hac vero in coniuratione quid tam coniunctum quam ille cum Catilina, cum Lentulo? quae tanta societas ullis inter se rerum optimarum quanta ei cum illis sceleris, libidinis, audaciae? quod flagitium Lentulus non cum Autronio concepit? quod sine eodem illo Catilina facinus admisit? cum interim Sulla cum isdem illis non modo noctem solitudinemque non quaereret sed ne mediocrimediocriter Reid quidem sermone et congressu coniungeretur.

illum Allobroges, maximarum rerum verissimi indicesiudices eaπςb1 , illum multorum litterae ac nuntii coarguerunt; Sullam interea nemo insimulavit, nemo nominavit. postremo eiecto sive emisso iam ex urbe Catilina ille arma misit, cornua, tubastubes Tb1: tube e , fascisfasces e: falces cett. , signa, legioneslegionesdel. Wolff (malo numero): legionis A. Augustinus: fort. legionum, ille relictus intus, exspectatus foris, Lentuli poena compressus convertit se aliquando ad timorem, numquam ad sanitatem; hic contra ita quievit ut eo tempore omni Neapoli fuerit, ubi neque homines fuisse putanturputant e huius adfines suspicionis et locus est ipse non tam ad inflammandosflammandos e calamitosorum animos quam ad consolandos accommodatus. propter hanc igitur tantam dissimilitudinem hominum atque causarum dissimilem me in utroque praebui.

veniebat enimenim om. Schol. ad me et saepe veniebat Autronius multis cum lacrimis supplex ut se defenderem, et se meum condiscipulumdiscipulum e in pueritia, familiarem in adulescentia, conlegam in quaestura commemorabat fuisse; multa mea in se, non nulla etiam sua in mesua in me etiam e proferebat officia. quibus ego rebus, iudices, ita flectebar animo atque frangebar ut iamiam Te: etiam cett. ex memoria quas mihi ipsiipse T1b fecerat insidias deponerem, ut iam immissum esse ab eo C. Cornelium qui me in meis sedibusmeis sedibus e: sedibus meis cett.: meis aedibus Lambinus , in conspectu uxorisuxoris Te: uxoris meae cett. ac liberorum meorum trucidaret obliviscerer. quae si de uno me cogitasset, qua mollitia sum animi ac lenitatelenitate aπb2χψk: levitate cett. , numquam me hercule illius lacrimis ac precibus restitissem; sed cum mihi patriae,

cum vestrorum periculorum, cum huius urbis, cum illorum delubrorum atque templorum, cum puerorum infantium, cum matronarum ac virginum veniebat in mentem, et cum illae infestae ac funestae faces universumque totius urbis incendium, cum telacum tela om. T , cum caedes, cum civium cruor, cum cinis patriae versari ante oculos atque animum memoria refricare coeperat, tum denique ei resistebam, neque solum illi hosti ac parricidae sed his etiam propinquis illius, Marcellis, patri et filio, quorum alter apud me parentis gravitatem, alter fili suavitatem obtinebat; neque meneque enim me Müller arbitrabar sine summo scelere posse, quod maleficium in aliis vindicassem, idem in illorum socio, cum scirem, defendere.

atque idem ego neque P. Sullam supplicem ferre, neque eosdemeosdem hos T Marcellos pro huiuspro huius Eeaπ : pro T: om. cett. periculis lacrimantis aspicerepericulis lacrim. aspicere TEe: om. cett. , neque huiusneque huius om. aπ M. MessalaeMessallae Lambinus (cf. Sex. Rosc. 149), hominis necessarii, preces sustinere potui; neque enim estest om. Te (causae adv. naturae est Madvig) causa adversata naturae, nec homo nec resnec res nec homo c misericordiae meae repugnavit. nusquam nomen, nusquam vestigium fuerat, nullum crimen, nullum indicium, nulla suspicionulla suspicio Ee: om. cett. . suscepi causam, Torquate, suscepi, et feci libenter ut me, quem boni constantem, ut spero, semper existimassent, eundem ne improbi quidem crudelem dicerent.

