nunc autem vester, iudices, conspectus et consessus iste reficit et recreat mentem meam, cum intueor et contemplor unum quemque vestrum. video enim hoc in numero neminem cui mea salus non cara fuerit, cuius non exstet in me summumsummum TEb3k: suum cett. meritum, cui non sim obstrictus memoria benefici sempiterna. itaque non extimesco ne Cn. Plancio custodia meae salutis apud eos obsitobstet E qui me ipsiipsi TEa: ipsum cett. maxime salvum videre voluerunt, saepiusque, iudices, mihi venit in mentem admirandum esse M. Laterensem, hominem studiosissimum et dignitatis etdignitatis et TE: dignissimum ag: diligentissimum cett. salutis meae, reum sibi hunc potissimum delegisseelegisse T1 quam metuendum ne vobisnobis T id ille magna ratione fecisse videatur.

quamquam mihi non sumo tantum neque adrogo, iudicesneque adrogo iudices TE: iudices neque adrogo cett., ut Cn. Plancium suis erga me meritis impunitatem consecutumconsecutum TEa: consecuturum cett. putem. Nisi eius integerrimam vitam, modestissimos mores, summam fidem, continentiam, pietatem, innocentiam ostendero, nihil de poena recusabo; sin omnia praestitero quae sunt a bonis viris exspectandaexpetenda Σac, petam, iudices, a vobis ut, cuius misericordia salus mea custodita sit, ei vos vestram misericordiam me deprecante tribuatis. equidem ad reliquos labores, quos in hac causa maiores suscipiomaioris suspicio TE quam in ceteris, etiam hanc molestiam adsumo, quod mihi non solum pro Cn. Plancio dicendum est, cuius ego salutem non secus ac meam tueri debeo, sed etiam pro me ipso, de quo accusatores plura paene quam de re reoque dixerunt.

quamquam, iudices, si quid est in me ipso ita reprehensum ut id ab hoc seiunctumseiunctum (seui actum a) TEab2: om. Σ1gp in lac.: dictum b1: alienum cett. (Σ2) sit, non me id magno opere conturbatconturbat TEϚ: conturbet cett.; non enim timeo ne, quia perraro grati homines reperiantur, idcirco, cum me nimium gratum illi esse dicant, id mihi criminosum esse possit. quae vero ita sunt agitata ab illis ut aut merita Cn. Planci erga me minora esse dicerent quam a me ipso praedicarentur, aut, si essent summa, negarent ea tamen ita magni ut ego putarem ponderis apud vos esse debere, haec mihi sunt tractanda, iudices, et modice, ne quid ipse offendam, et tumet tum TE: cetum cett. denique cum respondero criminibuscriminibus omnibus E, ne non tam innocentia reus sua quam recordatione meorum temporum defensus esse videatur.

sed mihi in causa facili atque explicata perdifficilis, iudices, et lubrica defensionis ratio proponitur. nam, si tantum modo mihi necesse esset contra Laterensem dicere, tamen id ipsum esset in tanto usu nostro tantaque amicitia molestum. vetus est enimest enim TE: enim est cett. lex illa iustae veraeque amicitiae quae mihi cum illo iam diu est, ut idem amici semper velint, neque est ullum amicitiae certiusamicitiae certius TE: certius amicitiae cett. vinculum quam consensus et societas consiliorum et voluntatum. mihi autem non id est in hac re molestissimum, contra illum dicere, sed multo illud magis quod in ea causa contra dicendum est in qua quaedam hominum ipsorum videtur facienda esse contentio.

quaerit enim Laterensis atque hoc uno maxime urget qua se virtute, qua laude Plancius, qua dignitate superarit. ita, si cedo illius ornamentis, quae multa et magna sunt, non solum huius dignitatis iactura facienda est sed etiam largitionis recipienda suspicio estest om. k, del. Manutius; sin hunc illi antepono, contumeliosa habenda est oratio, et dicendum est id quod ille me flagitat, Laterensem a Plancio dignitate esse superatum. ita aut amicissimi hominis existimatio offendenda est, si illam accusationis condicionem sequar, aut optime de me meriti salus deserendadeserenda TEk: deserenda est cett..

