Quidnam esse, Brute,Quidnam-Brute om. RK cf. praef. cur om. K causae putem, cur, cum constemus ex animo et corpore, corporis curandi tuendique causa quaesita sit ars atque eiusars eius atque X (areius atque K1, cf. praef.) corr. Man. utilitas deorum inmortaliumde eorum inm. R1V1 inventioni consecrata, animi autem medicina nec tam desideratadesidera GRV (

Quodsi talis nos natura genuisset, ut eam ipsam intueri et perspicere eademque optima duce cursum vitae conficere possemus, hauthaut V2 aut GK1RV1 haud K2Bs erat sane quod quisquam rationem ac doctrinamrationem ac doctrinam s ratione ac doctrina X rationedẽ V2 hac pro ac G1 et Gr.?) requireret.requiret G1 nunc parvulos nobis dedit igniculos, quos celeriter malis moribus opinionibusque depravatidepravati V1? e corr. Bs depravatis X sic restinguimus, ut nusquam naturae lumen appareat. sunt enim ingeniis nostris seminasemita G innata virtutum, quae si adolescereadholescere G1 adol. sed o in r. V1 liceret,licet in liceret corr. Rc licetret G1 ipsa nos ad beatam vitam natura perduceret. nunc autem, simul atque editi in lucem et suscepti sumus, in omni continuo pravitate et in summa opinionum perversitate versamur, ut paene cum lacte nutricis errorem suxisse videamur. cum vero parentibus redditi, deinreddit idem G reddit

accedunt etiam poëtae, qui cum magnam speciem doctrinae sapientiaeque prae se tulerunt, audiuntur leguntur ediscuntur et inhaerescunt penitus in mentibus. cum vero eodem quasi maxumus quidamquidem K1R1H magister populus accessitaccessit Vc (cf. rep. 4,9) om. X (accedit ante eodem add. multi s) atque omnis undique ad vitia consentiens multitudo, tum plane inficimur opinionum pravitate a naturaque desciscimus,dessciscimus KR1 ut nobis optime naturae vim vidissenaturae vim vidisse Mdv. ad fin. 3,62 naturam invidisse videantur, qui nihil melius homini, nihil magis expetendum, nihil praestantius honoribus, imperiis, populari gloria iudicaverunt. adad at K quam fertur optumus quisque veramque illam honestatem expetens,expe

illa autem, quae se eius imitatricem esse volt,uult R e corr. H temeraria atque inconsiderata et plerumque peccatorum vitiorumque laudatrix, fama popularis, simulatione honestatis formamforme G1 eius pulchritudinemque corrumpit. qua caecitate homines, cum quaedam etiam praeclara cuperent eaqueque om. H nescirent nec ubi nec qualia essent, funditus alii everterunteverterent X corr. K2RcV1? suas civitates, alii ipsi occiderunt. atque hi quidem optuma petentes non tam voluntate quam cursus errore falluntur. quid? quiquid qui KcR2V1? e corr. quid- que GR1V1 quiqui K1 pecuniae cupiditate, qui voluptatum libidine feruntur,quid...12 feruntur om. H quorumque ita perturbantur animi, ut non multum absint ab insania, quod insipientibus contingitcontigit G1 omnibus,quod 14 omnibus del. Ba. isis H his rell. nullanene om. G1 est adhibenda curatio? utrum quod minus noceant animi aegrotationes quam corporis, an quod corpora curari possint, animorum medicina nulla sit?

at et morbimorbi ex moribus K1 perniciosiores pluresque sunt animi quam corporis;an ... 18 corporis add. G2 in mg. hi enim ipsihi...19 ipsi hoc. . ipso Ba. male: 'ipsi corporis morbi animi morbos efficere possunt eorumque numerum augent' (plures!) cf. p. 405,14 odiosi sunt, quod ad animum pertinentpertine

est profecto animi medicina, philosophia;Cur igitur cum constemus ... 319,4 philosophia H cuius auxilium non ut in corporis morbis petendum est foris, omnibusque opibus viribus,et ante viribus add. Vc s viribus om. Gr. ut nosmet ipsi nobis mederi possimus, elaborandum est. Quamquam de universa philosophia, quanto opere et expetenda esset et colenda, satis, ut arbitror, dictum est in Hortensio.ortensio G de maxumis autem rebus nihil fere intermisimus postea nec disputare nec scribere. his autem libris exposita sunt ea quaeeaque G1 aa om. K1 nobis cum familiaribus nostris in Tusculano erant disputata. sed quo niam duobus superioribus de morte et de dolore dictum est, tertius dies disputationis hoc tertium volumen efficiet.

ut enim in Academiam nostram descendimus inclinato iam in postmeridianum tempus die, poposci eorum aliquem, qui aderant,aliquid quid adherant G1 causam disserendi. tum res acta sic est: Videtur mihi cadere in sapientem aegritudo.