hic ait se ille, iudices, regnum meum ferre non posse. quod tandem, Torquate, regnum? consulatus, credo, mei; in quo ego imperavi nihil etet sed b2 contra patribus conscriptis et bonis omnibus parui; quo in magistratu non institutum est videlicet a mevidelicet a me e: a me iudices cett. regnum, sed repressumrepressum e: repulsum b2ψ2 : non permissum ςb1k, p. mg.: promissum cett. . an tumtum tu πe, Schol. in tanto imperio, tantatanta mei, Schol.: tantaque Mai (sil.) dices Schol. potestate non dicis meme Teπ, Schol.: om. cett. fuisse regem, nunc privatum regnare dicisdices Stangl ? quo tandem nomine? 'quod, in quos testimonia dixisti,' inquit, 'damnati sunt; quem defendis, sperat se absolutum iri.' hic tibi ego de testimoniis meis hoc respondeorespondebo T , si falsum dixerim, te in eosdemeosdem e, Schol.: eos cett. dixisse; sin verum, non esse hoc regnare, cum verum iuratusiuratus Teb1, Schol.: iuratos cett. dicas, probare. de huius spe tantum dico, nullas a me opes P. Sullam, nullamnullam om. Tea potentiam, nihil denique praeterpraeter propter T fidem defensionis exspectare.

'Nisi tu,' inquit, 'causam recepisses, numquam mihi restitisset, sed indicta causa profugisset.' si iam hoc tibiiam tibi hoc eπ concedam, Q. Hortensium, tanta gravitategravitate tanta e hominem, si hos talis viros non suo stare iudicio, sed meo; si hoc tibi demdem Naugerius (1): idem codd. quod credi non potest, nisi ego huic adessem, hos adfuturos non fuisse, uter tandem rex est, isne cui innocentes homines non resistunt, an is qui calamitosos non deserit? at hic etiam, id quod tibi necesse minimeminime tibi necesse e fuit, facetus esse voluisti, cum Tarquinium et Numam et me tertium peregrinum regem esse dixisti. Mitto iam de rege quaerere; illud quaero peregrinum cur me esse dixeris. nam si ita sum, non tam est admirandum regem esse meme esse e , quoniamquoniam Te: quia cett. , ut tu aisais T: agis e: vis cett. , duo iamduo iam scripsi: etiam (ex .11. iam credo, cf. Font. 24, Rab. Post. 31) codd.: iam Müller peregrini reges Romae fuerunt, quam consulem Romae fuisse peregrinum. 'hoc dico,' inquit, 'te esseesse e Schol. ex municipio.'

fateor et addo etiam:ex eoeo om. Tb1 municipio unde iterum iam salus huic urbi imperioque missa est. sed scire ex te pervelim quam ob rem qui ex municipiis veniant peregrini tibi esse videantur. nemo nemo e, Schol.: nemo enim cett. istuc M. illiilli om. Schol. Catoni seni, cum plurimos haberet inimicos, nemo Ti. CoruncanioTi. Teag, Schol.: T. cett. , nemo M'. CurioM' Curio Schol., Manutius: Curio πc, ed. V: Curioni cett. , nemo huic ipsi nostro C. Mario, cum ei multi inviderent, obiecit umquam. equidem vehementer laetor eum esse me in quem tu, cum cuperes, nullam contumeliam iacere potueris quae non ad maximam partem civium conveniretpertineret πb2c . sed tamen te a me pro magnis causis nostrae necessitudinis monendum esse etiam atque etiam puto. non possunt omnes esse patricii; si verum quaeris, ne curant quidem; nec se aequales tui propter istam causam abs te anteiri putant.

acat b1c si tibi nos peregrini videmur, quorum iam etiam et iam ec nomen et honos inveteravit et urbi huicurbi huic Te: huic urbi cett. hominum om. e et hominum famae ac sermonibus, quam tibi illos competitores tuos peregrinos videri necesse erit qui iam ex tota Italia delecti tecum de honore ac deac de Te: et de cett. omni dignitate contendentcontendent Te: certabunt c: contendunt cett. ! quorum cave tutu cave e quemquam peregrinum appelles, ne peregrinorum suffragiis obruare. qui sisi si ita e attulerint nervos et industriam, mihi crede, excutient tibi istam verborum iactationem et te ex somno saepe excitabunt nec patientur se abs te, nisi virtute vincentur, honore superari.