sed ego, Laterensis, caecum me et praecipitem ferri confitearconferri T in causa, si te aut aa om. T Plancio aut ab ulloulla E dignitate potuissepotuisse om. T superari dixero. itaque discedam ab ea contentione ad quam tu me vocas et veniam ad illam ad quam me causa ipsaipsa om. T tu in magistratibus Madvig: tu magni T: tum an E: tu (tune b2c) inanem cett.: tune aequum Lambinus (cf. § 13) deducit.

quid? tu in magistratibus dignitatis iudicem putas esse populum? fortasse non numquam est; utinam vero semper esset! sed est perraro et, si quando est, in eis magistratibus est mandandis quibus salutem suam committi putat; his levioribus comitiis diligentia et gratia petitorum honos pariturpatitur Ta: paratur E, non eis ornamentis quae esse in te videmus. nam quod ad populum pertinet, semper dignitatis iniquus iudex est qui aut invidet aut favet. quamquam nihil potespotes Σ: potest cett. (Σ mg.) in te, Laterensis, constituere quod sit proprium laudis tuae quin id tibi sit commune cum Plancio.

sed hoc totum agetur alio loco; nunc tantum disputo de iure populi, qui et potest et solet non numquam dignos praeterire; nec, si a populo praeteritus est quem non oportuit, a iudicibus condemnandus est quiest qui qui T praeteritus non estnon est est TEa: ... non est Σ. nam, si ita esset, quod patres apud maiores nostros tenere non potuerunt, ut reprehensores essent comitiorum, id haberent iudices, quodquod Sylvius: vel quod (id quod ψ2) codd.: quod vel Beroaldus multo etiam minus essetesset Eb2ψ2: esse a: essent T: est cett. ferendum. tum enim magistratum non gerebat is qui ceperat, si patres auctores non erant facti; nunc postulatur a vobis ut eiuseius om. T exilio codd.: corr. Cobet exitio qui creatus sit iudicium populi Romani reprendatisreprend. Zielinski (p. 177): reprehend. codd. (ita §§ 51, 75). itaque iamiam TEa: om. cett. quoniamquoniam TE: quamquam cett. qua noluivolui TEab2c ianua sumsim Σb1gp ingressus in causam, sperare videor tantum afuturamafut. T: affut Ea: abfut. cett. esse orationem meam a minima suspicione offensionis tuae, te ut potius obiurgem, quod iniquuminiquum inimicum E in discrimen adducas dignitatem tuam, quam ut eam egoeam ego TE: ego eam cett. ulla contumelia coner attingere.

tu continentiam, tu industriam, tu animum in rem publicamin re p. TE, tu virtutem, tu innocentiam, tu fidem, tu labores tuos, quod aedilis non sis factus, fractos esse et abiectos et repudiatos putas? vide tandem, Laterensis, quantum egoego TEa: om. cett. a te dissentiam. si me dius fidius decem soli essent in civitate viri boni, sapientes, iusti, graves, qui te indignum aedilitate iudicavissent, gravius de te iudicatum putarem quam est hoc quod tu metuis ne a populo iudicatum esse videatur. non enim comitiis iudicat semper populus, sed movetur plerumque gratia, cedit precibus, facit eos a quibus est maxime ambitus, denique, etiametiam TEa: om. cett. si iudicat, non dilectu aliquo aut sapientia ducitur ad iudicandum, sed impetu non numquam et quadam etiametiam om. T temeritate. non est enim consilium in volgo, non ratio, non discrimen, non diligentia, semperque sapientes ea quae populus fecisset ferenda, non semper laudanda dixeruntduxerunt χ1k, Lag. 9, Angelius (cf. Deiot. 37). qua re, cum te aedilem fieri oportuisse dicisdicit TE, populi culpam, non competitoris accusas.