Num reliquae quoque perturbationes animi, formidines libidineslibidines add. G2 iracundiae? haec enim fere sunt eius modi,eiusmodi V (ss. c) quae Graeci pa/qh pathe X appellant; ego poteram morbos, et id verbum esset e verbo, sed in consuetudinem nostram non caderet. nam misereri, invidere, gestire, laetari, haec omnia morbos Graeci appellant, motus animi rationi non obtemperantis, nos autem hos eosdem motus concitati animi recte, ut opinor, perturbationes dixerimus, morbos autem non satis usitate,relique ... 29 usitate (libere) H uisit. G1 (sic etiam 322, 10; 325,16) nisi quid aliud tibi videtur.

Mihi vero isto modo.

Haecinehaeccine R2 igitur cadere in sapientem putas?

Prorsus existimo.

Ne ista gloriosa sapientia non magno aestimanda est, siquidem non multum differt ab insania.

Quid? tibiquid tibi in r. V2 tibine G (exp. 2) omnisne animi commotio videtur insania?

Non mihi quidem soli, sed, id quod admirariamirari G1(āmirari2) R1V saepe soleo, maioribus quoque nostris hoc ita visum intellego multis saeculis ante Socratem,socrantĕ G1 (n del. 2) socraten KR a quo haec omnis, quae est de vita et de moribus, philosophia manavit.

Quonamquoniam G (i del. 1?) tandem modo?

Quia nomen insaniae significat mentis aegrotationem et morbum, id est insanitatem et aegrotum animum, quam appellarunt insaniam.id est . . 14 insaniam (quae C. addidit quia eius aequalibus nomen insaniae non insanum animi habitum sed furorem significabat) del. Bentl.

(omnis autem perturbationes animi morbos philosophi appellant negantque stultum quemquam his morbis vacare. qui autem in morbo sunt, sani non sunt; et omnium insipientium animi in morbo sunt: omnes insipientes igitur insaniuntomnis ... 18 insaniunt del. Ba. (post sanos 321, 2 ponit Margrander Trans. and proc. of the American phil. ass. XXX p. 34). verum non mirus nescio qui glossator sed Cicero ipse haec postea addidisse videtur, cum intellegeret se illud 'omnisne animi commotio videtur insania?' in argumentatione neglexisse. ). sanitatem enimenim om. Hs animorum positam in tranquillitate quadam constantiaque censebant; his rebus mentem vacuam appellarunt insaniam, propterea quod in perturbato animo sicut in corpore sanitas esse non posset.posset Ern. possit ille G1

nec minus illud acute, quod animi adfectionem lumine mentis carentem nominaverunt amentiam eandemque dementiam.omnis... 25 dementiam H ex quo intellegendum est eos qui haec rebus nomina posuerunt sensissesenisse GR1V1 hoc idem, quod a Socrate acceptum diligenter Stoici retinuerunt, omnis insipientes esse non sanos. qui estquis X (qus G1) sed s in R fort. postea additum enim animus in aliquo morbo—morbos autem hos perturbatos motus,morbos ... 4 motus (sine hos) ut modo dixi, philosophi appellant—, non magis est sanus quam id corpus quodcorpus quod punctis not. G2 in morbo est. ita fit ut sapientia sanitas sit animi, insipientia autem quasi insanitas quaedam, quae est insania eademque dementia;insipientia... 7 dementia (sine quaedam) Non. 122,24 multoque melius haec notata sunt verbis Latinis quam Graecis.

quod aliis quoque multis locis reperietur;reperitur G1 sed id alias, nunc, quod instat. totum igitur idalt.id om. H s quod quaerimus quid et quale sit,sit fit V verbi vis ipsa declarat. eos enim sanos quoniam intellegi necesse est, quorum mens motu quasi morbo perturbata nullonulla X corr. V1? sit, quiquia K1 contra adfectiaffecti GR2 insani G1 sint, hos insanos appellari necesse est. itaque nihil melius, quam quod est in consuetudine sermonis Latini, cum exisse ex potestate dicimus eos, qui ecfrenatihecfrenati G (h del. 2) hęc fr. V effr. RrecVrec feruntur aut libidine aut iracundia— quamquam ipsa iracundia libidinis est pars; sic enim definitur: iracundia ulciscendi libidoulciscendi libido cf. Aug. civ. 14,15 quis V1 —; qui igitur exisse ex potestatedicimus ... 20 ex potestate om. H dicuntur, idcirco dicuntur, quia non sint in potestate mentis, cui regnum totius animi a natura tributum est. Graeci autem mani/an manian X (man in r. V1) appellant X unde appellent, non facile dixerim; eam tamen ipsamipsa KGH (ipsāR, sed

Cadere, opinor, in sapientem aegritudinem tibi dixisti videri.