acac at eb1c, ed. V si, iudices, ceterisceteris om. e patriciis me et vos peregrinos videri oporteret, a Torquato tamen hoc vitiumhoc convicium Gulielmius sileretur; est enim ipse aa om. Schol. materno genere municipalis, honestissimi ac nobilissimi generis, sed tamen Asculani. aut igitur doceat Picentis solos non esseesse non e peregrinos aut gaudeat suo generi me meum non anteponerenon anteponere Teπ : ante non ponere (cf. Off. iii. 71) cett. (meliore numero). qua re neque tu me peregrinum posthac dixeris, ne gravius refutere, neque regem, ne derideare. Nisi forte regium tibi videtur ita vivere ut non modo homini nemini sed ne cupiditati quidem ulli servias, contemnere omnis libidines, non auri, non argenti, non ceterarum rerum indigere, in senatu sentire libere, populi utilitati magismagis utilitati e consulere quam voluntati, nemini cedere, multis obsistere. si hoc putas esse regiumregium regnum πb1gc2k , regem me esseregem me esse T: me regem esse cett. confiteor; sin te potentia mea, si dominatio, si denique aliquod dictum adrogans aut superbum movet, quin tu id potius profers quam verbi invidiam contumeliamque maledicti?

ego, tantis a me beneficiis in re publica positis, si nullum aliud mihi praemium abab Te, Schol.: a cett. senatu populoque Romano nisi honestum otium postularem, quis non concederet? ceteri ceteri supplevi sibi haberenthaberent haberent alii Sylvius honores, sibi imperia, sibi provincias, sibi triumphos, sibi alia praeclarae laudis insignia; mihi liceret eius urbis quam conservassem conspectu tranquillo animo et quieto frui. quid si hoc non postulo? si ille labor meus pristinus, si sollicitudo, si officia, si operae, si vigiliae deserviunt amicis, praesto sunt omnibus; si neque amici in foro requirunt studium meum neque res publica in curia; si me non modo nonmodo non modo ς vocatio ea rerum gestarum vacatio sed neque honoris neque aetatis excusatio vindicat a labore; si voluntas mea, si industria, si domus, si animus, si aures patent omnibus; si mihi ne ad ea quidem quae pro salute omnium gessi recordanda et cogitanda quicquam relinquitur temporis: tamen hoc regnum appellabitur, cuius vicarius qui velit esse inveniri nemo potest?

longe abest a mea me Ee: om. cett. regni suspicio; si quaeris qui sintsin e Romae regnum occupare conati, ut ne replices annalium memoriam, ex domesticis imaginibus invenies. res enim gestae, credo, meae me nimis extulerunt ac mihi nescio quos spiritus attulerunt. quibus de rebus tam claris, tam immortalibus, iudices, hoc possum dicere, me qui ex summis periculis eripuerimpericulis erip. Te: erip. periculis cett. urbem hanc et vitam omnium civium satis adeptum fore, si ex hoc tanto in omnis mortalis beneficio nullum in meme me ipsum e periculum redundaritredundarit TEe: redundabit cett. .

etenim in qua civitate res tantasrem tantam Schol. gesserim memini, in quain qua b1k, Schol.: et in qua (qua in T) cett. urbe verserverser (-or π) TEeπ, Schol.: om. cett. intellego. plenum forum est eorum hominum quos ego a vestris cervicibus depulirepuli eψ2c , iudices, a meis non removi. Nisi vero paucos fuisse arbitramini qui conari aut sperare possent se tantum imperium posse delere. Horum ego faces eripere de manibus et gladios extorquere potui, sicutisicuti Te: sicut cett. feci, voluntates vero consceleratas ac nefarias nec sanare potui nec tollere. qua re non sum nescius quanto periculo vivam in tanta multitudine improborum, cum mihi uni cum omnibus improbis aeternum videam bellum esse susceptumesse bellum susceptum T: bellum susceptum esse e .