utut TE: at cett. fueris dignior quam Plancius—de quo ipsoipso (-se T) TE: om. cett. tecum itatecum ita TE: ita tecum cett. contendam paulo post ut conservem dignitatem tuam—sed ut fueris dignior, non competitor a quo es victus, sed populus a quo es praeteritus, in culpa est. in quo illud primumillud primum T: primum illud cett. debes putare, comitiis, praesertim aediliciis, studium esse populi, non iudicium; eblandita illa, non enucleataenudata T esse suffragia; eos qui suffragium ferant, quid cuiquecuique TE: denique cett. ipsi debeant considerareconsiderare deliberare Σg saepius quam quid cuique a re publica debeaturdebeatur TE: videatur deberi cett.. sin autem mavismavis illud E esseesse TEbk: est cett. iudicium, non tibi id rescindendum est sed ferendum.

male iudicavit populus.at iudicavit. non debuit. at potuit. non fero. at multi clarissimi et sapientissimi cives tulerunt. est enim haechaec TE: om. cett. condicio liberorum populorum praecipueque huius principis populi et omnium gentium domini atque victoris, posse suffragiis vel dare vel detrahere quod velit cuique; nostrum est autem, nostrum quinostrum qui TE: qui cett in hac tempestate populi iactemuriactamur b1χ1 etet TEa: ac cett. fluctibus ferre modice populi voluntates, adlicere alienas, retinere partas, placare turbatas; honores si magni non putemus, non servire populo; sin eos expetamusexpetamus bk: expectamus cett., non defetigaridefet. T: defat. cett. supplicando.

venio iam ad ipsius populi partis ut illius contra te oratione potius quam mea disputem. qui si tecum congrediatur et si una loqui voce possit, haec dicat: ego tibi, Laterensis, Plancium non anteposui sed, cum essetis aeque boni viriviri boni T, meum beneficium ad eum potiuspotius hoc loco hab. TE, om. g, ante ad hab, cett. detuli qui a me contenderat quam ad eum qui mihi non nimis submisse supplicarat. respondebis, credo, te splendore et vetustate familiae fretum non valde ambiendum putasse. at vero te ille ad sua instituta suorumque maiorum exempla revocabit; semper se dicet rogari voluissevoluisse (et add. E) semper sibi supplicari se TE: voluisse semper (-que add. c2) placuisse cett., semper sibi supplicari; se M. Seium, qui ne equestrem quidem splendorem incolumem a calamitate iudici retinere potuisset, homini nobilissimo, innocentissimo, eloquentissimo, M. Pisoni, praetulisse; praeposuisse se Q. Catulo, summa in familia nato, sapientissimo et sanctissimo viro, non dico C. Serranumseranum TEa: serenum cett.: corr. Manutius, stultissimumsubtilissimum Σ2b1 hominem—fuitenim tamen ... hominem fuit T: om. cett. enim tamen nobilis—non C. Fimbriam, novum hominem—fuit enim et animi satis magni et consili—sed Cn. MalliumMallium ab2: Manlium cett., non solum ignobilem verum sine virtute, sine ingenio, vita etiam contempta ac sordida.

