">s. m2) P</hi> 18 luxoriose <hi rend="italic">P</hi> 20 quo] a quo <lb/>
            <hi rend="italic">HT edd. nostras res M 21 possessinem Pml</hi> 22 quia P <hi rend="italic">23 etiam om. T <lb/>
            ideoque Tedd</hi>. 24 mirum] <hi rend="italic">mirlim est Tm sentire H 28 amotissimo M</hi> </note> <lb/>
             
<pb n="19"/>
            uincit, undeunde aduolare, ideo eam nobis praeponere aut saltem <lb/>
            comparare debemus. 
</p></div></div></div></body></text></TEI>
                </passage>
            </reply>
            </GetPassage>