Et vero ita existimo.

Humanum id quidem, quod ita existumas. non enim silice nati sumus, sed est naturale in animis tenerume ante silice add. Vc non male naturabile X sed bi exp. V1 (cf. animabili codd. nat. deor. 2,91) natura Lb. quiddamquidam R1V1 (corr. 1) -ddā in r. G2 atque molle, quodquod quā G1 aegritudine quasi tempestate quatiatur,sed humanum... 22 quatiatur H nec absurde Crantor ille, qui inin om. X add. s Vrec nostra Academia vel in primis fuit nobilis, minime inquitinquid G1 adsentior is qui istam nescio quam indolentiam magno opere laudant, quaequae V2B qui X nec potest ullaulle G1 esse nec debet. ne aegrotus sim;sim s si inquit (inquid G1P cf. 2) fuerat X (

sed videamus ne haec oratio sit hominum adsentantium nostrae inbecillitati et indulgentium mollitudini; nos autem audeamus non solum ramos amputare miseriarum, sed omnis radicum fibrasfybras X evellere. tamen aliquid relinquetur fortasse; ita sunt altaealta GKV (corr. 2?) H stirpes stultitiae; sed relinquetur id solum quod erit necessarium. Illud quidem sic habeto, nisi sanatus animus sit, quod sine philosophia fieri non potest, finem miseriarum nullum fore.sed... 15 fore quam ob rem, quoniam coepimus, tradamus nos ei curandos: sanabimur, si volemus. et progrediar quidem longius: non enim de aegritudine solum, quamquam id quidemquidem in mg. add. Rc primum, sed de omni animi, ut ego posui, perturbatione, morbo, ut Graeci volunt, explicabo. et primo, si placet, Stoicorum more agamus, qui breviter astringere solent argumenta; deinde nostro instituto vagabimur.

Qui fortis est, idem est fidens (quoniam confidenssqq. St. fr. 3, 570 mala consuetudine loquendiloquendum Non. L 1 in vitio ponitur, ductum verbum aa add. V2 confidendo, quod laudisin ante laudis add. V2 est). qui autem est fidens, is profecto non extimescit; discrepat enim a timendoqui... 4 a timendo fidens (fidere Quich.) Non. 443, 9 confidere.confidens Non. atqui,atqui R2 (cf. We.) atque in quem cadit aegritudo, in eundem timor; quarum enim rerum praesentia sumus in aegritudine, easdem inpendentes et venientesinpendentis..venientis e corr. V aut 2 timemus. ita fit ut fortitudini aegritudo repugnet.ita. ... repugnet del. Hei. veri simile est igitur, in quem cadatcadit G aegritudo, cadere in eundemeundem eum Non. timorem et infractioneminfractionem V (exp. rec) quidemquidem quandam ut v. in mg. Rrec animiin quem... 10 animi Non. 122,28 et demissionem.demisionem GKR1 dimis

Praeterea necesse est, qui fortis sit, eundem esse magni animi;qui magni animi BK2 om. X qui autem magni animi Vc (ft. rec- tius cf. 326,11 Str. Phil. 49 p. 60) qui magni animi sit, invictum; qui invictus sit, eumeum om. H res humanas despicere atque infra se positas arbitrari. despicere autem nemo potest eas res,eas res nemo potest H propter quas aegritudine adfici potest;post potest add. nisi fortis Vc ex quo efficitur fortem virum aegritudine numquam adfici. omnes autem sapientes fortes: non cadit igitur in sapientem aegritudo. Et quem ad modum oculus conturbatusturbatus H non est probe adfectus ad suum munus fungendum,fugendum K1V1 et reliquae partes totumve corpus statu cum est motum, deest officio suo et muneri, sic conturbatussiconturbatus G1K1 adxequendum V1 animus non est aptus ad exequendumad ex seq. G munus suum. munus autem animi est ratione bene uti; et sapientis animus ita semper adfectus est, ut ratione optime utatur; numquam igitur est perturbatus. atad G1 (14 G1K1) aegritudo perturbatio est animi: semper igitur ea sapiens vacabit.primo iam si 325, 6 vacabit H