desiderarunt te, inquit, oculi mei, cum tu esses Cyrenis; me enim quam socios tua frui virtute malebam, et quo plusquo plus E corr., b2ψ2: populus Tapχ: quo plus et populus (-lo Σ) cett. intererat, eo plus aberataberas Sylvius a me, cum tecum te TEa: certe cett. non videbam. deinde sitientem me virtutis tuae deseruisti ac reliquistireliquisti TE: dereliquisti cett.. coeperas enim petere tribunatum pl. temporibus eiseis om. T quae istam eloquentiam et virtutem requirebant; quam petitionem cum reliquisses, si hoc indicastiindicasti Lambinus: iudicasti codd., tanta in tempestate te gubernare non posse, de virtute tua dubitavi, si nolle, de voluntate; sin, quod magis intellego, temporibus te aliis reservasti, ego quoquequoque autem T: item Orelli, inquietinquiet T: inquam et cett. populus Romanuspopulus R. TEa: res p. cett., ad ea te tempora revocavi ad quae tu tete om. T ipse servarasreservaras a1, Campe. pete igitur eum magistratummagistratum macc. E: .cc. T in quo mihi magnae utilitati esse possis; aediles quicumque erunt, idem mihi sunt ludiludi Ernesti: iudi T: iudices E parati; tribuni pl. permagni interest qui sint. qua re aut reddemihi sunt ... aut redde TE: om. cett. mihi quod ostenderas, aut si, quod mea minus interest, id te magis forte delectat, reddam tibi istam aedilitatem etiam neglegenter petenti, sed amplissimos honores ut pro dignitate tua consequare, condiscas censeo mihi paulo diligentius supplicare.

haec populi oratio est, mea vero, Laterensis, haec: qua re victus sis non debere iudicem quaerere, modo ne largitione sis victus. nam si, quotienscumque praeteritus erit is qui non debuerit praeteriri, totiens oportebit eum qui factus erit condemnari, nihil iam estest iam E quodquod quod a TEa populo supplicetur, nihil quod diribitiodiribitio TE: diremtio a: direptio cett., nihil quodnihil quod supplicatio magistratuum add. codd.: del. Manutius renuntiatio suffragiorum exspectetur. simul ut qui sint professi videro, dicamvidero dicam TEa: video quid dicam cett.:

hic familia consulari est, ille praetoria; reliquos video esse ex equestri loco; sunt omnesomnes T: om. cett. sine macula, sunt omnes aeque boni viri atque integri, sed servari necesse est gradusgradus Ea: gradum cett.; cedat consulari generi praetorium, nene TE: nec cett. contendat cum praetorio nominenomine TE: om. cett. equester locus.sublata sunt studia, exstinctae suffragationes, nullae contentiones, nulla libertas populi in mandandis magistratibus, nulla exspectatio suffragiorum; nihil, ut plerumque evenit, praeter opinionem accidet, nulla erit posthac varietas comitiorum. sin hoc persaepe accidit ut et factos aliquos et non factos esse miremur, si campus atque illae undae comitiorum, ut mare profundum et immensum, sic effervescunt quodam quasi aestu ut ad alios accedant, ab aliis autem recedant, tamentamen TEa: tanto Σb1g: in tanto cett. nos inin suppl. Baiter impetu studiorum et motu temeritatis modum aliquem et consilium et rationem requiremusrequiremus TEa: requiramus cett.?

qua re noli me ad contentionem vestrumvestrum istam k vocare, Laterensis. etenim si populo grata est tabella, quae frontis aperit hominum, mentis tegit datque eam libertatem ut quod velint faciant, promittant autem quod rogentur, cur tu idid TE: om. cett. in iudicio ut fiatut fiat TEa: om. cett. exprimis quod non fit in campo? hic quam illeille ille est Baiter dignior perquam grave est dictu. quo modo igitur est aequiusaequius TEa: equs p: aequum cett.? sic credo, quod agitur, quod satis est iudici: hic factus est. cur iste potius quam ego? vel nescio vel non dico vel denique quod mihi gravissimum esset, si diceremsi dicerem TE: sic dicere cett., sed impune tamen deberem dicere: non recte. namnam Σ mg., p mg., b1c2k: nunc cett. quid adsequerereassequerer codd.: corr. Manutius, si illa extrema defensione uterer, populum quod voluisset fecisse, non quod debuisset?

quid? si populi quoque factumfactum om. T defendo, Laterensis, et doceo Cn. Plancium non obrepsisse ad honorem, sed eo venisse cursu qui semper patuerit hominibus ortisortis TE: om. cett. hoc nostro equestri loco, possumne eripere orationi tuae contentionem vestrumvestram E, quae tractari sine contumelia non potest, et te ad causam aliquandoaliquando TE: om. cett. crimenque deducere? si, quod equitis Romani filius est, inferior esse debuit, omnes tecum equitum Romanorum filii petiverunt. nihil dico amplius; hoc tamentamen tantum b2ψ2 miror curcur TE: cur tu cett. huic potissimum irascare qui longissime a te afuitafuit Ta: abfuit cett.. equidem, si quando, ut fit, iactor in turba, non illum accuso qui est in summa sacra via, cum ego ad FabianumFabium codd.: corr. Sylvius (cf. Verr. A. Pr. 19) fornicem impellor, sed eum qui in me ipsum incurrit atque incidit. tu neque Q. Pedio, forti viro, suscenses neque huic A. Plotio, ornatissimo homini familiari meo, et ab eo qui hos dimovit potius quam ab eisiis Ek: his cett. qui in te ipsum incubuerunt te depulsum putas.

sed tamen haec tibi est prima cum Plancio generis vestri familiaeque contentio, qua abs te vincitur; cur enim non confitear quod necesse est? sed non hic magis quam ego a meis competitoribus et aliasalias TEab1k: aliis cett. et in consulatus petitione vincebar. sed vide ne haec ipsa quae despicis huic suffragata sint. sic enim conferamus. est tuum nomen utraque familia consulare. numnum TEb1Ϛ: non cett. dubitas igitur quin omnes qui favent nobilitati, qui id putant esse pulcherrimum, qui imaginibus, qui nominibus vestris ducuntur, te aedilem fecerint? equidem non dubito. sed si parum multi sunt qui nobilitatem ament, num ista estest om. T nostra culpa? etenim ad caput et ad fontem generis utriusquegeneris utriusque TE: utriusque generis cett. veniamus.

tu es ee TE: ex cett. municipio antiquissimo Tusculano, ex quo suntsunt hoc loco hab. T, ante famil. E, post famil. cett., del. Wunder plurimae familiae consulares, in quibus est etiam IuventiaIuventia E: inventicia (iuv. T) cett. —tottot quot b2cχψ: tot quot Wunder ex reliquis municipiis omnibus non sunt—hic est e praefectura Atinati non tam prisca, non tam honorata, non tam suburbana. quantum interesse vis ad rationem petendi? primum utrum magis favere putas Atinatis an Tusculanos suis? alteri—scire enim hoc propter vicinitatem facile possum—cum huius ornatissimi atque optimi viri, Cn. Saturnini, patrem aedilem, cum praetorem viderunt, quod primus ille non modo in eam familiam sed etiam in praefecturam illam sellam curulem attulisset, mirandum in modum laetati sunt; alteros—credo, quia refertum est municipium consularibus, nam malivolos non esse certocerto TEa: certe cett. scio—numquam intellexi vehementius suorumsuorum Hulderich: suorum municipum TE: hospitum suorum cett. honorehonore om. T laetari. habemus hoc nos, habent nostra municipia.

quid ego de me, de fratre meo loquar? quorum honoribus agri ipsi prope dicamipsi prope dicam TE, Schol.: prope dicam ipsi cett. montesque faveruntfavebant Schol.. num quando vides Tusculanum aliquem de M. Catone illo in omni virtute principe, num de Ti. Coruncanio municipe suomunicipe suo del. Cobet (meliore numero), num de tot FulviisFulviis TEa: Fabiis cett. gloriari? verbum nemo facit. at in quemcumque Arpinatemat si in aliquem Arp. Schol. inciderisinciderit TEa, etiam si nolis, erit tamenetiam si nolis erit tamen erit Schol. tibi fortasse etiametiam TE, Schol.: om. cett. de nobis aliquid, sed certesed certe (dr~e a) TEa: aliquid et cett. de C. Mario audiendum. primum igitur hic habuit studia suorum ardentia, tu tanta quanta in hominibus iam saturatis honoribus esse potuerunt.