Veri etiam simile illudilli G1 est, qui sit temperans— quem Graeci sw/frona appellant eamque virtutem swfrosu/nhn vocant, quam soleo equidem tum temperantiam, tum moderationem appellare, non numquam etiam modestiam; sed haud-d haut in r. K1 scio an recte ea virtus frugalitas appellari possit, quod angustius apud Graecos valet, qui frugi homines xrhsi/mous appellant, id est tantum modo utilis; at illud est latius; omnis enim abstinentia, omnis innocentia (quae apud Graecos usitatum nomen nullum habet, sed habere potestpotest om. H a)bla/beian;aBLaBEl in r. V1 ABDABelAN fere K1RG2 (in litt. evan. aut eras.) abdabeian H aBLaBElaN V1 nam est innocentia adfectioaffectio KRH talis animised praeteraN in r. quae noceat nemini)—reliquas etiametiam om. H virtutes frugalitas continet.omnis abst.... 19 continet quae nisi tanta esset, et si is angustiis, quibus plerique putant, teneretur, numquam esset L. Pisonis cognomen tanto opere laudatum.

sed quia, nec qui propter metum praesidium reliquit,relinquit (-id G1) X corr. V1 aut 2 quod est ignaviae, nec qui propter avaritiam clam depositumdepositi G non reddidit, quod est iniustitiae, nec qui propter temeritatem male rem gessit, quod est stultitiae, frugi appellari solet, eo tris virtutes, fortitudinem iustitiam prudentiam, frugalitas complexa est (etsi hoc quidem commune est virtutum; omnesomnis X enim inter se nexae et iugatae sunthoc quidem est commu- ne ... 326, 1 sunt (sine nexae et) Non. 47, 7 ): reliqua igitur et quarta virtus sitsit ut sit X sed ut exp. V2 reliqua igitur est, quarta v. ut sit, ipsa fr. Mdv. ipsa frugalitas. eius enim videtur esse proprium motus animi adpetentis regere et sedare semperquesemper quae X corr. Rc adversantemaversantem X corr. VCR2 libidini moderatam in omni re servare constantiam. cui contrarium vitium nequitia dicitur.

frugalitas, ut opinor, a fruge, qua nihil melius eest e We. terra, nequitia ab eo (etsi erit hoc fortasse durius, sed temptemus: lusisselu

sic igitur inflatus et tumens animus in vitio est. sapientis autem animus semper vacat vitio, numquam turgescit, numquam tumet; at iratiirati V e corr. iratus X cf. 23 sapientis animus eius modi est: numquam igitur sapiens irascitur. nam si irascitur, etiam concupiscit; proprium est enim irati cupere, a quo laesus videatur, ei quam maxumum dolorem inurere. qui autem id concupierit, eum necesse est, si idsi id sit G1 consecutus sit, magno operemagnopere K H (magno opere R) laetari. ex quo fit, ut alieno malo gaudeat; quod quoniam non cadit in sapientem, ne ut irascatur quidem cadit.sapientis... 24 timet (pro tumet) 21 num ... 23 est 24 at... 327, 6 cadit (hoc ordine) H sinsin, non si (ut dicit Ha.) R autem caderet in sapientem aegritudo, caderet etiam iracundia; qua quoniam vacat, aegritudine etiam vacabit.

Etenim si sapiens in aegritudinemaegritudinem -ne G incidere posset,posset semel R1 posset etiam in misericordiam, posset in invidentiam (non dixi invidiam, quae tumtum (cum G) etiam Bouh., alii aliter, Ciceronem corrigentes est, cum invidetur; ab invidendo autem invidentia recte dici potest, ut effugiamusut et fug. Non. ambiguum nomen invidiae.posset (posse codd.) etiam... 12 invidiae Non. 443,15 (10 in invidiam. non dixi in invidentia 11 invidia) quod verbum ductumdictum G1K1 (cf. Isidor. 10,134) est a nimis intuendo fortunam alterius, ut est in Melanippo: quisnam floremAcc. fr. 424 (unde aut quis mortalis fl. Non. 500, 13 num quis non mortalis fl. Ri. num quisnam poetae sit, dubium) quasnam G1 liberum invidit meum? male Latine videtur, sed praeclare Accius; ut enim videre, sic invidere florem flore X florē K2Rc? rectius quam flori. nos consuetudine prohibemur;